Πέραν των όσων, πολύ ορθά, αναφέρει ο Γ****Χ****Π***, θα πρέπει να προσθέσουμε και το άρθρο 22, του Ν.4061/2012 περί μη προβολής δικαιωμάτων του Δημοσίου, ο οποίος εναρμονίζεται με το πνεύμα και τις προϋποθέσεις που θέτει ο ν. 5293/2026, και που στην περίπτωση του ν.4061/2012, την αρμοδιότητα δεν την έχει ένας υπάλληλος αλλά η Επιτροπή Θεμάτων Γης και Επίλυσης Διαφορών. Απλά δεν είναι, τουλάχιστον για εμένα, αν ο ν.5024/2023 έχει εφαρμογή στα ίδια ακίνητα με αυτά που έχουν οι ν.4061/2012 και 5293/2026, αφού ο ν.5024/2023 αφορά ακίνητα που διαχειρίζεται το Υπουργείο Οικονομικών τα οποία έχουν αποτελέσει αντικείμενο διανομής ενώ οι δύο άλλοι νόμοι αφορούν ακίνητα που διαχειρίζεται το ΥΠΑΑΤ.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ.

1. Η προστασία της ασφάλειας των συναλλαγών και των καλόπιστων ιδιωτών είναι θεμιτή.
2. Δεν είναι όμως θεμιτή η δημιουργία μηχανισμού στον οποίο η διοικητική αδράνεια του παρελθόντος υποκαθιστά την απόδειξη ιδιωτικής κυριότητας.
3. Μετά την ψήφιση του ν. 5293/2026 δεν δικαιολογείται η διατήρηση ενός παράλληλου, σαφώς ευνοϊκότερου και λιγότερο ασφαλούς καθεστώτος της παρ. 4 του άρθρου 16 ν. 5024/2023.
4. Η παρ. 4 πρέπει να αυστηροποιηθεί και να εναρμονισθεί με τον ν. 5293/2026 πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω διεύρυνση της μη προβολής δικαιωμάτων του Δημοσίου.
5. Η μη προβολή δικαιωμάτων του Δημοσίου πρέπει να προστατεύει αποδεδειγμένες και καλόπιστες ιδιωτικές καταστάσεις και όχι να λειτουργεί ως υποκατάστατο της απόδειξης κυριότητας.

Η προτεινόμενη περαιτέρω ενίσχυση του καθεστώτος της παρ. 4 του άρθρου 16 του ν. 5024/2023 επιβάλλει, πριν από οποιαδήποτε νέα δικονομική διευκόλυνση ή επέκτασή του, την επανεξέταση των ίδιων των ουσιαστικών προϋποθέσεων μη προβολής δικαιωμάτων του Δημοσίου.
Η υφιστάμενη ρύθμιση, όπως εξειδικεύθηκε με την ΚΥΑ 2605/2024, εμφανίζει σοβαρό έλλειμμα προστασίας της δημόσιας περιουσίας και οδηγεί, ιδίως για ακίνητα εκτός σχεδίου ή οικισμού, σε αποτελέσματα που δύσκολα μπορούν να δικαιολογηθούν από την αρχή της ασφάλειας των συναλλαγών.
Ειδικότερα, είναι νομοθετικά παράδοξο η μη έκδοση στο παρελθόν Πρωτοκόλλου Διοικητικής Αποβολής, Πρωτοκόλλου Καθορισμού Αποζημίωσης Αυθαίρετης Χρήσης ή προστίμου αυθαίρετης κατάληψης να λειτουργεί ουσιαστικά ως βασική προϋπόθεση υπέρ του τρίτου, χωρίς ταυτόχρονα να απαιτείται να αποδεικνύεται ότι ο ίδιος ή οι δικαιοπάροχοί του είχαν πράγματι επί μακρό χρόνο νομή, κατοχή ή άλλη πραγματική και ιστορικά διαπιστώσιμη σχέση με το συγκεκριμένο ακίνητο.
Η απουσία διοικητικού μέτρου προστασίας δεν αποτελεί απόδειξη ιδιωτικού δικαιώματος.
Πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να αποκτά ευνοϊκή έννομη συνέπεια υπέρ προσώπου το γεγονός ότι η Διοίκηση δεν είχε λάβει στο παρελθόν μέτρο εναντίον του, όταν το πρόσωπο αυτό ή οι δικαιοπάροχοί του ενδέχεται να μην είχαν καν εμφανισθεί προηγουμένως ως νομείς, κάτοχοι ή διεκδικητές του ακινήτου. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν υπήρχε αντικειμενικά καν πρόσωπο έναντι του οποίου η Διοίκηση θα μπορούσε να έχει εκδώσει σχετικό μέτρο.
Η αδυναμία αυτή καθίσταται ακόμη πιο εμφανής μετά την ψήφιση του ν. 5293/2026.
Με τα άρθρα 12 έως 14 του νόμου αυτού ο νομοθέτης, για το ίδιο ουσιαστικά πεδίο της μη προβολής δικαιωμάτων του Δημοσίου, επέλεξε σαφώς αυστηρότερο και ορθολογικότερο σύστημα, απαιτώντας αντικειμενικά στοιχεία που συνδέουν πραγματικά τον τρίτο με το ακίνητο, όπως:
– παλαιό μεταγεγραμμένο τίτλο,
– προσωρινό παραχωρητήριο ή έναρξη διαδικασίας διανομής προς τον ίδιο ή τον δικαιοπάροχό του,
– συνδρομή συγκεκριμένων προϋποθέσεων της αγροτικής νομοθεσίας,
– έγγραφη υπόδειξη εγκατάστασης από δημόσια αρχή,
ή, όταν η αξίωση θεμελιώνεται στη νομή, δικαστική απόδειξη καλόπιστης νομής επί τουλάχιστον σαράντα έτη πριν από την 19η Μαρτίου 2003.
Δεν είναι νομοθετικά συνεπές να θεσπίζεται το 2026 ένα τέτοιο αυστηρό σύστημα απόδειξης και ταυτόχρονα να διατηρείται παράλληλα η παρ. 4 του άρθρου 16 ν. 5024/2023, η οποία επιτρέπει την επίτευξη του ίδιου ή και ευνοϊκότερου αποτελέσματος με σαφώς χαλαρότερες προϋποθέσεις.
Η ασυνέπεια επιτείνεται από την παρ. 4 του άρθρου 12 ν. 5293/2026, κατά την οποία οι προϋφιστάμενες διαδικασίες μη προβολής διατηρούνται και μπορούν να επιλέγονται από τους τρίτους. Έτσι, οι αυστηρές εγγυήσεις που μόλις θέσπισε ο νομοθέτης κινδυνεύουν στην πράξη να καταστούν χωρίς αντικείμενο, αφού ο ενδιαφερόμενος μπορεί να επιλέξει το ευνοϊκότερο προγενέστερο καθεστώς.
Το αποτέλεσμα είναι μία ανεξήγητη διαφοροποίηση μεταξύ τρίτων που ζητούν ουσιαστικά το ίδιο πράγμα: τη μη προβολή δικαιωμάτων του Δημοσίου.
Ιδίως δε για διανεμητέες εκτάσεις εκτός σχεδίου ή οικισμού, η υφιστάμενη ρύθμιση είναι υπερβολικά ευρεία. Η Πολιτεία δεν μπορεί να οδηγείται σε παραίτηση από την προστασία δημόσιας ακίνητης περιουσίας χωρίς να απαιτεί από τον τρίτο κάποια ουσιαστική απόδειξη ιστορικού δικαιώματος, πραγματικής κατοχής ή καλόπιστης μακροχρόνιας νομής.
Η μη προβολή δικαιωμάτων αποτελεί εξαιρετική ρύθμιση και πρέπει να εφαρμόζεται μόνο όταν υπάρχουν ισχυρές αντικειμενικές ενδείξεις ότι η διατήρηση της αξίωσης του Δημοσίου θα ήταν πράγματι άδικη έναντι μιας παγιωμένης ιδιωτικής κατάστασης. Δεν μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός θεραπείας τίτλων προσώπων που εμφανίζονται εκ των υστέρων χωρίς προηγούμενη αποδεδειγμένη σχέση με το ακίνητο.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται, στο πλαίσιο του άρθρου 63 του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου, να τροποποιηθεί ταυτόχρονα η παρ. 4 του άρθρου 16 ν. 5024/2023 και να εναρμονισθεί με τις αυστηρότερες εγγυήσεις των άρθρων 12 και 14 του ν. 5293/2026.
Ειδικότερα, η μη προβολή δικαιωμάτων σε διανεμητέες εκτάσεις θα πρέπει να επιτρέπεται μόνο εφόσον, πέραν της μη ύπαρξης άλλης αιτίας δικαιώματος του Δημοσίου, ο τρίτος αποδεικνύει τουλάχιστον μία ουσιαστική και ιστορικά επαληθεύσιμη σύνδεση με το ακίνητο, όπως:
α) παλαιό μεταγεγραμμένο τίτλο του ίδιου ή δικαιοπαρόχου του,
β) προσωρινό παραχωρητήριο, πίνακα διανομής ή άλλη διοικητική πράξη από την οποία προκύπτει ότι ο ίδιος ή δικαιοπάροχός του ήταν δικαιούχος της συγκεκριμένης διανομής,
γ) έγγραφη εγκατάσταση ή υπόδειξη κατοχής από δημόσια αρχή,
ή
δ) αποδεδειγμένη ενώπιον δικαστηρίου καλόπιστη και μακροχρόνια νομή, κατ’ αντιστοιχία τουλάχιστον προς τις εγγυήσεις του άρθρου 12 παρ. 2 και του άρθρου 14 παρ. 5 του ν. 5293/2026.
Η απλή μη έκδοση παλαιού διοικητικού μέτρου αποβολής ή αποζημίωσης δεν πρέπει να αρκεί.
Αντίστοιχα, η απλή επίκληση πρωτότυπου τρόπου κτήσης σε μεταγενέστερο συμβολαιογραφικό τίτλο δεν πρέπει, χωρίς απόδειξη της πραγματικής νομής που θεμελιώνει τον επικαλούμενο τρόπο κτήσης, να οδηγεί σε υποχρεωτική παραίτηση του Δημοσίου από την προβολή της κυριότητάς του.
Πριν, συνεπώς, θεσπισθούν με την προτεινόμενη παρ. 6 του άρθρου 16 νέες δυνατότητες κτηματολογικής διαμεσολάβησης, διόρθωσης εγγραφών και πρόσθετοι περιορισμοί στην άσκηση αγωγών ή ενδίκων μέσων από το Δημόσιο, είναι αναγκαίο να διορθωθεί πρώτα η υπέρμετρα ευρεία ουσιαστική βάση της παρ. 4.
Η προστασία του καλόπιστου πολίτη είναι απολύτως θεμιτός νομοθετικός σκοπός. Δεν μπορεί όμως να ταυτίζεται με την άνευ ουσιαστικής απόδειξης παραίτηση από δημόσια περιουσία.
Μετά τον ν. 5293/2026 δεν υφίσταται πλέον κανένας πειστικός λόγος να διατηρείται για την παρ. 4 του άρθρου 16 ν. 5024/2023 ένα σαφώς χαλαρότερο και λιγότερο ασφαλές καθεστώς. Η διάταξη πρέπει να εναρμονισθεί άμεσα με τις εγγυήσεις του νεότερου νόμου.

Θα πρέπει να διευκρινιστεί και να αποτυπώνεται με ακρίβεια και σαφήνεια α) ποια θεωρείται ιδιωτική περιουσία του δημοσίου και β) εάν το άρθρο 16 εφαρμόζεται και στα ακίνητα τα οποία ενώ έχει ολοκληρωθεί η κτηματογράφηση και έχουμε κτηματολογικές εγγραφές, δεν έχουν ακόμα εξεταστεί οι αιτήσεις διόρθωσης και οι ενστάσεις από τις Επιτροπές Εξέτασης Υποθέσεων Κτηματογράφησης,

ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΣΧΟΛΙΟΥ ΜΟΥ γ)Το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα και απέχει από την άσκηση αγωγών της παρ. 2 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998 (Α' 275) ως προς ακίνητα τα οποία κείνται σε εκτάσεις εντός σχεδίων πόλεως ή οικισμού, για τα οποία δεν εφαρμόζεται ο ν. 998/1979 (Α' 289), εφόσον ο ιδιώτης έχει αναγραφεί ως κύριος στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και δ) Ποινικές διώξεις που έχουν ασκηθεί κατά προσώπων που έχουν αναγραφεί ως κύριοι στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και στις οποίες το Δημόσιο έχει δηλώσει παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας σε σχέση με το ακίνητο της εγγραφής, καταργούνται, σε οποιοδήποτε στάδιο και αν εκκρεμούν αυτές.

ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΣΧΟΛΙΟΥ ΜΟΥ
Επειδή θα δημιουργηθούν αμφιβολίες ως προς την έκταση εφαρμογής της νέας διάταξης και επειδή υπάρχουν και πολίτες που ήδη διώκονται ποινικά από το Δημόσιο, παρότι στο κτηματολόγιο έχουν καταχωριστεί ως κύριοι του ακινήτου τους, θα πρέπει στην παράγραφο 6 να προστεθούν περιπτώσεις γ) και δ) που να ορίζουν ρητά ότι:
<> και
<>