Ως μέλος Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού (Ε.ΔΙ.Π.) Τμήματος Ψυχολογίας ΑΕΙ, κάτοχος διδακτορικού τίτλου στη Γνωστική-Αναπτυξιακή Ψυχολογία, και εκπαιδευόμενος σε πρόγραμμα ομαδικής ανάλυσης συνδεδεμένο με διεθνή επιστημονικά δίκτυα (GASi/EGATIN), καταθέτω τις ακόλουθες παρατηρήσεις.
Η σύσταση Εθνικού Παρατηρητηρίου για την επιστημονική θεμελίωση της ψυχοθεραπείας και της συμβουλευτικής ψυχικής υγείας αποτελεί ιδιαίτερα θετική εξέλιξη, δεδομένης της ανομοιογένειας που παρατηρείται σήμερα στην ιδιωτική εκπαίδευση του κλάδου. Θα ήθελα να επισημάνω τρία σημεία που θεωρώ κρίσιμα για την ποιότητα και τη δικαιοσύνη της μελλοντικής ρύθμισης:
1. Τα κριτήρια πιστοποίησης να θεμελιώνονται στην τεκμηριωμένη εκπαιδευτική διαδρομή στο σύνολό της — ώρες θεωρίας, εποπτευόμενη κλινική πρακτική, προσωπική θεραπεία/ανάλυση, εξετάσεις — και όχι αποκλειστικά στην κατοχή συγκεκριμένου πρώτου πτυχίου. Διεθνώς, η πρόσβαση σε εκπαίδευση ψυχοθεραπείας/συμβουλευτικής βασίζεται συχνά σε συνδυασμό βασικών σπουδών σε συναφή γνωστικά πεδία (ψυχολογία, ιατρική, κοινωνική εργασία, αλλά και άλλες ανθρωπιστικές/κοινωνικές επιστήμες) με τεκμηριωμένη πολυετή εξειδικευμένη εκπαίδευση.
2. Να προβλεφθεί ρητή διαδικασία αναγνώρισης εκπαίδευσης που παρέχεται από διεθνώς αναγνωρισμένους επιστημονικούς φορείς και δίκτυα πιστοποίησης (π.χ. μέλη δικτύων όπως το EGATIN για την ομαδική ανάλυση), ώστε η μελλοντική ρύθμιση να μην απαξιώνει ήδη ποιοτικά ελεγμένα εκπαιδευτικά προγράμματα.
3. Να θεσπιστεί σαφές μεταβατικό καθεστώς για όσους βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη πολυετούς πιστοποιημένης εκπαίδευσης κατά τη θέση σε ισχύ του νόμου, ώστε να μην ακυρώνεται εκ των υστέρων επένδυση χρόνου και πόρων σε νόμιμα λειτουργούντα προγράμματα.
Η αναβάθμιση της ποιότητας και της επιστημονικής εγκυρότητας του κλάδου είναι αναγκαία και ευπρόσδεκτη. Η επιτυχία της, όμως, θα κριθεί από το αν βασιστεί σε αξιολόγηση ουσίας — περιεχομένου, διάρκειας και εποπτείας της εκπαίδευσης — και όχι μόνο σε τυπικό κριτήριο αρχικού πτυχίου.
Η σύσταση Εθνικού Παρατηρητηρίου για την επιστημονική θεμελίωση της ψυχοθεραπείας και της συμβουλευτικής ψυχικής υγείας αποτελεί ιδιαίτερα θετική εξέλιξη, δεδομένης της ανομοιογένειας που παρατηρείται σήμερα στην ιδιωτική εκπαίδευση του κλάδου. Θα ήθελα να επισημάνω τρία σημεία που θεωρώ κρίσιμα για την ποιότητα και τη δικαιοσύνη της μελλοντικής ρύθμισης:
1. Τα κριτήρια πιστοποίησης να θεμελιώνονται στην τεκμηριωμένη εκπαιδευτική διαδρομή στο σύνολό της — ώρες θεωρίας, εποπτευόμενη κλινική πρακτική, προσωπική θεραπεία/ανάλυση, εξετάσεις — και όχι αποκλειστικά στην κατοχή συγκεκριμένου πρώτου πτυχίου. Διεθνώς, η πρόσβαση σε εκπαίδευση ψυχοθεραπείας/συμβουλευτικής βασίζεται συχνά σε συνδυασμό βασικών σπουδών σε συναφή γνωστικά πεδία (ψυχολογία, ιατρική, κοινωνική εργασία, αλλά και άλλες ανθρωπιστικές/κοινωνικές επιστήμες) με τεκμηριωμένη πολυετή εξειδικευμένη εκπαίδευση.
2. Να προβλεφθεί ρητή διαδικασία αναγνώρισης εκπαίδευσης που παρέχεται από διεθνώς αναγνωρισμένους επιστημονικούς φορείς και δίκτυα πιστοποίησης (π.χ. μέλη δικτύων όπως το EGATIN για την ομαδική ανάλυση), ώστε η μελλοντική ρύθμιση να μην απαξιώνει ήδη ποιοτικά ελεγμένα εκπαιδευτικά προγράμματα.
3. Να θεσπιστεί σαφές μεταβατικό καθεστώς για όσους βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη πολυετούς πιστοποιημένης εκπαίδευσης κατά τη θέση σε ισχύ του νόμου, ώστε να μην ακυρώνεται εκ των υστέρων επένδυση χρόνου και πόρων σε νόμιμα λειτουργούντα προγράμματα.
Η αναβάθμιση της ποιότητας και της επιστημονικής εγκυρότητας του κλάδου είναι αναγκαία και ευπρόσδεκτη. Η επιτυχία της, όμως, θα κριθεί από το αν βασιστεί σε αξιολόγηση ουσίας — περιεχομένου, διάρκειας και εποπτείας της εκπαίδευσης — και όχι μόνο σε τυπικό κριτήριο αρχικού πτυχίου.
Αρχικά, είναι απαραίτητο η δημιουργία του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας να συνοδευτεί από ένα αυστηρό, σαφές και επιστημονικά τεκμηριωμένο θεσμικό πλαίσιο για την άσκηση της ψυχοθεραπείας.
Προτείνω να κατοχυρωθεί ρητά ότι δικαίωμα εκπαίδευσης σε αναγνωρισμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις και άσκησης ψυχοθεραπείας έχουν αποκλειστικά επαγγελματίες με αναγνωρισμένη βασική επαγγελματική ιδιότητα στον χώρο της ψυχικής υγείας, και συγκεκριμένα ψυχολόγοι με άδεια άσκησης επαγγέλματος, ψυχίατροι και κοινωνικοί λειτουργοί, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν τα θεσμοθετημένα κριτήρια ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης και επάρκειας.
Η κατοχή πιστοποιήσεων συμβουλευτικής ψυχικής υγείας, coaching ή η παρακολούθηση σύντομων σεμιναρίων δεν θα πρέπει να παρέχει δικαίωμα χρήσης του τίτλου «ψυχοθεραπευτής» ούτε να εξισώνεται με ολοκληρωμένη εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Οι επαγγελματίες αυτοί θα πρέπει να δραστηριοποιούνται αποκλειστικά εντός των ορίων της εκπαίδευσης, της επαγγελματικής τους ιδιότητας και των θεσμοθετημένων αρμοδιοτήτων τους.
Κρίνεται αναγκαίος ο σαφής διαχωρισμός μεταξύ ψυχοθεραπείας, συμβουλευτικής ψυχικής υγείας και coaching, ώστε να αποφεύγεται η παραπλανητική παρουσίαση υπηρεσιών και να προστατεύονται οι πολίτες, ιδιαίτερα όσοι αντιμετωπίζουν σοβαρές ή σύνθετες δυσκολίες ψυχικής υγείας.
Παράλληλα, το θεσμικό πλαίσιο θα πρέπει να καθορίζει με σαφήνεια:
* Τον νομικό ορισμό της ψυχοθεραπείας και του ψυχοθεραπευτή.
* Τις βασικές προϋποθέσεις πρόσβασης στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση.
* Τις ελάχιστες απαιτήσεις διάρκειας, θεωρητικής και βιωματικής κατάρτισης.
* Την υποχρεωτική κλινική πρακτική και συστηματική εποπτεία.
* Τις προϋποθέσεις προσωπικής θεραπείας, όπου προβλέπονται από τα αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά πρότυπα.
* Τη διαδικασία αξιολόγησης και πιστοποίησης της επαγγελματικής επάρκειας.
* Την υποχρέωση συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και επαγγελματικής εποπτείας.
* Την αναγνώριση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων από αρμόδιο θεσμικό φορέα.
Θεωρώ ότι η Ελλάδα οφείλει να προχωρήσει σε ένα σύγχρονο και αυστηρό σύστημα ρύθμισης, αξιοποιώντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα ποιότητας και τις διεθνείς καλές πρακτικές, χωρίς να υιοθετεί ένα ασαφές ή υπερβολικά διευρυμένο μοντέλο πρόσβασης στην ψυχοθεραπεία.
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί επιστημονική και κλινική δραστηριότητα με σημαντικές ευθύνες απέναντι στους λήπτες υπηρεσιών. Για τον λόγο αυτό, η θεσμική της κατοχύρωση πρέπει να βασίζεται σε αυστηρά κριτήρια εκπαίδευσης, κλινικής επάρκειας, εποπτείας, δεοντολογίας και λογοδοσίας.
Προτείνω να κατοχυρωθεί ρητά ότι δικαίωμα εκπαίδευσης σε αναγνωρισμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις και άσκησης ψυχοθεραπείας έχουν αποκλειστικά επαγγελματίες με αναγνωρισμένη βασική επαγγελματική ιδιότητα στον χώρο της ψυχικής υγείας, και συγκεκριμένα ψυχολόγοι με άδεια άσκησης επαγγέλματος, ψυχίατροι και κοινωνικοί λειτουργοί, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν τα θεσμοθετημένα κριτήρια ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης και επάρκειας.
Η κατοχή πιστοποιήσεων συμβουλευτικής ψυχικής υγείας, coaching ή η παρακολούθηση σύντομων σεμιναρίων δεν θα πρέπει να παρέχει δικαίωμα χρήσης του τίτλου «ψυχοθεραπευτής» ούτε να εξισώνεται με ολοκληρωμένη εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Οι επαγγελματίες αυτοί θα πρέπει να δραστηριοποιούνται αποκλειστικά εντός των ορίων της εκπαίδευσης, της επαγγελματικής τους ιδιότητας και των θεσμοθετημένων αρμοδιοτήτων τους.
Κρίνεται αναγκαίος ο σαφής διαχωρισμός μεταξύ ψυχοθεραπείας, συμβουλευτικής ψυχικής υγείας και coaching, ώστε να αποφεύγεται η παραπλανητική παρουσίαση υπηρεσιών και να προστατεύονται οι πολίτες, ιδιαίτερα όσοι αντιμετωπίζουν σοβαρές ή σύνθετες δυσκολίες ψυχικής υγείας.
Παράλληλα, το θεσμικό πλαίσιο θα πρέπει να καθορίζει με σαφήνεια:
* Τον νομικό ορισμό της ψυχοθεραπείας και του ψυχοθεραπευτή.
* Τις βασικές προϋποθέσεις πρόσβασης στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση.
* Τις ελάχιστες απαιτήσεις διάρκειας, θεωρητικής και βιωματικής κατάρτισης.
* Την υποχρεωτική κλινική πρακτική και συστηματική εποπτεία.
* Τις προϋποθέσεις προσωπικής θεραπείας, όπου προβλέπονται από τα αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά πρότυπα.
* Τη διαδικασία αξιολόγησης και πιστοποίησης της επαγγελματικής επάρκειας.
* Την υποχρέωση συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και επαγγελματικής εποπτείας.
* Την αναγνώριση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων από αρμόδιο θεσμικό φορέα.
Θεωρώ ότι η Ελλάδα οφείλει να προχωρήσει σε ένα σύγχρονο και αυστηρό σύστημα ρύθμισης, αξιοποιώντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα ποιότητας και τις διεθνείς καλές πρακτικές, χωρίς να υιοθετεί ένα ασαφές ή υπερβολικά διευρυμένο μοντέλο πρόσβασης στην ψυχοθεραπεία.
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί επιστημονική και κλινική δραστηριότητα με σημαντικές ευθύνες απέναντι στους λήπτες υπηρεσιών. Για τον λόγο αυτό, η θεσμική της κατοχύρωση πρέπει να βασίζεται σε αυστηρά κριτήρια εκπαίδευσης, κλινικής επάρκειας, εποπτείας, δεοντολογίας και λογοδοσίας.
Η προτεινόμενη σύνθεση του οργάνου παρουσιάζει μείζον θεσμικό σφάλμα: την πλήρη απουσία του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ).
Η συμμετοχή του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ στη διοίκηση και τις επιτροπές του Παρατηρητηρίου είναι αδιαπραγμάτευτη για τους εξής λόγους:
1)Νόμιμος Θεσμικός Φορέας (Ν. 4488/2017): Ο ΣΚΛΕ είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) και ο μόνος θεσμοθετημένος εκπρόσωπος του επαγγέλματος. Τυχόν συγκρότηση ρυθμιστικού οργάνου για την ψυχική υγεία χωρίς τον ΣΚΛΕ συνιστά θεσμική παράλειψη και άνιση μεταχείριση.
2)Διασφάλιση της Ισότιμης Παρουσίας των Κοινωνικών Λειτουργών Ψυχοθεραπευτών: Οι Κοινωνικοί Λειτουργοί αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των δημόσιων δομών Ψυχικής Υγείας και της Απεξάρτησης. Η παρουσία του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ είναι ο μόνος εγγυητής ότι οι Κοινωνικοί Λειτουργοί που έχουν εξειδικευτεί στην Ψυχοθεραπεία δεν θα υποστούν τεχνητούς ή συντεχνιακούς αποκλεισμούς από τα σχετικά μητρώα.
3)Ουσιαστική Διεπιστημονικότητα: Κανένας σχεδιασμός για την ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένος αν λείπει η επιστημονική οπτική της Κοινωνικής Εργασίας, η οποία συνδέει τη θεραπευτική πράξη με την κοινωνική πραγματικότητα του λήπτη.
Προτείνεται:
A.Υποχρεωτική προσθήκη διάταξης στο Άρθρο 32 για τη συμμετοχή εκπροσώπου του Δ.Σ. του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ στα όργανα διοίκησης και στις επιστημονικές επιτροπές του Εθνικού Παρατηρητηρίου.
B. Ρητή διασφάλιση ότι οι Κοινωνικοί Λειτουργοί Ψυχοθεραπευτές συμμετέχουν ισότιμα στη διαμόρφωση των κανόνων, των προτύπων και των μητρώων του πεδίου.
Η συμμετοχή του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ στη διοίκηση και τις επιτροπές του Παρατηρητηρίου είναι αδιαπραγμάτευτη για τους εξής λόγους:
1)Νόμιμος Θεσμικός Φορέας (Ν. 4488/2017): Ο ΣΚΛΕ είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) και ο μόνος θεσμοθετημένος εκπρόσωπος του επαγγέλματος. Τυχόν συγκρότηση ρυθμιστικού οργάνου για την ψυχική υγεία χωρίς τον ΣΚΛΕ συνιστά θεσμική παράλειψη και άνιση μεταχείριση.
2)Διασφάλιση της Ισότιμης Παρουσίας των Κοινωνικών Λειτουργών Ψυχοθεραπευτών: Οι Κοινωνικοί Λειτουργοί αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των δημόσιων δομών Ψυχικής Υγείας και της Απεξάρτησης. Η παρουσία του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ είναι ο μόνος εγγυητής ότι οι Κοινωνικοί Λειτουργοί που έχουν εξειδικευτεί στην Ψυχοθεραπεία δεν θα υποστούν τεχνητούς ή συντεχνιακούς αποκλεισμούς από τα σχετικά μητρώα.
3)Ουσιαστική Διεπιστημονικότητα: Κανένας σχεδιασμός για την ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένος αν λείπει η επιστημονική οπτική της Κοινωνικής Εργασίας, η οποία συνδέει τη θεραπευτική πράξη με την κοινωνική πραγματικότητα του λήπτη.
Προτείνεται:
A.Υποχρεωτική προσθήκη διάταξης στο Άρθρο 32 για τη συμμετοχή εκπροσώπου του Δ.Σ. του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ στα όργανα διοίκησης και στις επιστημονικές επιτροπές του Εθνικού Παρατηρητηρίου.
B. Ρητή διασφάλιση ότι οι Κοινωνικοί Λειτουργοί Ψυχοθεραπευτές συμμετέχουν ισότιμα στη διαμόρφωση των κανόνων, των προτύπων και των μητρώων του πεδίου.
Οι προδιαγραφές εκπαίδευσης, εξειδίκευσης και επάρκειας των ψυχοθεραπευτών πρέπει να περιλαμβάνουν ρητά επάρκεια στην παροχή Επιβεβαιωτικής ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής σε ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, και σε νευροδιαφορετικά άτομα .
Π.Δ. 157/1991, ΦΕΚ Α΄ 62/1991 : Η ψυχοθεραπεία αποτελεί πράξη, η οποία δύναται να ασκείται από Νευρολόγους, Ψυχιάτρους, Ψυχολόγους.
Η ΚΥΑ ΕΑΛΕ/Γ.Π. 4091/24-04-2025, ΦΕΚ Β΄ 2106/02-05-2025 (& η προηγούμενη ΚΥΑ ΕΑΛΕ/Γ.Π. 80157/2018), Άρθρο 39 – Ψυχοθεραπείες :Η ιατρική γνωμάτευση για ψυχοθεραπείες, εκδίδεται μόνο από ψυχιάτρους. Οι ψυχοθεραπείες εκτελούνται από πτυχιούχους ψυχολόγους ειδικά εκπαιδευμένους προς τούτο και κατόχους άδειας άσκησης επαγγέλματος ή από παιδοψυχιάτρους και ψυχιάτρους.
Η ΚΥΑ ΕΑΛΕ/Γ.Π. 4091/24-04-2025, ΦΕΚ Β΄ 2106/02-05-2025 (& η προηγούμενη ΚΥΑ ΕΑΛΕ/Γ.Π. 80157/2018), Άρθρο 39 – Ψυχοθεραπείες :Η ιατρική γνωμάτευση για ψυχοθεραπείες, εκδίδεται μόνο από ψυχιάτρους. Οι ψυχοθεραπείες εκτελούνται από πτυχιούχους ψυχολόγους ειδικά εκπαιδευμένους προς τούτο και κατόχους άδειας άσκησης επαγγέλματος ή από παιδοψυχιάτρους και ψυχιάτρους.
Συνεισφέρετε στον δημόσιο διάλογο!
Γράψτε το σχόλιό σας
Μπορείτε να συμμετέχετε χωρίς λογαριασμό, επιβεβαιώνοντας μόνο το email σας, ή με σύνδεση μέσω TaxisNet, που επιβεβαιώνει την ταυτότητά σας. Σε κάθε περίπτωση, εσείς επιλέγετε αν το όνομά σας θα εμφανίζεται δημόσια στο σχόλιό σας.