Η ρύθμιση και ο συνεχής αναπροσδιορισμός του πεδίου άσκησης (scope of practice) των επαγγελμάτων υγείας αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα των οικείων ΝΠΔΔ. Συνεπώς, είναι θεσμικά αυθαίρετο και επιστημονικά επικίνδυνο να αποδίδεται αυτόματα η δυνατότητα άσκησης ψυχοθεραπείας απλά σε πτυχιούχους οποιουδήποτε επιστημονικού πεδίου της ψυχικής υγείας χωρίς την έγκριση, την επιμέλεια και την εποπτεία των αντίστοιχων θεσμικών φορέων της ψυχικής υγείας. Προς αυτή την κατεύθυνση, το διεθνές παράδειγμα του Καναδά (Οντάριο) είναι το καταλληλότερο. Η ψυχοθεραπεία πρέπει να ορίζεται ως «ελεγχόμενη κλινική πράξη» (controlled act), η άσκηση της οποίας επιτρέπεται αυστηρά και μόνο στους εγγεγραμμένους επαγγελματίες των αντίστοιχων θεσμικών επιμελητηρίων/κολλεγίων υγείας (γιατροί, ψυχοθεραπευτές, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, νοσηλευτές, εργοθεραπευτές), διαχωρίζοντας με σαφήνεια την κλινική πράξη από τη μη ρυθμιζόμενη συμβουλευτική. Το πιο συνεπές λοιπόν θα ήταν να γίνει διάκριση μεταξύ: ψυχοθεραπείας που αφορά στην αντιμετώπιση διαταραχών της σκέψης, της διάθεσης, της συναισθηματικής ρύθμισης, της συμπεριφοράς που επηρεάζουν την λειτουργικότητα του ατόμου, και συμβουλευτικής – η οποία δεν συνιστά «ελεγχομενη πράξη» και ρυθμιζόμενο επάγγελμα – που εστιάζει στην υποστήριξη του ατόμου για την αντιμετώπιση καθημερινών πιέσεων, μεταβάσεων στη ζωή, επίλυση προβλημάτων και ανάπτυξη δεξιοτήτων.
Στις περισσότερες χώρες του εξωτερικού οι Κοινωνικοί Λειτουργοί μπορούν να εργαστούν ως ψυχοθεραπευτές εφόσον ολοκληρώσουν αναγνωρισμένη εκπαίδευση σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, καθώς η ψυχοθεραπεία θεωρείται διακριτή μεταπτυχιακή/εξειδικευμένη ιδιότητα και όχι αποκλειστικό προνόμιο των ψυχολόγων ή των ψυχιάτρων.
Οι επιμέρους όροι ανά χώρα διαμορφώνονται ως εξής:
ΗΠΑ (Αμερική):
Οι κοινωνικοί λειτουργοί με μεταπτυχιακό (MSW) μπορούν να εξειδικευτούν και να λάβουν την άδεια LCSW (Licensed Clinical Social Worker).
Με την κατάλληλη κλινική εκπαίδευση και εποπτεία, θεωρούνται από τους βασικότερους παρόχους ψυχοθεραπείας στη χώρα και μπορούν να ανοίξουν ιδιωτικό γραφείο ή να καλύπτονται από ασφαλιστικά ταμεία.
Ηνωμένο Βασίλειο (Λονδίνο):
Ο τίτλος του «ψυχοθεραπευτή» ρυθμίζεται κυρίως από επαγγελματικούς συλλόγους (όπως ο UKCP ή ο BACP) και όχι από το κρατικό μητρώο υγείας (HCPC).
Ένας κοινωνικός λειτουργός μπορεί να παρακολουθήσει πολυετές αναγνωρισμένο πρόγραμμα ψυχοθεραπείας και να πιστοποιηθεί πλήρως ως ψυχοθεραπευτής, εργαζόμενος είτε στο εθνικό σύστημα υγείας (NHS) είτε ιδιωτικά.
Σουηδία:
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί προστατευμένο επαγγελματικό τίτλο (Legitimerad Psykoterapeut).
Οι κοινωνικοί λειτουργοί (Socionomer) έχουν το δικαίωμα να εισαχθούν στο κρατικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα ψυχοθεραπείας (Psykoterapeutprogrammet) αφού συμπληρώσουν την απαιτούμενη βασική εκπαίδευση (Basic Psychotherapy Training / Στάδιο 1) και την απαραίτητη κλινική προϋπηρεσία. Με την ολοκλήρωσή του, λαμβάνουν άδεια άσκησης ψυχοθεραπείας από το Εθνικό Συμβούλιο Υγείας (Socialstyrelsen).
Οι επιμέρους όροι ανά χώρα διαμορφώνονται ως εξής:
ΗΠΑ (Αμερική):
Οι κοινωνικοί λειτουργοί με μεταπτυχιακό (MSW) μπορούν να εξειδικευτούν και να λάβουν την άδεια LCSW (Licensed Clinical Social Worker).
Με την κατάλληλη κλινική εκπαίδευση και εποπτεία, θεωρούνται από τους βασικότερους παρόχους ψυχοθεραπείας στη χώρα και μπορούν να ανοίξουν ιδιωτικό γραφείο ή να καλύπτονται από ασφαλιστικά ταμεία.
Ηνωμένο Βασίλειο (Λονδίνο):
Ο τίτλος του «ψυχοθεραπευτή» ρυθμίζεται κυρίως από επαγγελματικούς συλλόγους (όπως ο UKCP ή ο BACP) και όχι από το κρατικό μητρώο υγείας (HCPC).
Ένας κοινωνικός λειτουργός μπορεί να παρακολουθήσει πολυετές αναγνωρισμένο πρόγραμμα ψυχοθεραπείας και να πιστοποιηθεί πλήρως ως ψυχοθεραπευτής, εργαζόμενος είτε στο εθνικό σύστημα υγείας (NHS) είτε ιδιωτικά.
Σουηδία:
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί προστατευμένο επαγγελματικό τίτλο (Legitimerad Psykoterapeut).
Οι κοινωνικοί λειτουργοί (Socionomer) έχουν το δικαίωμα να εισαχθούν στο κρατικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα ψυχοθεραπείας (Psykoterapeutprogrammet) αφού συμπληρώσουν την απαιτούμενη βασική εκπαίδευση (Basic Psychotherapy Training / Στάδιο 1) και την απαραίτητη κλινική προϋπηρεσία. Με την ολοκλήρωσή του, λαμβάνουν άδεια άσκησης ψυχοθεραπείας από το Εθνικό Συμβούλιο Υγείας (Socialstyrelsen).
Άρθρο 32 – Αρμοδιότητες του Εθνικού Παρατηρητηρίου
Προτείνω να αποσαφηνιστεί ότι η συνεργασία με την ψυχιατρική και τους ιατρικούς φορείς έχει διεπιστημονικό χαρακτήρα και δεν συνιστά σχέση ιεραρχικής υπαγωγής της ψυχοθεραπείας ή των ψυχολόγων στην ψυχιατρική.
Η ψυχιατρική και η ψυχολογία είναι διακριτά επιστημονικά πεδία, με διαφορετική εκπαίδευση, επιστημονικό αντικείμενο και επαγγελματικό ρόλο. Η αναγκαία συνεργασία μεταξύ τους δεν θα πρέπει να μετατρέπεται σε θεσμική ιεράρχηση.
Ζητείται, επομένως, η τροποποίηση του άρθρου 32 ώστε να διασφαλίζεται η ισότιμη θεσμική συμμετοχή της ψυχολογίας στο σχετικό πλαίσιο.
Προτείνω να αποσαφηνιστεί ότι η συνεργασία με την ψυχιατρική και τους ιατρικούς φορείς έχει διεπιστημονικό χαρακτήρα και δεν συνιστά σχέση ιεραρχικής υπαγωγής της ψυχοθεραπείας ή των ψυχολόγων στην ψυχιατρική.
Η ψυχιατρική και η ψυχολογία είναι διακριτά επιστημονικά πεδία, με διαφορετική εκπαίδευση, επιστημονικό αντικείμενο και επαγγελματικό ρόλο. Η αναγκαία συνεργασία μεταξύ τους δεν θα πρέπει να μετατρέπεται σε θεσμική ιεράρχηση.
Ζητείται, επομένως, η τροποποίηση του άρθρου 32 ώστε να διασφαλίζεται η ισότιμη θεσμική συμμετοχή της ψυχολογίας στο σχετικό πλαίσιο.
Θεωρώ απαραίτητο το υπο διαμόρφωση θεσμικό πλαίσιο να αναγνωρίζει τον ουσιαστικό ρόλο των Κοινωνικών Λειτουργών στο χώρο της ψυχικής υγείας και της ψυχοθεραπείας. Η Κοινωνική Εργασία αποτελεί θεσμοθετημένο επιστημονικό επάγγελμα, με άδεια άσκησης επαγγέλματος και κατοχυρωμένα επαγγελματικά δικαιώματα στον χώρο της ψυχικής υγείας, σύμφωνα με το Π.Δ. 50/1989. Αποτελεί κατεξοχήν διεπιστημονικό κλάδο και πολλοί κοινωνικοί λειτουργοί διαθέτουν πολυετή εξειδικευμένη εκπαίδευση σε αναγνωρισμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις.
Για το λόγο αυτό, στο Άρθρο 32 θα πρέπει να προβλεφθεί ρητά η δυνατότητα συμμετοχής των Κοινωνικών Λειτουργών σε αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά προγράμματα ψυχοθεραπείας, βάσει σαφών επιστημονικών κριτηρίων. Παράλληλα, στο Άρθρο 31 είναι απαραίτητο να προβλεφθεί η εκπροσώπηση του θεσμοθετημένου φορέα του κλάδου, του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ - ΝΠΔΔ), στη σύνθεση του Παρατηρητήριου Ψυχοθεραπείας, ώστε να διασφαλίζεται η ουσιαστική πολυεπιστημονικότητα και η αντιπροσωπευτικότητα του οργάνου. Η συμπερίληψη των Κοινωνικών Λειτουργών εγγυάται τη διατήρηση της κοινωνικής και συστημικής διάστασης στη φροντίδα της ψυχικής υγείας στη χώρα μας.
Τέλος είναι αναγκαία η πρόβλεψη μεταβατικών διατάξεων για όσους έχουν ήδη ξεκινήσει πολυετή εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία πριν από την θέσπιση του νέου πλαισίου ώστε η ήδη πραγματοποιηθείσα εκπαίδευσή τους να αξιολογηθεί με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια και να μην απαξιωθεί αναδρομικά.
Βαΐου Δώρα, Κοινωνική Λειτουργός, Εκπ. Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
Μέλος Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ)
Για το λόγο αυτό, στο Άρθρο 32 θα πρέπει να προβλεφθεί ρητά η δυνατότητα συμμετοχής των Κοινωνικών Λειτουργών σε αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά προγράμματα ψυχοθεραπείας, βάσει σαφών επιστημονικών κριτηρίων. Παράλληλα, στο Άρθρο 31 είναι απαραίτητο να προβλεφθεί η εκπροσώπηση του θεσμοθετημένου φορέα του κλάδου, του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ - ΝΠΔΔ), στη σύνθεση του Παρατηρητήριου Ψυχοθεραπείας, ώστε να διασφαλίζεται η ουσιαστική πολυεπιστημονικότητα και η αντιπροσωπευτικότητα του οργάνου. Η συμπερίληψη των Κοινωνικών Λειτουργών εγγυάται τη διατήρηση της κοινωνικής και συστημικής διάστασης στη φροντίδα της ψυχικής υγείας στη χώρα μας.
Τέλος είναι αναγκαία η πρόβλεψη μεταβατικών διατάξεων για όσους έχουν ήδη ξεκινήσει πολυετή εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία πριν από την θέσπιση του νέου πλαισίου ώστε η ήδη πραγματοποιηθείσα εκπαίδευσή τους να αξιολογηθεί με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια και να μην απαξιωθεί αναδρομικά.
Βαΐου Δώρα, Κοινωνική Λειτουργός, Εκπ. Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
Μέλος Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ)
Στο εθνικό παρατηρητήριο ψυχοθεραπείας η κοινωνική εργασία έχει σημαντικό κομμάτι και σημαντική θέση.
Οι κοινωνικοί λειτουργοί μπορούν να γίνουν εξαιρετικοί ψυχοθεραπευτές, εφόσον συμπληρώσουν την απαιτούμενη πολυετή κλινική εκπαίδευση.
Ο συνδυασμός της βασικής τους κατάρτισης με την ψυχοθεραπεία προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα:
Ολιστική οπτική: Η επιστήμη της Κοινωνικής Εργασίας εκπαιδεύει τον επαγγελματία να βλέπει το άτομο μέσα στο κοινωνικό, οικογενειακό και οικονομικό του πλαίσιο (συστημική και βιοψυχοκοινωνική θεώρηση), κάτι που αποτελεί τεράστιο προσόν στην ψυχοθεραπεία.
Εμπειρία πεδίου: Έχουν εξοικείωση με ευάλωτες ομάδες, διαχείριση κρίσεων και πολύπλοκα κοινωνικά τραύματα, στοιχεία που ενισχύουν την ενσυναίσθηση και την ανθεκτικότητα στη θεραπευτική σχέση.
Διεθνής καταξίωση: Η επιτυχημένη πρακτική δεκαετιών σε χώρες όπως οι ΗΠΑ (όπου οι κλινικοί κοινωνικοί λειτουργοί διεξάγουν το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχοθεραπειών) αποδεικνύει την αποτελεσματικότητα του μοντέλου.
Απαραίτητη προϋπόθεση παραμένει πάντα η αυστηρή και εξειδικευμένη μεταπτυχιακή εκπαίδευση σε αναγνωρισμένη θεραπευτική προσέγγιση, παράλληλα με προσωπική θεραπεία και συνεχή εποπτεία.
Οι κοινωνικοί λειτουργοί μπορούν να γίνουν εξαιρετικοί ψυχοθεραπευτές, εφόσον συμπληρώσουν την απαιτούμενη πολυετή κλινική εκπαίδευση.
Ο συνδυασμός της βασικής τους κατάρτισης με την ψυχοθεραπεία προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα:
Ολιστική οπτική: Η επιστήμη της Κοινωνικής Εργασίας εκπαιδεύει τον επαγγελματία να βλέπει το άτομο μέσα στο κοινωνικό, οικογενειακό και οικονομικό του πλαίσιο (συστημική και βιοψυχοκοινωνική θεώρηση), κάτι που αποτελεί τεράστιο προσόν στην ψυχοθεραπεία.
Εμπειρία πεδίου: Έχουν εξοικείωση με ευάλωτες ομάδες, διαχείριση κρίσεων και πολύπλοκα κοινωνικά τραύματα, στοιχεία που ενισχύουν την ενσυναίσθηση και την ανθεκτικότητα στη θεραπευτική σχέση.
Διεθνής καταξίωση: Η επιτυχημένη πρακτική δεκαετιών σε χώρες όπως οι ΗΠΑ (όπου οι κλινικοί κοινωνικοί λειτουργοί διεξάγουν το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχοθεραπειών) αποδεικνύει την αποτελεσματικότητα του μοντέλου.
Απαραίτητη προϋπόθεση παραμένει πάντα η αυστηρή και εξειδικευμένη μεταπτυχιακή εκπαίδευση σε αναγνωρισμένη θεραπευτική προσέγγιση, παράλληλα με προσωπική θεραπεία και συνεχή εποπτεία.
Συνεισφέρετε στον δημόσιο διάλογο!
Γράψτε το σχόλιό σας
Μπορείτε να συμμετέχετε χωρίς λογαριασμό, επιβεβαιώνοντας μόνο το email σας, ή με σύνδεση μέσω TaxisNet, που επιβεβαιώνει την ταυτότητά σας. Σε κάθε περίπτωση, εσείς επιλέγετε αν το όνομά σας θα εμφανίζεται δημόσια στο σχόλιό σας.