1. Γιατί είναι θεμιτή και απαραίτητη η χρήση των Social Media από τους Ψυχολόγους

Η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από επαγγελματίες ψυχικής υγείας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αφοριστικά ή ως αμιγώς εμπορική δραστηριότητα, καθώς επιτελεί σημαντικό κοινωνικό έργο:

Αποστηγματισμός της ψυχικής υγείας: Συμβάλλει στην εξοικείωση του ευρέος κοινού με θέματα ψυχικής υγείας και στη μείωση του στίγματος που συνοδεύει την αναζήτηση θεραπευτικής βοήθειας.

Έγκυρη Ψυχοεκπαίδευση: Προσφέρει στο κοινό πρόσβαση σε επιστημονικά θεμελιωμένη πληροφορία, λειτουργώντας ως ανάχωμα στην παραπληροφόρηση και στις επικίνδυνες γενικεύσεις που κατακλύζουν το διαδίκτυο.

Προσβασιμότητα: Φέρνει τους πολίτες και ιδιαίτερα τους νέους πιο κοντά στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των συναισθημάτων μέσα από κανάλια επικοινωνίας που χρησιμοποιούν καθημερινά.

2. Προτεινόμενοι Κανόνες και Πλαίσιο Δεοντολογίας

Για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα του επαγγέλματος και η προστασία των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, η προβολή στα social media πρέπει να διέπεται από σαφείς κανόνες:

Αυστηρή διατήρηση του Επαγγελματικού Απορρήτου:

Πλήρης απαγόρευση αναφοράς σε περιστατικά ή θεραπευόμενους, ακόμη και με αλλαγμένα στοιχεία, παραλλαγμένες λεπτομέρειες ή σε μορφή «παραδειγμάτων», χωρίς ρητή έγγραφη συναίνεση και απαγόρευση χρήσης οπτικοακουστικού υλικού από θεραπευτικές συνεδρίες.

Διαχωρισμός Ψυχοεκπαίδευσης και Θεραπείας:

Σαφής επισήμανση (disclaimer) σε κάθε δημοσίευση ότι το περιεχόμενο έχει καθαρά ενημερωτικό/ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά τη διαγνωστική αξιολόγηση ή τη θεραπευτική σχέση.

Απαγόρευση παροχής «διάγνωσης» ή «συμβουλών» μέσω σχολίων, προσωπικών μηνυμάτων ή δημόσιων τοποθετήσεων για μεμονωμένες περιπτώσεις.

Επιστημονική Τεκμηρίωση και Ακεραιότητα:

Υποχρέωση αναφοράς σε τεκμηριωμένες επιστημονικά μεθόδους (evidence-based practice) και αποφυγή αναπαραγωγής αντιεπιστημονικών ή παραπλανητικών θεωριών.

Σαφής αναφορά των ακαδημαϊκών τίτλων, της άδειας ασκήσεως επαγγέλματος και της ειδίκευσης του επαγγελματία, ώστε να διαχωρίζεται από «life coaches» ή εμπειρικούς συμβούλους.

Απαγόρευση Επιθετικών ή Παραπλανητικών Πρακτικών Μάρκετινγκ:

Απαγόρευση υποσχέσεων για «ταχεία θεραπεία», «εγγυημένα αποτελέσματα» ή χρήσης εντυπωσιοθηρικών (clickbait) τίτλων που εκμεταλλεύονται τον ψυχικό πόνο.

Απαγόρευση δημοσίευσης μαρτυριών (testimonials) από θεραπευόμενους, καθώς η σχέση θεραπευτή-θεραπευόμενου είναι εγγενώς ασύμμετρη.

Σεβασμός στα Επαγγελματικά Όρια (Boundaries):

Διατήρηση της επαγγελματικής σοβαρότητας και αποφυγή περιεχομένου που εξευτελίζει το κύρος του επαγγέλματος ή θίγει την αξιοπρέπεια των θεραπευόμενων.

Η θέσπιση σύγχρονου Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας Ψυχολόγων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προβλέψεις του σχεδίου νόμου και καλύπτει ένα ουσιαστικό θεσμικό κενό για την άσκηση του επαγγέλματος και την προστασία των ληπτών ψυχολογικών υπηρεσιών.

Θεωρώ, ωστόσο, ότι η θέσπιση ενός Κώδικα δεν αρκεί από μόνη της για να αντιμετωπίσει το σύνολο των δεοντολογικών ζητημάτων που ανακύπτουν σε μια επιστήμη και ένα επάγγελμα τα οποία εξελίσσονται διαρκώς.

Προτείνεται, συνεπώς, η θεσμοθέτηση μόνιμης Επιτροπής Επαγγελματικής Ηθικής και Δεοντολογίας του Πα.Συ.Ψυ., με επιστημοντικό και γνωμοδοτικό χαρακτήρα.

Γιατί είναι αναγκαία

Η επαγγελματική δεοντολογία δεν αποτελεί ένα στατικό σύνολο κανόνων που εξαντλείται με την κατάρτιση ενός Κώδικα.

Η εξέλιξη της επιστήμης, της τεχνολογίας και των τρόπων παροχής ψυχολογικών υπηρεσιών δημιουργεί συνεχώς νέα ερωτήματα, τα οποία δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν εξαντλητικά κατά τον χρόνο σύνταξης ενός νομοθετικού ή κανονιστικού κειμένου.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν:

– η χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στην ψυχολογική πρακτική και στην ψυχολογική αξιολόγηση,

– η τηλεψυχολογία και γενικότερα η εξ αποστάσεως παροχή ψυχολογικών υπηρεσιών,

– η ηλεκτρονική τήρηση, επεξεργασία και αποθήκευση ευαίσθητων ψυχολογικών δεδομένων,

– η προστασία και ορθή χρήση ψυχομετρικών εργαλείων, πρωτοκόλλων και αποτελεσμάτων αξιολόγησης,

– η χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης και οι νέες μορφές επαγγελματικής προβολής,

– τα όρια στις πολλαπλές σχέσεις, στις συγκρούσεις συμφερόντων και στις νέες μορφές ψηφιακής επικοινωνίας με λήπτες υπηρεσιών,

– ζητήματα συναίνεσης, εμπιστευτικότητας και προστασίας ευάλωτων πληθυσμών,

– καθώς και σύγχρονα ζητήματα βιοηθικής που συνδέονται με την Ψυχολογία, τις νευροεπιστήμες, τις νέες τεχνολογίες και την έρευνα.

Ένας σύγχρονος επαγγελματικός φορέας χρειάζεται επομένως, πέρα από έναν δεσμευτικό Κώδικα, έναν μόνιμο επιστημονικό μηχανισμό παρακολούθησης και επεξεργασίας των νέων δεοντολογικών προκλήσεων.

Διακριτός ρόλος από τα πειθαρχικά όργανα

Κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικό η Επιτροπή αυτή να έχει σαφώς επιστημοντικό, συμβουλευτικό και γνωμοδοτικό χαρακτήρα και να διακρίνεται από τα πειθαρχικά όργανα του Πα.Συ.Ψυ.

Η αποστολή της δεν θα είναι η διερεύνηση ή επιβολή κυρώσεων σε συγκεκριμένους Ψυχολόγους. Θα είναι η πρόληψη των δεοντολογικών προβλημάτων, η επιστημονική επεξεργασία νέων ζητημάτων και η υποστήριξη του Πα.Συ.Ψυ. και των μελών του στην εφαρμογή των αρχών επαγγελματικής ηθικής.

Προτεινόμενες αρμοδιότητες

Η μόνιμη Επιτροπή Επαγγελματικής Ηθικής και Δεοντολογίας θα μπορούσε ιδίως:

α) να παρακολουθεί τις επιστημονικές, κοινωνικές και τεχνολογικές εξελίξεις που δημιουργούν νέα ζητήματα επαγγελματικής ηθικής,

β) να εισηγείται στο Κεντρικό Διοικητικό Συμβούλιο την επικαιροποίηση του Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας,

γ) να εκπονεί ή να εισηγείται κατευθυντήριες οδηγίες και γνωμοδοτήσεις για ειδικά ή αναδυόμενα δεοντολογικά ζητήματα,

δ) να συμβάλλει στην ενημέρωση και εκπαίδευση των Ψυχολόγων σε θέματα επαγγελματικής ηθικής και δεοντολογίας,

ε) να παρακολουθεί τις σχετικές κατευθυντήριες αρχές και εξελίξεις διεθνών επιστημονικών και επαγγελματικών οργανισμών Ψυχολογίας και

στ) να εισηγείται προς τα αρμόδια όργανα του Πα.Συ.Ψυ. τροποποιήσεις ή συμπληρώσεις του θεσμικού πλαισίου, όταν ανακύπτουν νέα ζητήματα που δεν καλύπτονται επαρκώς από τον ισχύοντα Κώδικα.

Προτεινόμενη προσθήκη στο άρθρο 24

Θα μπορούσε να προστεθεί νέα παράγραφος με ενδεικτική διατύπωση:

«Στον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων συστήνεται μόνιμη Επιτροπή Επαγγελματικής Ηθικής και Δεοντολογίας, με επιστημονικό και γνωμοδοτικό χαρακτήρα. Η Επιτροπή παρακολουθεί και επεξεργάζεται ζητήματα επαγγελματικής ηθικής και δεοντολογίας που ανακύπτουν από την εξέλιξη της επιστήμης της Ψυχολογίας, της τεχνολογίας και των μορφών άσκησης του επαγγέλματος, εισηγείται προς το Κεντρικό Διοικητικό Συμβούλιο την έκδοση κατευθυντήριων οδηγιών και την επικαιροποίηση του Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας και συμβάλλει στην ενημέρωση των μελών του Πα.Συ.Ψυ. επί σχετικών ζητημάτων. Η σύνθεση, η συγκρότηση και ο τρόπος λειτουργίας της καθορίζονται με τον Κανονισμό Λειτουργίας του Πα.Συ.Ψυ.»

Η πρόβλεψη αυτή θα συμπλήρωνε ουσιαστικά τον Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας. Ο Κώδικας θα εξακολουθούσε να αποτελεί το δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, ενώ η μόνιμη Επιτροπή θα εξασφάλιζε τη δυνατότητα διαρκούς επιστημονικής επεξεργασίας, ερμηνείας και επικαιροποίησης της επαγγελματικής δεοντολογίας, χωρίς να συγχέεται ο συμβουλευτικός αυτός ρόλος με την πειθαρχική λειτουργία του Συλλόγου.

Με τον τρόπο αυτό, ο Πα.Συ.Ψυ. δεν θα διαθέτει απλώς έναν σύγχρονο Κώδικα κατά την ίδρυσή του, αλλά και τον θεσμικό μηχανισμό που απαιτείται ώστε η επαγγελματική ηθική των Ψυχολόγων να παραμένει σύγχρονη και λειτουργική καθώς η επιστήμη και η κοινωνία εξελίσσονται.

Νικόλαος Σίδερης, MSc
Ψυχολόγος
Αρ. Αδείας: 1828/4-11-2013 - Δ/ νση Δημόσιας Υγείας Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας.

Θα έπρεπε είτε εδώ, είτε στις επαγγελματικές αρμοδιότητες να υπάρχει η εξής προϋποθέση άσκησης επαγγέλματος: ο ψυχολόγος να έχει κάνει τουλάχιστον 3 χρόνια ψυχοθεραπεία για τον εαυτό του. Μπορεί να υπάρχουν επικινδυνοι επαγγελματίες εκεί έξω που να μην τελούν σωστά το επάγγελμα.

Δεδομένου ότι, σύμφωνα με την έρευνα της FRA, η Ελλάδα καταγράφει την υψηλότερη έκθεση σε πρακτικές μεταστροφής στην Ευρώπη, προβλέπονται συγκεκριμένοι μηχανισμοί πρόληψης, ελέγχου και ουσιαστικής αντιμετώπισής τους στο πλαίσιο του νέου Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων; Θα συνεχίσουν από το κρατος να αδειοδοτούνται ψυχολόγοι μόνο με 4 έτη σπουδών;