ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΧΡΗΣΗΣ ΕΠΙΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΕ ΑΝΗΛΙΚΟΥΣ
Άρθρο 75
Προστασία ανηλίκων κατά τη χρήση επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης – Προσθήκη περ. ζ) στο άρθρο 2 του ν. 5099/2024
Στο άρθρο 2 του ν. 5099/2024 (Α’ 48), περί αντικειμένου, προστίθεται περ. ζ) ως εξής:
«ζ) Η προστασία των ανηλίκων κατά τη χρήση επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης μέσω της θέσπισης ελαχίστου ορίου ηλικίας πρόσβασης στις υπηρεσίες αυτές.».
Άρθρο 76
Θέσπιση ορίου ηλικίας για τη χρήση επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης – Προσθήκη άρθρου 4Α στον ν. 5099/2024
Στον ν. 5099/2024 (Α΄ 48) προστίθεται άρθρο 4Α ως εξής:
- «Άρθρο 4Α
Θέσπιση ορίου ηλικίας για τη χρήση επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης
- Απαγορεύεται η πρόσβαση σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που παρέχονται από επιγραμμικές πλατφόρμες σε ανηλίκους που δεν έχουν συμπληρώσει το δέκατο πέμπτο (15ο) έτος της ηλικίας τους.
- Για την εφαρμογή του παρόντος, η 1η Ιανουαρίου θεωρείται ως ημερομηνία γέννησης όλων όσοι γεννήθηκαν εντός του ίδιου ημερολογιακού έτους.».
Άρθρο 77
Ορισμός αρμόδιων αρχών – Προσθήκη παρ. 2 στο άρθρο 5 του ν. 5099/2024
Στο άρθρο 5 του ν. 5099/2024 (Α΄ 48), περί ορισμού αρμόδιων αρχών, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) η υφιστάμενη μόνη παράγραφος αριθμείται ως παρ. 1, β) προστίθεται παρ. 2 και το άρθρο 5 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 5
Ορισμός αρμόδιων αρχών
- Ως αρμόδιες αρχές για την επίβλεψη των παρόχων ενδιάμεσων υπηρεσιών και την επιβολή των κάτωθι αναφερόμενων διατάξεων της Πράξης, ορίζονται, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 49 αυτής, οι εξής:
α) Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, το οποίο είναι αρμόδιο για την επίβλεψη των παρόχων ενδιάμεσων υπηρεσιών και την επιβολή των περ. α), β) και γ) της παρ. 1 και της παρ. 2 του άρθρου 26 και της παρ. 1 του άρθρου 28 της Πράξης.
β) Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, η οποία είναι αρμόδια για την επίβλεψη των παρόχων ενδιάμεσων υπηρεσιών και την επιβολή της περ. δ) της παρ. 1, της παρ. 3 του άρθρου 26 και του άρθρου 28 της Πράξης.
- Οι αρμόδιες αρχές της παρ. 1 είναι αρμόδιες για την εποπτεία της εφαρμογής του άρθρου 4Α και διαθέτουν τις εξουσίες της παρ. 2 του άρθρου 11.».
Άρθρο 78
Ενίσχυση προστασίας ανήλικων καταναλωτών – Αναμόρφωση σύνθεσης Επιτροπής Προστασίας Ψυχικής Υγείας των Ανήλικων Καταναλωτών – Τροποποίηση άρθρου 7α ν. 2251/1994
Στο άρθρο 7α του ν. 2251/1994 (Α΄ 191), περί ειδικών διατάξεων για την προστασία των ανήλικων καταναλωτών, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) στον τίτλο, μετά τη λέξη «προστασία», προστίθενται οι λέξεις «της ψυχικής υγείας», β) στην παρ. 6, βα) στο πρώτο εδάφιο, μετά τις λέξεις «Επιτροπή Προστασίας», προστίθενται οι λέξεις «Ψυχικής Υγείας των», ββ) στο δεύτερο εδάφιο, μετά τις λέξεις «Η Επιτροπή αυτή,», προστίθενται οι λέξεις «η οποία συγκροτείται με απόφαση του Γενικού Γραμματέα Εμπορίου,», βγ) στην περ. β), οι λέξεις «του Συνηγόρου του Καταναλωτή» αντικαθίστανται από τις λέξεις «της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή», βδ) στην περ. δ), η λέξη «παιδοψυχολογίας» αντικαθίσταται από τις λέξεις «ψυχιατρικής και ψυχολογίας του παιδιού και του εφήβου», βε) η περ. ε) αντικαθίσταται, βστ) προστίθενται περ. ι) και ια), βζ) προστίθεται νέο τρίτο εδάφιο, βη) στο τελευταίο εδάφιο, οι λέξεις «του Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων» αντικαθίστανται από τις λέξεις «του Γενικού Γραμματέα Εμπορίου», γ) στην παρ. 7, οι λέξεις «της παρ. 5» αντικαθίστανται από τις λέξεις «της παρ. 6» και, μετά από νομοτεχνικές βελτιώσεις, το άρθρο 7α διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 7α
Ειδικές διατάξεις για την προστασία της ψυχικής υγείας των ανήλικων καταναλωτών
- Οι προμηθευτές δεν διαθέτουν στην αγορά προϊόντα, τα οποία λόγω της μορφής, εικόνας και χρήσης, για την οποία προορίζονται ή του τρόπου διάθεσής και προβολής τους:
α) ενέχουν κινδύνους για την ομαλή ψυχική, πνευματική ή ηθική ανάπτυξη των ανήλικων καταναλωτών,
β) εκθέτουν τους ανήλικους καταναλωτές σε κίνδυνο σεξουαλικής θυματοποίησης ή εκμετάλλευσης.
- Οι προμηθευτές δεν προβάλλουν προϊόντα που απευθύνονται σε ανήλικους καταναλωτές με τρόπο που στρεβλώνει την εικόνα της παιδικής ηλικίας, ιδίως μέσω της χρήσης προωθητικών ενεργειών που περιέχουν μηνύματα με σεξουαλικό περιεχόμενο ή σεξουαλικά υπονοούμενα.
- Προϊόντα που παραβιάζουν τις απαγορεύσεις των παρ. 1 και 2 θεωρούνται ιδίως τα προϊόντα που άμεσα ή έμμεσα:
α) προκαλούν φόβο ή ανασφάλεια στους ανήλικους,
β) παροτρύνουν σε παράνομη ή επιθετική συμπεριφορά ή χρήση βίας,
γ) παροτρύνουν σε συμπεριφορές καταστροφής του περιβάλλοντος,
δ) παροτρύνουν σε συμπεριφορές κακοποίησης ζώων,
ε) καλλιεργούν διακρίσεις λόγω φυλής, φύλου, θρησκείας, ιθαγένειας, αναπηρίας ή σεξουαλικού προσανατολισμού,
στ) εγείρουν, άμεσα ή έμμεσα, πρόωρα, τον ερωτισμό μέσω λεκτικών ή εικονικών αναπαραστάσεων με σεξουαλικά μηνύματα που δεν συνάδουν με την εικόνα της παιδικής ηλικίας και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτής,
ζ) αναπαράγουν στερεότυπα που θίγουν την ισότητα των δύο φύλων,
η) παροτρύνουν σε πράξεις που δεν συνάδουν με ευρέως καθιερωμένα ηθικά πρότυπα και αξίες,
θ) παροτρύνουν τους ανήλικους στη συμμετοχή σε τυχερά παίγνια ή προσομοιώνουν τυχερά παίγνια δημιουργώντας κίνδυνο εθισμού,
ι) παροτρύνουν σε χρήση ψυχοδραστικών ουσιών και εν γένει προϊόντων που μπορεί να προκαλέσουν μεταβολές συμπεριφοράς,
ια) μπορεί να εκθέτουν τους ανήλικους σε κίνδυνο σεξουαλικής θυματοποίησης ή εκμετάλλευσης.
- Επιχειρήσεις που διαθέτουν, δωρεάν ή έναντι αμοιβής, τη χρήση ηλεκτρονικών παιχνιδιών και λοιπών ψηφιακών εφαρμογών σε ανήλικους καταναλωτές λειτουργούν σύμφωνα με τον Κανονισμό Προστασίας Ανήλικων Καταναλωτών, με τον οποίο καθορίζονται οι προϋποθέσεις πρόσβασης και παραμονής των ανήλικων καταναλωτών στους φυσικούς ή ψηφιακούς χώρους χρήσης των ηλεκτρονικών παιχνιδιών και των λοιπών ψηφιακών εφαρμογών. Με τον Κανονισμό Προστασίας Ανήλικων Καταναλωτών προβλέπονται οι διοικητικές κυρώσεις για την παράβασή του και καθορίζονται τα όργανα διενέργειας ελέγχων και επιβολής των ως άνω κυρώσεων.
- Για την εφαρμογή του παρόντος, ως προμηθευτής λογίζεται και ο παραγωγός καταναλωτικού προϊόντος, κατά την παρ. 2 του άρθρου 6, ο αντιπρόσωπός του, ο εισαγωγέας καταναλωτικού προϊόντος σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο διανομέας του και κάθε επαγγελματίας, ο οποίος συμμετέχει στην αλυσίδα εφοδιασμού της αγοράς καταναλωτικού προϊόντος και μπορεί να επηρεάσει τα χαρακτηριστικά της ασφάλειάς του.
- Στη Γενική Γραμματεία Εμπορίου του Υπουργείου Ανάπτυξης συνιστάται Επιτροπή Προστασίας Ψυχικής Υγείας των Ανήλικων Καταναλωτών, η οποία αποτελεί συμβουλευτικό και γνωμοδοτικό όργανο του Γενικού Γραμματέα Εμπορίου για θέματα εφαρμογής του παρόντος.
Η Επιτροπή αυτή, η οποία συγκροτείται με απόφαση του Γενικού Γραμματέα Εμπορίου, αποτελείται από τα κάτωθι μέλη και τα ισάριθμα αναπληρωματικά τους:
α) έναν (1) εκπρόσωπο του Συνηγόρου του Πολίτη, ως Πρόεδρο,
β) έναν (1) εκπρόσωπο της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή,
γ) έναν (1) εκπρόσωπο του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού,
δ) ένα (1) μέλος Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού ή Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού Ανωτάτου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος με εξειδικευμένες γνώσεις σε θέματα ψυχιατρικής και ψυχολογίας του παιδιού και του εφήβου ή κοινωνιολογίας,
ε) έναν (1) εκπρόσωπο που προέρχεται από τις ενώσεις καταναλωτών που είναι εγγεγραμμένες στο Μητρώο Ενώσεων Καταναλωτών του άρθρου 10γ, για τον ορισμό του οποίου οι ενώσεις καταναλωτών αποστέλλουν, εντός της τασσόμενης προθεσμίας, τις προτάσεις τους και ο οποίος επιλέγεται κατόπιν δημόσιας κλήρωσης που πραγματοποιείται στη Γενική Γραμματεία Εμπορίου,
στ) έναν (1) εκπρόσωπο της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος,
ζ) έναν (1) εκπρόσωπο του Συνδέσμου Ελλήνων Βιοτεχνών Παιδικών Παιχνιδιών και Αμαξών,
η) έναν (1) εκπρόσωπο της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας,
θ) έναν (1) εκπρόσωπο της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου,
ι) έναν (1) εκπρόσωπο του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας,
ια) έναν (1) εκπρόσωπο του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε.).
Τα μέλη της Επιτροπής προτείνονται, με τους αναπληρωτές τους, από το αρμόδιο όργανο των οικείων φορέων μέσα σε αποκλειστική προθεσμία τριάντα (30) ημερών από την κοινοποίηση σε αυτούς σχετικής πρόσκλησης του Γενικού Γραμματέα Εμπορίου.
Ο Πρόεδρος, ο Αντιπρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής, με τους αναπληρωτές τους, καθώς και ο γραμματέας αυτής ορίζονται με απόφαση του Γενικού Γραμματέα Εμπορίου, με θητεία δύο (2) ετών.
- Η Επιτροπή της παρ. 6 κατά τη διάρκεια των εργασιών της και εφόσον αυτό κρίνεται σκόπιμο ανάλογα με την υπό εξέταση καταγγελία, ζητά τη συνδρομή ή τη συμμετοχή στις συνεδριάσεις της άλλων φορέων ή οργανισμών, των οποίων οι αρμοδιότητες είναι συναφείς με την υπό εξέταση υπόθεση.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Άρθρο 79
Επιτάχυνση πειθαρχικής διαδικασίας μέσω αλλαγής του τρόπου κατανομής των πειθαρχικών υποθέσεων στα κλιμάκια – Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 119Β Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ.
Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 119Β του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007, Α΄ 26), περί λειτουργίας των Κλιμακίων του Πειθαρχικού Συμβουλίου Ανθρώπινου Δυναμικού Δημοσίου Τομέα – εξουσιοδοτικής διάταξης, καταργείται και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Με απόφαση του Συντονιστή συγκροτούνται τα Κλιμάκια του Πειθαρχικού Συμβουλίου, ως εξής:
α) τα Τριμελή Κλιμάκια, τα οποία αποτελούνται από έναν (1) Νομικό Σύμβουλο του Κράτους, έναν (1) Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (Ν.Σ.Κ.) και έναν (1) Δικαστικό Πληρεξούσιο του Ν.Σ.Κ. με ισάριθμους ομοιόβαθμους αναπληρωτές τους,
β) τα Πενταμελή Κλιμάκια, τα οποία αποτελούνται από έναν (1) Νομικό Σύμβουλο του Κράτους, δύο (2) Παρέδρους του Ν.Σ.Κ. και δύο (2) Δικαστικούς Πληρεξουσίους του Ν.Σ.Κ. με ισάριθμους ομοιόβαθμους αναπληρωτές τους και γ) το Ειδικό Πενταμελές Κλιμάκιο, το οποίο αποτελείται από τον Συντονιστή, δύο (2) Νομικούς Συμβούλους του Κράτους, με ισάριθμους ομοιόβαθμους αναπληρωτές τους, έναν (1) Πάρεδρο του Ν.Σ.Κ. και έναν (1) Δικαστικό Πληρεξούσιο του Ν.Σ.Κ., με ισάριθμους ομοιόβαθμους αναπληρωτές τους. Στα Κλιμάκια προεδρεύει ο ανώτερος κατά βαθμό λειτουργός.».
Άρθρο 80
Κατανομή πειθαρχικών υποθέσεων στα κλιμάκια με βάση τη σειρά εισαγωγής – Ενιαία κρίση επί συναφών υποθέσεων – Τροποποίηση παρ. 3 άρθρου 119Δ Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ.
Στο πρώτο εδάφιο της περ. β) της παρ. 3 του άρθρου 119Δ του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007, Α΄ 26), περί αρμοδιοτήτων του Συντονιστή του Πειθαρχικού Συμβουλίου Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα, προστίθενται οι λέξεις «με βάση τη σειρά εισαγωγής τους σ΄ αυτό, ενώ συναφείς υποθέσεις ή υποθέσεις για τις οποίες συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 121, με σκοπό την ενιαία κρίση τους, κατανέμονται στο ίδιο Κλιμάκιο, στο οποίο ανατέθηκε η πρώτη από αυτές» και η περ. β) διαμορφώνεται ως εξής:
«β) κατανέμει τις πειθαρχικές υποθέσεις στα επιμέρους αρμόδια Κλιμάκια του Πειθαρχικού Συμβουλίου με βάση τη σειρά εισαγωγής τους σ΄ αυτό, ενώ συναφείς υποθέσεις ή υποθέσεις για τις οποίες συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 121, με σκοπό την ενιαία κρίση τους, κατανέμονται στο ίδιο Κλιμάκιο, στο οποίο ανατέθηκε η πρώτη από αυτές. Αν διαπιστωθεί αναρμοδιότητα του Κλιμακίου του Πειθαρχικού Συμβουλίου, στο οποίο κατανεμήθηκε αρχικά η υπόθεση, αναπέμπεται με απόφαση του Κλιμακίου στον Συντονιστή για την εκ νέου κατανομή της. Συγκρούσεις αρμοδιότητας μεταξύ περισσότερων Κλιμακίων του Πειθαρχικού Συμβουλίου για την κρίση του ίδιου παραπτώματος αίρονται από τον Συντονιστή.».
Άρθρο 81
Πλασματική κοινοποίηση – Τροποποίηση άρθρου 138 Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ.
Στο άρθρο 138 του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007, Α΄ 26), περί κοινοποιήσεων στον διωκόμενο, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) στο πρώτο εδάφιο, προστίθενται οι λέξεις «που σχετίζονται με την πειθαρχική διαδικασία», β) στο δεύτερο εδάφιο, οι λέξεις
«και ο διωκόμενος ενημερώνεται άμεσα στα» αντικαθίστανται από τις λέξεις «με βάση τα», γ) στο τρίτο εδάφιο, γα) η λέξη «επίδοση» αντικαθίσταται από τις λέξεις «ηλεκτρονική επίδοση του δεύτερου εδαφίου», γβ) η λέξη και ο αριθμός «δέκα (10)» αντικαθίστανται από τη λέξη και τον αριθμό «πέντε (5)» και το άρθρο 138 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 138
Κοινοποιήσεις στον διωκόμενο
Η κλήση σε απολογία, το παραπεμπτήριο έγγραφο και κάθε πρόσκληση ή ειδοποίηση ή απόφαση που σχετίζονται με την πειθαρχική διαδικασία επιδίδονται στον διωκόμενο. Η επίδοση διενεργείται: α) είτε ηλεκτρονικά, στη θυρίδα πολίτη στο Gov.gr, στην οποία έχει πρόσβαση και μέσω Gov.gr Wallet με βάση τα στοιχεία επικοινωνίας που έχει δηλώσει στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας (ΕΜΕπ) και με σχετική ειδοποίηση (push notification) στο Gov.gr Wallet, β) είτε με την αποστολή τους μέσω του ηλεκτρονικού υπηρεσιακού ταχυδρομείου στην υπηρεσιακή ηλεκτρονική διεύθυνση του διωκομένου, εφόσον διαθέτει, και, σε κάθε περίπτωση, και στην προσωπική ηλεκτρονική του διεύθυνση, την οποία δηλώνει υποχρεωτικά στην υπηρεσία του. Η ηλεκτρονική επίδοση του δεύτερου εδαφίου θεωρείται συντελεσμένη με το πέρας πέντε (5) εργάσιμων ημερών από την ανάρτηση του εγγράφου στη θυρίδα ή την αποστολή του μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, εκτός εάν ο διωκόμενος αποδείξει τη συνδρομή λόγων ανωτέρας βίας που δεν επέτρεψαν την πρόσβαση στο περιεχόμενο του εγγράφου ή εφόσον αυτή η αδυναμία οφείλεται σε λόγους που αφορούν στον φορέα του δημόσιου τομέα. Αν η επίδοση δεν καθίσταται με τους παραπάνω τρόπους εφικτή, τότε διενεργείται με δικαστικό επιμελητή ή άλλο δημόσιο όργανο στην υπηρεσία του διωκόμενου ή στην κατοικία που έχει δηλώσει στην υπηρεσία του, στον ίδιο προσωπικά ή σε πρόσωπο, με το οποίο συνοικεί. Σε περίπτωση άρνησης παραλαβής, αυτός που διενεργεί την επίδοση συντάσσει πράξη, στην οποία βεβαιώνεται η άρνηση. Για την επίδοση αυτή συντάσσεται αποδεικτικό.».
Άρθρο 82
Ανάθεση εκκρεμών υποθέσεων στα κλιμάκια του άρθρου 119Α του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. – Προσθήκη παρ. 1Α στο άρθρο 66 του ν. 5225/2025
Στο άρθρο 66 του ν. 5225/2025 (Α΄ 152), περί μεταβατικών διατάξεων, προστίθεται παρ. 1Α ως εξής:
«1Α. Οι πειθαρχικές υποθέσεις που έχουν ανατεθεί στα Κλιμάκια του Πειθαρχικού Συμβουλίου της παρ. 1 έως και την 30ή.6.2026, οπότε και λήγει η θητεία των μελών τους, χωρίς να έχουν περατωθεί με οριστική απόφαση, ανακατανέμονται από 1ης.7.2026 στα Κλιμάκια του Πειθαρχικού Συμβουλίου του άρθρου 119Α του Κώδικα Δημόσιων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ., κατά τη σειρά με την οποία έχουν εισαχθεί στο Πειθαρχικό Συμβούλιο.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΛΟΙΠΕΣ ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 83
Επιτροπή Αξιολόγησης Ποιότητας της Νομοπαρασκευαστικής Διαδικασίας – Τροποποίηση παρ. 4 και περ. (α) παρ. 6 άρθρου 64 ν. 4622/2019
- Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 64 του ν. 4622/2019 (Α’ 133), περί Επιτροπής Αξιολόγησης Ποιότητας της Νομοπαρασκευαστικής Διαδικασίας, η λέξη και ο αριθμός «δώδεκα (12)» αντικαθίστανται από τη λέξη και τον αριθμό «δεκατρία (13)» και η παρ. 4 διαμορφώνεται ως εξής:
«4. Η Επιτροπή αποτελείται από Πρόεδρο, Αντιπρόεδρο, καθώς και δεκατρία (13) τακτικά μέλη, τα οποία είναι επιστήμονες εγνωσμένου κύρους και απολαμβάνουν ιδιαίτερης αναγνώρισης από την επιστημονική και επαγγελματική κοινότητα. Η Επιτροπή δύναται να λειτουργεί και σε δύο (2) Τμήματα.».
- Στην περ. (α) της παρ. 6 του άρθρου 64 του ν. 4622/2019, η λέξη και ο αριθμός «τρεις (3)» αντικαθίστανται από τη λέξη και τον αριθμό «τέσσερις (4)» και η περ. (α) διαμορφώνεται ως εξής:
«(α) τέσσερις (4) νομικοί επιστήμονες και δύο (2) οικονομολόγοι επιλέγονται από τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο αντιστοίχως,».
Άρθρο 84
Μίσθωση ακινήτου λόγω επέκτασης εγκατάστασης στεγαζόμενης δημόσιας υπηρεσίας
και δυνατότητα ανανέωσης μίσθωσης – Τροποποίηση παρ. 2 άρθρου 3 ν. 3130/2003
Στην παρ. 2 του άρθρου 3 του ν. 3130/2003 (Α΄ 76), περί τρόπων διενέργειας μισθώσεων, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) στην περ. ε), αα) στο πρώτο εδάφιο, i) μετά τις λέξεις «μη μισθωμένους», προστίθενται οι λέξεις «ή μη παραχωρηθέντες χώρους», ii) μετά τις λέξεις «ήδη μισθωμένου», προστίθενται οι λέξεις «ή παραχωρηθέντος», αβ) στο δεύτερο εδάφιο, μετά τις λέξεις «κύρια μίσθωση», προστίθενται οι λέξεις «ή παραχώρηση και, σε κάθε περίπτωση, δεν δύναται να υπερβαίνει τα δώδεκα (12) έτη», β) στην περ. η), βα) οι λέξεις «Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας» αντικαθίστανται από τις λέξεις «Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης και του Επόπτη Νομιμότητας Ο.Τ.Α.», ββ) η λέξη «χρόνων» αντικαθίσταται από τη λέξη «ετών», γ) προστίθεται περ. θ) και, μετά από νομοτεχνικές βελτιώσεις, η παρ. 2 διαμορφώνεται εξής:
«2. Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται η μίσθωση ακινήτων χωρίς δημοπρασία, με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ύστερα από γνωμοδότηση της Επιτροπής Στέγασης, εφόσον:
α) συντρέχει κατεπείγουσα ανάγκη. Η μίσθωση δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη των δώδεκα (12) μηνών με δυνατότητα παράτασης μέχρι ίσο χρονικό διάστημα, ή
β) το προς μίσθωση ακίνητο είναι ιδιοκτησίας νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.), Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) α’ και β’ βαθμού, δημόσιας επιχείρησης και οργανισμού (Δ.Ε.Κ.Ο.), ανώνυμης εταιρείας, της οποίας η πλειοψηφία των μετοχών ανήκει στο Δημόσιο, ή εθνικού κληροδοτήματος που εποπτεύεται από το Δημόσιο, ή της Τράπεζας της Ελλάδος, ή
γ) συντρέχουν κατεπείγουσες στρατιωτικές ανάγκες λόγω γενικών ασκήσεων ασφάλειας της χώρας, για όσο χρόνο διαρκούν οι ανάγκες αυτές, ή
δ) πρόκειται για τη στέγαση υπηρεσιών αρμοδιότητας Υπουργείου Εθνικής Άμυνας (ΥΠ.ΕΘ.Α.) σε παραμεθόριες περιοχές, ή
ε) πρόκειται για την επέκταση ήδη εγκατεστημένης υπηρεσίας σε μη μισθωμένους ή μη παραχωρηθέντες χώρους του ίδιου ή παρακείμενου ακινήτου, οι οποίοι δεν υπερβαίνουν την επιφάνεια του ήδη μισθωμένου ή παραχωρηθέντος ακινήτου. Η μίσθωση συνάπτεται για όσο χρόνο διαρκεί η κύρια μίσθωση ή παραχώρηση και, σε κάθε περίπτωση, δεν δύναται να υπερβαίνει τα δώδεκα (12) έτη, ή
στ) συντρέχει κατεπείγουσα ανάγκη μίσθωσης καταλυμάτων ενισχυτικών δυνάμεων, αρμοδιότητας Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Η μίσθωση δεν μπορεί να υπερβαίνει τους δώδεκα (12) μήνες, ή
ζ) έχει λήξει η μίσθωση ακινήτου για στέγαση Δημόσιας Υπηρεσίας, έχουν διενεργηθεί δύο (2) τουλάχιστον άγονες δημοπρασίες για τη μίσθωση άλλου ακινήτου και έχει εκδοθεί δικαστική απόφαση έξωσης της στεγασμένης υπηρεσίας, ή
η) πρόκειται για μίσθωση κατοικιών ή δωματίων ξενοδοχείων για την κάλυψη στεγαστικών αναγκών του Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης και του Επόπτη Νομιμότητας Ο.Τ.Α., με διάρκεια μίσθωσης τεσσάρων (4) ετών. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών καθορίζεται το ανώτατο μηνιαίο μίσθωμα και η αναπροσαρμογή του. Τα παραπάνω ισχύουν και για τον Γενικό Γραμματέα της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.
θ) η συμβατική διάρκεια της μίσθωσης ή της παράτασής της έχει λήξει και η δημόσια υπηρεσία εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το μίσθιο. Στην περίπτωση αυτή είναι δυνατή η ανανέωση της μίσθωσης, με τη σύναψη νέας σύμβασης μίσθωσης του ίδιου ακινήτου μεταξύ των ίδιων μερών, με διάρκεια που δεν υπερβαίνει τα έξι (6) έτη. Νέα ανανέωση κατά την παρούσα περίπτωση δεν επιτρέπεται.».
Άρθρο 85
Διάρκεια μισθώσεων ακινήτων για τη στέγαση και την κάλυψη λειτουργικών αναγκών των δημοσίων υπηρεσιών – Τροποποίηση άρθρου 4 ν. 3130/2003
Στο πρώτο εδάφιο του άρθρου 4 του ν. 3130/2003 (Α΄ 76), περί διάρκειας μισθώσεων, οι λέξεις «στ) και η)» αντικαθίστανται από τις λέξεις «στ), η) και θ)» και το άρθρο 4 διαμορφώνεται ως εξής:
«Άρθρο 4
Διάρκεια μισθώσεων
Η διάρκεια των μισθώσεων ακινήτων που συνάπτει το Δημόσιο για τη στέγαση και την κάλυψη λειτουργικών αναγκών των Δημοσίων Υπηρεσιών είναι δώδεκα (12) έτη, με εξαίρεση τις περ. α), β), γ), ε), στ), η) και θ) της παρ. 2 του άρθρου 3. Στις περιπτώσεις μίσθωσης καταλυμάτων ενισχυτικών δυνάμεων αρμοδιότητας του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, η διάρκεια της μίσθωσης μπορεί να είναι μέχρι δώδεκα (12) έτη.».
Άρθρο 86
Διοίκηση του Φορέα Αξιοποίησης Ακινήτων Ενόπλων Δυνάμεων – Τροποποίηση περ. δ) παρ. 1 άρθρου 17 ν. 5223/2025
Στην περ. δ) της παρ. 1 του άρθρου 17 του ν. 5223/2025 (Α’ 137), περί διοίκησης του Φορέα Αξιοποίησης Ακινήτων Ενόπλων Δυνάμεων (Φ.Α.Α.Ε.Δ.), διαγράφονται οι λέξεις «και είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης» και η παρ. 1 του άρθρου 17 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Ο Φ.Α.Α.Ε.Δ. διοικείται από πενταμελές διοικητικό συμβούλιο, που διορίζεται με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Άμυνας, η οποία δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Το διοικητικό συμβούλιο του Φ.Α.Α.Ε.Δ. αποτελείται από:
α) Τον Πρόεδρο, ο οποίος επιλέγεται από τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας, κατόπιν ακρόασης και γνώμης της Διαρκούς Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Ελλήνων, σύμφωνα με τον Κανονισμό της Βουλής,
β) έναν (1) ανώτατο ή ανώτερο Αξιωματικό των Ενόπλων Δυνάμεων, ο οποίος προτείνεται από τον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας, ως μέλος,
γ) τον Διευθυντή του Τ.Α.Εθ.Α., ως μέλος και
δ) δύο (2) μέλη, τα οποία επιλέγονται από τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας.».
Άρθρο 87
Επιλογή διοίκησης της ανώνυμης εταιρείας «Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα
Ανώνυμη Βιομηχανική Εμπορική Εταιρεία» (Ε.Α.Σ. Α.Β.Ε.Ε.)
Η ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα Ανώνυμη Βιομηχανική Εμπορική Εταιρεία» (Ε.Α.Σ. Α.Β.Ε.Ε.) εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του Μέρους Α’ του ν. 5062/2023 (Α’ 183), αποκλειστικά ως προς τη διαδικασία επιλογής της διοίκησής της.
Άρθρο 88
Νομική και δικαστική υποστήριξη της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας – Προσθήκη παρ. 5 στο άρθρο 18 του ν. 5240/2025
Στο άρθρο 18 του ν. 5240/2025 (Α΄ 184), περί αυτοτελούς γραφείου του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους στην Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, προστίθεται παρ. 5 ως εξής:
«5. Η εν γένει νομική και δικαστική υποστήριξη της Υ.Π.Α. εκτός της Περιφέρειας Αττικής διεξάγεται από το Ν.Σ.Κ., σύμφωνα με τον ν. 4831/2021 (Α’ 170).».
Άρθρο 89
Εξαίρεση από τους περιορισμούς προσλήψεων και υπηρεσιακών μεταβολών κατά την προεκλογική περίοδο για τις ανάγκες της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Προσθήκη παρ. 5Α στο άρθρο 28 του ν. 2190/1994 και περ. η) στο άρθρο 17 του ν. 3870/2010
- Στο άρθρο 28 του ν. 2190/1994 (Α’ 28), περί της ρύθμισης των προσλήψεων και των υπηρεσιακών μεταβολών κατά τις προεκλογικές περιόδους, προστίθεται παρ. 5Α ως εξής:
«5Α. Οι περιορισμοί των παρ. 1 και 2 δεν ισχύουν για το προσωπικό που προσλαμβάνεται ή του οποίου η υπηρεσιακή κατάσταση μεταβάλλεται, για τις ανάγκες ανάληψης της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελλάδα.».
- Στο άρθρο 17 του ν. 3870/2010 (Α’ 138), περί της ρύθμισης των προσλήψεων και των υπηρεσιακών μεταβολών, προστίθεται περ. η) ως εξής:
«η) το προσωπικό που προσλαμβάνεται ή του οποίου η υπηρεσιακή κατάσταση μεταβάλλεται για τις ανάγκες ανάληψης της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελλάδα.».
Άρθρο 90
Ενίσχυση έδρας Ναυτιλιακού Ακολούθου Λονδίνου κατά το χρονικό διάστημα της
Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
- Για τις ανάγκες ανάληψης της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελλάδα το δεύτερο εξάμηνο του 2027, δύναται να αποσπαστεί στην έδρα του Ναυτιλιακού Ακολούθου στο Λονδίνο, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2027 έως την 1η Φεβρουαρίου 2028 ένας (1) Πλοίαρχος του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής (Λ.Σ. – ΕΛ.ΑΚΤ.), επιπλέον της οργανικής σύνθεσης ως Ναυτιλιακός Ακόλουθος με καθήκοντα αποκλειστικά για τον συντονισμό ζητημάτων αρμοδιότητας του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (International Maritime Organization – Ι.Μ.Ο.).
- Η απόσπαση της παρ. 1 πραγματοποιείται με απόφαση του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, κατά παρέκκλιση των παρ. 1 έως 4 του άρθρου 115 του ν. 4504/2017 (Α’ 184). Σε κάθε περίπτωση ο αποσπώμενος στη θέση του Ναυτιλιακού Ακολούθου της παρ. 1 πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις των περ. β) έως ι) και της περ. ιγ) της παρ. 5 του άρθρου 115 του ν. 4504/2017.
- Η απόσπαση των αξιωματικών του Λ.Σ. – ΕΛ.ΑΚΤ. που κατά τη δημοσίευση του παρόντος καλύπτουν οργανικές θέσεις στην έδρα του Ναυτιλιακού Ακολούθου στο Λονδίνο, δύναται να παραταθεί έως την 1η Ιανουαρίου 2028, με απόφαση του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.
Δημοσιευμένα σχόλια
Η προσέγγιση του νομοσχεδίου κινείται στη σωστή κατεύθυνση όσον αφορά την πρόθεση προστασίας, αλλά παρουσιάζει σοβαρά κενά ως προς την αποτελεσματικότητα και την εφαρμογή της.
Άρθρο 75: Προστασία ανηλίκων μέσω ελαχίστου ορίου ηλικίας
Πρόταση: Η προσθήκη της παρ. ζ) πρέπει να συνοδεύεται από τη ρητή αναφορά ότι η θέσπιση ορίων δεν θα λειτουργεί ως «οπισθοδρόμηση» ή αποκλεισμός από την ψηφιακή πραγματικότητα.
Όπως τονίζεται στο έγγραφο θέσης, το ψηφιακό περιβάλλον μοιάζει περισσότερο με τα βιβλία παρά με το αλκοόλ· ο στόχος πρέπει να είναι η συρρύθμιση και η ανάπτυξη ψηφιακής παιδείας, και όχι η απλή ψηφιακή απομόνωση των παιδιών.
Άρθρο 76: Θέσπιση του 15ου έτους ως ορίου ηλικίας
Εναρμόνιση με GDPR: Το όριο των 15 ετών είναι νομικά συνεπές με το όριο ψηφιακής συγκατάθεσης που ισχύει ήδη στην Ελλάδα (GDPR). Ακόμη και στη διαβούλευση των ίδιων των εφήβων, η πλειοψηφία τάχθηκε υπέρ κάποιου περιορισμού πριν το Λύκειο, αναγνωρίζοντας ότι το μυαλό ενός 12χρονου δεν έχει την ίδια ωριμότητα με ενός 16χρονου.
Ο κίνδυνος του Dark Web & των λογαριασμών ενηλίκων: Η πλήρης απαγόρευση ενέχει τον κίνδυνο να στρέψει τα παιδιά σε ανεξέλεγκτες πλατφόρμες (dark web) ή στη χρήση λογαριασμών των γονέων/μεγαλύτερων αδελφών. Αν συμβεί αυτό, οι πλατφόρμες χάνουν τη δυνατότητα να εφαρμόσουν ειδικά φίλτρα προστασίας για ανηλίκους, αφήνοντάς τους πλήρως εκτεθειμένους σε ακατάλληλο υλικό.
Πρόταση: Αντί για οριζόντια απαγόρευση, να θεσπιστεί η υποχρέωση των πλατφορμών να παρέχουν μια έκδοση η οποία δεν θα έχει εθιστικούς αλγορίθμους, κακόβουλο υλικό ή στοχευμένες διαφημίσεις, επιτρέποντας την κοινωνικοποίηση με ασφάλεια
Άρθρο 77: Ορισμός αρμόδιων αρχών
Το νομοσχέδιο αφήνει πλήρη ασάφεια για το πώςθα γίνεται ο έλεγχος ηλικίας.
Πρέπει να διασφαλιστεί ρητά στον νόμο ότι οποιοσδήποτε μηχανισμός επαλήθευσης θα ακολουθεί τις αρχές του Privacy by Design(Προστασία της Ιδιωτικότητας από τον Σχεδιασμό). Η ταυτοποίηση πρέπει να γίνεται χωρίς υπερβολική συλλογή προσωπικών δεδομένων των ανηλίκων ή των γονέων τους
Συμπληρωματική Γενική Πρόταση για το Νομοσχέδιο:
Για να μην είναι ο νόμος γράμμα κενό, προτείνουμε προσθήκη άρθρου για «Παράλληλα Μέτρα Ψηφιακής Παιδείας». Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί και οι έφηβοι κατά την ημερίδα και διαβούλευση:
Η απαγόρευση αποτυγχάνει αν δεν συνοδεύεται από δομικό μάθημα ψηφιακής παιδείας στα σχολεία (για τον εθισμό, το cyberbullying και τους αλγορίθμους).
Απαιτείται κρατική ενίσχυση των υφιστάμενων υποδομών υποστήριξης (όπως οι γραμμές SafeLine και η πλατφόρμα "Your Safe Place" του ΙΤΕ Κρήτης).
H πρόσφατη Έκθεση του EU Special Panel on Child Safety Online υποστηρίζει μια ολιστική και τεκμηριωμένη προσέγγιση, η οποία συνδυάζει ρύθμιση, τεχνολογική ευθύνη, εκπαίδευση και ενδυνάμωση παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών. Η βασική κατεύθυνση της Έκθεσης δεν είναι η απλή απαγόρευση συγκεκριμένων υπηρεσιών, αλλά η δημιουργία ενός ασφαλέστερου ψηφιακού οικοσυστήματος, όπου οι πλατφόρμες φέρουν την κύρια ευθύνη για τον σχεδιασμό ασφαλών και κατάλληλων για την ηλικία εμπειριών.
Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί σε επικίνδυνα ή εθιστικά χαρακτηριστικά των ψηφιακών υπηρεσιών, όπως το infinite scroll, το autoplay, οι push notifications, οι αλγόριθμοι συστάσεων που βελτιστοποιούνται για τη μέγιστη παραμονή του χρήστη στην πλατφόρμα, καθώς και τα dark patterns. Τα χαρακτηριστικά αυτά δεν περιορίζονται μόνο στις παραδοσιακές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, αλλά εμφανίζονται και σε άλλες υπηρεσίες που χρησιμοποιούν οι ανήλικοι, όπως εφαρμογές βίντεο, παιχνίδια, AI chatbots, AI companions και app stores. Για τον λόγο αυτό, η ρύθμιση θα πρέπει να είναι λειτουργική και feature-based, όχι αποκλειστικά platform-based.
Παράλληλα, κάθε σύστημα επαλήθευσης ή εκτίμησης ηλικίας θα πρέπει να σχεδιαστεί με ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να σέβεται την ιδιωτικότητα, την ασφάλεια, την αναλογικότητα και την ισότιμη πρόσβαση των παιδιών σε χρήσιμες εκπαιδευτικές και κοινωνικές ψηφιακές υπηρεσίες. Η αυστηρή ηλικιακή επαλήθευση μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό παιδιών από σημαντικές ευκαιρίες μάθησης, ενημέρωσης και συμμετοχής.
Θεωρούμε επίσης κρίσιμο η προστασία να διαφοροποιείται ανά ηλικιακή ομάδα. Τα παιδιά μικρότερων ηλικιών χρειάζονται αυξημένη προστασία, επίβλεψη και περιορισμούς, ενώ οι έφηβοι χρειάζονται σταδιακή αυτονομία, διαρκή υποστήριξη και ουσιαστική ενημέρωση για τα δικαιώματα και τους κινδύνους τους στο διαδίκτυο. Μια ενιαία αντιμετώπιση όλων των ανηλίκων δεν ανταποκρίνεται στις διαφορετικές ανάγκες, δυνατότητες και μορφές ευαλωτότητας κάθε ηλικιακής ομάδας.
Η ρύθμιση θα πρέπει να συνοδεύεται από συστηματικές δράσεις ψηφιακής παιδείας, εκπαίδευσης στην τεχνητή νοημοσύνη, επιμόρφωσης εκπαιδευτικών και υποστήριξης γονέων. Η απαγόρευση χωρίς ενημέρωση και ενδυνάμωση μπορεί να οδηγήσει σε παράκαμψη των κανόνων, χρήση μη ασφαλών εναλλακτικών υπηρεσιών ή απώλεια εμπιστοσύνης των παιδιών προς τους ενήλικες και τους θεσμούς. Αντίθετα, η ψηφιακή παιδεία βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν κριτική σκέψη, ανθεκτικότητα και ασφαλείς ψηφιακές συνήθειες.
Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται για την προστασία ευάλωτων ομάδων παιδιών, όπως παιδιά με αναπηρία, παιδιά με νευροαναπτυξιακές διαταραχές, ΛΟΑΤΚΙ+ παιδιά, παιδιά μεταναστευτικής ή μειονοτικής καταγωγής, καθώς και παιδιά που αντιμετωπίζουν κοινωνική απομόνωση ή ψυχοκοινωνικές δυσκολίες. Για ορισμένα από αυτά τα παιδιά, οι ψηφιακές υπηρεσίες μπορεί να αποτελούν σημαντικό χώρο επικοινωνίας, υποστήριξης και συμμετοχής. Συνεπώς, κάθε περιοριστικό μέτρο πρέπει να αξιολογείται και ως προς τις πιθανές ανεπιθύμητες συνέπειές του.
Πρέπει να προταθεί κατά συνέπεια ένα σύνολο μέτρων που στοχεύουν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας και ενίσχυσης των ανηλίκων και γονέων στον ψηφιακό κόσμο, όπως την:
1. Υιοθέτηση προσέγγισης safety-by-design και age-appropriate design για όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται από ανηλίκους.
2. Ρύθμιση συγκεκριμένων χαρακτηριστικών υψηλού κινδύνου, όπως infinite scroll, autoplay, push notifications, αλγοριθμικές συστάσεις, dark patterns και υπερβολική εξατομίκευση.
3. Εξασφάλιση ότι κάθε μηχανισμός επαλήθευσης ηλικίας είναι αναλογικός, ασφαλής, αξιόπιστος και πλήρως συμβατός με την προστασία προσωπικών δεδομένων.
4. Ενίσχυση των μηχανισμών αναφοράς και καταγγελίας για παράνομο και επιβλαβές περιεχόμενο, με τρόπο εύκολο, κατανοητό και προσβάσιμο στα παιδιά.
5. Συστηματική εκπαίδευση παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών για την ασφαλή και υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου, των κοινωνικών δικτύων και των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.
6. Ενίσχυση της πρόσβασης ανεξάρτητων ερευνητών σε δεδομένα πλατφορμών, ώστε οι πολιτικές αποφάσεις να βασίζονται σε τεκμηριωμένα στοιχεία και όχι μόνο σε αποσπασματικές ενδείξεις.
Συμπερασματικά, η προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο αποτελεί αναγκαία και επείγουσα προτεραιότητα. Ωστόσο, μια απλή απαγόρευση πρόσβασης σε επιλεγμένες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει την πολυπλοκότητα των σημερινών ψηφιακών κινδύνων. Απαιτείται μια ολοκληρωμένη πολιτική που θα συνδυάζει αποτελεσματική ρύθμιση των πλατφορμών, τεχνολογικό σχεδιασμό με γνώμονα την ασφάλεια των παιδιών, σεβασμό στα δικαιώματα των ανηλίκων, ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας και ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των παιδιών στον σχεδιασμό ασφαλέστερων ψηφιακών περιβαλλόντων.
Η προστασία των παιδιών από τους κινδύνους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι αναγκαία και η ανάγκη λήψης αποτελεσματικών μέτρων δεν αμφισβητείται. Ωστόσο, η εισαγωγή μιας τόσο σημαντικής ρύθμισης σε άσχετο νομοσχέδιο και η διεξαγωγή της δημόσιας διαβούλευσης κατά τη θερινή περίοδο δεν ευνοούν τον ουσιαστικό διάλογο για ένα ζήτημα που αφορά άμεσα τα δικαιώματα εκατοντάδων χιλιάδων παιδιών.
Παράλληλα, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι γενικευμένες απαγορεύσεις σπάνια αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος. Αντιθέτως, ενδέχεται να οδηγήσουν τα παιδιά σε λιγότερο ελεγχόμενες πλατφόρμες, να ενθαρρύνουν την παράκαμψη των περιορισμών με τεχνικά μέσα και να αποτρέψουν τα ίδια από το να αναζητήσουν βοήθεια όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα στο διαδίκτυο, φοβούμενα ότι θα αποκαλυφθεί η παραβίαση της απαγόρευσης.
Η απαγόρευση πρόσβασης δεν εξαλείφει τους κινδύνους του διαδικτύου· απλώς μεταθέτει χρονικά την έκθεση των παιδιών σε αυτούς. Το ζητούμενο δεν είναι η προσωρινή απομάκρυνσή τους από τις ψηφιακές πλατφόρμες, αλλά η διασφάλιση ότι, όταν τις χρησιμοποιούν, θα βρίσκονται σε ασφαλή ψηφιακά περιβάλλοντα, σχεδιασμένα με γνώμονα τα δικαιώματα και τις ανάγκες τους.
Η προσέγγιση αυτή επιβεβαιώνεται και από τη διεθνή βιβλιογραφία. Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο BMJ Adolescent social media restrictions: are we missing the bigger picture? | The BMJ, εξετάζοντας το παράδειγμα της Αυστραλίας ως της πρώτης χώρας που εισήγαγε αντίστοιχους περιορισμούς, διαπίστωσε ότι η χρήση των πλατφορμών από τα παιδιά μειώθηκε ελάχιστα, καθώς τα περισσότερα συνέχισαν να χρησιμοποιούν τους λογαριασμούς τους. Οι ερευνητές καταλήγουν ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η απαγόρευση αυτή καθαυτή, αλλά κατά πόσο το νομοθετικό πλαίσιο υποχρεώνει τις ίδιες τις εταιρείες τεχνολογίας να σχεδιάζουν ασφαλέστερες υπηρεσίες για τα παιδιά, αντιμετωπίζοντας τις αιτίες των κινδύνων και όχι μόνο τα συμπτώματά τους.
Αντί, επομένως, για οριζόντιες απαγορεύσεις, απαιτείται μια ολοκληρωμένη δημόσια πολιτική ψηφιακής προστασίας και ενδυνάμωσης. Αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τη συστηματική καλλιέργεια του ψηφιακού εγγραμματισμού των παιδιών, την ουσιαστική υποστήριξη των γονέων και των εκπαιδευτικών, αλλά και αποτελεσματική ρύθμιση των ίδιων των ψηφιακών πλατφορμών. Ειδικότερα, απαιτείται εποπτεία των αλγορίθμων που ενισχύουν την εξάρτηση, περιορισμός της στοχευμένης διαφήμισης προς ανηλίκους, αντιμετώπιση των πρακτικών που παρατείνουν τον χρόνο παραμονής στις πλατφόρμες και θέσπιση αναλογικών και αξιόπιστων μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας, με πλήρη σεβασμό στην ιδιωτικότητα και στην προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Εξίσου σημαντικό είναι οι σχετικές πολιτικές να σχεδιάζονται μέσα από ουσιαστική διαβούλευση με την επιστημονική κοινότητα, τους φορείς προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού, τους γονείς και, κυρίως, με τα ίδια τα παιδιά. Η συμμετοχή τους δεν αποτελεί απλώς καλή πρακτική, αλλά υποχρέωση της Ελληνικής Πολιτείας, σύμφωνα με το άρθρο 12 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η οποία έχει κυρωθεί με τον Ν. 2101/1992. Το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, σε συνεργασία με την οργάνωση Youth in the Loop, υλοποιεί ήδη σχετική έρευνα (https://ddp.gr/gr/news/3279/) καταγράφοντας τις απόψεις των ίδιων των παιδιών για το ζήτημα, οι οποίες θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη κατά τη νομοθέτηση.
Πέραν των ανωτέρω, το προτεινόμενο σχέδιο νόμου εγείρει σημαντικά ζητήματα ως προς την κυβερνοασφάλεια, τη συμβατότητά του με τα δικαιώματα του παιδιού και το ενωσιακό δίκαιο, την έλλειψη διαφάνειας ως προς την εισήγηση της αρμόδιας επιτροπής του ΚΕΣΥ, καθώς και την απουσία ουσιαστικής συμμετοχικής και τεκμηριωμένης νομοθέτησης. Τα ζητήματα αυτά, μαζί με τον κίνδυνο μετατόπισης των παιδιών σε μη συμμορφούμενες πλατφόρμες, την εύκολη τεχνική παράκαμψη των περιορισμών και τις πιθανές διακρίσεις που ενδέχεται να προκύψουν από την εφαρμογή του μέτρου, αναδείχθηκαν μεταξύ άλλων στην ανοικτή επιστολή που συνυπογράψαμε 25 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και απευθύναμε προς τον Πρωθυπουργό και τα αρμόδια Υπουργεία στις 20 Μαΐου 2026 (https://www.news247.gr/magazine/reportage/25-organoseis-kata-tis-apagorefsis-social-media-se-anilikous-epistoli-ston-prothipourgo/).
Τέλος, προκαλεί προβληματισμό το γεγονός ότι το σχέδιο νόμου περιορίζεται αποκλειστικά στον καθορισμό του κατώτατου ορίου ηλικίας των 15 ετών, χωρίς να προβλέπει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τους παρόχους των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς μηχανισμούς ελέγχου της εφαρμογής του μέτρου και χωρίς να προσθέτει ουσιαστικές εγγυήσεις πέραν εκείνων που ήδη απορρέουν από το άρθρο 8 του GDPR και το άρθρο 21 του Ν. 4624/2019 για την αυξημένη προστασία των προσωπικών δεδομένων των παιδιών κάτω των 15 ετών.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης η πλήρης απουσία οποιασδήποτε πρόβλεψης για την εκπαίδευση και τον ψηφιακό εγγραμματισμό παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών, παρότι οι παρεμβάσεις αυτές είχαν παρουσιαστεί από την ίδια την Κυβέρνηση ως βασικός πυλώνας της εθνικής στρατηγικής για την προστασία των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον.
Η προτεινόμενη ρύθμιση δεν ενισχύει ουσιαστικά την προστασία των παιδιών, αλλά δημιουργεί την εντύπωση ότι παρέχεται ένα επίπεδο προστασίας το οποίο, στην πράξη, δεν διασφαλίζεται. Δυστυχώς, η Ελληνική Κυβέρνηση δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει το ζήτημα με τη θεσμική σοβαρότητα που αυτό απαιτεί. Επιπλέον, παρά τις μεταβολές που έχουν επέλθει στο σχέδιο νόμου, το προτεινόμενο πλαίσιο εξακολουθεί να εγείρει σημαντικούς προβληματισμούς.
Καταρχάς, ήδη από τον Απρίλιο του 2026, μέσα από τις νομικές μας αναλύσεις, είχαμε επισημάνει ότι οι προσπάθειες προώθησης της χρήσης των Gov.gr wallet και Kids Wallet ως μέσων επιβεβαίωσης ηλικίας αποτελούσαν μια επικοινωνιακή εξαγγελία χωρίς ουσιαστικό νομικό έρεισμα, καθώς ούτε η Ελλάδα ούτε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει τη δυνατότητα να επιβάλει νέες, πρόσθετες υποχρεώσεις στους παρόχους υπηρεσιών Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, προκειμένου αυτοί να επιβεβαιώνουν την ηλικία των χρηστών μέσω συγκεκριμένου εθνικού εργαλείου με βάση την ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία.
Η τελική μορφή της προτεινόμενης ρύθμισης επιβεβαιώνει την εκτίμηση αυτή. Συγκεκριμένα, προβλέπει τον καθορισμό κατώτατου ορίου ηλικίας εισόδου στα 15 έτη, χωρίς να επιβάλλεται στους παρόχους υπηρεσιών Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης καμία υποχρέωση να εφαρμόζουν το όριο αυτό μέσω του Kids Wallet ή του Gov.gr Wallet, όπως είχε επανειλημμένα υποστηριχθεί από τους αρμόδιους Υπουργούς.
Η απουσία τέτοιας υποχρέωσης δεν είναι τυχαία. Η Ελλάδα είχε την υποχρέωση να κοινοποιήσει το σχέδιο νόμου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως και έπραξε τον Απρίλιο του 2026. Στην αρχική εκδοχή του σχεδίου νόμου και ειδικότερα του άρθρου 4Α περιλαμβάνονταν δύο επιπλέον παράγραφοι, οι οποίες προέβλεπαν την υποχρέωση των παρόχων υπηρεσιών Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης να χρησιμοποιούν το Gov.gr Wallet και το Kids Wallet για την επιβεβαίωση της ηλικίας των χρηστών.
Οι διατάξεις αυτές αφαιρέθηκαν από το τελικό κείμενο, καθώς ήταν αντίθετες προς το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Homo Digitalis είχε ήδη επισημάνει σε κοινή επιστολή που συνυπέγραψε με άλλους 24 φορείς και κατέθεσε προς την Ελληνική Κυβέρνηση από τον Απρίλιο του 2026 και είχε επίσης καταθέσει ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην πλατφόρμα TRIS.
Περαιτέρω, η θέσπιση κατώτατου ορίου ηλικίας για τη χρήση επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης στα 15 έτη είναι άνευ ουσίας και πραγματοποιείται σε καθαρά επικοινωνιακή βάση. Ήδη από το 2019 στην Ελλάδα, με την εφαρμογή των διατάξεων του Άρθρου 8 GDPR στο Άρθρο 21 του Ν.4624/2019 τα παιδιά κάτω των 15 ετών απολαύουν αυξημένης προστασίας ως προς την επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων στο πλαίσιο υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, όταν η επεξεργασία στηρίζεται στη συγκατάθεσή. Στην πράξη, μεγάλες εταιρείες ψηφιακών πλατφορμών από την ημερομηνία εφαρμογής του GDPR (Μάιος 2018) έχουν συστηματικά επιδιώξει τη μετατόπιση της νομικής βάσης επεξεργασίας, επιλέγοντας το έννομο συμφέρον ή την εκτέλεση σύμβασης, προκειμένου να παρακάμψουν τις σχετικές υποχρεώσεις προστασίας, παραβιάζοντας τις διατάξεις του ενωσιακού δικαίου. Η θέσπιση του κατώτατου ορίου ηλικίας δεν αποτελεί κάποια λύση στο εν λόγω πρόβλημα, και δυστυχώς αναδεικνύει ότι κύρια αποστολή της νομοθετικής αυτής μεταρρύθμισης είναι η επικοινωνιακή προβολή, παρά η προστασία των παιδιών.
Πέραν των ανωτέρω, με την προτεινόμενη νομοθετική πρωτοβουλία «απαγορεύεται η πρόσβαση σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης (online social media)».
Το ενωσιακό νομικό πλαίσιο ορίζει στον Κανονισμό για τις Αγορές στον Ψηφιακό Τομέα (Κανονισμός DMA) την έννοια της «επιγραμμικής υπηρεσίας κοινωνικής δικτύωσης» ως εξής «πλατφόρμα που επιτρέπει στους τελικούς χρήστες να συνδέονται και να επικοινωνούν μεταξύ τους, να ανταλλάσσουν περιεχόμενο και να ανακαλύπτουν άλλους χρήστες και περιεχόμενο μέσω πολλαπλών συσκευών και, ιδίως, μέσω συζητήσεων, αναρτήσεων, βίντεο και συστάσεων». Ο εν λόγω ορισμός έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, ήτοι τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, δεν δύνανται να παρεκκλίνουν από αυτόν, και επομένως η ρύθμιση αφορά οριζόντια κάθε πάροχο επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς διακρίσεις.
Κατά συνέπεια, εφόσον το μέτρο προορίζεται να έχει οριζόντια εφαρμογή στο σύνολο των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, καταλαμβάνει αδιακρίτως και αποκεντρωμένες επιγραμμικές πλατφόρμες του λεγόμενου Fediverse, όπως το Mastodon ή το PixelFed. Οι πλατφόρμες αυτές λειτουργούν βάσει διαφορετικού επιχειρηματικού και τεχνολογικού μοντέλου σε σχέση με τα κυρίαρχα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν βασίζονται σε κεντρική εταιρική δομή και, κατά κανόνα, δεν αξιοποιούν τεχνικές και σχεδιαστικές πρακτικές που ενισχύουν την εθιστική χρήση. Υπό το πρίσμα αυτό, η υπαγωγή τους στο ίδιο κανονιστικό πλαίσιο με πλατφόρμες όπως το TikTok, το Facebook, το Instagram, το Snapchat ή το X εγείρει ζητήματα αναλογικότητας και κανονιστικής διαφοροποίησης.
Συναφώς, με βάση τον DMA η «υπηρεσία πλατφόρμας διαμοιρασμού βίντεο» είναι διακριτή από την υπηρεσία «επιγραμμικής υπηρεσίας κοινωνικής δικτύωσης», οπότε πλατφόρμες όπως το YouTube δεν αποτελούν με τη νομική έννοια του όρου μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και επομένως η Ελληνική Κυβέρνηση έχει επιλέξει να μην τις εντάξει στην προτεινόμενη ρύθμιση. Επομένως, καθώς το μέτρο, με βάση το Άρθρο 1 του Σχ. Νόμου, αποσκοπεί στην προστασία της ψυχικής υγείας θα πρέπει να αποσαφηνιστεί ο λόγος για τον οποίο συγκεκριμένες πλατφόρμες εξαιρούνται και να αιτιολογηθεί η απόφαση αυτή με βάση ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα, τα οποία απουσιάζουν από τις ανακοινώσεις του Ελληνικού Κράτους.
Τέλος, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις δεν τηρούν την αρχή της συμμετοχικής νομοθέτησης, καθώς δεν έχουν πλαισιωθεί από θεματικές συναντήσεις ή συσκέψεις με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των ίδιων των παιδιών, όπως άλλωστε προβλέπεται και από το άρθρο 12 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η οποία έχει κυρωθεί από την Ελληνική Δημοκρατία με τον Ν. 2101/1992. Η Homo Digitalis από κοινού με άλλους 24 φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών σε κοινή επιστολή προς τους αρμόδιους Υπουργούς στις 20/05/2026 είχε αιτηθεί σχετική ακρόαση, αλλά ουδέποτε το αίτημά μας έγινε δεκτό.