Θεωρώ απαραίτητη τη ρητή αναφορά στην Κοινωνική Εργασία και στον Σύνδεσμο Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ) στις προβλεπόμενες συνεργασίες του Παρατηρητηρίου. Η ψυχική υγεία αποτελεί κατεξοχήν διεπιστημονικό πεδίο και η Κοινωνική Εργασία, με τη μακρόχρονη και ουσιαστική παρουσία της στην ψυχοκοινωνική φροντίδα και αποκατάσταση, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της.
Η θεσμική συμμετοχή της Κοινωνικής Εργασίας δεν αποτελεί τυπική ή δευτερεύουσα αναφορά, αλλά ουσιαστική προϋπόθεση για έναν ολοκληρωμένο και πραγματικά διεπιστημονικό σχεδιασμό στον τομέα της ψυχικής υγείας. Ο ΣΚΛΕ, ως θεσμικός φορέας των Κοινωνικών Λειτουργών, οφείλει να έχει σαφή και διακριτή θέση στο πλαίσιο των συνεργασιών του Παρατηρητηρίου.

Η απουσία οποιασδήποτε ρητής αναφοράς στην Κοινωνική Εργασία από μια διάταξη που αφορά συνεργασίες για ζητήματα ψυχικής υγείας συνιστά σοβαρό θεσμικό κενό. Δεν πρόκειται απλώς για παράλειψη ονομαστικής αναφοράς σε έναν επαγγελματικό κλάδο, αλλά για παράλειψη αναγνώρισης μιας αυτοτελούς και εδραιωμένης επιστήμης, με μακρά ιστορική διαδρομή και διαχρονικά ουσιαστική παρουσία στον τομέα της ψυχικής υγείας.
Η Κοινωνική Εργασία, με την ολιστική και ψυχοκοινωνική της προσέγγιση, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διεπιστημονικής φροντίδας ψυχικής υγείας, συμβάλλοντας στην πρόληψη, την ψυχοκοινωνική υποστήριξη και αποκατάσταση, την ενδυνάμωση των ατόμων και των οικογενειών, καθώς και στη διασύνδεσή τους με τις υπηρεσίες και την κοινότητα.
Για τον λόγο αυτό, κρίνεται απολύτως αναγκαία η ρητή συμπερίληψη της Κοινωνικής Εργασίας και του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ) στις προβλεπόμενες συνεργασίες του Παρατηρητηρίου, σε ισότιμη βάση . Η ουσιαστική διεπιστημονικότητα στον χώρο της ψυχικής υγείας προϋποθέτει την αναγνώριση και θεσμική συμμετοχή όλων των επιστημονικών κλάδων που επί δεκαετίες υπηρετούν το συγκεκριμένο πεδίο.

Θα μπορούσε επιπλέον να εξεταστεί η δυνατότητα δημιουργίας δημόσιων δομών και προγραμμάτων μεταπτυχιακής εκπαίδευσης σε ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, με επαρκή και οργανωμένη πρακτική άσκηση.

Σήμερα, οι απόφοιτοι Τμημάτων Ψυχολογίας, παρότι διαθέτουν άδεια άσκησης επαγγέλματος, καλούνται ουσιαστικά να επωμιστούν ένα ιδιαίτερα υψηλό οικονομικό κόστος προκειμένου να εκπαιδευτούν σε μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση. Η εκπαίδευση αυτή μπορεί να διαρκεί αρκετά χρόνια και, σε πολλές περιπτώσεις, συνδυάζεται με παράλληλη εργασία, προκειμένου να μπορέσει ο νέος επαγγελματίας να ανταποκριθεί στο κόστος της εκπαίδευσης και της πρακτικής του άσκησης.

Δεν θα πρέπει φυσικά να αποκλειστεί η σημαντική συμβολή των ιδιωτικών φορέων. Θα ήταν όμως ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρξει και μια αντίστοιχη δημόσια διαδρομή εκπαίδευσης, με υψηλά ακαδημαϊκά και επαγγελματικά κριτήρια, επαρκή πρακτική άσκηση, εποπτεία και δυνατότητα απασχόλησης σε δημόσιες δομές. Ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να λειτουργεί αντίστοιχα με τη λογική της ειδίκευσης σε άλλα επαγγέλματα υγείας όπως οι ιατροί, όπου η εξειδίκευση συνδέεται με οργανωμένη πρακτική εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση.

Παράλληλα, θα ήταν σημαντικό να εξεταστεί και η θεσμοθέτηση του ρόλου του επόπτη ψυχοθεραπείας, με σαφή κριτήρια εκπαίδευσης, προσόντων και επαγγελματικών αρμοδιοτήτων.

Μια τέτοια πρόβλεψη θα μπορούσε να συμβάλει τόσο στην ισότιμη πρόσβαση των νέων ψυχολόγων σε ποιοτική εκπαίδευση, ανεξάρτητα από την οικονομική τους δυνατότητα, όσο και στην ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών ψυχικής υγείας με κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες.

Θα πρέπει να υπάρχει μέριμνα ώστε το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή να μπορούν να το ασκήσουν μόνο ψυχολόγοι και ψυχίατροι. Για παράδειγμα σε πολλούς οργανισμούς υπάρχουν εκπαιδευτικοί ή νομικοί που χωρίς σπουδές ψυχολογίας και μια μετεκπαίδευση ψυχοθεραπευτική ασκούν το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή. Επίσης θα πρέπει να μπει φρένο στον κανιβαλισμό του επαγγέλματος από τους Κοινωνικούς Λειτουργούς. Οι ίδιοι έχουν ένα τεράστιο πεδίο για εργασία και παρόλα αυτά προσπαθούν να εισέλθουν στο θεραπευτικό κομμάτι. Τα ποσοστά άνεργων ψυχολόγων μπορούν να διαπιστωθούν στις λίστες ΕΕΠ-ΕΒΠ εκπαιδευτικών. Επίσης δεν είναι δυνατό να εξισώνονται σε δικαιώματα άτομα που εισήλθαν σε σχολές με βάση το 10 με σχολές που απαιτούν 17 και 18. όπως ακριβώς έχουν θωρακίσει εκείνοι το επάγγελμα τους κάτι ανάλογο επιθυμούμε και εμείς οι ψυχολόγοι.

Πρόβλεψη ειδικού μεταβατικού πλαισίου για ήδη ενεργούς Συμβούλους Ψυχικής Υγείας με τεκμηριωμένη εκπαίδευση και επαγγελματική εμπειρία

Η θεσμική ρύθμιση της Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας αποτελεί αναγκαίο βήμα για τη διασφάλιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και την προστασία των πολιτών. Κατά τη διαμόρφωση, όμως, του νέου θεσμικού πλαισίου είναι απαραίτητο να προβλεφθεί ρητά η κατάσταση των επαγγελματιών που ήδη ασκούν νόμιμα και αποδεδειγμένα τη συγκεκριμένη δραστηριότητα και διαθέτουν ουσιαστική, πολυετή και τεκμηριωμένη εκπαίδευση στο αντικείμενο.

Σήμερα δραστηριοποιούνται επαγγελματίες οι οποίοι, παρότι δεν είναι κάτοχοι βασικού πτυχίου Ψυχολογίας, διαθέτουν βασικό πανεπιστημιακό τίτλο σε κοινωνικές ή ανθρωπιστικές επιστήμες και έχουν στη συνέχεια ολοκληρώσει πολυετή εξειδικευμένη εκπαίδευση στη Θεραπευτική Συμβουλευτική ή στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας, μεταπτυχιακές σπουδές σε αναγνωρισμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, πρακτική άσκηση, εποπτεία και συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση.

Παράλληλα, πολλοί από τους επαγγελματίες αυτούς ασκούν ήδη επί σειρά ετών τη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας με νόμιμη φορολογική έναρξη και τον αντίστοιχο ΚΑΔ και διαθέτουν αποδεδειγμένη επαγγελματική εμπειρία σε ατομική συμβουλευτική, ομάδες προσωπικής ανάπτυξης, ψυχοεκπαιδευτικά προγράμματα, συμβουλευτική γονέων και συνεργασίες με φορείς ψυχικής υγείας, κοινωνικούς οργανισμούς ή φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Η μελλοντική θεσμική ρύθμιση δεν θα πρέπει να οδηγεί στον αυτοδίκαιο αποκλεισμό αυτής της κατηγορίας επαγγελματιών αποκλειστικά και μόνο λόγω της μη κατοχής βασικού πτυχίου Ψυχολογίας, χωρίς προηγουμένως να αξιολογείται το σύνολο της εκπαίδευσης, της εξειδίκευσης, της εποπτείας, της συνεχιζόμενης κατάρτισης και της πραγματικής επαγγελματικής εμπειρίας τους.

Η κατοχή βασικού πτυχίου Ψυχολογίας μπορεί να αποτελεί ένα από τα κριτήρια του μελλοντικού πλαισίου, δεν θα πρέπει όμως να καταστεί αναδρομικά αποκλειστικό και απόλυτο κριτήριο για επαγγελματίες που έχουν ήδη διαμορφώσει, υπό το ισχύον καθεστώς, ολοκληρωμένη επαγγελματική πορεία στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται να προβλεφθεί ρητά στο άρθρο 32 ότι το Εθνικό Παρατηρητήριο, κατά τη διαμόρφωση εισηγήσεων σχετικά με τις προϋποθέσεις εκπαίδευσης, πιστοποίησης και άσκησης της Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, οφείλει να εισηγηθεί ειδικό μεταβατικό πλαίσιο για τους ήδη ασκούντες επαγγελματίες.

Στο πλαίσιο της μεταβατικής αυτής διαδικασίας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, κατά περίπτωση και συνδυαστικά:

α) η αποδεδειγμένη επαγγελματική δραστηριότητα ως Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας πριν από τη θέσπιση του νέου πλαισίου,

β) η νόμιμη φορολογική έναρξη και η διάρκεια άσκησης της σχετικής δραστηριότητας,

γ) ο βασικός πανεπιστημιακός τίτλος σπουδών, ιδίως όταν αυτός προέρχεται από πεδίο κοινωνικών, ανθρωπιστικών ή συναφών επιστημών,

δ) η ολοκλήρωση πολυετούς και οργανωμένης επαγγελματικής εκπαίδευσης στη Θεραπευτική Συμβουλευτική ή στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας,

ε) η κατοχή μεταπτυχιακού τίτλου ή άλλης προχωρημένης εκπαίδευσης σε αναγνωρισμένη ψυχοθεραπευτική ή συμβουλευτική προσέγγιση,

στ) η διάρκεια και το περιεχόμενο της θεωρητικής εκπαίδευσης και της πρακτικής άσκησης,

ζ) η εποπτευόμενη πρακτική και η συνεχιζόμενη επαγγελματική εποπτεία,

η) η συνεχιζόμενη εκπαίδευση και επιμόρφωση σε θέματα ψυχικής υγείας,

θ) η αποδεδειγμένη επαγγελματική εμπειρία σε φορείς, δομές, οργανισμούς ή ιδιωτική άσκηση,

ι) οι σχετικές πιστοποιήσεις και η συμμετοχή σε επαγγελματικούς ή επιστημονικούς φορείς.

Για τους ήδη ενεργούς επαγγελματίες θα πρέπει να προβλεφθεί διαδικασία εξατομικευμένης αξιολόγησης του επαγγελματικού και εκπαιδευτικού τους φακέλου και ένταξής τους στο νέο θεσμικό πλαίσιο με αντικειμενικά, διαφανή και αναλογικά κριτήρια.

Σε περίπτωση που από την αξιολόγηση διαπιστώνονται συγκεκριμένες αποκλίσεις από τα νέα εκπαιδευτικά πρότυπα, θα πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα συμπληρωματικής εκπαίδευσης, εποπτευόμενης πρακτικής ή πιστοποίησης εντός εύλογης μεταβατικής περιόδου, αντί του αυτοδίκαιου αποκλεισμού από την ήδη ασκούμενη επαγγελματική δραστηριότητα.

Προτείνεται συνεπώς η προσθήκη στο άρθρο 32 διάταξης με το ακόλουθο περιεχόμενο:

"Κατά τη διαμόρφωση εισηγήσεων που αφορούν τις προϋποθέσεις εκπαίδευσης, πιστοποίησης ή άσκησης της Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, το Εθνικό Παρατηρητήριο εισηγείται ειδικό μεταβατικό πλαίσιο για τα πρόσωπα που ασκούν αποδεδειγμένα τη σχετική επαγγελματική δραστηριότητα πριν από την έναρξη ισχύος των νέων ρυθμίσεων. Για την αξιολόγηση και ένταξή τους στο νέο πλαίσιο λαμβάνονται υπόψη ο βασικός τίτλος σπουδών, η διάρκεια και το περιεχόμενο της εξειδικευμένης εκπαίδευσης στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας ή στη Θεραπευτική Συμβουλευτική, τυχόν μεταπτυχιακή ή άλλη προχωρημένη εκπαίδευση σε ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, η πρακτική άσκηση, η εποπτεία, η συνεχιζόμενη εκπαίδευση, οι σχετικές πιστοποιήσεις και η αποδεδειγμένη επαγγελματική εμπειρία. Η μη κατοχή βασικού πτυχίου Ψυχολογίας δεν αποτελεί από μόνη της λόγο αποκλεισμού από τη μεταβατική διαδικασία αξιολόγησης. Προβλέπεται εύλογη μεταβατική περίοδος και, όπου απαιτείται, δυνατότητα συμπληρωματικής εκπαίδευσης, εποπτευόμενης πρακτικής ή πιστοποίησης."