Α. Γενικός Σχολιασμός

Το νομοσχέδιο κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση όσον αφορά την επέκταση του συστήματος ελέγχου αλιείας με τη συμπερίληψη στον έλεγχο και των υπηρεσιών αλιείας των Περιφερειών και των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων. Με τη συγκεκριμένη επέκταση δημιουργείται σύγχρονος εκτεταμένος μηχανισμός ελέγχου και αυξάνεται η δυνατότητα εφαρμογής των υποχρεώσεων ελέγχου στην αλιεία, την υδατοκαλλιέργεια και την εμπορία, οι οποίες μέχρι σήμερα ήταν πολύ δύσκολο να εφαρμοστούν. Το συγκεκριμένο γενικό πλαίσιο ελέγχου αποτέλεσε βασικό αίτημα του Π.Σ.Ι.Δ. (όπως και των κοινωνικών εταίρων του τομέα) τα τελευταία χρόνια και αναδείχτηκε σε όλες τις παρεμβάσεις μας.

Ο Έλεγχος είναι προϋπόθεση για τη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής. Αποτελεί μεγάλο βήμα προόδου και επιτέλους εναρμονίζεται η σχετική ενωσιακή νομοθεσία με την ελληνική. Είναι ένα πρώτο βήμα προκειμένου πρώτον να μπει τάξη στο κομμάτι του ελέγχου και δεύτερον να επιβραβευθούν οι τηρούντες το νόμο (αλιείς, υδατοκαλλιεργητές, μεταποιητές, εισαγωγείς, εξαγωγείς κλπ). Επιπλέον, φαίνεται ότι το σχέδιο νόμου θα συμβάλλει στην προστασία του ενάλιου πλούτου της χώρας και στην προστασία της υδρόβιας βιοποικιλότητας σε όλα τα επίπεδα (πληθυσμών, ειδών, οικοσυστημικών ομάδων). Άλλωστε η Κοινή Αλιευτική Πολιτική λαμβάνει υπόψιν της περιβαλλοντικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις της αλιευτικής διαχείρισης (environmental, economic and social dimensions of fisheries).

Επιπλέον, είναι σημαντικό ότι το νομοσχέδιο θεσμοθετεί το νέο Ολοκληρωμένο Σύστημα Παρακολούθησης Αλιείας (ΟΣΠΑ), το οποίο είναι εδώ και καιρό έτοιμο τεχνικά να τεθεί σε λειτουργία. Αποτελεί την εξέλιξη του πρώτου ΟΣΠΑ, με αρκετά υποσυστήματα που θα συνεισφέρουν στην τυποποίηση και αυτοματοποίηση πολλών διαδικασιών που θα αφαιρέσουν διοικητικό βάρος και θα ενοποιήσουν διαδικασίες. Αυτές αφορούν κυρίως τις άδειες των αλιευτικών σκαφών, την καταγραφή και παρακολούθηση της αλιευτικής παραγωγής, την εμπορία και ιχνηλασιμότητα, τον έλεγχο κτλ.

Β. Γενικές παρατηρήσεις- προσθήκες

• Η ισχύς των διατάξεων πρέπει να είναι άμεση, με την ψήφιση και δημοσίευση του νομοσχεδίου. Η πρόβλεψη για πληθώρα διαπιστωτικών πράξεων που πρέπει να εκδοθούν αυξάνει την πιθανότητα μη εφαρμογής του νόμου. Πρέπει να προβλεφθεί εύλογη προθεσμία έκδοσης των απαραίτητων διατάξεων και σίγουρα όχι μεγαλύτερη των έξι (06) μηνών. (διαγραφή της παρ2 του αρθ 72)
• Να επανέλθουν στο νομοσχέδιο οι διατάξεις για την ερασιτεχνική αλιεία (υποσύστημα στο ΟΣΠΑ, επαναφορά αδειοδότησης, έλεγχος και κυρώσεις). Άλλωστε ήδη στην εφαρμογή του ΟΣΠΑ έχει προβλεφθεί και εγκατασταθεί το συγκεκριμένο υποσύστημα. Η συγκεκριμένη έλλειψη δεν συμβαδίζει με τις ενωσιακές υποχρεώσεις μας (υποχρέωση παρακολούθησης της ερασιτεχνικής αλιείας αρ. 55 Καν.1224/09 και Καν.274/2025), καθιστά τον έλεγχο της αλιείας μονομερή, δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό ως προς τους επαγγελματίες αλιείς καθώς σε πολλές περιοχές η ερασιτεχνική έχει μετατραπεί σε άτυπη επαγγελματική αλιεία, δημιουργεί αίσθημα ανισότητας και καθιστά δύσκολη την αποδοχή της νομοθεσίας από τους επαγγελματίες.
• Να γίνει σαφές στο νομοσχέδιο ότι ο έλεγχος αφορά όλη την αλυσίδα διακίνησης των αλιευτικών προϊόντων (αλιεία, υδατοκαλλιέργεια, εμπορία, λιανική πώληση, καταστήματα εστίασης, μεταποίηση κτλ). Για την άμεση εφαρμογή του μπορεί να προστεθεί στις μεταβατικές διατάξεις ότι μέχρι την εφαρμοστική διάταξη παραμένουν σε ισχύ οι διατάξεις της Αριθμ. 1750/32219/15 (ΦΕΚ 475 Β/27-03-2015).
• Η επαγγελματικότητα των αλιέων εσωτερικών υδάτων να αντιμετωπιστεί με ευμενέστερα κριτήρια. Να ληφθεί υπόψη ότι οι άνθρωποι που ασχολούνται επαγγελματικά με την αλιεία στα εσωτερικά ύδατα δεν είναι δυνατόν να βιοποριστούν μόνο με αυτό. Η συγκεκριμένη παρέμβαση κρίνεται απαραίτητη για τη συνέχιση ύπαρξης αυτής της κατηγορίας επαγγελματιών.
• Τέλος θεωρούμε αυτονόητο ότι η άκρως απαραίτητη εφαρμογή του ελέγχου θα συνοδευτεί σε δεύτερο στάδιο από σχεδιασμό ενίσχυσης του δικτύου ελέγχου με εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό και την απαραίτητη υλικοτεχνική υποδομή.

Γ. Ειδικότερες παρατηρήσεις

Άρθρο 1 — Σκοπός
• Αντικατάσταση της παρ.α του αρθρ1 σε:
«α) η θέσπιση Εθνικού Συστήματος Ελέγχου Αλιείας & Αλιευτικών Δραστηριοτήτων και η βέλτιστη αλιευτική διαχείριση των έμβιων υδρόβιων βιολογικών πόρων»

Άρθρο 2 — Αντικείμενο
• Να τροποποιηθεί το (α) ως εξής:
«α) η τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου για τον έλεγχο της επαγγελματικής αλιευτικής δραστηριότητας, την αποδοτικότερη οργάνωση των υδατοκαλλιεργειών και τη ρύθμιση και τον έλεγχο της ερασιτεχνικής αλιείας».


Άρθρο 3 — Εθνικό σύστημα ελέγχου αλιείας
• Είναι απαραίτητο να γίνουν πιο ξεκάθαρες οι διαδικασίες για τις εντολές του ΥΠΑΑΤ για ελέγχους, τα όρια των αρμοδιοτήτων των Περιφερειών, την πρόσβαση στο Ο.Σ.Π.Α. και την απόδοση των εσόδων. Πρέπει και οι υπηρεσίες αλιείας των Περιφερειών να αποκτήσουν πλήρη πρόσβαση στο ΟΣΠΑ και να γίνουν διαχειριστές του αλιευτικού μητρώου σκαφών.
• Στο ΟΣΠΑ να προβλεφθεί υποσύστημα ερασιτεχνικής αλιείας (υπήρχε σχετική πρόβλεψη στο νομοσχέδιο που είχε επεξεργαστεί η ΓΔΑ μέσα στο 2025).

Άρθρο 4 — Κατανομή ελεγκτικών και κυρωτικών αρμοδιοτήτων
• (α). Θα πρέπει η διατύπωση της περίπτωσης (α) να γίνει χωρίς διαζευτικό ή, ώστε να είναι σαφής η εκχώρηση αρμοδιοτήτων στις υπηρεσίες αλιείας της αυτοδιοίκησης. Δηλαδή:
(α1) Διευθύνσεις της ΓΔΑ του ΥΠΑΑΤ και
(α2) Υπηρεσίες Αλιείας των Περιφερειών και
(α3) Υπηρεσίες Αλιείας των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων
• Να γίνει επαναδιατύπωση του «πλην των χώρων που ανήκουν στην αρμοδιότητα του Λιμενικού Σώματος» σε:
«Στους χώρους που ανήκουν στην αρμοδιότητα του ΛΣ, μόνο στα πλαίσια κοινών κλιμακίων της παρ. 3 του αρθ.3Γ (αρθ 5 παρόντος νόμου), με τη συμμετοχή στελεχών του ΛΣ», ώστε να δίνεται η δυνατότητα των επιθεωρητών αλιείας των υπηρεσιών αλιείας που είναι εξειδικευμένοι επιστήμονες να συμβάλλον σε αποτελεσματικότερο έλεγχο και σε λιμένες και ιχθυόσκαλες.
• Να διαγραφεί η παρ ε για τις αρμόδιες αρχές ελέγχου τροφίμων, καθώς για την εφαρμογή της ΚΑλΠ και άρα για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο τα προϊόντα αλίευσης, εξαλίευσης, εισαγωγής κλπ δεν είναι τρόφιμα και με τη συγκεκριμένη διάταξη υπάρχει κίνδυνος επικάλυψης αρμοδιοτήτων και διοικητικών εμπλοκών.

Άρθρο 5 — Επιθεωρητές αλιείας
• Προσθήκη παραγράφου μετά την παράγραφο 1, ώστε να είναι σαφής ο ρόλος των επιθεωρητών αλιείας
«2. Οι επιθεωρητές αλιείας διενεργούν τακτικούς, έκτακτους και δειγματοληπτικούς ελέγχους και επιθεωρήσεις.»
• Ο ορισμός των επιθεωρητών αλιείας από την Περιφέρεια και την Αποκεντρωμένη να γίνεται στο σύνολο των υπαλλήλων της που φέρουν τις προϋποθέσεις της παρ.2 του αρθ.6, οι οποίοι στη συνέχεια θα εγγράφονται στο ΕΜΕΑ και να αναλαμβάνουν ρόλους στο ΟΣΠΑ.

Άρθρο 7 — Διαδικασία επιθεωρήσεων
• Είναι απαραίτητο να είναι ξεκάθαρο ότι μπορεί να εκδίδεται έγγραφη εντολή επιθεώρησης από την υπηρεσία αλιείας (από τον Προϊστάμενο της Δ/νσης στην οποία ανήκει).

Άρθρο 23 — Σύνθεση Εθνικού Συμβουλίου Υδατοκαλλιεργειών
• Προσθήκη εκπροσώπου του ΠΣΙΔ, κατά αναλογία με το Εθνικό Συμβούλιο Αλιείας:
« θ) Έναν (1) εκπρόσωπο του Πανελλήνιου Συλλόγου Ιχθυολόγων του Δημοσίου»

Άρθρο 33 Μέλη - Περιφέρεια Αγροτικών Συλλόγων - Αντικατάσταση άρθρου 6 ν. 1361/1983.
• Στην παρ. 3 ο διαχωρισμός των συλλόγων ανά αλιευτικό εργαλείο θα οδηγήσει σε αποδυνάμωση της εκπροσώπησης των αλιέων.

Άρθρο 34 Σύσταση ομοσπονδιών αγροτικών και αλιευτικών συλλόγων - Αντικατάσταση άρθρου 9 ν. 1361/1983.
• Να διαγραφεί από την παρ. 3 …σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της παρ. 2. Να συμπληρωθεί :
Απαιτείται η σύμπραξη αλιευτικών συλλόγων, ο αριθμός των οποίων ισούται τουλάχιστον με το πενήντα τοις εκατό (50%) των πρωτοβάθμιων αγροτικών συλλόγων αλιευτικής παραγωγής της οικείας περιφέρειας


Άρθρο …. — Αρμοδιότητα επαλήθευσης μακροχρόνιων υποχρεώσεων των επιχειρησιακών προγραμμάτων αλιείας.
• Προσθήκη άρθρου:
«1. Οι υπηρεσίες αλιείας των Περιφερειακών Ενοτήτων αναλαμβάνουν την αρμοδιότητα επαλήθευσης της τήρησης των μακροχρόνιων υποχρεώσεων από τους δικαιούχους, για τις πράξεις κρατικών ενισχύσεων – επιχειρηματικότητας εξαιρουμένων των ΤΑΠΤΟΚ που χρηματοδοτούνται από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αλιείας και Θάλασσας 2014-2020 και το Πρόγραμμα «Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα» 2021-2027, σύμφωνα με το άρθρο 71 του Κανονισμού 1303/2013 και το άρθρο 65 του Κανονισμού 1060/2021.
2. Η Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης του Προγράμματος «Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα», έχει την ευθύνη κατάρτισης του προγράμματος των επαληθεύσεων τήρησης των μακροχρόνιων υποχρεώσεων, συντονίζει τις αρμόδιες υπηρεσίες αλιείας και παρακολουθεί την υλοποίηση του χρονοδιαγράμματος υλοποίησης του προγράμματος.
3. Με απόφαση του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων δύνανται να καθορίζονται λεπτομέρειες εφαρμογής της διαδικασίας καθώς και κάθε άλλο σχετικό ζήτημα.»

Άρθρο 36 — Καταργούμενες διατάξεις
• Πρέπει να εξεταστεί η παρ.2 σύμφωνα με την οποία καταργούνται το ΒΔ 666/66 και το ΠΔ 261/91, μετά τη διαπιστωτική πράξη, γεγονός που θα οδηγήσει σε νομικό κενό. Επιπλέον, δεν συμβαδίζει με την τροποποίηση του ΒΔ 666/66 στο παρόν νομοσχέδιο (αρθ. 17+18).

Άρθρο 52 — Διεύρυνση του διαθέσιμου προσωπικού για την αντιμετώπιση επιζωοτιών …
• Η συμπερίληψη πολλών διαφορετικών ειδικοτήτων στην αντιμετώπιση των επιζωοτιών είναι προβληματική καθώς καλούνται διαφορετικά επιστημονικά αντικείμενα να αντιμετωπίσουν διαδικασίες εκτός του γνωστικού τους αντικειμένου.

Άρθρο 72 Έναρξη ισχύος
Η έναρξη ισχύος θα πρέπει να είναι άμεση. Να διαγραφεί η παράγραφος 2 γιατί αφορά την ενεργοποίηση ολόκληρου του Εθνικού Συστήματος ελέγχου Αλιείας.

Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή μας, θα θέλαμε να επαναλάβουμε την αναγκαιότητα άμεσης ψήφισης και εφαρμογής του νομοσχεδίου, ώστε να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα της πολιτείας στην εφαρμογή της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής, η υιοθέτηση κλίματος δίκαιης αντιμετώπισης των ελεγχόμενων αλιέων και η προστασία αλιευτικών αποθεμάτων και των βιοτόπων τους.

Γενικά σχόλια του WWF Ελλάς επί του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων με τίτλο: «Ρύθμιση του τομέα της αλιείας, τροποποίηση του Αλιευτικού Κώδικα, ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος, το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων και λοιπές διατάξεις

Το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου αποτελεί σημαντική προσπάθεια αναμόρφωσης του θεσμικού πλαισίου της αλιείας στην Ελλάδα. Κινείται αφενός προς την κατεύθυνση της προσαρμογής του εθνικού πλαισίου στις σύγχρονες απαιτήσεις του ενωσιακού δικαίου και αφετέρου προς τον εκσυγχρονισμό μιας νομοθεσίας που σε σημαντικά τμήματά της ανάγεται στη δεκαετία του 1960 (βλ. ΒΔ 666/1966) και στον Αλιευτικό Κώδικα (Ν.Δ. 420/1970) και είναι παρωχημένη. Ωστόσο, η σημερινή κατάσταση των αλιευτικών αποθεμάτων, οι πιέσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα, η διεύρυνση των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών και οι κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις του αλιευτικού κλάδου απαιτούν κάτι περισσότερο από επικαιροποίηση υφιστάμενων διατάξεων. Απαιτούν ένα συνεκτικό σύστημα αλιευτικής διακυβέρνησης, στο οποίο η διαχείριση θα βασίζεται σε αξιόπιστα δεδομένα, επιστημονική γνώση και ουσιαστική συμμετοχή των εμπλεκόμενων φορέων.

1. Συμμετοχική διαχείριση της αλιείας
Η διεθνής εμπειρία έχει αναδείξει ότι η συμμετοχή των αλιέων, της επιστημονικής κοινότητας, της διοίκησης, των τοπικών αρχών και των περιβαλλοντικών φορέων μπορεί να βελτιώσει την προσαρμογή των μέτρων στις τοπικές συνθήκες και να ενισχύσει την αποτελεσματική εφαρμογή τους. Η επανασύσταση ομοσπονδιών και συνομοσπονδιών αλιέων και η ενίσχυση των συλλογικών οργάνων του κλάδου δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για την ουσιαστική υιοθέτηση και εφαρμογή συμμετοχικών σχημάτων διαχείρισης της αλιείας (άρθρα 33, 34 & 35 του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου).
Προς αυτή την κατεύθυνση, τον Σεπτέμβριο του 2025 το WWF Ελλάς κατέθεσε στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων πρόταση για την υιοθέτηση συμμετοχικών σχημάτων διαχείρισης της αλιείας στην Ελλάδα, βασισμένη σε διεθνείς καλές πρακτικές και συστάσεις διεθνών οργανισμών. Βασικά σημεία της πρότασης είναι τα εξής:
i. Εθνικό επίπεδο – Εθνικό Συμβούλιο Βιώσιμης Αλιείας (ΕΣΒΑ): Προτείνεται η αναμόρφωση του υφιστάμενου Συμβουλίου Αλιείας σε ουσιαστικό γνωμοδοτικό και συμβουλευτικό όργανο του κράτους και ταυτόχρονα σε όργανο κοινωνικού διαλόγου και διαβούλευσης για την αλιευτική πολιτική. Το ΕΣΒΑ θα μπορεί, μεταξύ άλλων, να διαμορφώνει προτάσεις προς το ΥΠΑΑΤ και να παρακολουθεί και να αξιολογεί την εφαρμογή των πολιτικών και των μέτρων διαχείρισης.
ii. Περιφερειακό επίπεδο – Περιφερειακά Συμβούλια Βιώσιμης Αλιείας (ΠΕΣΒΑ): Προβλέπεται η δημιουργία συμβουλίου σε κάθε Περιφέρεια, με συμμετοχή των βασικών εμπλεκόμενων φορέων, ώστε η διαχείριση να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες και ανάγκες της αλιείας σε περιφερειακό επίπεδο. Τα ΠΕΣΒΑ μπορούν να γνωμοδοτούν, να εισηγούνται μέτρα και να παρακολουθούν την εφαρμογή των αλιευτικών πολιτικών. (ήδη η Περιφέρεια Ν. Αιγαίου με την υπ’ αρ. 28/2026 απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου εγκρίνει την πρόταση του WWF Ελλάς για τη συμμετοχική διαχείριση της αλιείας στην Ελλάδα.)
iii. Τοπικό επίπεδο – Τοπικές Επιτροπές Συνδιαχείρισης της Αλιείας: Προβλέπεται η δυνατότητα δημιουργίας επιτροπών σε συγκεκριμένες, γεωγραφικά οριοθετημένες περιοχές, βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων και προϋποθέσεων και κατόπιν αίτησης τοπικών εμπλεκόμενων φορέων. Εδώ βρίσκεται το πιο «κοντινό στην πράξη» επίπεδο συνδιαχείρισης, καθώς οι αποφάσεις μπορούν να προσαρμόζονται στις πραγματικές τοπικές ανάγκες και συνθήκες.
Για να είναι αποτελεσματικοί, οι μηχανισμοί αυτοί θα πρέπει να διαθέτουν σαφείς αρμοδιότητες, αντιπροσωπευτική σύνθεση, πρόσβαση στα απαραίτητα δεδομένα και ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση και αξιολόγηση των διαχειριστικών μέτρων.

2. Ρύθμιση της ερασιτεχνικής αλιείας
Ανακρούει πρύμναν η Πολιτεία για ακόμη μία φορά όσον αφορά την ερασιτεχνική αλιεία, καθώς η απουσία ενός ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου διαχείρισής της αποτελεί σημαντικό κενό του σχεδίου νόμου. Η δραστηριότητα αυτή δεν μπορεί να παραμένει εκτός ενός σύγχρονου συστήματος καταγραφής και διαχείρισης, καθώς ασκεί σημαντική πίεση σε συγκεκριμένα αποθέματα και ευάλωτα είδη, ενώ η ανεπαρκής παρακολούθησή της δημιουργεί παράλληλα κινδύνους παράνομης διοχέτευσης αλιευμάτων στην αγορά.
Επιπλέον η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/2842, έχει ήδη θεσπίσει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για την καταγραφή και παρακολούθηση της θαλάσσιας ερασιτεχνικής αλιείας. Εφαρμόζονται νέες διατάξεις του ευρωπαϊκού Κανονισμού Ελέγχου, οι οποίες προβλέπουν ηλεκτρονική καταγραφή και αναφορά των αλιευμάτων για τις κατηγορίες ειδών που εμπίπτουν στο σχετικό πλαίσιο. Παράλληλα, η ερασιτεχνική αλιεία περιλαμβάνεται ήδη στο ευρωπαϊκό σύστημα συλλογής αλιευτικών δεδομένων, στο οποίο η Ελλάδα έχει υποχρέωση να συμμετέχει.
Είναι συνεπώς απαραίτητο η Ελλάδα να αποκτήσει ένα σαφές και λειτουργικό εθνικό πλαίσιο, το οποίο θα επιτρέπει την καταχώριση των ερασιτεχνών αλιέων, την ηλεκτρονική αναφορά αλιευμάτων και τη συστηματική συλλογή αξιόπιστων δεδομένων, ενώ θα καθορίζει σαφείς κανόνες για είδη, ποσότητες, εργαλεία, περιοχές και περιόδους αλιείας. Η Πολιτεία θα πρέπει παράλληλα να αξιοποιήσει τα περιθώρια που παρέχει το ευρωπαϊκό πλαίσιο για αυστηρότερους εθνικούς κανόνες, συμπεριλαμβανομένης της θέσπισης συστήματος αδειοδότησης, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο για αποτελεσματικότερη διαχείριση.

3. Αλιευτικό Μητρώο και ΟΣΠΑ
Το Ολοκληρωμένο Σύστημα Παρακολούθησης και Καταγραφής των Αλιευτικών Δραστηριοτήτων (ΟΣΠΑ) αποτελεί ήδη υφιστάμενο εργαλείο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Το ζητούμενο δεν είναι η δημιουργία ενός νέου συστήματος, αλλά η ουσιαστική αξιοποίηση και αναβάθμισή του, σε συνδυασμό με την αναθεώρηση του Αλιευτικού Μητρώου, ώστε η Πολιτεία να γνωρίζει με ακρίβεια ποια σκάφη είναι ενεργά πραγματικά, σε ποια ένταση και σε ποιες περιοχές. Η αξιόπιστη αποτύπωση της ενεργότητας του στόλου είναι απαραίτητη για τη χάραξη αποτελεσματικών μέτρων διαχείρισης και τη μείωση της αλιευτικής προσπάθειας όπου απαιτείται, ενώ παράλληλα μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση πολιτικών για την ανανέωση του κλάδου και την είσοδο νέων αλιέων χωρίς αύξηση της συνολικής πίεσης στους αλιευτικούς πόρους. Προς αυτή την κατεύθυνση, θα πρέπει να υπάρχει διασύνδεση του ΟΣΠΑ με την πλατφόρμα που θα φιλοξενεί τα δεδομένα από τις τεχνολογίες απομακρυσμένης παρακολούθησης που θα εφαρμοστούν, ώστε να υπάρχει διασταύρωση στοιχείων με την πραγματική δραστηριότητα στη θάλασσα και συλλογή πολύτιμων χωροχρονικών και δεδομένων παραγωγής. Το σύνολο των δεδομένων αυτών και η ανάλυση αυτών θα μπορέσει να δώσει μια πιο ρεαλιστική εικόνα για την αλιευτική εκμετάλλευση των υδάτινων πόρων και να οδηγήσει σε πιο στοχευμένες ενέργειες για τη διατήρηση των ιχθυαποθεμάτων εντός βιολογικών ορίων.

4. Συνεργασία αλιευτικών και περιβαλλοντικών αρχών
Η αλιευτική διαχείριση συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και την αποτελεσματική προστασία των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών. Για τον λόγο αυτό, η προβλεπόμενη συμμετοχή του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας στο Εθνικό Σύστημα Ελέγχου Αλιείας (άρθρο 3 του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου) θα πρέπει να συνοδεύεται από σαφή επιχειρησιακή συνεργασία με τον ΟΦΥΠΕΚΑ, ιδίως σε περιοχές όπου εφαρμόζονται ειδικά μέτρα προστασίας.
Η συνεργασία αυτή θα πρέπει να καλύπτει την εποπτεία της αλιευτικής δραστηριότητας εντός και πέριξ των προστατευόμενων περιοχών, την τήρηση των περιορισμών που τίθενται για λόγους διατήρησης, την προστασία ευάλωτων ειδών και οικοτόπων, καθώς και την ανταλλαγή δεδομένων και τον συντονισμό των ελέγχων. Η προστασία μιας Θαλάσσιας Προστατευόμενης Περιοχής δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική, εάν η εφαρμογή των μέτρων προστασίας και ο έλεγχος της αλιευτικής δραστηριότητας αντιμετωπίζονται ως διαφορετικές και ασύνδετες διαδικασίες.

5. Έλεγχοι σε ολόκληρη την αλυσίδα των αλιευτικών προϊόντων
Στο Κεφάλαιο Α του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου απαιτείται σαφής πρόβλεψη για ελέγχους σε όλα τα στάδια εμπορίας, διακίνησης και τελικής διάθεσης των αλιευτικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των ιχθυοπωλείων, εστιατορίων, ξενοδοχείων και λοιπών επιχειρήσεων μαζικής εστίασης, καθώς και των επιχειρήσεων μεταφοράς, αποθήκευσης και μεταποίησης, όπως ορίζει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/2842 .
Η διασύνδεση των δεδομένων αλιευτικής δραστηριότητας στο ΟΣΠΑ με τα στοιχεία εμπορίας και διακίνησης είναι κρίσιμη, ώστε να είναι εφικτή η ιχνηλασιμότητα των αλιευτικών προϊόντων σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα και να περιορίζεται η διοχέτευση παράνομα αλιευμένων προϊόντων στην αγορά.

Εν κατακλείδι
Το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου αποτελεί σημαντική ευκαιρία για τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής αλιευτικής νομοθεσίας και την προσαρμογή της στις απαιτήσεις του ενωσιακού δικαίου. Για να ανταποκριθεί όμως στις σημερινές ανάγκες, θα πρέπει να υπερβεί την απλή επικαιροποίηση του υφιστάμενου πλαισίου και να θέσει τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων σε σημαντικά θέματα.
Η ουσιαστική ενίσχυση του ΟΣΠΑ και του Αλιευτικού Μητρώου, η συμμετοχή των αλιευτικών κοινοτήτων και όλων των εμπλεκόμενων φορέων στη διαχείριση της αλιείας, η ενεργός εμπλοκή του ΥΠΕΝ και του ΟΦΥΠΕΚΑ, η θεσμική ρύθμιση της ερασιτεχνικής αλιείας και η επέκταση των ελέγχων έως το τελικό σημείο διάθεσης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για αυτή τη μετάβαση.

Η ΑΛΚΙΑ – ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΛΕΣΣΕΨΙΑΝΩΝ ΚΑΙ ΙΧΘΥΟΑΠΟΘΕΜΑΤΩΝ ΑΛΙΕΙΑΣ Α.Μ.Κ.Ε., με έδρα τον Δήμο Ανατολικής Μάνης, δραστηριοποιείται στη σύνδεση επιστημονικής γνώσης, επαγγελματιών αλιέων, δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και κοινωνίας των πολιτών για την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων της Μεσογείου, με ιδιαίτερη έμφαση στα εισβολικά θαλάσσια είδη και στη βιώσιμη παράκτια αλιεία. Στο πλαίσιο αυτό, η ΑΛΚΙΑ έχει εκπονήσει το Mediterranean Biosecurity Framework – Phase I.

Με κάθε σεβασμό, από τους σκοπούς του άρθρου 1 απουσιάζει ρητή αναφορά στα ξενικά και εισβολικά υδρόβια είδη, παρότι αυτά μεταβάλλουν ήδη τα θαλάσσια οικοσυστήματα, ασκώντας πρόσθετη πίεση στα ιχθυοαποθέματα και στις συνθήκες άσκησης της επαγγελματικής αλιείας.

Το ζήτημα συνδέεται ήδη με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο: τον Κανονισμό (ΕΕ) 1143/2014 για την πρόληψη και διαχείριση της εισαγωγής και εξάπλωσης χωροκατακτητικών ξένων ειδών, την οικοσυστημική προσέγγιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής – Κανονισμός (ΕΕ) 1380/2013, καθώς και την Οδηγία 2008/56/ΕΚ για τη Θαλάσσια Στρατηγική, η οποία αναγνωρίζει ρητά την είσοδο και εξάπλωση μη αυτόχθονων ειδών ως βιολογική πίεση στο θαλάσσιο περιβάλλον και έχει ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία με τον ν. 3983/2011.

Προτείνεται η προσθήκη περίπτωσης ζ):

«ζ) η παρακολούθηση, πρόληψη, διαχείριση και, όπου είναι ασφαλής και επιτρεπτή, βιώσιμη αξιοποίηση ξενικών και εισβολικών υδρόβιων ειδών, καθώς και η προσαρμογή του τομέα στις μεταβολές των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.»

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Είναι ευρωπαϊκό και μεσογειακό και απαιτεί διακρατική συνεργασία, κοινή επιστημονική γνώση και αξιοποίηση ευρωπαϊκών και διεθνών χρηματοδοτικών πόρων.

Παρακαλούμε αναγνωρίστε το νέο μεσογειακό πρόβλημα.

Μια διαβούλευση 12 ημερών για ενα τόσο σημαντικο νομοσχεδιο δεν ειναι δυνατόν να θεωρείτε εύλογος χρόνος για να μπορέσουν να το διαβάσουν και να σχολιάσουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι. Είναι μια παγίδα και ένα άλλοθι από την πλευρά του Υπουργείου.
Οπωσδήποτε θα πρέπει να υπάρξει και μετέπειτα διάλογος μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων. Εδώ μιλάμε για την επιβίωση του αλιευτικού κλάδου. Ενός κλάδου που στήριζε και στηρίζει όλες τις παράκτιες περιοχές. Ενός κλάδου που στην επισιτιστική κρίση πρόσφερε και προσφέρει τα μέγιστα. Ενός κλάδου που παράγει ΦΠΑ και όχι μόνο. Στηρίζει πλήθος επαγγελμάτων που έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με την αλιεία. Η Χώρα μας έχει παράδοση στην αλιεία και πρέπει να αντιμετωπίζεται με το σεβασμό που αξίζει στον Κλάδο. Η ΕΕ έχοντας αναγνωρίσει τη σπουδαιότητα του τομέα της αλιείας αναφέρει ρητά οτι η αλιεία και οι αλιείς πρέπει να διευκολυνθούν ΄και να βοηθηθούν για να μπορούν να επιβιώσουν και οι όποιες αποφάσεις παίρνονται πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια. Αλλά διαπιστώνουμε ότι η Κυβέρνηση σα να μην είμαστε μέλη της ΕΕ πράττει ακριβώς τα αντίθετα. Αυτό που διαπιστώνουμε είναι ότι κατά καιρούς δεν λαμβάνει υπόψη της τις απόψεις του κλάδου και επιδεικνύει μια συμπεριφορά εκ διωγμού απέναντι σε ορισμένα εργαλεία και αυτό επιθυμεί να το πετύχει με αυτή τη διαβούλευση. Εάν πραγματικά επιθυμεί να αλλάξει αλλά και να βοηθήσει τον Κλάδο, θα πρέπει μετά τη διαβούλευση και πριν την έκδοση οποιοδήποτε νομοσχεδίου να υπάρξει ουσιαστικός διάλογος καθώς και γραπτές προτάσεις μεταξύ των αλιέων και της Διοίκησης. Θαλάσσια πάρκα, καθολικές απαγορεύσεις εντός αυτών,* πουθενά στην Ευρώπη δεν υπάρχει τέτοιου είδους απαγόρευση, * περιορισμοί τοπικοί, εθνικοί, χωροχρονικοί, περιορισμένα Χωρικά Υδατα, παραβιάσεις απο στόλους άλλων Κρατών, ανακοινώσεις για αιολικά πάρκα, Υπεράκτιος Πλωτός Σταθμός Αποθήκευσης και Επαναεριοποίησης Φυσικού Αερίου (FSRU) στο Θρακικό Πέλαγος, ανακοινώσεις απο την Τουρκία και για άλλα θαλάσσια πάρκα που θα πάνε να εργαστούν οι αλιείς; Ποιος είναι τελικά ο σκοπός ορισμένων άρθρων του νομοσχεδίου; Ενδιαφέρεται πραγματικά η Κυβέρνηση για τον Κλάδο και για το τι προσφέρει συνολικά ακόμη και Εθνικά ή επιθυμεί την καταστροφή του; ΤΈΛΟΣ θα επιθυμούσα να επισημάνω το γεγονός εάν υπάρχει αντικειμενικότητα και δεν πρόκειτε για πολιτικές αποφάσεις δεν θα έπρεπε να υπάρχει ένα ξεχωριστό άρθρο για την ερασιτεχνική αλιεία και τον πραγματικό της έλεγχο; Ακόμη και η ΕΕ έχει αναγνωρίζει την πολύ μεγάλη πίεση που ασκεί στο ιχθυαπόθεμα η ερασιτεχνική αλιεία, η οποία μετράει στη Χώρα μας πολλές χιλιάδες σκάφη, ίσως παραπάνω από 700, ενα τρομακτικό νούμερο και είναι ανεξέλεγκτη. Παρόλα αυτά φρόντισε στο παρών νομοσχέδιο να μην υπάρχει κανένα άρθρο και καμία αναφορά, την έχει αφαιρέσει αριστοτεχνικά.

Ο σκοπός του νομοσχεδίου δεν μπορεί να περιορίζεται κυρίως στην ενίσχυση των ελέγχων. Η βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων πρέπει να συνδέεται ρητά και με τη βιωσιμότητα της επαγγελματικής αλιείας, την προστασία του εισοδήματος, την ανανέωση του ανθρώπινου δυναμικού και του στόλου και τη συμμετοχή των ίδιων των επαγγελματιών αλιέων στη λήψη αποφάσεων.

Πρέπει επίσης να αντιμετωπίζονται όλες οι αιτίες υποβάθμισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος, όπως η ρύπανση, τα εισβολικά είδη και η καταστροφή των περιοχών αναπαραγωγής. Ειδικά για τα εισβολικά είδη πρέπει να προβλεφθούν οργανωμένα και χρηματοδοτούμενα προγράμματα παρακολούθησης, στοχευμένης αλίευσης και απομάκρυνσης, με την ενεργό συμμετοχή των επαγγελματιών αλιέων σε όλη την Ελλάδα.

Το νομοσχέδιο επιβάλλει νέους περιορισμούς, ελέγχους, ψηφιακές υποχρεώσεις και κυρώσεις, χωρίς να λέει τι θα γίνει με τους αλιείς που χάνουν αλιευτικά πεδία, ημέρες εργασίας και εισόδημα. Δεν υπάρχει σαφής πρόβλεψη για επιδοτήσεις, αποζημιώσεις, ανταποδοτικά οφέλη ή έργα που θα στηρίξουν πραγματικά τον κλάδο.

Κάθε νέο μέτρο που περιορίζει την αλιευτική δραστηριότητα ή δημιουργεί νέο κόστος πρέπει να συνοδεύεται από οικονομική αξιολόγηση και συγκεκριμένη χρηματοδότηση. Πρέπει να καλύπτονται η απώλεια εισοδήματος, το κόστος προσαρμογής και οι εργασιακές υποχρεώσεις που εξακολουθεί να έχει η επιχείρηση, ακόμη και όταν αναγκάζεται να περιορίσει ή να σταματήσει τη δραστηριότητά της.

Για όσους αλιείς κρίνουν ότι δεν μπορούν πλέον να συνεχίσουν, πρέπει να υπάρχει και η επιλογή οριστικής απόσυρσης του σκάφους με δίκαιη οικονομική αποζημίωση. Δεν μπορεί όλο το κόστος της νέας πολιτικής να μεταφέρεται στον επαγγελματία αλιέα.

Παράλληλα, για ένα νομοσχέδιο 72 άρθρων, το οποίο επηρεάζει άμεσα την επαγγελματική και οικονομική επιβίωση ολόκληρου του κλάδου, η προθεσμία από τις 24 Αυγούστου έως τις 7 Σεπτεμβρίου δεν επιτρέπει ουσιαστική διαβούλευση. Δεν δόθηκε ο αναγκαίος χρόνος για νομική και τεχνική μελέτη, ενημέρωση των επαγγελματιών, συνεδριάσεις των συλλογικών φορέων και διαμόρφωση τεκμηριωμένων προτάσεων.

Ζητείται παράταση της δημόσιας διαβούλευσης κατά τουλάχιστον εξήντα ημερολογιακές ημέρες και πραγματικός θεσμικός διάλογος, με διακριτή συμμετοχή όλων των κλάδων της επαγγελματικής αλιείας.