Άρθρο 22 Υδρανάπαυση – Αναγκαία σαφής οριοθέτηση από τη μετεγκατάσταση

Η προτεινόμενη ρύθμιση του άρθρου 22 απαιτεί ουσιώδη αναδιατύπωση, καθώς, όπως διατυπώνεται, δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο σύγχυσης δύο διαφορετικών θεσμών και διαφορετικών πραγματικών καταστάσεων: αφενός της υδρανάπαυσης ως περιβαλλοντικού μέτρου αποφόρτισης και αποκατάστασης συγκεκριμένου θαλάσσιου χώρου και αφετέρου της μετεγκατάστασης μονάδας λόγω προσωρινής ή οριστικής ακαταλληλότητας της υφιστάμενης θέσης.

Η υδρανάπαυση πρέπει να συνδέεται αιτιωδώς με τη μακροχρόνια και εντατική υδατοκαλλιεργητική χρήση της ίδιας υδάτινης έκτασης και με την ανάγκη αποκατάστασης της περιβαλλοντικής της κατάστασης. Δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως γενικός μηχανισμός αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών, ακραίων καιρικών φαινομένων ή άλλων εξωτερικών γεγονότων που καθιστούν προσωρινά δυσχερή ή ακατάλληλη τη λειτουργία μιας μονάδας.

Στις περιπτώσεις αυτές πρόκειται κατ’ ουσίαν για ζήτημα μετεγκατάστασης ή προσωρινής μετακίνησης, το οποίο πρέπει να αντιμετωπίζεται από το ήδη υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο και όχι μέσω διεύρυνσης του θεσμού της υδρανάπαυσης.

Η διάκριση είναι απολύτως αναγκαία, διότι διαφορετικά δημιουργείται κίνδυνος παράλληλων διαδικασιών για το ίδιο πραγματικό περιστατικό, με αποτέλεσμα την αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων, την ανασφάλεια δικαίου και, τελικά, την παράκαμψη του ισχύοντος χωροταξικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Ήδη υφίσταται ειδικά θεσμοθετημένο καθεστώς
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το Π.Δ. Δ΄ 25/23.01.2023 για την ΠΟΑΥ Εχινάδων Νήσων και Αιτωλοακαρνανίας δεν προβλέπει απλώς γενικά τη δυνατότητα υδρανάπαυσης.
Έχει ήδη θεσπίσει:
επτά (7) συγκεκριμένες ζώνες υδρανάπαυσης,
συγκεκριμένα όρια και συντεταγμένες,
συνολική έκταση 7.501,68 στρεμμάτων,
λειτουργική αντιστοίχιση παραγωγικών ζωνών με ζώνες υδρανάπαυσης,
συγκεκριμένη διαδικασία μετακίνησης,
καθώς και σύστημα περιβαλλοντικής παρακολούθησης.

Επομένως, η προτεινόμενη γενική ρύθμιση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την υδρανάπαυση ως θεσμό που δημιουργείται εκ νέου και ανεξάρτητα από τις ήδη θεσμοθετημένες ΠΟΑΥ και τις περιβαλλοντικές και χωροταξικές εγκρίσεις τους.

Πρέπει να αποσαφηνιστεί ρητά ότι η υπουργική απόφαση της παρ. 13 αφορά τον τρόπο εφαρμογής και τις διαδικαστικές λεπτομέρειες του ήδη θεσμοθετημένου καθεστώτος και δεν αποτελεί αυτοτελές εργαλείο για τον καθορισμό νέων θέσεων υδρανάπαυσης εκτός του ισχύοντος χωροταξικού σχεδιασμού.

Εάν επιδιώκεται η δημιουργία νέων ζωνών ή θέσεων υδρανάπαυσης, αυτό δεν μπορεί να γίνει με απλή υπουργική απόφαση, παρακάμπτοντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες χωροταξικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού και τροποποίησης των ήδη εγκεκριμένων Π.Δ. και περιβαλλοντικών εγκρίσεων.

Απαγόρευση παράκαμψης του χωροταξικού σχεδιασμού

Πρέπει επίσης να αποκλειστεί ρητά η δυνατότητα χρησιμοποίησης της υδρανάπαυσης ως μηχανισμού μεταφοράς μιας ΠΑΣΜ σε νέα ΠΑΣΜ.
Μια τέτοια δυνατότητα θα δημιουργούσε στην πράξη έναν παράλληλο δρόμο χωροθέτησης και εγκατάστασης μονάδων, έξω από τη διαδικασία μετάβασης και λειτουργίας εντός των θεσμοθετημένων ΠΟΑΥ.

Η υδρανάπαυση δεν μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο παράκαμψης του χωροταξικού σχεδιασμού.

Ρητή προστασία των ήδη θεσμοθετημένων ζωνών

Προτείνεται να προστεθεί ρητή πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία:
«Οι διατάξεις περί υδρανάπαυσης και οι κανονιστικές πράξεις που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότησή τους δεν δύνανται να μεταβάλλουν, καταργούν, υποκαθιστούν ή παρακάμπτουν τις ήδη θεσμοθετημένες ζώνες υδρανάπαυσης, τα όρια, τη χωροθέτηση και τη λειτουργική τους σύνδεση με τις παραγωγικές ζώνες υφιστάμενης ΠΟΑΥ, χωρίς την τήρηση της προβλεπόμενης διαδικασίας τροποποίησης του οικείου χωρικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.»
Κατόπιν των ανωτέρω, ζητείται η ουσιώδης τροποποίηση του άρθρου 22.

Η διάταξη για την υδρανάπαυση πρέπει να αφαιρεθεί ή να τροποποιηθεί ουσιωδώς. Είναι αδιανόητο επιχείρηση που προκάλεσε περιβαλλοντική καταστροφή να πληρώνει πρόστιμο έως 30.000 ευρώ και να μεταφέρεται σε άλλη περιοχή για να συνεχίσει την ίδια δραστηριότητα. Σε περίπτωση υπαιτιότητας πρέπει να επιβάλλονται διοικητικές και ποινικές κυρώσεις και αναστολή ή ανάκληση της άδειας — όχι ένα προσχηματικό νομικό τέχνασμα που διευκολύνει τον παραβάτη. Οι περιπτώσεις ii και iii ταυτίζονται και πρέπει να συγχωνευθούν. Εάν διατηρηθεί η διάταξη, να αφορά μόνο μονάδες εντός ΠΟΑΥ και μετεγκατάσταση σε ΠΟΑΥ, όχι από ΠΑΣΜ σε νέα ΠΑΣΜ.

Η διάταξη για την υδρανάπαυση πρέπει να αφαιρεθεί ή να τροποποιηθεί ουσιωδώς. Είναι απαράδεκτο μια επιχείρηση που έχει προκαλέσει περιβαλλοντική ζημιά να «ξεφεύγει» με πρόστιμο έως 30.000 ευρώ και απλή μετεγκατάσταση σε άλλη περιοχή, συνεχίζοντας απρόσκοπτα την ίδια δραστηριότητα. Σε περίπτωση αποδεδειγμένης υπαιτιότητας πρέπει να επιβάλλονται σωρευτικά διοικητικές και ποινικές κυρώσεις, καθώς και αναστολή ή ανάκληση της άδειας λειτουργίας — όχι ένα νομικό τέχνασμα που ουσιαστικά ανταμείβει τον παραβάτη. Οι περιπτώσεις (ii) και (iii) του άρθρου ταυτίζονται ως προς το περιεχόμενό τους και πρέπει να συγχωνευθούν, για λόγους νομοτεχνικής σαφήνειας. Αν τελικά διατηρηθεί η δυνατότητα μετεγκατάστασης, αυτή πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά σε μονάδες εντός ΠΟΑΥ και προς άλλη περιοχή ΠΟΑΥ — όχι από ΠΑΣΜ σε νέα ΠΑΣΜ, κάτι που θα επέτρεπε ανεξέλεγκτη διασπορά νέων εγκαταστάσεων.

Η σχετική αναφορά στην υδρανάπαυση πρέπει να απαλειφθεί από το νομοσχέδιο ή, εναλλακτικά, να αναμορφωθεί ριζικά βάσει των παρακάτω παρατηρήσεων:

Η επίκληση εκτάκτων καιρικών φαινομένων ως λόγου υδρανάπαυσης είναι εσφαλμένη. Αφενός η αναφορά σε αυτά γίνεται αόριστα, χωρίς να καθορίζονται τα κριτήρια ή η έντασή τους, και αφετέρου για τέτοιες περιπτώσεις αναστολής της δραστηριότητας υφίσταται ήδη το πλαίσιο μετεγκατάστασης των μονάδων. Συνεπώς, δεν υφίσταται αιτιώδης συνάρτηση μεταξύ υδρανάπαυσης και καιρικών φαινομένων.
Επιπλέον, επί του κειμένου της διάταξης επισημαίνονται τα εξής:
* Ταυτότητα όρων: Οι περιπτώσεις (ii) και (iii) συμπίπτουν εννοιολογικά, καθώς η υγεία των εκτρεφόμενων οργανισμών ταυτίζεται με την ασφάλεια και την υγιεινή του παραγόμενου προϊόντος.
* Διαχείριση κινδύνου προϊόντος vs. εγκατάστασης: Η διακινδύνευση των ψαριών επιβάλλει τη μεταφορά των ίδιων των οργανισμών και όχι των υποδομών.
* Αν η αλλοίωση οφείλεται σε υπαιτιότητα του παραγωγού: Πρέπει να επιβάλλονται οι προβλεπόμενες ποινικές/διοικητικές κυρώσεις και να αναστέλλεται η άδεια λειτουργίας, χωρίς να του δίνεται η δυνατότητα μεταφοράς των επιλαβών πρακτικών του σε άλλη περιοχή.
* Αν δεν υπάρχει υπαιτιότητα του παραγωγού: Καλύπτεται από τις ήδη υπάρχουσες διαδικασίες μετεγκατάστασης πλωτών μονάδων, καθιστώντας περιττή μια ειδική διάταξη υδρανάπαυσης.
* Επαρκές θεσμικό πλαίσιο: Για τις περιπτώσεις που απαιτείται αλλαγή χώρου χωρίς ευθύνη του φορέα, το ισχύον πλαίσιο (Ν. 4282/2014 και Ειδικό Χωροταξικό) παρέχει πλήρη κάλυψη. Η εισαγωγή νέων ρυθμίσεων δημιουργεί παράράθυρα καταστρατήγησης.
* Πεδίο εφαρμογής (ΠΟΑΥ vs. ΠΑΣΜ): Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η μετεγκατάσταση λόγω υδρανάπαυσης αφορά αποκλειστικά αδειοδοτημένες μονάδες εντός Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ). Η μεταφορά υποδομών από μία Μεμονωμένη Μονάδα (ΠΑΣΜ) σε άλλη αντίκειται στο άρθρο 5 του Ειδικού Χωροταξικού, το οποίο επιβάλλει τη σταδιακή κατάργηση των ΠΑΣΜ και τη μεταφορά τους σε ΠΟΑΥ.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 22
Η παρούσα ελληνική μετάφραση βασίζεται στο πρωτότυπο αγγλικό κείμενο που ακολουθεί.

ΚΥΡΙΕΣ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΥΔΡΑΝΑΠΑΥΣΗΣ

Ο ορισμός αντιμετωπίζει εσφαλμένα τη μετεγκατάσταση ως υδρανάπαυση. Η περιβαλλοντική υδρανάπαυση απαιτεί την παύση της παραγωγής και των εισροών αποβλήτων στην επηρεαζόμενη θέση, ώστε να μπορέσουν να ανακάμψουν τα ιζήματα, η ποιότητα των υδάτων και οι βενθικές κοινότητες. Η μετακίνηση της μονάδας μπορεί να επιτρέψει την ανάκαμψη της αρχικής θέσης, αλλά μεταφέρει την ίδια παραγωγική πίεση σε μια δεύτερη θέση.

Ο προτεινόμενος ορισμός συνδυάζει επίσης τρεις διαφορετικές καταστάσεις:

• Περιβαλλοντική ανάκαμψη: αντιμετώπιση του συσσωρευμένου οργανικού εμπλουτισμού ή της οικολογικής υποβάθμισης.

• Έκτακτα περιστατικά: αποφυγή επιβλαβών ανθίσεων φυκών, χαμηλών επιπέδων οξυγόνου, καταιγίδων, ρύπανσης ή ακραίων θερμοκρασιών.

• Υγεία των ζώων ή ασφάλεια των προϊόντων: έλεγχος ασθενειών ή επιμόλυνσης.

Οι καταστάσεις αυτές απαιτούν διαφορετικές εκτιμήσεις κινδύνου. Η μετακίνηση ψαριών που ενδέχεται να νοσούν ή να έχουν επιμολυνθεί μπορεί να διασπείρει παθογόνους οργανισμούς ή να μεταφέρει μη ασφαλή προϊόντα, αντί να επιλύσει το πρόβλημα. Επομένως, κάθε μετακίνηση πρέπει να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις της ΕΕ για την υγεία των υδρόβιων ζώων και να λαμβάνει κτηνιατρική έγκριση.

Κανονισμός (ΕΕ) 2016/429.

Αρκετοί όροι παραμένουν ασαφείς:

• η «καθορισμένη χρονική περίοδος» δεν έχει ελάχιστη ή μέγιστη διάρκεια·

• το «έκτακτο περιβαλλοντικό φαινόμενο» δεν ορίζεται·

• ο ορισμός δεν προσδιορίζει ποιος αποφασίζει ότι η μετεγκατάσταση είναι αναγκαία·

• δεν διευκρινίζεται εάν πρέπει να μετακινηθούν όλα τα ψάρια, οι κλωβοί, τα συστήματα πρόσδεσης και οι χερσαίες εγκαταστάσεις·

• δεν απαιτείται παρακολούθηση της ανάκαμψης της αρχικής θέσης·

• δεν απαγορεύεται η ταυτόχρονη λειτουργία και των δύο θέσεων ούτε ορίζεται ρητά ότι η αρχική θέση πρέπει να παραμένει κενή καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου· και

• δεν αποτρέπεται η επανειλημμένη μετεγκατάσταση ή η τελική μετατροπή της προσωρινής χρήσης σε μόνιμη κατοχή.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Η αρχική θέση θα ανακάμψει μόνο εάν παύσουν πλήρως η εκτροφή, η σίτιση, οι φαρμακευτικές αγωγές και οι απορρίψεις αποβλήτων. Ο χρόνος ανάκαμψης θα εξαρτηθεί από την κατάσταση των ιζημάτων, την ανανέωση των υδάτων, το βάθος, τη θερμοκρασία, το ιστορικό παραγωγής και την ευαισθησία των γειτονικών οικοτόπων.

Η θέση υποδοχής δημιουργεί νέο αποτύπωμα επιπτώσεων. Το γεγονός ότι μια θέση βρίσκεται εντός ΠΟΑΥ δεν αποδεικνύει ότι διαθέτει επαρκές βάθος, κατάλληλα ρεύματα, ικανοποιητική ανανέωση υδάτων ή επαρκή οικολογική φέρουσα ικανότητα.

Η προσωρινή μετεγκατάσταση μπορεί να εισαγάγει βιομηχανικές εγκαταστάσεις σε περιοχή που δεν είχε προηγουμένως καταληφθεί από υδατοκαλλιέργεια. Ο χαρακτηρισμός της περιοχής υποδοχής ως «θέσης υδρανάπαυσης» μπορεί να επιτρέψει στις αρχές να την παρουσιάσουν εσφαλμένα ως περιβαλλοντικό μέτρο και όχι ως νέα κατάληψη δημόσιου θαλάσσιου χώρου. Αυτό μπορεί να περιορίσει τον έλεγχο και να αποδυναμώσει τη συμμετοχή των δήμων και των τοπικών κοινωνιών.

ΠΟΛΥΤΡΟΦΙΚΗ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Το άρθρο 22(ια) θεωρεί δεδομένο ότι ο συνδυασμός ειδών από διαφορετικά τροφικά επίπεδα μειώνει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Το αποτέλεσμα αυτό δεν μπορεί να προεξοφλείται.

Τα μακροφύκη μπορούν να απορροφήσουν μέρος του διαλυμένου αζώτου και φωσφόρου. Τα οστρακοειδή μπορούν να καταναλώσουν αιωρούμενα σωματίδια και φυτοπλαγκτόν, αλλά παράγουν επίσης κόπρανα και ψευδοκόπρανα που αυξάνουν την απόθεση στον θαλάσσιο πυθμένα. Ούτε τα μακροφύκη ούτε τα οστρακοειδή δεσμεύουν κατ’ ανάγκη τα μεγαλύτερα σωματίδια τροφής και τα κόπρανα των ψαριών, τα οποία ευθύνονται για μεγάλο μέρος των βενθικών επιπτώσεων κάτω από τους κλωβούς.

Τα περιβαλλοντικά οφέλη εξαρτώνται από:

• τα είδη και την κλίμακα παραγωγής·

• την απόσταση και την υδροδυναμική σύνδεση μεταξύ των επιμέρους στοιχείων·

• τον χρόνο απελευθέρωσης και πρόσληψης των θρεπτικών ουσιών·

• την επιβίωση και ανάπτυξη των απορροφητικών ειδών·

• την πρόσθετη ζήτηση οξυγόνου και τη βιοαπόθεση· και

• την ποσότητα θρεπτικών ουσιών που απομακρύνεται οριστικά μέσω της συγκομιδής.

Η παρουσία οστρακοειδών ή μακροφυκών δεν αποδεικνύει, επομένως, ότι αντισταθμίζονται τα πρόσθετα απόβλητα της ιχθυοκαλλιέργειας. Το άρθρο 22 πρέπει να περιλαμβάνει ουδέτερο ορισμό και κάθε ισχυρισμός περί περιβαλλοντικού οφέλους να τεκμηριώνεται με ανεξάρτητη μοντελοποίηση ή μέτρηση.

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΒΕΛΤΙΣΤΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

• Η Νορβηγία απαιτεί οι θαλάσσιες θέσεις εκτροφής σολομοειδών να παραμένουν κενές μετά από κάθε κύκλο παραγωγής και επιτρέπει τον συντονισμό της υδρανάπαυσης μεταξύ επιδημιολογικά συνδεδεμένων περιοχών. Η ελάχιστη περίοδος κατά την οποία η θέση παραμένει κενή αφορά κυρίως τη βιοασφάλεια και δεν πρέπει να θεωρείται επαρκής απόδειξη βενθικής ανάκαμψης.

Κανονισμοί Λειτουργίας Υδατοκαλλιεργειών της Νορβηγίας.

• Η Νορβηγία χρησιμοποιεί επίσης την υδρανάπαυση με την αντίθετη λογική από εκείνη του σχεδίου νόμου: όταν η παρακολούθηση του θαλάσσιου πυθμένα καταδεικνύει μη αποδεκτή κατάσταση, οι αρχές μπορούν να διατάξουν την υδρανάπαυση της θέσης. Η εντολή δεν αίρεται έως ότου νέα έρευνα δείξει ότι ο θαλάσσιος πυθμένας έχει επανέλθει στις υψηλότερες κατηγορίες περιβαλλοντικής κατάστασης.

• Η Σκωτία απαιτεί οι συμφωνίες ή δηλώσεις διαχείρισης των μονάδων να καλύπτουν τη συγκομιδή, την υδρανάπαυση και τον συντονισμένο έλεγχο των ασθενειών. Υδρανάπαυση σημαίνει ότι δεν υπάρχουν εκτρεφόμενα ψάρια στη συγκεκριμένη θέση, όχι απλώς ότι η παραγωγική πίεση μεταφέρεται αλλού.

Νόμος περί Υδατοκαλλιέργειας και Αλιείας της Σκωτίας του 2013.

• Η Ιταλία και το πλαίσιο AZA της FAO–GFCM απαιτούν για κάθε προτεινόμενη περιοχή παραγωγής χωροταξική και περιβαλλοντική αξιολόγηση, αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας και συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών. Η ένταξη μιας θέσης σε ευρύτερη ζώνη υδατοκαλλιέργειας δεν συνεπάγεται αυτόματα την έγκριση της συγκεκριμένης θέσης.

Τεχνικός Οδηγός AZA του ISPRA.

Οδηγός AZA της FAO–GFCM.

• Το εγχειρίδιο χωροθέτησης της FAO/Παγκόσμιας Τράπεζας ορίζει την υδρανάπαυση ως την παραμονή μιας θέσης χωρίς ιχθυαπόθεμα «και χωρίς όλες τις αφαιρούμενες δομές παραγωγής», προσθέτοντας ότι, για μια επιχείρηση, αυτό προϋποθέτει τη διατήρηση περισσότερων θέσεων ώστε να μπορεί να διατηρεί την παραγωγική της ικανότητα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Και τα δύο στοιχεία απουσιάζουν εδώ: εκείνη που πρέπει να αδειάζει είναι η θέση που τίθεται σε υδρανάπαυση, ενώ η θέση υποδοχής πρέπει να είναι ήδη αδειοδοτημένη για παραγωγή.

FAO και Όμιλος Παγκόσμιας Τράπεζας, «Aquaculture zoning, site selection and area management under the ecosystem approach to aquaculture: a handbook» (2017).

ΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

• Ο δηλωμένος σκοπός δεν αντιστοιχεί στις προϋποθέσεις ενεργοποίησης. Η περίπτωση (θ) ορίζει την υδρανάπαυση ως «διαδικασία για την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών επιπτώσεων από λειτουργούσα μονάδα υδατοκαλλιέργειας». Ωστόσο, οι τρεις περιπτώσεις αφορούν ακραία περιβαλλοντικά φαινόμενα, την υγεία των εκτρεφόμενων οργανισμών και την υγιεινή ή ασφάλεια του προϊόντος. Καμία από αυτές δεν αποτελεί επίπτωση που προκαλεί η ίδια η μονάδα. Με βάση το προτεινόμενο κείμενο, μια μονάδα που έχει υποβαθμίσει τον πυθμένα κάτω από αυτήν δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τον μηχανισμό, ενώ μπορεί να τον χρησιμοποιήσει μια μονάδα που αντιμετωπίζει ακραία θερμοκρασία, έξαρση ασθένειας ή ανάκληση προϊόντος. Η διάταξη λειτουργεί ως μέτρο επιχειρησιακής συνέχειας με περιβαλλοντική ονομασία. Είτε αυτός είναι ο πραγματικός της σκοπός, οπότε δεν πρέπει να ορίζεται ως διαδικασία αντιμετώπισης περιβαλλοντικών επιπτώσεων της μονάδας, είτε οι προϋποθέσεις είναι ελλιπείς και πρέπει να προστεθεί η ανάκαμψη του θαλάσσιου πυθμένα που έχει υποβαθμιστεί από τη μονάδα.

• Οδηγία για τους Οικοτόπους, άρθρο 6(3): κίνδυνος μη συμμόρφωσης. Μίσθωση που επιτρέπει την εγκατάσταση κλωβών σε υδάτινη περιοχή η οποία δεν είχε χρησιμοποιηθεί προηγουμένως για τον σκοπό αυτό αποτελεί «έργο», με την έννοια που χρησιμοποιείται στις Οδηγίες για τους Οικοτόπους και την ΕΠΕ, δηλαδή φυσική παρέμβαση που απαιτεί άδεια. Πάνω από το 19% των ελληνικών χωρικών υδάτων βρίσκεται εντός του θαλάσσιου δικτύου Natura 2000. Το νομοσχέδιο ούτε απαιτεί τροποποιημένη ΑΕΠΟ ή ΕΟΑ ούτε εξαιρεί τη μίσθωση από τον ν. 4014/2011. Εάν η απόφαση του άρθρου 26(13) δεν απαιτεί αξιολόγηση, κάθε μίσθωση που χορηγείται χωρίς αξιολόγηση, όταν συντρέχουν οι σχετικές προϋποθέσεις, θα παραβιάζει το άρθρο 6(3). Το άρθρο 6(4) δεν αποτελεί εναλλακτική λύση: προϋποθέτει την αξιολόγηση, την εξέταση εναλλακτικών λύσεων, αντισταθμιστικά μέτρα και, στην περίπτωση οικοτόπου προτεραιότητας, γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση της ζώνης δεν καλύπτει αυτή την απαίτηση: αποτελεί αξιολόγηση σχεδίου και όχι δέουσα εκτίμηση ενός μεμονωμένου έργου βάσει των στόχων διατήρησης της περιοχής. Η υποχρέωση γεννάται εκ νέου σε κάθε αδειοδότηση. Επιπλέον, η αξιολόγηση του ίδιου του Ειδικού Πλαισίου του 2011 δεν συνοδευόταν από δέουσα εκτίμηση σε επίπεδο σχεδίου (ΣτΕ 4986/2014).

• Οι θέσεις υποδοχής είναι εκείνες όπου βρίσκεται ο άθικτος οικότοπος. Εντός ΠΟΑΥ, οι περιοχές αυτές οριοθετήθηκαν στο ιδρυτικό διάταγμα, αλλά δεν υποβλήθηκαν ποτέ στην ειδική αξιολόγηση που εφαρμόστηκε στις θέσεις των κλωβών. Επειδή οι κλωβοί είχαν διατηρηθεί μακριά από αυτές, πρόκειται συνήθως για τις περιοχές όπου τα λιβάδια Ποσειδωνίας παραμένουν άθικτα. Ο μηχανισμός προτείνει, επομένως, τη μεταφορά της παραγωγής στον καλύτερα διατηρημένο οικότοπο της ζώνης. Εφαρμόζεται η υποχρέωση μη υποβάθμισης οικοτόπων που βρίσκονται σε καλή κατάσταση, σύμφωνα με το άρθρο 6(2) της Οδηγίας για τους Οικοτόπους και τον Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης. Όταν τα λιβάδια αυτά βρίσκονται εντός περιοχής Natura 2000, το άρθρο 9(1)(δ) του ν. 3937/2011 απαγορεύει ρητά την εγκατάσταση ιχθυοκαλλιεργειών επάνω σε αυτά.

• Οι υφιστάμενες διασφαλίσεις είναι έμμεσες και ελλιπείς. Η μεταφορά του συνόλου («του συνόλου») των πλωτών εγκαταστάσεων αποκλείει την ταυτόχρονη παραγωγή κατά τη στιγμή της μεταφοράς, αλλά αυτό συνάγεται και δεν αποτελεί ρητό κανόνα. Τίποτα δεν απαιτεί να παραμένει κενή η αρχική περιοχή σε όλη τη διάρκεια της περιόδου, η μίσθωσή της συνεχίζεται και τα συστήματα πρόσδεσης, οι αγκυρώσεις και η χερσαία βάση δεν απαιτείται ούτε να μετακινηθούν ούτε να απομακρυνθούν. Δεν ορίζεται μέγιστη διάρκεια, δεν περιορίζεται η επανάληψη και παραμένει αδιευκρίνιστη η σχέση με το ανώτατο όριο των τριών ετών για προσωρινή μετεγκατάσταση που προβλέπεται στο άρθρο 8(3)(α). Το ζήτημα αυτό πρέπει να ρυθμιστεί στον νόμο και όχι με υπουργική απόφαση.

• Η φέρουσα ικανότητα απουσιάζει, παρότι η Ελλάδα διαθέτει σχετική μέθοδο. Το Έγγραφο Εργασίας των Υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής SWD (2024) 107 αναφέρει ότι η Ελλάδα θέσπισε τύπο υπολογισμού της φέρουσας ικανότητας για θαλάσσιες ιχθυοκαλλιέργειες με την Κοινή Εγκύκλιο 121570/1866/2009. Η παράγραφος 4 της GFCM/36/2012/1 και το άρθρο 9(1)(ε) του Πρωτοκόλλου ICZM —το οποίο δεσμεύει την Ελλάδα, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της Ένωσης, μέσω της απόφασης 2010/631/ΕΕ του Συμβουλίου— καθιστούν τη φέρουσα ικανότητα βάση για την κατανομή ζωνών. Είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί η δημιουργία μιας νέας κατηγορίας παραχώρησης θαλάσσιας έκτασης χωρίς αναφορά στην ίδια τη μεθοδολογία του κράτους.

ΑΛΛΑΓΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Το άρθρο 22 πρέπει:

• να διακρίνει την περιβαλλοντική υδρανάπαυση από την έκτακτη μετεγκατάσταση·

• να απαιτεί την πλήρη απομάκρυνση του εκτρεφόμενου πληθυσμού και την παύση όλων των παραγωγικών εισροών στη θέση που τίθεται σε υδρανάπαυση·

• να εξαρτά την επιστροφή από αποδεδειγμένη οικολογική ανάκαμψη και όχι μόνο από την πάροδο χρόνου·

• να χαρακτηρίζει τη θέση υποδοχής ως χωριστά αδειοδοτημένη θέση προσωρινής μετεγκατάστασης·

• να απαγορεύει την ταυτόχρονη εκτροφή και τον διπλασιασμό ή τη διπλή προσμέτρηση της επιτρεπόμενης βιομάζας·

• να αποτρέπει τις διαδοχικές μετεγκαταστάσεις και την αυτόματη μετατροπή της προσωρινής θέσης σε μόνιμη μονάδα·

• να απαιτεί κτηνιατρική έγκριση πριν από τη μετακίνηση ψαριών για λόγους υγείας ή ασφάλειας των προϊόντων· και

• να αφαιρεί από τον ορισμό της πολυτροφικής υδατοκαλλιέργειας το τεκμήριο περιβαλλοντικού οφέλους.

Ο ορισμός πρέπει να καταστεί συνεπής: είτε να προστεθεί ως προϋπόθεση ενεργοποίησης η ανάκαμψη του θαλάσσιου πυθμένα ή της υδάτινης στήλης που έχει επηρεαστεί από τη μονάδα, μαζί με τις προϋποθέσεις που ακολουθούν, είτε ο μηχανισμός να πάψει να περιγράφεται ως μέτρο αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Οι ουσιώδεις προϋποθέσεις πρέπει να περιλαμβάνονται στον νόμο και όχι να παραπέμπονται σε υπουργική απόφαση. Αυτές πρέπει να περιλαμβάνουν: χωροθέτηση εντός θεσμοθετημένης ζώνης ή προβλεπόμενης περιοχής· απαγόρευση εγκατάστασης επάνω σε λιβάδι Ποσειδωνίας ή εντός της ζώνης απόθεσης που το επηρεάζει, όπως αυτή καθορίζεται από την ίδια αξιολόγηση που διέπει τις θέσεις των κλωβών· τροποποιημένη ΑΕΠΟ ή ΕΟΑ που καλύπτει και τις δύο θέσεις· και υποχρέωση η θέση που εκκενώνεται να αδειάζει, να παραμένει κενή, να ελέγχεται ανεξάρτητα και να μην επαναλειτουργεί έως ότου ανακάμψει. Πρέπει επίσης να καθοριστούν μέγιστη διάρκεια, περιορισμός των επαναλήψεων, απαγόρευση διπλής προσμέτρησης της εγκεκριμένης βιομάζας και υποχρέωση δημοσίευσης των συντεταγμένων και των αποτελεσμάτων των ερευνών.

Ο χαρακτηρισμός μιας εγκατάστασης ως «πολυτροφικής» δεν πρέπει από μόνος του να τη χαρακτηρίζει περιβαλλοντικά βιώσιμη. Το κατά πόσον παράγονται πράγματι περιβαλλοντικά οφέλη πρέπει να καθορίζεται από μετρήσιμες βελτιώσεις στην ανακύκλωση θρεπτικών ουσιών, στις βενθικές συνθήκες, στη βιοποικιλότητα ή σε άλλους οικοσυστημικούς δείκτες. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων πρέπει να αναπτύξει τεκμηριωμένα κίνητρα για πολυτροφικά συστήματα παραγωγής που αποδεδειγμένα μειώνουν τα φορτία θρεπτικών ουσιών, βελτιώνουν την κυκλικότητα, αυξάνουν την αποδοτικότητα των πόρων και αποκαθιστούν τις οικοσυστημικές υπηρεσίες.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ

Άρθρο 22(θ) — Περιβαλλοντική υδρανάπαυση

«Περιβαλλοντική υδρανάπαυση» είναι η πλήρης απομάκρυνση των εκτρεφόμενων οργανισμών και η παύση της σίτισης, των φαρμακευτικών αγωγών και κάθε άλλης εισροής που σχετίζεται με την παραγωγή σε θέση υδατοκαλλιέργειας, για εγκεκριμένη χρονική περίοδο και έως ότου η παρακολούθηση, η οποία διενεργείται από διαπιστευμένους φορείς υπό την εποπτεία δημόσιας αρχής, καταδείξει ότι έχουν επιτευχθεί οι προβλεπόμενες συνθήκες περιβαλλοντικής ανάκαμψης. Η περιβαλλοντική υδρανάπαυση δεν παρέχει από μόνη της δικαίωμα παραγωγής σε άλλη θέση.

Άρθρο 22(ι) — Θέση προσωρινής μετεγκατάστασης

«Θέση προσωρινής μετεγκατάστασης» είναι χωριστά μισθωμένη και περιβαλλοντικά αδειοδοτημένη υδάτινη έκταση, στην οποία μπορούν να μεταφερθούν ο εκτρεφόμενος πληθυσμός και οι πλωτές εγκαταστάσεις μιας μονάδας υδατοκαλλιέργειας για συγκεκριμένο έκτακτο λόγο και καθορισμένη χρονική περίοδο. Η προσωρινή μετεγκατάσταση δεν αυξάνει την εγκεκριμένη βιομάζα της μονάδας, δεν επιτρέπει ταυτόχρονη παραγωγή και στις δύο θέσεις και δεν δημιουργεί δικαίωμα μόνιμης κατοχής της θέσης υποδοχής.

Άρθρο 22(ια) — Πολυτροφική υδατοκαλλιέργεια

«Πολυτροφική υδατοκαλλιέργεια» είναι η ολοκληρωμένη καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών διαφορετικών τροφικών επιπέδων. Η παρουσία πρόσθετων ειδών δεν τεκμαίρεται ότι παρέχει βιοαποκατάσταση, μειώνει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις ή δικαιολογεί αύξηση της βιομάζας ιχθύων, εκτός εάν ανεξάρτητα επαληθευμένα στοιχεία αποδεικνύουν καθαρή απομάκρυνση θρεπτικών ουσιών και οικολογικό όφελος.

Σημείωση: Ο προτεινόμενος ορισμός απαιτεί τη μεταφορά του συνόλου («του συνόλου») των πλωτών εγκαταστάσεων της μονάδας. Επομένως, αποκλείεται η ταυτόχρονη παραγωγή μόνο κατά τη στιγμή της μεταφοράς. Αυτό, όμως, συνάγεται έμμεσα και δεν αποτελεί ρητό κανόνα, ούτε εμποδίζει την εκ νέου χρήση της αρχικής περιοχής κατά τη διάρκεια της περιόδου.


Principal concerns with the proposed definition of fallowing
The definition incorrectly treats relocation as fallowing. Environmental fallowing requires the cessation of production and waste inputs at an affected site so that sediments, water quality and benthic communities can recover. Moving the farm may allow the original site to recover, but it transfers the same production pressure to a second site.
The proposed definition also combines three different situations:
· Environmental recovery: the environment responding to accumulated organic enrichment or ecological deterioration.
· Exceptional events: avoiding harmful algal blooms, low oxygen, storms, pollution or extreme temperatures.
· Animal health or product safety: controlling disease or contamination.

These situations require different risk assessments. Moving potentially diseased or contaminated fish may spread pathogens or transfer unsafe products rather than resolve the problem. Any movement must therefore comply with EU aquatic-animal health requirements and receive veterinary approval. Regulation (EU) 2016/429
Several terms remain unclear:
· “specified period” has no minimum or maximum;
· “exceptional environmental phenomenon” is undefined;
· the definition does not identify who determines that relocation is necessary;
· it does not state whether fish, cages, moorings and shore facilities must all move;
· it does not require the monitoring of recovery of the original site;
· it does not prevent simultaneous operation of both sites nor state expressly that the original site must remain empty for the period ; and
· it does not prevent repeated relocation or eventual permanent occupation.

Environmental and social implications
The original site will recover only if all stocking, feeding, treatments and waste discharges cease. Recovery time will depend on sediment condition, water exchange, depth, temperature, production history and the sensitivity of nearby habitats.
The receiving site creates a new impact footprint. A location inside a POAY does not demonstrate that the individual site has adequate depth, currents, flushing or ecological carrying capacity.
Temporary relocation may introduce industrial infrastructure into an area not previously occupied by aquaculture. Calling the receiving area a “fallowing site” may allow authorities to misrepresent it as an environmental measure rather than a new occupation of public marine space. This could reduce scrutiny and weaken municipal and community participation.
Multi-trophic aquaculture
Article 22(ια) assumes that combining species from different trophic levels reduces environmental impacts. This outcome cannot be assumed.
Seaweed may absorb some dissolved nitrogen and phosphorus. Shellfish may consume suspended particles and phytoplankton, but they also produce feces and pseudo feces that increase seabed deposition. Neither necessarily captures the larger feed particles and fish feces responsible for much of the benthic impact beneath cages.
Environmental benefits depend on:
· species and production scale;
· distance and hydrodynamic connection between components;
· nutrient-release and uptake periods;
· survival and growth of extractive species;
· additional oxygen demand and bio-deposition; and
· the quantity of nutrients permanently removed through harvest.

The presence of shellfish or seaweed is therefore not evidence that additional finfish waste has been offset. Article 22 should provide a neutral definition and leave any environmental claim to independent modelling or measurement.

International best practice
· Norway requires marine salmonid sites to remain empty after a production cycle and allows coordinated fallowing across epidemiologically connected areas. Its minimum empty period principally addresses biosecurity and should not be interpreted as sufficient evidence of benthic recovery. Norwegian Aquaculture Operation Regulations
· Norway also uses fallowing in the opposite direction from the draft: where seabed monitoring shows an unacceptable condition, the authorities may order the site to lie fallow, and the order is not lifted until a fresh survey shows the seabed back in the highest condition categories (ibid.)
· Scotland requires farm-management agreements or statements to address harvesting, fallowing and coordinated disease management. Fallowing means the absence of farmed fish from the site, not simply moving production pressure elsewhere. Aquaculture and Fisheries (Scotland) Act 2013
· Italy and the FAO–GFCM AZA framework treat every proposed production area as requiring spatial, environmental, carrying-capacity and stakeholder assessment. Inclusion within a wider aquaculture zone does not automatically approve an individual site. ISPRA AZA Technical Guide; FAO–GFCM AZA Guide
· The FAO/World Bank zoning handbook defines fallowing as leaving a site empty of fish stock "and all removable production structures", adding that for a company it implies holding several sites in order to maintain production capacity year-round. Both features are missing here: what is emptied should be the site being fallowed, and the site moved to, should already be licensed for production. FAO and World Bank Group, Aquaculture zoning, site selection and area management under the ecosystem approach to aquaculture: a handbook (2017)

Legal assessment
• The stated purpose does not match the triggers. Point (θ) defines fallowing as “a procedure for addressing environmental impacts from an operating aquaculture unit”, but the three cases are extreme environmental phenomena, the health of the farmed organisms and the hygiene or safety of the product. None is an impact caused by the unit. Based on the proposed text, a farm that has degraded the seabed beneath it cannot use the mechanism, while a farm facing a heat event, a disease outbreak or a product recall, can. The provision reads as a business-continuity measure with an environmental label. Either that is what it is, in which case it should not be defined as a procedure for addressing environmental impacts from the unit; or the triggers are incomplete, and the recovery of a seabed the unit has damaged should be added to them.

• Habitats Directive, Article 6(3): risk of non-compliance. A lease authorizing cages on a water area not previously used for them is a “project”(in the sense the Habitats and EIA Directives use the word, i.e. a physical intervention requiring authorization) and over 19% of Greek territorial waters lie in the marine Natura 2000 network. The bill neither requires a modified ΑΕΠΟ or an ΕΟΑ nor exempts the lease from Law 4014/2011: if the decision under Article 26(13) requires no assessment, each lease granted without one where the trigger is met, would breach Article 6(3). Article 6(4) is no fallback — it presupposes the assessment, alternatives and compensation, and a Commission opinion for a priority habitat. (The strategic environmental assessment of the zone does not answer this: it is an assessment of a plan, not an appropriate assessment of an individual project in view of the site’s conservation objectives, and the duty arises afresh at each consent — the 2011 Special Framework’s own assessment was in any event not accompanied by a plan-level appropriate assessment, StE 4986/2014.)

• The receiving areas are where the intact habitat is. Within a Π.Ο.Α.Υ. these areas were delineated in the establishing decree but were never subjected to the site-specific assessment applied to the cage positions — and, because the cages were kept away from them, they are typically where the zone’s Posidonia meadows survive undamaged. The mechanism therefore proposes moving production onto the best-preserved habitat in the zone. What is engaged is the duty not to permit deterioration of habitat in good condition (Article 6(2) of the Habitats Directive; Nature Restoration Regulation), and where those meadows lie within a Natura 2000 site Article 9(1)(δ) of Law 3937/2011 prohibits fish farms on them outright.

• The safeguards that do exist are implicit and incomplete. The transfer of all («του συνόλου») the floating installations excludes simultaneous production at the moment of transfer, but that is an inference rather than an express rule: nothing requires the original area to remain empty for the period, its lease continues, and moorings, anchors and the shore base need neither move nor be removed. No maximum period is set, nothing limits repetition, and the relationship with the three-year cap on temporary relocation in Article 8(3)(α) is unresolved — a matter for the statute, not the ministerial decision.

• Carrying capacity is absent although Greece has a method. Commission Staff Working Document SWD (2024) 107 records that Greece introduced a carrying-capacity formula for marine fish farms by Joint Circular 121570/1866/2009. Paragraph 4 of GFCM/36/2012/1 and Article 9(1)(e) of the ICZM Protocol — the latter binding on Greece within Union competence through Council Decision 2010/631/EU — make carrying capacity the basis on which zones are allocated. A new class of sea-area allocation created without reference to the State’s own methodology is difficult to defend.


Changes required for responsible development
Article 22 should:
· distinguish environmental fallowing from emergency relocation;
· require complete destocking and cessation of production inputs at the fallowed site;
· link return to demonstrated ecological recovery, not only elapsed time;
· classify the receiving area as a separately authorized temporary relocation site;
· prohibit simultaneous stocking and duplication of permitted biomass;
· prevent serial relocations and automatic conversion into a permanent farm;
· require veterinary authorization before moving fish for health or product-safety reasons; and
· remove presumed environmental benefits from the multi-trophic definition.

The definition should be made coherent: either add the recovery of the seabed or water column affected by the unit as a trigger, with the conditions that follow, or stop describing the mechanism as addressing environmental impacts. The conditions that matter should sit in the statute rather than the ministerial decision — siting within a designated zone or planned area, no siting on or within the depositional range of a meadow as established by the same assessment that governs cage positions, a modified ΑΕΠΟ or ΕΟΑ covering both areas, and the vacated area emptied, kept empty, independently surveyed and not restocked until recovered. Add a maximum period, a limit on repetition, no duplication of authorized biomass, and publication of coordinates and surveys.
Designation as "multi-trophic" should not itself qualify an installation as environmentally sustainable. Measured improvements in nutrient cycling, benthic conditions, biodiversity or other ecosystem indicators should determine whether environmental benefits are actually being produced. The Ministry should develop evidence-based incentives for multi-trophic production systems that demonstrably reduce nutrient loads, improve circularity, increase resource efficiency and restore ecosystem services.

Suggested article amendments
Article 22(θ) — Environmental fallowing
“Environmental fallowing” means the complete removal of farmed organisms and cessation of feeding, treatments and other production-related inputs at an aquaculture site for an authorized period and until monitoring undertaken by accredited bodies under public authority oversight demonstrates achievement of prescribed environmental recovery conditions. Environmental fallowing does not itself authorize production at another location.
Article 22(ι) — Temporary relocation site
“Temporary relocation site” means a separately leased and environmentally authorized water area to which the stock and floating installations of an aquaculture unit may be transferred for a specified exceptional reason and fixed period. Temporary relocation shall not increase the unit’s authorized biomass, permit simultaneous production at both sites, or create a right to permanent occupation of the receiving site.
Article 22(ια) — Multi-trophic aquaculture
“Multi-trophic aquaculture” means the integrated cultivation of aquatic organisms from different trophic levels. The presence of additional species shall not be presumed to provide bioremediation, reduce environmental impacts or justify increased finfish biomass unless independently verified evidence demonstrates net nutrient removal and ecological benefit.