ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
Ρύθμιση του τομέα της αλιείας, τροποποίηση του Αλιευτικού Κώδικα, ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος, το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων και λοιπές διατάξεις
Έκθεση Διαβούλευσης
Μπορείτε να δείτε την έκθεση διαβούλευσης όπως αυτή ενσωματώθηκε στη σχετική Ενότητα της τελικής Ανάλυσης Συνεπειών Ρύθμισης εδώ
ΜΕΡΟΣ Ε΄ ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’ ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 58 Ψηφιακή πλατφόρμα ιχνηλασιμότητας μελιού και λοιπών μελισσοκομικών προϊόντων - Προσθήκη άρθρου 9Α στον ν. 4691/2020
Στον ν. 4691/2020 (Α΄ 108) προστίθεται άρθρο 9Α ως εξής:
«Άρθρο 9Α
Ψηφιακή πλατφόρμα «Ισοζύγιο μελιού και μελισσοκομικών προϊόντων» – «e-honey»
1. Στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων αναπτύσσεται και λειτουργεί ψηφιακή πλατφόρμα για την αποτύπωση και παρακολούθηση της αλυσίδας παραγωγής, εμπορίας και διακίνησης μελιού και λοιπών μελισσοκομικών προϊόντων με την ονομασία «Ισοζύγιο μελιού και μελισσοκομικών προϊόντων», εφεξής καλούμενη ψηφιακή πλατφόρμα «e-honey».
2. Σκοπός της λειτουργίας της ψηφιακής πλατφόρμας «e-honey» είναι η ιχνηλασιμότητα μέσω της εποπτείας και του ελέγχου της αλυσίδας παραγωγής, εμπορίας και διακίνησης του μελιού και των λοιπών μελισσοκομικών προϊόντων, που παράγονται στην Ελλάδα ή σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) ή τρίτες χώρες και εισάγονται στην Ελλάδα ή διακινούνται στην ελληνική επικράτεια.
3. H ψηφιακή πλατφόρμα «e-honey» διασυνδέεται με το Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο του άρθρου 9, καθώς και με κάθε άλλο πληροφοριακό σύστημα και μητρώο του Δημοσίου.
4. Η Διεύθυνση Συστημάτων Εκτροφής Ζώων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων δια του αρμοδίου Τμήματος Μελισσοκομίας, Σηροτροφίας και Λοιπών Ζωικών Οργανισμών ορίζεται ως αρμόδια αρχή για τη διαχείριση, τον συντονισμό, την παρακολούθηση και την εποπτεία της λειτουργίας της ψηφιακής πλατφόρμας «e-honey», την εισήγηση για τη θέσπιση σχετικών νομοθετικών και λοιπών μέτρων, τη συνεργασία με τις συναρμόδιες υπηρεσίες και φορείς και τη μέριμνα για ενημέρωση των μελισσοκόμων και των εμπόρων σχετικά με τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας «e-honey».
5. Η Διεύθυνση Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ορίζεται ως αρμόδια αρχή για την ανάπτυξη, τον έλεγχο ορθής λειτουργίας, την τεχνική υποστήριξη, τη μέριμνα για την τεχνική αναβάθμιση και ενημέρωση της ψηφιακής πλατφόρμας «e-honey», την παροχή πρόσβασης υπηρεσιών διαλειτουργικότητας σε αρμόδιες υπηρεσίες και ελεγκτικές δομές, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Συστημάτων Εκτροφής Ζώων, καθώς και την ανάπτυξη σχετικών ψηφιακών εφαρμογών.
6. Η Διεύθυνση Εμπορικής Επιχειρηματικότητας της Γενικής Διεύθυνσης Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου του Υπουργείου Ανάπτυξης ορίζεται ως αρμόδια αρχή για τη θέσπιση υποχρεωτικής δήλωσης της εμπορευόμενης και διακινούμενης ποσότητας μελιού και λοιπών μελισσοκομικών προϊόντων στην ψηφιακή πλατφόρμα «e-honey».
7. Οι αρμόδιες υπηρεσίες της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων παρέχουν μέσω υπηρεσιών διαλειτουργικότητας δεδομένα των ηλεκτρονικών τιμολόγιων και λοιπών ψηφιακών παραστατικών εμπορίας που κρίνονται απαραίτητα για την εποπτεία της αλυσίδας παραγωγής εμπορίας και διακίνησης μελιού ή λοιπών μελισσοκομικών προϊόντων, σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές των παρ. 4 και 5.
8. Αν ενεργοί μελισσοκόμοι ή όσοι παραλαμβάνουν και εμπορεύονται μέλι ή άλλα μελισσοκομικά προϊόντα που έχουν παραχθεί στην ελληνική επικράτεια, σε άλλα κράτη μέλη της Ε.Ε. ή σε τρίτες χώρες, παραλείπουν την υποχρέωση εμπρόθεσμης καταχώρισης και ενημέρωσης της ψηφιακής πλατφόρμας «e-honey» με τα προβλεπόμενα δεδομένα και στοιχεία ή καταχωρίζουν ψευδή, ελλιπή ή παραπλανητικά στοιχεία, τους επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο ύψους από διακόσια (200) έως δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ, ανάλογα με τον αριθμό των κατεχόμενων κυψελών, το εάν ο παραβάτης είναι κατ’ επάγγελμα ή μη αγρότης ή νομικό πρόσωπο, καθώς και το εάν η παράλειψη ή η εσφαλμένη καταχώριση συντελέστηκε σε γνώση του. Σε περίπτωση υποτροπής εντός δύο (2) ετών, το πρόστιμο διπλασιάζεται και ο παραβάτης αποστερείται των δικαιωμάτων συμμετοχής σε δράσεις εθνικών ή ενωσιακών μέτρων στήριξης και ενίσχυσης του αγροτικού τομέα εν γένει και του τομέα της μελισσοκομίας ειδικότερα και ασφάλισης και αποζημίωσης από τον Ελληνικό Οργανισμό Γεωργικών Ασφαλίσεων. Τα διοικητικά πρόστιμα επιβάλλονται σωρευτικά όταν ο υπόχρεος τελεί παραβάσεις που αφορούν τόσο την ιδιότητά του ως ενεργού μελισσοκόμου – παραγωγού μελιού και μελισσοκομικών προϊόντων, όσο και την ιδιότητά του ως εμπόρου – διακινητή μελιού και μελισσοκομικών προϊόντων.
9. Με απόφαση του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων καθορίζονται το πεδίο εφαρμογής, οι διαδικασίες για την ανάπτυξη και τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας «e-honey», η διασύνδεσή της με άλλες βάσεις δεδομένων και μητρώα, οι προϋποθέσεις και οι υποχρεώσεις καταχώρισης και ενημέρωσής της με δεδομένα και στοιχεία εκ μέρους των παραγωγών και των εμπόρων, η διαδικασία επιβολής των διοικητικών κυρώσεων της παρ. 8, καθώς και η είσπραξη και απόδοσή τους, το είδος των προσωπικών δεδομένων που εισάγονται και τυγχάνουν επεξεργασίας, ο ειδικότερος ρόλος του υπευθύνου επεξεργασίας και του εκτελούντος την επεξεργασία, ο χρόνος τήρησής τους, τα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την ασφάλεια της επεξεργασίας τους, η διενέργεια ελέγχων, οι αρμόδιες αρχές και όργανα για τη διενέργεια των ελέγχων και κάθε σχετικό θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.
10. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και Ανάπτυξης καθορίζονται οι υποχρεώσεις φυσικών ή νομικών προσώπων που παραλαμβάνουν και εμπορεύονται μέλι ή άλλα μελισσοκομικά προϊόντα που έχουν παραχθεί στην ελληνική επικράτεια, σε άλλα κράτη μέλη της Ε.Ε. ή σε τρίτες χώρες, ως προς την καταχώριση ποσοτικών δεδομένων και ποιοτικών στοιχείων ταυτοποίησης στην ψηφιακή πλατφόρμα «e-honey».».
Δεν βρήκατε απάντηση στην ερώτησή σας;
Για επιπλέον απορίες σχετικά με την παραπάνω διαβούλευση μπορείτε να στείλετε το ερώτημά σας απευθείας, μέσω της ειδικής φόρμας επικοινωνίας της διαβούλευσης.
Φόρμα επικοινωνίαςΠΡΟΣΟΧΗ
Εφόσον επιθυμείτε να υποβάλλετε σχόλια και προτάσεις επί της διαβούλευσης, παρακαλούμε μην χρησιμοποιείτε την παρούσα φόρμα, αλλά μεταβείτε στο σχετικό πεδίο σχολιασμού.
Δημοσιευμένα σχόλια
Παραγωγός είναι στην συγκεκριμένη περίπτωση ο Μελισσοκόμος είτε επαγγελματίας είτε ερασιτέχνης. Ο Μελισσοκόμος κάθε φορά που θα τρυγάει μία οποιαδήποτε ποσότητα και είδος μελιού θα στέλνει ένα δείγμα για γυροσκοπική ανάλυση, σε ένα κρατικό εργαστήριο το οποίο θα αποδίδει ένα μοναδικό αριθμό ιχνηλασιμότητας , το οποίο θα φανερώνει Μελισσοκόμο - περιοχή συλλογής μελιού - ποσότητα . Η όλη διαδικασία χωρίς κόστος για μελισσοκόμο .Έτσι καλύψαμε και τα δύο ΠΠ ( ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ - ΠΑΡΑΓΩΓΗ ). Κάθε φορά που θα πουλά ο μελισσοκόμος την οποιαδήποτε ποσότητα μελιού, θα μεταφέρετε συγχρόνως και ο μοναδικός αριθμός ιχνηλασιμότητας στον αγοραστή. Σε αυτή την περίπτωση ο κάθε μελισσοκόμος μπορεί άνετα να χαρακτηρίζει το μέλι του και με τοπικά τοπωνύμια.
Πάμε τώρα στην ΠΩΛΗΣΗ στην οποία εμπλέκονται και διακινητές- εισαγωγής μελιού. Απλά κάθε φορά που θα εισάγουν μέλι, θα στέλνουν στο κρατικό εργαστήριο δείγμα για γυροσκοπική ανάλυση, και παραλαβή τον μοναδικό αριθμό. Φτιάχνοντας σε ένα EXCELL το ανάλογο πρόγραμμα παρακολούθησης κωδικών που θα ενημερώνει την πλατφόρμα e-honey νομίζω ότι θα λυθούν αρκετά προβλήματα και διαστρεβλώσεις .
Ο βασικός στόχος θα πρέπει να είναι το e-honey να απαντά στα ερωτήματα
Από πού προήλθε; Πόσο ήταν; Με τι αναμίχθηκε; Πού κατέληξε;
1. Μοναδική ψηφιακή ταυτότητα κάθε παρτίδας
Κάθε ποσότητα μελιού που εισέρχεται στην εμπορική αλυσίδα, είτε προέρχεται από την ελληνική παραγωγή είτε εισάγεται, θα πρέπει να συνδέεται με έναν μοναδικό αριθμό παρτίδας. Ο αριθμός αυτός θα πρέπει να ακολουθεί το προϊόν σε όλα τα στάδια: παραγωγή ή εισαγωγή, αποθήκευση, εμπορία, ανάμιξη, τυποποίηση και τελική διάθεση.
Με τον τρόπο αυτό κάθε τελικό προϊόν θα μπορεί να συνδεθεί ηλεκτρονικά με την αρχική πηγή ή τις πηγές προέλευσής του.
2. Υποχρεωτική ηλεκτρονική καταγραφή κάθε ανάμιξης
Κάθε ανάμιξη διαφορετικών παρτίδων θα πρέπει να καταγράφεται υποχρεωτικά στο e-honey και να δημιουργεί νέα παρτίδα, η οποία θα συνδέεται ηλεκτρονικά με όλες τις παρτίδες από τις οποίες προήλθε.
Το σύστημα θα πρέπει να διατηρεί το πλήρες ιστορικό των αναμίξεων, ώστε να είναι δυνατή η αναδρομική παρακολούθηση της προέλευσης ενός τελικού προϊόντος, ακόμη και μετά από διαδοχικές αναμίξεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η δυνατότητα του συστήματος να αποτυπώνει τις πραγματικές ποσοτικές συμμετοχές κάθε προέλευσης στο τελικό προϊόν.
3. Υποχρεωτικό ηλεκτρονικό ισοζύγιο μάζας
Για τους εισαγωγείς, εμπόρους και τυποποιητές θα πρέπει να προβλέπεται ηλεκτρονικό ισοζύγιο εισροών και εκροών, με διασταύρωση των ποσοτήτων που αγοράζονται ή εισάγονται, των αποθεμάτων, των αναμίξεων και των ποσοτήτων που πωλούνται ή τυποποιούνται.
Το σύστημα θα πρέπει να μπορεί να εντοπίζει αυτόματα ουσιώδεις ασυμφωνίες μεταξύ εισροών και εκροών και να δημιουργεί σχετική ένδειξη για περαιτέρω έλεγχο.
Με τον τρόπο αυτό θα περιορίζεται σημαντικά η δυνατότητα να εμφανίζονται στην αγορά ποσότητες ή προελεύσεις που δεν μπορούν να δικαιολογηθούν από το προηγούμενο στάδιο της αλυσίδας.
4. Αυτόματη αξιολόγηση κινδύνου και στοχευμένοι έλεγχοι
Το e-honey θα πρέπει να σχεδιαστεί ώστε τα διαθέσιμα δεδομένα να αξιοποιούνται όχι μόνο για την καταγραφή αλλά και για την αξιολόγηση κινδύνου.
Ενδεικτικά, θα μπορούσαν να δημιουργούν ένδειξη αυξημένου κινδύνου σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ δηλωμένης παραγωγικής δυνατότητας και διακινούμενων ποσοτήτων, ασυνήθιστες μεταβολές στις ποσότητες ή στην προέλευση, σύνθετες ή ασυνήθιστες αναμίξεις και επαναλαμβανόμενες ασυμφωνίες στο ισοζύγιο μιας επιχείρησης.
Οι ενδείξεις αυτές θα πρέπει να μπορούν να οδηγούν σε στοχευμένους διοικητικούς και εργαστηριακούς ελέγχους, αντί το σύστημα να περιορίζεται στην εκ των υστέρων διαπίστωση παραβάσεων.
5. Σύνδεση της ψηφιακής ιχνηλασιμότητας με εργαστηριακό έλεγχο
Η ψηφιακή καταγραφή δεν μπορεί από μόνη της να αποδείξει την αυθεντικότητα ή την πραγματική προέλευση του μελιού. Θα πρέπει επομένως να συνδέεται λειτουργικά με ένα οργανωμένο σύστημα εργαστηριακών ελέγχων.
Η δειγματοληψία θα μπορούσε να βασίζεται σε συνδυασμό τυχαίων ελέγχων και, κυρίως, αξιολόγησης κινδύνου από τα δεδομένα του e-honey. Παρτίδες ή επιχειρήσεις που εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο θα πρέπει να υπόκεινται σε αυξημένη ή, όπου απαιτείται, υποχρεωτική δειγματοληψία και εργαστηριακή εξέταση για την αυθεντικότητα και τη νοθεία.
Έτσι, το e-honey θα λειτουργεί ως ενιαίος μηχανισμός όπου τα ψηφιακά δεδομένα εντοπίζουν πιθανές ασυμφωνίες και οι εργαστηριακοί έλεγχοι μπορούν να επιβεβαιώνουν ή να απορρίπτουν τις σχετικές ενδείξεις.
Θέμα: Παρατηρήσεις του επί του Άρθρου 58 του Νομοσχεδίου του ΥπΑΑΤ «Ρύθμιση του τομέα της αλιείας, τροποποίηση του Αλιευτικού Κώδικα, ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος, το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων και λοιπές διατάξεις» για την ψηφιακή πλατφόρμα ιχνηλασιμότητας μελιού και λοιπών μελισσοκομικών προϊόντων «e-honey»
Το ΣΩΜΑΤΕΙΟ «ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ» αντιμετωπίζει θετικά τη θεσμοθέτηση ενός σύγχρονου συστήματος ιχνηλασιμότητας για το μέλι και θεωρεί ότι η δημιουργία της ψηφιακής πλατφόρμας «e-honey» μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό βήμα για την προστασία του Έλληνα μελισσοκόμου, του ελληνικού μελιού, του υγιούς ανταγωνισμού και, κυρίως, του καταναλωτή.
Η ανάγκη για ένα αποτελεσματικό ηλεκτρονικό ισοζύγιο μελιού έχει αναγνωριστεί εδώ και χρόνια. Ήδη από το 2021 είχε εξαγγελθεί η δημιουργία Ηλεκτρονικού Ισοζυγίου Μελιού στη λογική του συστήματος «ΑΡΤΕΜΙΣ», με σύνδεση με το Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο και στόχο την παρακολούθηση της πορείας του προϊόντος από την παραγωγή έως την εμπορία και τη λιανική διάθεση (Αραμπατζή, 2021). Παράλληλα, η συντονισμένη δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το μέλι ανέδειξε σοβαρά ζητήματα σχετικά με την αυθεντικότητα εισαγόμενων προϊόντων και την ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών ελέγχου και ιχνηλασιμότητας (European Union, 2023).
Η θέσπιση, συνεπώς, ενός αξιόπιστου συστήματος ιχνηλασιμότητας αποτελεί θετική εξέλιξη. Η αποτελεσματικότητά του, όμως, θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστεί στην πράξη και, κυρίως, από το αν θα καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής, εισαγωγής, διακίνησης, τυποποίησης και εμπορίας.
1. Η ιχνηλασιμότητα πρέπει να καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα
Το «e-honey» δεν πρέπει να καταλήξει να λειτουργεί ως ένα ακόμη σύστημα καταγραφής και ελέγχου που επικεντρώνεται κυρίως στην παραγωγική αφετηρία, δηλαδή στον μελισσοκόμο.
Η αρχή της ιχνηλασιμότητας, όπως θεμελιώνεται στο ευρωπαϊκό δίκαιο τροφίμων, προϋποθέτει τη δυνατότητα παρακολούθησης ενός προϊόντος σε όλα τα διαδοχικά στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας, σύμφωνα με τη λογική της «διαδοχικής ιχνηλασιμότητας» - one step back, one step forward (Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002, Κανονισμός (ΕΕ) 931/2011).
Για τον λόγο αυτό θεωρούμε ότι η πραγματική ιχνηλασιμότητα πρέπει να καλύπτει τη συνολική φυσική και εμπορική διαδρομή του προϊόντος: από την κυψέλη έως το ράφι και από την εισαγωγή έως τον τελικό καταναλωτή.
Το Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο και η Ατομική Ψηφιακή Μελισσοκομική Ταυτότητα παρέχουν ήδη σημαντικά στοιχεία για την παραγωγική πλευρά της αλυσίδας, όπως τον αριθμό των μελισσοσμηνών, τις μετακινήσεις, τις θέσεις των μελισσοκομείων και στοιχεία που αφορούν την παραγωγή και τη διακίνηση (ΦΕΚ 2712/Β/2023).
Η αξιοποίηση αυτών των δεδομένων μπορεί να αποτελέσει σημαντική βάση για την ιχνηλασιμότητα της εγχώριας παραγωγής. Δεν μπορεί, όμως, να είναι το μοναδικό ή το κυρίαρχο σκέλος του συστήματος.
Απαιτείται αντίστοιχα συστηματική και λεπτομερής παρακολούθηση των εισαγωγέων, εμπόρων και τυποποιητών, με καταγραφή των αγορών, των εισαγωγών, των αποθεμάτων, των πωλήσεων, των αναμίξεων (χαρμάνια) και της περαιτέρω διακίνησης του προϊόντος.
Ένα σύστημα το οποίο γνωρίζει με μεγάλη ακρίβεια τι δηλώνει ο παραγωγός, αλλά δεν μπορεί να ακολουθήσει με την ίδια ακρίβεια μία εισαγόμενη παρτίδα ή ένα μείγμα μελιών μέχρι την τελική του διάθεση, δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένο σύστημα ιχνηλασιμότητας.
2. Ισοτροπικός έλεγχος παραγωγών, εισαγωγέων, εμπόρων και τυποποιητών
Η αποτελεσματικότητα του «e-honey» προϋποθέτει ότι ο έλεγχος θα κατανέμεται ισότροπα σε όλους τους κρίκους της παραγωγικής και εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ο παραγωγός αποτελεί μόνο την αφετηρία. Εάν ο κύριος όγκος των υποχρεώσεων, των καταχωρίσεων και των κυρώσεων συγκεντρωθεί σε αυτόν, ενώ παραμένουν κενά στην εισαγωγή, στην εμπορία, στις αναμίξεις και στην τυποποίηση, τότε ο βασικός στόχος του συστήματος δεν θα επιτευχθεί.
Για τους επιτηδευματίες εμπόρους, εισαγωγείς και τυποποιητές, οι οποίοι διαθέτουν οργανωμένη εμπορική και λογιστική υποδομή, είναι εύλογο να προβλέπονται αυξημένες υποχρεώσεις έγκαιρης καταχώρισης των παραλαβών, των αποθεμάτων και των διακινήσεών τους.
Η διασύνδεση των εμπορικών δεδομένων με τα ψηφιακά παραστατικά μπορεί να επιτρέψει ουσιαστικότερες διασταυρώσεις και να καταστήσει το ισοζύγιο πραγματικό εργαλείο εποπτείας της αγοράς και όχι απλή βάση δηλώσεων.
3. Πλήρης ψηφιακή παρακολούθηση των εισαγόμενων παρτίδων
Ιδιαίτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στην παρακολούθηση του εισαγόμενου μελιού.
Κάθε εισαγόμενη παρτίδα πρέπει να συνδέεται ψηφιακά με τα αντίστοιχα στοιχεία εισόδου της και, στη συνέχεια, με τις εμπορικές πράξεις που ακολουθούν.
Το σύστημα CHED και η πλατφόρμα TRACES αποτελούν ήδη μέρος του ευρωπαϊκού πλαισίου διαχείρισης πληροφοριών για τους επίσημους ελέγχους (Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1715), ενώ το ενωσιακό πλαίσιο έχει ενισχυθεί ως προς τις απαιτήσεις εισόδου μελιού από τρίτες χώρες (Κανονισμός (ΕΕ) 2023/2652).
Η ιχνηλασιμότητα, όμως, δεν μπορεί να σταματά στην ολοκλήρωση της διαδικασίας εισαγωγής.
Μετά την είσοδο του προϊόντος στην ελληνική αγορά, πρέπει να υπάρχει δυνατότητα παρακολούθησης της συγκεκριμένης παρτίδας στην αποθήκευση, στη μεταπώληση, στην τυποποίηση, στην πιθανή ανάμιξη και μέχρι την τελική διάθεσή της.
Μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορούν να διασταυρώνονται πραγματικά οι εισαγόμενες ποσότητες με τις ποσότητες που τελικά εμφανίζονται και διακινούνται στην αγορά.
4. Αποτελεσματικός έλεγχος των αναμίξεων και της προέλευσης
Εξίσου σημαντική είναι η παρακολούθηση των αναμίξεων μελιών διαφορετικής γεωγραφικής προέλευσης.
Η Οδηγία (ΕΕ) 2024/1438 ενισχύει τη διαφάνεια ως προς την προέλευση των μειγμάτων μελιού, ενώ η Οδηγία 2011/91/ΕΕ προβλέπει τις ενδείξεις που επιτρέπουν την αναγνώριση της παρτίδας στην οποία ανήκει ένα τρόφιμο.
Το «e-honey» πρέπει να αξιοποιήσει τη λογική αυτή και να δίνει τη δυνατότητα ουσιαστικής διασταύρωσης των πληροφοριών.
Για κάθε ανάμιξη θα πρέπει να είναι δυνατή η σύνδεσή της με τις επιμέρους παρτίδες από τις οποίες προήλθε, τις χώρες προέλευσης και τις αντίστοιχες ποσότητες ή ποσοστά συμμετοχής.
Η δυνατότητα αυτή είναι κομβικής σημασίας για την προστασία του καταναλωτή, αλλά και για την αντιμετώπιση της ψευδούς δήλωσης προέλευσης και των παράνομων ελληνοποιήσεων.
5. Διασύνδεση με το σύστημα ελέγχου των βιολογικών προϊόντων
Ειδική μέριμνα πρέπει να ληφθεί για τη διασύνδεση του «e-honey» με το υφιστάμενο σύστημα ελέγχου των βιολογικών προϊόντων.
Η βιολογική μελισσοκομία υπόκειται ήδη σε ιδιαίτερα αυστηρό καθεστώς πιστοποίησης, ελέγχου και καταγραφής. Οι βιολογικοί μελισσοκόμοι οφείλουν, μεταξύ άλλων, να τεκμηριώνουν τη θέση και τις μετακινήσεις των μελισσοσμηνών, τις επεμβάσεις και θεραπείες, καθώς και τις ημερομηνίες και τις ποσότητες συγκομιδής μελιού (Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848, Παράρτημα II, Μέρος II, σημ. 1.9.6).
Ακριβώς επειδή σημαντικό μέρος αυτών των δεδομένων καταγράφεται ήδη και υπόκειται σε έλεγχο στο πλαίσιο της βιολογικής πιστοποίησης, το νέο σύστημα θα πρέπει να επιδιώξει τη διαλειτουργικότητα με τις υφιστάμενες δομές και τα διαθέσιμα στοιχεία.
Δεν θα ήταν ορθό η εισαγωγή του «e-honey» να οδηγήσει σε παράλληλη καταχώριση των ίδιων πληροφοριών σε διαφορετικά συστήματα και, κατά συνέπεια, σε επιπλέον διοικητική επιβάρυνση χωρίς αντίστοιχη προστιθέμενη αξία για τον έλεγχο.
Η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να αξιοποιείται ώστε να μειώνει τις επικαλύψεις και να ενισχύει την ποιότητα και την αξιοπιστία των ελέγχων.
6. Η ψηφιακή ιχνηλασιμότητα δεν αρκεί χωρίς εργαστηριακό έλεγχο
Ένα ψηφιακό σύστημα μπορεί να καταγράψει ποια ποσότητα δηλώθηκε, από ποιον αγοράστηκε, σε ποιον πωλήθηκε και ποια παραστατικά τη συνόδευσαν.
Δεν μπορεί, όμως, από μόνο του να αποδείξει ότι το περιεχόμενο μιας συγκεκριμένης παρτίδας ανταποκρίνεται πράγματι στα στοιχεία που δηλώθηκαν.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για την αποτελεσματικότητα του νέου συστήματος: η ψηφιακή ιχνηλασιμότητα πρέπει να συνοδεύεται από αξιόπιστη εργαστηριακή επιβεβαίωση της ταυτότητας και της αυθεντικότητας του προϊόντος.
Η συντονισμένη ευρωπαϊκή δράση για το μέλι ανέδειξε τη σοβαρότητα του ζητήματος της αυθεντικότητας και της νοθείας στο εισαγόμενο μέλι (European Union, 2023). Συνεπώς, σε εθνικό επίπεδο απαιτείται η κατάλληλη θεσμική και επιστημονική υποδομή ώστε οι επίσημοι έλεγχοι να μπορούν να στηρίζονται σε αξιόπιστες και διαπιστευμένες εργαστηριακές μεθόδους.
Για τον λόγο αυτό θεωρούμε αναγκαία τη δημιουργία Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς με σαφή αρμοδιότητα στον έλεγχο του μελιού, το οποίο θα πλαισιώνεται από κατάλληλα επίσημα και διαπιστευμένα εργαστήρια ελέγχου.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/625 προβλέπει το σχετικό θεσμικό πλαίσιο τόσο για τον ορισμό επίσημων εργαστηρίων ελέγχου (άρθρο 37) όσο και για τα Εθνικά Εργαστήρια Αναφοράς (άρθρο 100).
Ένα Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς μπορεί να αποτελέσει τον επιστημονικό και τεχνικό πυρήνα για την εφαρμογή και εναρμόνιση των αναλυτικών μεθόδων, την υποστήριξη των επίσημων ελέγχων, τη συμμετοχή σε διεργαστηριακές δοκιμές και την παρακολούθηση των εξελίξεων στον έλεγχο της αυθεντικότητας και της νοθείας.
Χωρίς επαρκή εργαστηριακή υποδομή, το «e-honey» κινδυνεύει να καταγράφει με ακρίβεια τη διαδρομή των δηλώσεων και των παραστατικών, χωρίς να μπορεί να επιβεβαιώσει με την ίδια αξιοπιστία την πραγματική ταυτότητα του προϊόντος.
7. Απλές, εφαρμόσιμες και αναλογικές υποχρεώσεις για τους μελισσοκόμους
Η επιτυχία ενός συστήματος ιχνηλασιμότητας δεν εξαρτάται από τον αριθμό των διοικητικών υποχρεώσεων που θα επιβληθούν, αλλά από την ποιότητα και την αξιοπιστία των δεδομένων που θα συλλέγονται.
Για τον λόγο αυτό οι διαδικασίες καταχώρισης για τους μελισσοκόμους πρέπει να είναι απλές, εύχρηστες και πρακτικά εφαρμόσιμες.
Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να ληφθεί για τους ηλικιωμένους μελισσοκόμους, αλλά και για όσους δραστηριοποιούνται σε ορεινές, νησιωτικές ή απομακρυσμένες περιοχές, όπου η πρόσβαση σε ψηφιακές υπηρεσίες ή η εξοικείωση με αυτές μπορεί να είναι περιορισμένη.
Πρέπει να προβλεφθούν εύχρηστα εργαλεία καταχώρισης και εναλλακτικοί τρόποι υποστήριξης, μεταξύ άλλων μέσω των αρμόδιων δομών του κλάδου (π.χ. Κέντρα Μελισσοκομίας).
Παράλληλα, είναι απαραίτητη μία εύλογη μεταβατική περίοδος, κατά την οποία η έμφαση θα δοθεί στην ενημέρωση, στην εκπαίδευση και στην υποστήριξη των παραγωγών, ώστε η προσαρμογή στο νέο σύστημα να είναι ουσιαστική και όχι τιμωρητική.
8. Οι κυρώσεις πρέπει να είναι αναλογικές και να αφορούν όλους τους κρίκους της αλυσίδας
Η ίδια αρχή της αναλογικότητας πρέπει να διέπει και το πλαίσιο των κυρώσεων.
Δεν μπορεί μία τυπική ή εκπρόθεσμη καταχώριση από έναν παραγωγό να αντιμετωπίζεται με την ίδια λογική με μία παράβαση που αφορά νοθεία, απόκρυψη πραγματικής προέλευσης, παράνομη ανάμιξη ή ελληνοποίηση προϊόντος.
Οι κυρώσεις πρέπει να διαφοροποιούνται ανάλογα με τη φύση, τη βαρύτητα και τις πραγματικές συνέπειες της παράβασης.
Παράλληλα, πρέπει να εφαρμόζονται ισότροπα σε όλη την αλυσίδα και να προβλέπονται σαφείς και πραγματικά αποτρεπτικές συνέπειες για σοβαρές παραβάσεις από εμπόρους, εισαγωγείς, τυποποιητές ή άλλους επαγγελματίες της αγοράς.
Η προστασία του καταναλωτή και του υγιούς ανταγωνισμού δεν μπορεί να επιτευχθεί εάν οι αυστηρότερες συνέπειες αφορούν κυρίως την παραγωγική αφετηρία, ενώ οι σοβαρότερες παραβάσεις σε μεταγενέστερα στάδια δεν αντιμετωπίζονται με ανάλογη σαφήνεια και με τη δέουσα αυστηρότητα.
9. Οι βασικές αρχές του συστήματος πρέπει να αποτυπωθούν στο Νομοσχέδιο κι όχι μεταγενέστερα σε άλλες Αποφάσεις
Θεωρούμε επίσης σημαντικό οι βασικές παράμετροι του «e-honey» να μη μετατεθούν στο σύνολό τους σε μεταγενέστερες Υπουργικές ή Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις.
Ζητήματα όπως το πεδίο εφαρμογής, οι βασικές υποχρεώσεις των διαφορετικών κρίκων της αλυσίδας, η παρακολούθηση των εισαγωγών, οι απαιτήσεις για τις αναμίξεις, η εργαστηριακή επαλήθευση, οι έλεγχοι και η βασική αρχιτεκτονική των κυρώσεων αποτελούν ουσιώδη στοιχεία του συστήματος.
Οι βασικές αρχές και οι ελάχιστες απαιτήσεις πρέπει επομένως να αποτυπώνονται ήδη στον νόμο, ενώ οι μεταγενέστερες κανονιστικές πράξεις να περιορίζονται κυρίως στην τεχνική και διαδικαστική εξειδίκευσή τους.
Παράλληλα, το «e-honey» πρέπει να σχεδιαστεί εξαρχής ως διαλειτουργικό πληροφοριακό σύστημα, συμβατό με το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο και με δυνατότητα σύνδεσης και διασταύρωσης των διαθέσιμων ψηφιακών πληροφοριών και μητρώων (Κανονισμοί (ΕΚ) 178/2002, (ΕΕ) 931/2011, 2019/1715 και 2023/2652, Οδηγίες 2011/91/ΕΕ και (ΕΕ) 2024/1438).
Συμπερασματικά
Η θεσμοθέτηση του «e-honey» αποτελεί μία σημαντική ευκαιρία για τη δημιουργία ενός πραγματικά σύγχρονου και αποτελεσματικού μηχανισμού εποπτείας της αγοράς του μελιού.
Για να αξιοποιηθεί αυτή η ευκαιρία, το σύστημα δεν πρέπει να περιοριστεί σε ένα ψηφιακό ισοζύγιο δηλώσεων και παραστατικών ούτε να μεταφέρει το κύριο βάρος των υποχρεώσεων και των κυρώσεων στον παραγωγό.
Η πραγματική ιχνηλασιμότητα πρέπει να καλύπτει ολόκληρη την παραγωγική και εφοδιαστική αλυσίδα: από την κυψέλη έως το ράφι και από την εισαγωγή έως τον τελικό καταναλωτή.
Απαιτείται ισότροπος έλεγχος παραγωγών, εισαγωγέων, εμπόρων και τυποποιητών, πλήρης ψηφιακή (δια)σύνδεση των εισαγόμενων παρτίδων με τις επόμενες εμπορικές πράξεις, ουσιαστικός έλεγχος των αναμίξεων και των αποθεμάτων και αξιόπιστη εργαστηριακή επιβεβαίωση της αυθεντικότητας του προϊόντος.
Στο πλαίσιο αυτό, η δημιουργία Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς για το μέλι και η ύπαρξη επαρκούς δικτύου επίσημων εργαστηρίων ελέγχου πρέπει να αποτελέσουν βασικό πυλώνα του συνολικού σχεδιασμού.
Παράλληλα, οι υποχρεώσεις των μικρών και ιδιαίτερα των ηλικιωμένων μελισσοκόμων πρέπει να παραμείνουν απλές, εφαρμόσιμες και αναλογικές, με επαρκή μεταβατική περίοδο και ουσιαστική υποστήριξη.
Η ιχνηλασιμότητα δεν μπορεί να καταστεί πραγματικά λειτουργική και αποτελεσματική όταν ελέγχεται εξαντλητικά η παραγωγική αφετηρία, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στην εισαγωγή, στην ανάμιξη, στην εμπορία και στον εργαστηριακό έλεγχο του μελιού.
Το ζητούμενο δεν είναι περισσότερη γραφειοκρατία για τον μελισσοκόμο. Είναι περισσότερη διαφάνεια, ουσιαστικός και δικαιοκατανεμημένος έλεγχος και πραγματική δυνατότητα επαλήθευσης της διαδρομής και της αυθεντικότητας του προϊόντος σε ολόκληρη την αγορά.
Μόνο ένα τέτοιο «e-honey» μπορεί να αποτελέσει πραγματικό εργαλείο προστασίας του ελληνικού μελιού, του συνεπούς παραγωγού, του υγιούς ανταγωνισμού και, πάνω απ’ όλα, του καταναλωτή.
Βιβλιογραφικές και νομοθετικές αναφορές
- Αραμπατζή, Φ. (2021). «Ισοζύγιο μελιού στη μάχη κατά των ελληνοποιήσεων ετοιμάζει το ΥΠΑΑΤ - Στη λογική του “ΑΡΤΕΜΙΣ”». Ύπαιθρος Χώρα. Αναφορά στην εξαγγελία για τη δημιουργία Ηλεκτρονικού Ισοζυγίου Μελιού και τη σύνδεσή του με το Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο.
- European Union (2023). EU Coordinated Action “From the Hives” - Sampling, Investigations and Results. Ευρωπαϊκή Ένωση - συντονισμένη δράση για τον έλεγχο της αυθεντικότητας και της νοθείας του μελιού και την αξιολόγηση των σχετικών μηχανισμών ελέγχου.
- Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων. Αποτελεί το βασικό ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για την ιχνηλασιμότητα σε όλα τα στάδια παραγωγής, μεταποίησης και διανομής.
- Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 931/2011 της Επιτροπής, της 19ης Σεπτεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας που ορίζει ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 178/2002 για τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης.
- Κανονισμός (ΕΕ) 2017/625 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2017, για τους επίσημους ελέγχους και τις άλλες επίσημες δραστηριότητες που διενεργούνται με σκοπό την εξασφάλιση της εφαρμογής της νομοθεσίας για τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές και των κανόνων για την υγεία και καλή μεταχείριση των ζώων, την υγεία των φυτών και τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Ιδιαίτερη αναφορά στο άρθρο 37, σχετικά με τον ορισμό επίσημων εργαστηρίων, και στο άρθρο 100, σχετικά με τα Εθνικά Εργαστήρια Αναφοράς.
- Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018, για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων και για την κατάργηση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 834/2007 του Συμβουλίου. Ειδικότερα, Παράρτημα II, Μέρος II, σημείο 1.9.6, σχετικά με τους κανόνες που διέπουν τη βιολογική μελισσοκομία και τις συναφείς απαιτήσεις καταγραφής και τεκμηρίωσης.
- Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1715 της Επιτροπής, της 30ής Σεπτεμβρίου 2019, για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος διαχείρισης πληροφοριών για τους επίσημους ελέγχους και των συστατικών μερών του συστήματος αυτού (IMSOC), στο οποίο εντάσσεται και το TRACES.
- Κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμός (ΕΕ) 2023/2652 της Επιτροπής, της 15ης Σεπτεμβρίου 2023, για την τροποποίηση και διόρθωση του Κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμού (ΕΕ) 2022/2292 όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τις απαιτήσεις για την είσοδο στην Ένωση μελιού και λοιπών προϊόντων, καθώς και για την τροποποίηση του Κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμού (ΕΕ) 2021/630.
- Οδηγία 2011/91/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις ενδείξεις ή τα σήματα που επιτρέπουν την αναγνώριση της παρτίδας στην οποία ανήκει ένα τρόφιμο.
- Οδηγία (ΕΕ) 2024/1438 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για την τροποποίηση, μεταξύ άλλων, της Οδηγίας 2001/110/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με το μέλι, με ενισχυμένες απαιτήσεις ως προς την επισήμανση της προέλευσης των μειγμάτων μελιού.
- ΦΕΚ 2712/Β/2023 - Απόφαση αριθ. 175/118284. Τροποποίηση της απόφασης σχετικά με το «Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο» και την Ατομική Ψηφιακή Μελισσοκομική Ταυτότητα.
- Υπόμνημα της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρείας Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας επί του Άρθρου 58.
Χωρίς νομικά κατοχυρωμένες και αξιόπιστες εργαστηριακές μεθόδους και χωρίς την αναγκαία εργαστηριακή υποδομή, οποιοδήποτε ψηφιακό ισοζύγιο κινδυνεύει να παραμείνει ένα «τυφλό» σύστημα που θα καταγράφει τα παραστατικά και τις δηλώσεις, αλλά όχι την πραγματική ταυτότητα και αυθεντικότητα του προϊόντος.
Υπό αυτές τις συνθήκες, το σύστημα ιχνηλασιμότητας παρουσιάζει συστημικές αδυναμίες ως προς την πραγματική παρακολούθηση της αλυσίδας εφοδιασμού, τόσο για το μέλι που παράγεται από τον Έλληνα μελισσοκόμο όσο και, κυρίως, για το εισαγόμενο μέλι."
Συνυπογράφω την παρέμβαση της ΕΕΕΜΣ