Οι εισηγήσεις για τίτλους, προγράμματα και εκπαιδευτικά κέντρα χρειάζονται κοινούς ορισμούς. Η ένταξη διαφορετικών υπηρεσιών σε ένα πρόγραμμα δεν αρκεί για ενιαίο νομικό χαρακτηρισμό
Σαφείς ορισμοί και διακριτές λειτουργίες της ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης
Προτείνεται ο ίδιος ο νόμος να διακρίνει την ψυχοθεραπεία από τη διαδικασία απόκτησης ψυχοθεραπευτικής επάρκειας και να ορίζει τα επιμέρους συστατικά της εξειδίκευσης. Έτσι οι επαγγελματίες, οι εκπαιδευόμενοι, οι λήπτες υπηρεσιών και οι διοικητικές αρχές θα γνωρίζουν τι ακριβώς παρέχεται και με ποιες εγγυήσεις.
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη. Προστίθενται παράγραφοι με το ακόλουθο περιεχόμενο.
«Για την άσκηση των αρμοδιοτήτων του Παρατηρητηρίου και τη διαμόρφωση του ειδικού πλαισίου ισχύουν οι ακόλουθες διακρίσεις.
α) Ψυχοθεραπεία είναι η οργανωμένη θεραπευτική διαδικασία που αξιοποιεί επιστημονικά τεκμηριωμένες ψυχολογικές μεθόδους μέσα σε συμφωνημένη θεραπευτική σχέση, για την αντιμετώπιση ψυχικής δυσφορίας, δυσκολιών ψυχικής λειτουργίας ή ψυχικών διαταραχών. Διακρίνεται από την απλή ενημέρωση, τη γενική συμβουλή και τη διδασκαλία.
β) Ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση είναι η οργανωμένη διαδικασία απόκτησης ειδικής θεωρητικής, κλινικής και δεοντολογικής επάρκειας σε ψυχοθεραπευτική προσέγγιση. Αποτελεί διακριτό πεδίο επαγγελματικής και κλινικής εξειδίκευσης και δεν εξομοιώνεται αυτομάτως με ακαδημαϊκό πρόγραμμα ή με γενική επαγγελματική κατάρτιση.
γ) Θεωρητική εκπαίδευση είναι η συστηματική διδασκαλία γνώσεων, μεθόδων, ερευνητικών δεδομένων και δεοντολογίας.
Η θεωρία καταγράφεται χωριστά ως διά ζώσης, σύγχρονη εξ αποστάσεως ή ασύγχρονη διδασκαλία. Η εξ αποστάσεως μορφή δεν καθορίζει μόνη της ούτε την επιστημονική αξία ούτε τη φορολογική μεταχείριση της υπηρεσίας.
δ) Κλινική άσκηση είναι η εφαρμογή γνώσεων και δεξιοτήτων σε πραγματικό πλαίσιο παροχής υπηρεσιών, με καθορισμένη ευθύνη, κατάλληλη εποπτεία και ενημέρωση των ληπτών για την ιδιότητα του ασκούμενου. Δεν παρέχει αυτοτελώς δικαίωμα ανεξάρτητης άσκησης.»
 
«ε) Ατομική και ομαδική κλινική εποπτεία είναι η συστηματική υποστήριξη και αξιολόγηση της κλινικής εργασίας από κατάλληλα καταρτισμένο επόπτη, με έναν εποπτευόμενο ή με ομάδα εποπτευομένων αντίστοιχα. Η ομαδική εποπτεία δεν ταυτίζεται με ομαδική ψυχοθεραπεία.
στ) Προσωπική θεραπεία είναι η ατομική ή ομαδική ψυχοθεραπεία του εκπαιδευομένου, με αυτοτελή θεραπευτική σχέση και απόρρητο. Η επιβεβαίωση συμμετοχής για εκπαιδευτικούς σκοπούς περιορίζεται στα απολύτως αναγκαία στοιχεία και δεν περιλαμβάνει το περιεχόμενο των συνεδριών.
ζ) Βιωματική εκπαίδευση είναι η μάθηση μέσω οργανωμένων ασκήσεων, αναστοχασμού και επεξεργασίας εμπειρίας. Δεν χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως ψυχοθεραπεία ή ως προσωπική θεραπεία χωρίς αντίστοιχο θεραπευτικό σκοπό, συμφωνία και εγγυήσεις.
Η ένταξη των ανωτέρω δραστηριοτήτων σε ενιαίο πρόγραμμα δεν συνεπάγεται ταύτιση της νομικής τους φύσης. Για κάθε δραστηριότητα προσδιορίζονται ο σκοπός, ο υπεύθυνος, τα απαιτούμενα προσόντα, οι όροι συναίνεσης και απορρήτου και το εφαρμοστέο κανονιστικό πλαίσιο. Η ονομασία του προγράμματος ή ο δηλωμένος κωδικός δραστηριότητας του φορέα δεν αρκεί μόνος του για τον χαρακτηρισμό της υπηρεσίας.
η) Για τους σκοπούς του πλαισίου, η συμβουλευτική ψυχικής υγείας περιγράφεται ως οργανωμένη επαγγελματική υποστήριξη για την αντιμετώπιση δυσκολιών, την ενίσχυση της λειτουργικότητας και τη λήψη αποφάσεων. Το ειδικό πλαίσιο ορίζει χωριστά τα προσόντα, τα όρια παρέμβασης και τις υποχρεώσεις παραπομπής. Η κοινή υπαγωγή στο Παρατηρητήριο δεν εξομοιώνει αυτομάτως τίτλους, εκπαίδευση ή επαγγελματικά δικαιώματα.
Τα προγράμματα γνωστοποιούν πριν από την εγγραφή, με σαφή και χωριστή αποτύπωση, το περιεχόμενο και τις ώρες κάθε συστατικού, τα προσόντα διδασκόντων και εποπτών, τις μεθόδους αξιολόγησης, το συνολικό κόστος και τον χαρακτήρα του χορηγούμενου τίτλου. Η προσωπική θεραπεία προστατεύεται από σύγκρουση θεραπευτικού και αξιολογικού ρόλου. Οι ώρες θεωρίας δεν αντικαθιστούν αυτομάτως προσωπική θεραπεία, κλινική άσκηση ή εποπτεία. Η αντιστοίχιση προϋποθέτει ισοδύναμο σκοπό, τρόπο συμμετοχής και αξιολόγηση. Η παρακολούθηση καταγεγραμμένου υλικού δεν λογίζεται ως εποπτευόμενη κλινική εργασία.
Το Παρατηρητήριο καταρτίζει, εντός δώδεκα μηνών από τη συγκρότησή του και μετά από δημόσια διαβούλευση, εισήγηση ενιαίου πλαισίου. Η εισήγηση περιλαμβάνει διακριτές προϋποθέσεις για την ψυχοθεραπεία ενηλίκων, παιδιών και εφήβων και για τη συμβουλευτική ψυχικής υγείας, κοινά κριτήρια επάρκειας, καθώς και διαδικασία αναγνώρισης προηγούμενης εκπαίδευσης και εποπτευόμενης εμπειρίας. Εξετάζει τη διεπιστημονική πρόσβαση με ειδικά αιτιολογημένα κριτήρια και δεν τεκμαίρει αποκλειστικότητα ενός κλάδου.
Οι παραπάνω ορισμοί δεν απονέμουν επαγγελματικά δικαιώματα ούτε θεσπίζουν αυτοτελώς εξαίρεση από ισχύουσες υποχρεώσεις αδειοδότησης ή φορολογίας.»
Προτείνεται παράλληλα να διορθωθεί η αρίθμηση των υφιστάμενων παραγράφων, η οποία μεταβαίνει από την παράγραφο 1 στην παράγραφο 3.
 
Σταύρος Χαραλαμπίδης
Ψυχολόγος· Ψυχαναλυτής · Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής · Ιδρυτής & Διευθυντής Ινστιτούτου Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπείας
 

Ως μέλος Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού (Ε.ΔΙ.Π.) Τμήματος Ψυχολογίας ΑΕΙ, κάτοχος διδακτορικού τίτλου στη Γνωστική-Αναπτυξιακή Ψυχολογία, και εκπαιδευόμενος σε πρόγραμμα ομαδικής ανάλυσης συνδεδεμένο με διεθνή επιστημονικά δίκτυα (GASi/EGATIN), καταθέτω τις ακόλουθες παρατηρήσεις.

Η σύσταση Εθνικού Παρατηρητηρίου για την επιστημονική θεμελίωση της ψυχοθεραπείας και της συμβουλευτικής ψυχικής υγείας αποτελεί ιδιαίτερα θετική εξέλιξη, δεδομένης της ανομοιογένειας που παρατηρείται σήμερα στην ιδιωτική εκπαίδευση του κλάδου. Θα ήθελα να επισημάνω τρία σημεία που θεωρώ κρίσιμα για την ποιότητα και τη δικαιοσύνη της μελλοντικής ρύθμισης:

1. Τα κριτήρια πιστοποίησης να θεμελιώνονται στην τεκμηριωμένη εκπαιδευτική διαδρομή στο σύνολό της — ώρες θεωρίας, εποπτευόμενη κλινική πρακτική, προσωπική θεραπεία/ανάλυση, εξετάσεις — και όχι αποκλειστικά στην κατοχή συγκεκριμένου πρώτου πτυχίου. Διεθνώς, η πρόσβαση σε εκπαίδευση ψυχοθεραπείας/συμβουλευτικής βασίζεται συχνά σε συνδυασμό βασικών σπουδών σε συναφή γνωστικά πεδία (ψυχολογία, ιατρική, κοινωνική εργασία, αλλά και άλλες ανθρωπιστικές/κοινωνικές επιστήμες) με τεκμηριωμένη πολυετή εξειδικευμένη εκπαίδευση.

2. Να προβλεφθεί ρητή διαδικασία αναγνώρισης εκπαίδευσης που παρέχεται από διεθνώς αναγνωρισμένους επιστημονικούς φορείς και δίκτυα πιστοποίησης (π.χ. μέλη δικτύων όπως το EGATIN για την ομαδική ανάλυση), ώστε η μελλοντική ρύθμιση να μην απαξιώνει ήδη ποιοτικά ελεγμένα εκπαιδευτικά προγράμματα.

3. Να θεσπιστεί σαφές μεταβατικό καθεστώς για όσους βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη πολυετούς πιστοποιημένης εκπαίδευσης κατά τη θέση σε ισχύ του νόμου, ώστε να μην ακυρώνεται εκ των υστέρων επένδυση χρόνου και πόρων σε νόμιμα λειτουργούντα προγράμματα.

Η αναβάθμιση της ποιότητας και της επιστημονικής εγκυρότητας του κλάδου είναι αναγκαία και ευπρόσδεκτη. Η επιτυχία της, όμως, θα κριθεί από το αν βασιστεί σε αξιολόγηση ουσίας — περιεχομένου, διάρκειας και εποπτείας της εκπαίδευσης — και όχι μόνο σε τυπικό κριτήριο αρχικού πτυχίου.

Αρχικά, είναι απαραίτητο η δημιουργία του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας να συνοδευτεί από ένα αυστηρό, σαφές και επιστημονικά τεκμηριωμένο θεσμικό πλαίσιο για την άσκηση της ψυχοθεραπείας.

Προτείνω να κατοχυρωθεί ρητά ότι δικαίωμα εκπαίδευσης σε αναγνωρισμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις και άσκησης ψυχοθεραπείας έχουν αποκλειστικά επαγγελματίες με αναγνωρισμένη βασική επαγγελματική ιδιότητα στον χώρο της ψυχικής υγείας, και συγκεκριμένα ψυχολόγοι με άδεια άσκησης επαγγέλματος, ψυχίατροι και κοινωνικοί λειτουργοί, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν τα θεσμοθετημένα κριτήρια ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης και επάρκειας.

Η κατοχή πιστοποιήσεων συμβουλευτικής ψυχικής υγείας, coaching ή η παρακολούθηση σύντομων σεμιναρίων δεν θα πρέπει να παρέχει δικαίωμα χρήσης του τίτλου «ψυχοθεραπευτής» ούτε να εξισώνεται με ολοκληρωμένη εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Οι επαγγελματίες αυτοί θα πρέπει να δραστηριοποιούνται αποκλειστικά εντός των ορίων της εκπαίδευσης, της επαγγελματικής τους ιδιότητας και των θεσμοθετημένων αρμοδιοτήτων τους.

Κρίνεται αναγκαίος ο σαφής διαχωρισμός μεταξύ ψυχοθεραπείας, συμβουλευτικής ψυχικής υγείας και coaching, ώστε να αποφεύγεται η παραπλανητική παρουσίαση υπηρεσιών και να προστατεύονται οι πολίτες, ιδιαίτερα όσοι αντιμετωπίζουν σοβαρές ή σύνθετες δυσκολίες ψυχικής υγείας.

Παράλληλα, το θεσμικό πλαίσιο θα πρέπει να καθορίζει με σαφήνεια:

* Τον νομικό ορισμό της ψυχοθεραπείας και του ψυχοθεραπευτή.
* Τις βασικές προϋποθέσεις πρόσβασης στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση.
* Τις ελάχιστες απαιτήσεις διάρκειας, θεωρητικής και βιωματικής κατάρτισης.
* Την υποχρεωτική κλινική πρακτική και συστηματική εποπτεία.
* Τις προϋποθέσεις προσωπικής θεραπείας, όπου προβλέπονται από τα αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά πρότυπα.
* Τη διαδικασία αξιολόγησης και πιστοποίησης της επαγγελματικής επάρκειας.
* Την υποχρέωση συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και επαγγελματικής εποπτείας.
* Την αναγνώριση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων από αρμόδιο θεσμικό φορέα.

Θεωρώ ότι η Ελλάδα οφείλει να προχωρήσει σε ένα σύγχρονο και αυστηρό σύστημα ρύθμισης, αξιοποιώντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα ποιότητας και τις διεθνείς καλές πρακτικές, χωρίς να υιοθετεί ένα ασαφές ή υπερβολικά διευρυμένο μοντέλο πρόσβασης στην ψυχοθεραπεία.

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί επιστημονική και κλινική δραστηριότητα με σημαντικές ευθύνες απέναντι στους λήπτες υπηρεσιών. Για τον λόγο αυτό, η θεσμική της κατοχύρωση πρέπει να βασίζεται σε αυστηρά κριτήρια εκπαίδευσης, κλινικής επάρκειας, εποπτείας, δεοντολογίας και λογοδοσίας.

Η προτεινόμενη σύνθεση του οργάνου παρουσιάζει μείζον θεσμικό σφάλμα: την πλήρη απουσία του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ).

Η συμμετοχή του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ στη διοίκηση και τις επιτροπές του Παρατηρητηρίου είναι αδιαπραγμάτευτη για τους εξής λόγους:

1)Νόμιμος Θεσμικός Φορέας (Ν. 4488/2017): Ο ΣΚΛΕ είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) και ο μόνος θεσμοθετημένος εκπρόσωπος του επαγγέλματος. Τυχόν συγκρότηση ρυθμιστικού οργάνου για την ψυχική υγεία χωρίς τον ΣΚΛΕ συνιστά θεσμική παράλειψη και άνιση μεταχείριση.

2)Διασφάλιση της Ισότιμης Παρουσίας των Κοινωνικών Λειτουργών Ψυχοθεραπευτών: Οι Κοινωνικοί Λειτουργοί αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των δημόσιων δομών Ψυχικής Υγείας και της Απεξάρτησης. Η παρουσία του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ είναι ο μόνος εγγυητής ότι οι Κοινωνικοί Λειτουργοί που έχουν εξειδικευτεί στην Ψυχοθεραπεία δεν θα υποστούν τεχνητούς ή συντεχνιακούς αποκλεισμούς από τα σχετικά μητρώα.

3)Ουσιαστική Διεπιστημονικότητα: Κανένας σχεδιασμός για την ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένος αν λείπει η επιστημονική οπτική της Κοινωνικής Εργασίας, η οποία συνδέει τη θεραπευτική πράξη με την κοινωνική πραγματικότητα του λήπτη.

Προτείνεται:

A.Υποχρεωτική προσθήκη διάταξης στο Άρθρο 32 για τη συμμετοχή εκπροσώπου του Δ.Σ. του ΣΚΛΕ-ΝΠΔΔ στα όργανα διοίκησης και στις επιστημονικές επιτροπές του Εθνικού Παρατηρητηρίου.

B. Ρητή διασφάλιση ότι οι Κοινωνικοί Λειτουργοί Ψυχοθεραπευτές συμμετέχουν ισότιμα στη διαμόρφωση των κανόνων, των προτύπων και των μητρώων του πεδίου.

Οι προδιαγραφές εκπαίδευσης, εξειδίκευσης και επάρκειας των ψυχοθεραπευτών πρέπει να περιλαμβάνουν ρητά επάρκεια στην παροχή Επιβεβαιωτικής ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής σε ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, και σε νευροδιαφορετικά άτομα .