Θεωρώ απαραίτητο, κατά τον καθορισμό των μελλοντικών κριτηρίων για την πιστοποίηση των συμβούλων ψυχικής υγείας, να προβλεφθεί σαφής και δίκαιη μεταβατική ρύθμιση για τους ήδη εκπαιδευμένους και επαγγελματικά δραστηριοποιούμενους συμβούλους.
Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην αναγνώριση της ήδη αποκτηθείσας εκπαίδευσης, της κλινικής άσκησης, της εποπτευόμενης πρακτικής, της προσωπικής ψυχοθεραπείας/προσωπικής ανάπτυξης, των ωρών εκπαίδευσης και της επαγγελματικής εμπειρίας.
Παράλληλα, θεωρώ σημαντικό να αξιολογείται και το επίπεδο του βασικού τίτλου σπουδών του κάθε επαγγελματία. Δεν μπορεί να θεωρείται αδιάφορη η ύπαρξη πτυχίου ανώτατης εκπαίδευσης σε σχέση με την είσοδο σε πρόγραμμα συμβουλευτικής αποκλειστικά με απολυτήριο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, όταν στη συνέχεια έχουν ακολουθηθεί διαφορετικές εκπαιδευτικές διαδρομές.
Για τον λόγο αυτό προτείνω να προβλεφθεί σύστημα αξιολόγησης του συνολικού εκπαιδευτικού και επαγγελματικού φακέλου κάθε ήδη εκπαιδευμένου συμβούλου και όχι μια οριζόντια εξίσωση όλων ανεξάρτητα από το επίπεδο και τη διάρκεια της προηγούμενης εκπαίδευσής τους.
Ειδικότερα, ζητώ να προβλεφθεί ότι για όσους έχουν ήδη ολοκληρώσει αναγνωρίσιμη πολυετή εκπαίδευση στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας θα λαμβάνονται υπόψη σωρευτικά:
• ο βασικός τίτλος ανώτατης εκπαίδευσης,
• η διάρκεια και το αναλυτικό περιεχόμενο της εκπαίδευσης στη συμβουλευτική,
• η κλινική άσκηση,
• η εποπτευόμενη πρακτική,
• η προσωπική ψυχοθεραπεία ή προσωπική ανάπτυξη όπου προβλέπεται από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα,
• η συμπληρωματική εκπαίδευση,
• καθώς και η αποδεδειγμένη επαγγελματική εμπειρία.
Παράλληλα, ζητώ να υπάρξει σαφής μεταβατική πρόβλεψη, ώστε οι ήδη εκπαιδευμένοι επαγγελματίες να μην βρεθούν ξαφνικά εκτός επαγγελματικού πλαισίου λόγω νέων κριτηρίων που θα θεσπιστούν μετά την ολοκλήρωση της εκπαίδευσής τους.
Σκοπός της νέας ρύθμισης θα πρέπει να είναι η αναβάθμιση και η διασφάλιση της ποιότητας των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, χωρίς όμως να απαξιωθεί η ήδη αποκτηθείσα εκπαίδευση και εμπειρία ανθρώπων που έχουν επενδύσει πολυετή χρόνο και προσπάθεια στην επαγγελματική τους κατάρτιση.
Τέλος, θεωρώ αναγκαίο τα κριτήρια πιστοποίησης να είναι σαφή, αντικειμενικά, διαφανή και γνωστά εκ των προτέρων, ώστε κάθε ήδη εκπαιδευμένος επαγγελματίας να γνωρίζει με ποιον τρόπο θα αξιολογηθεί και ποιες τυχόν συμπληρωματικές προϋποθέσεις θα χρειαστεί να καλύψει.
Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην αναγνώριση της ήδη αποκτηθείσας εκπαίδευσης, της κλινικής άσκησης, της εποπτευόμενης πρακτικής, της προσωπικής ψυχοθεραπείας/προσωπικής ανάπτυξης, των ωρών εκπαίδευσης και της επαγγελματικής εμπειρίας.
Παράλληλα, θεωρώ σημαντικό να αξιολογείται και το επίπεδο του βασικού τίτλου σπουδών του κάθε επαγγελματία. Δεν μπορεί να θεωρείται αδιάφορη η ύπαρξη πτυχίου ανώτατης εκπαίδευσης σε σχέση με την είσοδο σε πρόγραμμα συμβουλευτικής αποκλειστικά με απολυτήριο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, όταν στη συνέχεια έχουν ακολουθηθεί διαφορετικές εκπαιδευτικές διαδρομές.
Για τον λόγο αυτό προτείνω να προβλεφθεί σύστημα αξιολόγησης του συνολικού εκπαιδευτικού και επαγγελματικού φακέλου κάθε ήδη εκπαιδευμένου συμβούλου και όχι μια οριζόντια εξίσωση όλων ανεξάρτητα από το επίπεδο και τη διάρκεια της προηγούμενης εκπαίδευσής τους.
Ειδικότερα, ζητώ να προβλεφθεί ότι για όσους έχουν ήδη ολοκληρώσει αναγνωρίσιμη πολυετή εκπαίδευση στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας θα λαμβάνονται υπόψη σωρευτικά:
• ο βασικός τίτλος ανώτατης εκπαίδευσης,
• η διάρκεια και το αναλυτικό περιεχόμενο της εκπαίδευσης στη συμβουλευτική,
• η κλινική άσκηση,
• η εποπτευόμενη πρακτική,
• η προσωπική ψυχοθεραπεία ή προσωπική ανάπτυξη όπου προβλέπεται από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα,
• η συμπληρωματική εκπαίδευση,
• καθώς και η αποδεδειγμένη επαγγελματική εμπειρία.
Παράλληλα, ζητώ να υπάρξει σαφής μεταβατική πρόβλεψη, ώστε οι ήδη εκπαιδευμένοι επαγγελματίες να μην βρεθούν ξαφνικά εκτός επαγγελματικού πλαισίου λόγω νέων κριτηρίων που θα θεσπιστούν μετά την ολοκλήρωση της εκπαίδευσής τους.
Σκοπός της νέας ρύθμισης θα πρέπει να είναι η αναβάθμιση και η διασφάλιση της ποιότητας των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, χωρίς όμως να απαξιωθεί η ήδη αποκτηθείσα εκπαίδευση και εμπειρία ανθρώπων που έχουν επενδύσει πολυετή χρόνο και προσπάθεια στην επαγγελματική τους κατάρτιση.
Τέλος, θεωρώ αναγκαίο τα κριτήρια πιστοποίησης να είναι σαφή, αντικειμενικά, διαφανή και γνωστά εκ των προτέρων, ώστε κάθε ήδη εκπαιδευμένος επαγγελματίας να γνωρίζει με ποιον τρόπο θα αξιολογηθεί και ποιες τυχόν συμπληρωματικές προϋποθέσεις θα χρειαστεί να καλύψει.
Η συμπερίληψη των Κοινωνικών Λειτουργών στους επαγγελματίες με δικαίωμα εξειδίκευσης και άσκησης της ψυχοθεραπείας είναι σημαντική. Παγκοσμίως, η Κοινωνική Εργασία ασκεί νόμιμα και ισότιμα την ψυχοθεραπεία. Επιπλέον, ο κλάδος έχει διαχρονική συνεισφορά στην εξέλιξη θεραπευτικών μοντέλων (π.χ. Συστημική–Οικογενειακή θεραπεία). Πολλοί συνάδελφοι στην Ελλάδα έχουν ήδη ολοκληρώσει ψυχοθεραπευτικές εκπαιδεύσεις και παρέχουν αντίστοιχες υπηρεσίες. Τελος, λόγω των παραπάνω κρίνεται αναγκαία η συμμετοχή του ΣΚΛΕ στο Εθνικό Παρατηρητήριο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας.
Η θεσμική ρύθμιση της ψυχοθεραπείας είναι αναγκαία. Ωστόσο, το άρθρο 32 προβλέπει τη δυνατότητα δημιουργίας ειδικοτήτων, εξειδικεύσεων και μετεκπαιδεύσεων χωρίς να προσδιορίζει με σαφήνεια ποιο βασικό επιστημονικό και επαγγελματικό υπόβαθρο απαιτείται για την πρόσβαση στην ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς το ίδιο το Υπουργείο Υγείας έχει αναφέρει σε επίσημες απαντήσεις του προς τη Βουλή ότι, βάσει του π.δ. 157/1991, η ψυχοθεραπεία αποτελεί πράξη που δύναται να ασκείται από Νευρολόγους, Ψυχιάτρους και Ψυχολόγους.
Εάν το υφιστάμενο πλαίσιο πρόκειται να μεταβληθεί, είναι απαραίτητο να καθοριστούν ρητά οι επιστημονικές προϋποθέσεις αυτής της μεταβολής. Η εκπαίδευση σε μία ψυχοθεραπευτική προσέγγιση δεν μπορεί από μόνη της να υποκαταστήσει το αναγκαίο βασικό επιστημονικό υπόβαθρο στην ψυχική λειτουργία και την ψυχοπαθολογία.
Ενδεικτικά, τα προγράμματα σπουδών Ψυχολογίας των ελληνικών δημόσιων ΑΕΙ συγκροτούνται γύρω από εκτενή εκπαίδευση στην αναπτυξιακή, γνωστική, κοινωνική και βιολογική ψυχολογία, την προσωπικότητα, την ψυχοπαθολογία, τη νευροψυχολογία, την ψυχομετρία, την ψυχολογική αξιολόγηση και τη μεθοδολογία. Άλλα επαγγέλματα υγείας ή ψυχικής υγείας μπορεί να περιλαμβάνουν επιμέρους συναφή μαθήματα, αλλά διαθέτουν διαφορετικό βασικό επιστημονικό κορμό και διαφορετικό επαγγελματικό αντικείμενο.
Για τον λόγο αυτό, προτείνεται να καθοριστούν σαφώς οι βασικοί τίτλοι σπουδών και οι ελάχιστες επιστημονικές προϋποθέσεις πρόσβασης στην ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση, καθώς και οι απαιτήσεις ειδικής εκπαίδευσης, εποπτευόμενης κλινικής άσκησης και εποπτείας.
Ο βασικός τίτλος σπουδών δεν αρκεί από μόνος του για την ιδιότητα του ειδικευμένου ψυχοθεραπευτή. Αντίστοιχα όμως, η εκπαίδευση σε μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση δεν θα πρέπει να υποκαθιστά το αναγκαίο βασικό επιστημονικό υπόβαθρο.
Η σαφής ρύθμιση των παραπάνω είναι απαραίτητη τόσο για την επιστημονική εγκυρότητα του νέου πλαισίου όσο, κυρίως, για την ασφάλεια και προστασία των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς το ίδιο το Υπουργείο Υγείας έχει αναφέρει σε επίσημες απαντήσεις του προς τη Βουλή ότι, βάσει του π.δ. 157/1991, η ψυχοθεραπεία αποτελεί πράξη που δύναται να ασκείται από Νευρολόγους, Ψυχιάτρους και Ψυχολόγους.
Εάν το υφιστάμενο πλαίσιο πρόκειται να μεταβληθεί, είναι απαραίτητο να καθοριστούν ρητά οι επιστημονικές προϋποθέσεις αυτής της μεταβολής. Η εκπαίδευση σε μία ψυχοθεραπευτική προσέγγιση δεν μπορεί από μόνη της να υποκαταστήσει το αναγκαίο βασικό επιστημονικό υπόβαθρο στην ψυχική λειτουργία και την ψυχοπαθολογία.
Ενδεικτικά, τα προγράμματα σπουδών Ψυχολογίας των ελληνικών δημόσιων ΑΕΙ συγκροτούνται γύρω από εκτενή εκπαίδευση στην αναπτυξιακή, γνωστική, κοινωνική και βιολογική ψυχολογία, την προσωπικότητα, την ψυχοπαθολογία, τη νευροψυχολογία, την ψυχομετρία, την ψυχολογική αξιολόγηση και τη μεθοδολογία. Άλλα επαγγέλματα υγείας ή ψυχικής υγείας μπορεί να περιλαμβάνουν επιμέρους συναφή μαθήματα, αλλά διαθέτουν διαφορετικό βασικό επιστημονικό κορμό και διαφορετικό επαγγελματικό αντικείμενο.
Για τον λόγο αυτό, προτείνεται να καθοριστούν σαφώς οι βασικοί τίτλοι σπουδών και οι ελάχιστες επιστημονικές προϋποθέσεις πρόσβασης στην ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση, καθώς και οι απαιτήσεις ειδικής εκπαίδευσης, εποπτευόμενης κλινικής άσκησης και εποπτείας.
Ο βασικός τίτλος σπουδών δεν αρκεί από μόνος του για την ιδιότητα του ειδικευμένου ψυχοθεραπευτή. Αντίστοιχα όμως, η εκπαίδευση σε μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση δεν θα πρέπει να υποκαθιστά το αναγκαίο βασικό επιστημονικό υπόβαθρο.
Η σαφής ρύθμιση των παραπάνω είναι απαραίτητη τόσο για την επιστημονική εγκυρότητα του νέου πλαισίου όσο, κυρίως, για την ασφάλεια και προστασία των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
Σαφής διαχωρισμός αρμοδιοτήτων Υπουργείου Υγείας και Υπουργείου Παιδείας. Η ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση δεν ταυτίζεται με Κέντρο Διά Βίου Μάθησης
Το παρόν νομοσχέδιο οφείλει να λύσει και όχι να διαιωνίσει μία θεμελιώδη θεσμική αντίφαση. Από τη μία πλευρά, εντάσσει ρητά την ψυχοθεραπεία, την ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση, τις πιστοποιήσεις, τους εκπαιδευτές και τα Εκπαιδευτικά Κέντρα στο πεδίο του Υπουργείου Υγείας και του ΚΕΣΥ, αντιμετωπίζοντάς τα ως ζητήματα επιστημόνων και επαγγελματιών υγείας. Από την άλλη πλευρά, παραμένει ανοικτό το ενδεχόμενο οι ίδιοι φορείς να αντιμετωπίζονται διοικητικά ως φορείς γενικής διά βίου μάθησης και να απαιτείται από αυτούς άδεια ΚΔΒΜ του Υπουργείου Παιδείας μόνο και μόνο επειδή, παράλληλα με το κλινικό τους έργο, παρέχουν οργανωμένη ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Η σύγχυση αυτή πρέπει να τερματιστεί ρητά. Ένας ψυχοθεραπευτικός φορέας δεν μπορεί να μετατρέπεται αυτομάτως σε Κέντρο Διά Βίου Μάθησης απλώς επειδή εκπαιδεύει ή επιμορφώνει ψυχολόγους και άλλους επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Οι περισσότεροι ψυχοθεραπευτικοί φορείς δεν ασκούν αποκλειστικά εκπαιδευτική δραστηριότητα. Παρέχουν παράλληλα υπηρεσίες ψυχικής υγείας σε θεραπευόμενους, ατομική ψυχοθεραπεία, ομαδική ψυχοθεραπεία, θεραπεία ζεύγους και οικογένειας, κλινική εποπτεία και άλλες συναφείς κλινικές υπηρεσίες. Είναι θεσμικά αντιφατικό ένας φορέας του οποίου ουσιώδες αντικείμενο είναι η παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας να υπάγεται συνολικά στο κανονιστικό πλαίσιο του Υπουργείου Παιδείας αποκλειστικά επειδή ένα άλλο μέρος της δραστηριότητάς του αφορά την εξειδίκευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας.
Η αντίφαση καθίσταται ακόμη εντονότερη από το γεγονός ότι η διαδικασία αδειοδότησης ΚΔΒΜ μπορεί στην πράξη να συνεπάγεται πολύμηνη διοικητική αναμονή και βασίζεται σε σημαντικό βαθμό σε διοικητικές, κτιριολογικές, πολεοδομικές και τεχνικές προϋποθέσεις. Τα κριτήρια αυτά μπορεί να είναι εύλογα για την αδειοδότηση ενός φορέα γενικής διά βίου μάθησης, δεν αποτελούν όμως κριτήρια επιστημονικής και κλινικής επάρκειας ενός ψυχοθεραπευτικού φορέα.
Η επιστημονική ποιότητα ενός φορέα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης πρέπει να αξιολογείται πρωτίστως με βάση το επιστημονικό του πρόγραμμα, τη διάρκεια και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, την κλινική άσκηση, την προσωπική θεραπεία ή αυτοεμπειρία όπου αυτή προβλέπεται, την ατομική και ομαδική εποπτεία, τα προσόντα των εκπαιδευτών και εποπτών, τη δεοντολογία, το σύστημα αξιολόγησης και τη συμμόρφωση με αναγνωρισμένα εθνικά και διεθνή επιστημονικά πρότυπα.
Το ίδιο το νομοσχέδιο αναγνωρίζει ουσιαστικά αυτή την πραγματικότητα, καθώς το άρθρο 32 αναθέτει στο Εθνικό Παρατηρητήριο και στο ΚΕΣΥ αρμοδιότητες σχετικές με τις ψυχοθεραπευτικές εξειδικεύσεις, τις πιστοποιήσεις, τα προσόντα των εκπαιδευτών και τα κριτήρια των Εκπαιδευτικών Κέντρων. Πρόκειται επομένως για επιστημονικό και κλινικό πεδίο της ψυχικής υγείας και όχι απλώς για γενική επαγγελματική κατάρτιση.
Απαιτείται συνεπώς σαφής διαχωρισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ Υπουργείου Υγείας και Υπουργείου Παιδείας. Η ειδική επιστημονική αναγνώριση της ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης και των φορέων που την παρέχουν πρέπει να υπάγεται στο ειδικό πλαίσιο του Υπουργείου Υγείας. Η παροχή ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας δεν πρέπει από μόνη της να δημιουργεί τεκμήριο ότι ο φορέας αποτελεί ΚΔΒΜ.Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη στο άρθρο 32
«Η παροχή οργανωμένης ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης, κλινικής εκπαίδευσης ή εποπτείας από φορέα ψυχικής υγείας δεν συνεπάγεται, αποκλειστικά εξ αυτού του λόγου, την υποχρεωτική υπαγωγή του φορέα στο καθεστώς των Κέντρων Διά Βίου Μάθησης.
Για τους φορείς που παρέχουν υπηρεσίες ψυχικής υγείας και παράλληλα οργανωμένη ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας θεσπίζεται ειδικό πλαίσιο επιστημονικής αναγνώρισης και εποπτείας από το Υπουργείο Υγείας, μετά από γνώμη του ΚΕΣΥ και εισήγηση του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας.
Η αναγνώριση βασίζεται ιδίως στη διάρκεια και το περιεχόμενο της ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης, στην κλινική άσκηση, στην προσωπική θεραπεία ή αυτοεμπειρία όπου αυτή προβλέπεται, στην ατομική και ομαδική κλινική εποπτεία, στα προσόντα των εκπαιδευτών και εποπτών, στη δεοντολογία, στην αξιολόγηση των εκπαιδευομένων και στα αναγνωρισμένα εθνικά και διεθνή επιστημονικά πρότυπα.
Η ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας διακρίνεται από τη γενική διά βίου μάθηση και επαγγελματική κατάρτιση. Η υπαγωγή φορέα σε καθεστώς εκπαιδευτικής αδειοδότησης του Υπουργείου Παιδείας δεν τεκμαίρεται αποκλειστικά από τη χρήση όρων όπως εκπαίδευση, εξειδίκευση, επιμόρφωση ή εποπτεία.
Όπου φορέας ασκεί τόσο κλινικό όσο και εκπαιδευτικό έργο, κάθε δραστηριότητα χαρακτηρίζεται σύμφωνα με το πραγματικό περιεχόμενο και τον σκοπό της. Η συνύπαρξη διαφορετικών δραστηριοτήτων στον ίδιο φορέα δεν μεταβάλλει αυτομάτως τη νομική φύση του συνόλου των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Η ειδική επιστημονική αναγνώριση φορέα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης από το Υπουργείο Υγείας δεν προϋποθέτει την ιδιότητα του Κέντρου Διά Βίου Μάθησης αποκλειστικά και μόνο λόγω της παροχής ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας.»
Καταληκτική παρατήρηση
Δεν είναι θεσμικά συνεπές το ίδιο το κράτος να χαρακτηρίζει την ψυχοθεραπεία και την ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση ως πεδίο επαγγελματιών υγείας, να αναθέτει την επιστημονική τους ρύθμιση στο Υπουργείο Υγείας και στο ΚΕΣΥ και ταυτόχρονα να απαιτεί από τον φορέα που παρέχει αυτή την εξειδίκευση να μετατραπεί σε ΚΔΒΜ του Υπουργείου Παιδείας αποκλειστικά και μόνο επειδή εκπαιδεύει επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Η θεσμική αυτή διγλωσσία δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου, αλληλοεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες και τον πραγματικό κίνδυνο ένας επιστημονικός και κλινικός φορέας ψυχικής υγείας να αξιολογείται πρωτίστως με κτιριολογικά, πολεοδομικά και διοικητικά κριτήρια γενικής εκπαίδευσης και όχι με τα ουσιώδη κριτήρια της επιστημονικής και κλινικής του επάρκειας.
Η διγλωσσία αυτή πρέπει να αρθεί ρητά από τον παρόντα νόμο. Η ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση των επαγγελματιών ψυχικής υγείας χρειάζεται δικό της σαφές θεσμικό πλαίσιο υπό το Υπουργείο Υγείας και δεν πρέπει να εξαρτάται από την προηγούμενη μετατροπή του ψυχοθεραπευτικού φορέα σε Κέντρο Διά Βίου Μάθησης.
Σταύρος Χαραλαμπίδης
Ψυχολόγος· Ψυχαναλυτής · Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής · Ιδρυτής & Διευθυντής Ινστιτούτου Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπείας
Το παρόν νομοσχέδιο οφείλει να λύσει και όχι να διαιωνίσει μία θεμελιώδη θεσμική αντίφαση. Από τη μία πλευρά, εντάσσει ρητά την ψυχοθεραπεία, την ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση, τις πιστοποιήσεις, τους εκπαιδευτές και τα Εκπαιδευτικά Κέντρα στο πεδίο του Υπουργείου Υγείας και του ΚΕΣΥ, αντιμετωπίζοντάς τα ως ζητήματα επιστημόνων και επαγγελματιών υγείας. Από την άλλη πλευρά, παραμένει ανοικτό το ενδεχόμενο οι ίδιοι φορείς να αντιμετωπίζονται διοικητικά ως φορείς γενικής διά βίου μάθησης και να απαιτείται από αυτούς άδεια ΚΔΒΜ του Υπουργείου Παιδείας μόνο και μόνο επειδή, παράλληλα με το κλινικό τους έργο, παρέχουν οργανωμένη ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Η σύγχυση αυτή πρέπει να τερματιστεί ρητά. Ένας ψυχοθεραπευτικός φορέας δεν μπορεί να μετατρέπεται αυτομάτως σε Κέντρο Διά Βίου Μάθησης απλώς επειδή εκπαιδεύει ή επιμορφώνει ψυχολόγους και άλλους επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Οι περισσότεροι ψυχοθεραπευτικοί φορείς δεν ασκούν αποκλειστικά εκπαιδευτική δραστηριότητα. Παρέχουν παράλληλα υπηρεσίες ψυχικής υγείας σε θεραπευόμενους, ατομική ψυχοθεραπεία, ομαδική ψυχοθεραπεία, θεραπεία ζεύγους και οικογένειας, κλινική εποπτεία και άλλες συναφείς κλινικές υπηρεσίες. Είναι θεσμικά αντιφατικό ένας φορέας του οποίου ουσιώδες αντικείμενο είναι η παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας να υπάγεται συνολικά στο κανονιστικό πλαίσιο του Υπουργείου Παιδείας αποκλειστικά επειδή ένα άλλο μέρος της δραστηριότητάς του αφορά την εξειδίκευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας.
Η αντίφαση καθίσταται ακόμη εντονότερη από το γεγονός ότι η διαδικασία αδειοδότησης ΚΔΒΜ μπορεί στην πράξη να συνεπάγεται πολύμηνη διοικητική αναμονή και βασίζεται σε σημαντικό βαθμό σε διοικητικές, κτιριολογικές, πολεοδομικές και τεχνικές προϋποθέσεις. Τα κριτήρια αυτά μπορεί να είναι εύλογα για την αδειοδότηση ενός φορέα γενικής διά βίου μάθησης, δεν αποτελούν όμως κριτήρια επιστημονικής και κλινικής επάρκειας ενός ψυχοθεραπευτικού φορέα.
Η επιστημονική ποιότητα ενός φορέα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης πρέπει να αξιολογείται πρωτίστως με βάση το επιστημονικό του πρόγραμμα, τη διάρκεια και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, την κλινική άσκηση, την προσωπική θεραπεία ή αυτοεμπειρία όπου αυτή προβλέπεται, την ατομική και ομαδική εποπτεία, τα προσόντα των εκπαιδευτών και εποπτών, τη δεοντολογία, το σύστημα αξιολόγησης και τη συμμόρφωση με αναγνωρισμένα εθνικά και διεθνή επιστημονικά πρότυπα.
Το ίδιο το νομοσχέδιο αναγνωρίζει ουσιαστικά αυτή την πραγματικότητα, καθώς το άρθρο 32 αναθέτει στο Εθνικό Παρατηρητήριο και στο ΚΕΣΥ αρμοδιότητες σχετικές με τις ψυχοθεραπευτικές εξειδικεύσεις, τις πιστοποιήσεις, τα προσόντα των εκπαιδευτών και τα κριτήρια των Εκπαιδευτικών Κέντρων. Πρόκειται επομένως για επιστημονικό και κλινικό πεδίο της ψυχικής υγείας και όχι απλώς για γενική επαγγελματική κατάρτιση.
Απαιτείται συνεπώς σαφής διαχωρισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ Υπουργείου Υγείας και Υπουργείου Παιδείας. Η ειδική επιστημονική αναγνώριση της ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης και των φορέων που την παρέχουν πρέπει να υπάγεται στο ειδικό πλαίσιο του Υπουργείου Υγείας. Η παροχή ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας δεν πρέπει από μόνη της να δημιουργεί τεκμήριο ότι ο φορέας αποτελεί ΚΔΒΜ.Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη στο άρθρο 32
«Η παροχή οργανωμένης ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης, κλινικής εκπαίδευσης ή εποπτείας από φορέα ψυχικής υγείας δεν συνεπάγεται, αποκλειστικά εξ αυτού του λόγου, την υποχρεωτική υπαγωγή του φορέα στο καθεστώς των Κέντρων Διά Βίου Μάθησης.
Για τους φορείς που παρέχουν υπηρεσίες ψυχικής υγείας και παράλληλα οργανωμένη ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας θεσπίζεται ειδικό πλαίσιο επιστημονικής αναγνώρισης και εποπτείας από το Υπουργείο Υγείας, μετά από γνώμη του ΚΕΣΥ και εισήγηση του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας.
Η αναγνώριση βασίζεται ιδίως στη διάρκεια και το περιεχόμενο της ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης, στην κλινική άσκηση, στην προσωπική θεραπεία ή αυτοεμπειρία όπου αυτή προβλέπεται, στην ατομική και ομαδική κλινική εποπτεία, στα προσόντα των εκπαιδευτών και εποπτών, στη δεοντολογία, στην αξιολόγηση των εκπαιδευομένων και στα αναγνωρισμένα εθνικά και διεθνή επιστημονικά πρότυπα.
Η ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας διακρίνεται από τη γενική διά βίου μάθηση και επαγγελματική κατάρτιση. Η υπαγωγή φορέα σε καθεστώς εκπαιδευτικής αδειοδότησης του Υπουργείου Παιδείας δεν τεκμαίρεται αποκλειστικά από τη χρήση όρων όπως εκπαίδευση, εξειδίκευση, επιμόρφωση ή εποπτεία.
Όπου φορέας ασκεί τόσο κλινικό όσο και εκπαιδευτικό έργο, κάθε δραστηριότητα χαρακτηρίζεται σύμφωνα με το πραγματικό περιεχόμενο και τον σκοπό της. Η συνύπαρξη διαφορετικών δραστηριοτήτων στον ίδιο φορέα δεν μεταβάλλει αυτομάτως τη νομική φύση του συνόλου των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Η ειδική επιστημονική αναγνώριση φορέα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης από το Υπουργείο Υγείας δεν προϋποθέτει την ιδιότητα του Κέντρου Διά Βίου Μάθησης αποκλειστικά και μόνο λόγω της παροχής ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας.»
Καταληκτική παρατήρηση
Δεν είναι θεσμικά συνεπές το ίδιο το κράτος να χαρακτηρίζει την ψυχοθεραπεία και την ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση ως πεδίο επαγγελματιών υγείας, να αναθέτει την επιστημονική τους ρύθμιση στο Υπουργείο Υγείας και στο ΚΕΣΥ και ταυτόχρονα να απαιτεί από τον φορέα που παρέχει αυτή την εξειδίκευση να μετατραπεί σε ΚΔΒΜ του Υπουργείου Παιδείας αποκλειστικά και μόνο επειδή εκπαιδεύει επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Η θεσμική αυτή διγλωσσία δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου, αλληλοεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες και τον πραγματικό κίνδυνο ένας επιστημονικός και κλινικός φορέας ψυχικής υγείας να αξιολογείται πρωτίστως με κτιριολογικά, πολεοδομικά και διοικητικά κριτήρια γενικής εκπαίδευσης και όχι με τα ουσιώδη κριτήρια της επιστημονικής και κλινικής του επάρκειας.
Η διγλωσσία αυτή πρέπει να αρθεί ρητά από τον παρόντα νόμο. Η ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση των επαγγελματιών ψυχικής υγείας χρειάζεται δικό της σαφές θεσμικό πλαίσιο υπό το Υπουργείο Υγείας και δεν πρέπει να εξαρτάται από την προηγούμενη μετατροπή του ψυχοθεραπευτικού φορέα σε Κέντρο Διά Βίου Μάθησης.
Σταύρος Χαραλαμπίδης
Ψυχολόγος· Ψυχαναλυτής · Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής · Ιδρυτής & Διευθυντής Ινστιτούτου Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπείας
Ρητή μεταβατική κατοχύρωση των ήδη λειτουργούντων φορέων ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης
Η θέσπιση νέου κανονιστικού πλαισίου για την ψυχοθεραπεία δεν πρέπει να δημιουργήσει κενό νομιμότητας για φορείς που λειτουργούν ήδη επί σειρά ετών, ούτε να οδηγήσει σε αιφνίδια διακοπή πολυετών προγραμμάτων που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Στη δημόσια διαβούλευση έχει ήδη αναδειχθεί επανειλημμένα η ανάγκη μεταβατικής προστασίας των ήδη ασκούντων ψυχοθεραπευτών και των ήδη εκπαιδευομένων. Αντίστοιχη προστασία πρέπει να προβλεφθεί ρητά και για τους ήδη λειτουργούντες φορείς. Διαφορετικά, προστατεύεται ο εκπαιδευόμενος, αλλά όχι ο φορέας στον οποίο ο ίδιος ο εκπαιδευόμενος καλείται να ολοκληρώσει την εκπαίδευσή του.
Η μετάβαση πρέπει να βασίζεται στην αρχή της συνέχειας. Οι υφιστάμενοι φορείς πρέπει να μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία και τα ήδη υφιστάμενα προγράμματά τους για εύλογο χρονικό διάστημα, ώστε να αξιολογηθούν και να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αποσαφηνιστεί ότι προϋποθέσεις αδειοδότησης, πιστοποίησης ή αναγνώρισης που θεσπίζονται για πρώτη φορά δεν μπορούν να απαιτούνται αναδρομικά ως προϋπόθεση νομιμότητας της προηγούμενης λειτουργίας ενός φορέα.
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη
«Οι φορείς που κατά την έναρξη ισχύος του νέου κανονιστικού πλαισίου λειτουργούν ήδη και παρέχουν οργανωμένα προγράμματα ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης ή εξειδίκευσης δύνανται να συνεχίσουν τη λειτουργία τους και την υλοποίηση των υφιστάμενων προγραμμάτων τους κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου είκοσι τεσσάρων μηνών από την έκδοση των κανονιστικών πράξεων που καθορίζουν τις νέες προϋποθέσεις αναγνώρισης.
Κατά τη μεταβατική περίοδο οι φορείς δύνανται να υποβάλουν αίτηση αξιολόγησης και να προσαρμόσουν τη λειτουργία, τα προγράμματα και την οργανωτική τους δομή στις νέες απαιτήσεις, χωρίς να διακόπτεται για τον λόγο αυτό η εκπαίδευση των ήδη εγγεγραμμένων εκπαιδευομένων.
Οι εκπαιδευόμενοι που έχουν εγγραφεί πριν από την έναρξη ισχύος των νέων προϋποθέσεων διατηρούν το δικαίωμα ολοκλήρωσης του προγράμματός τους. Η θεωρητική εκπαίδευση, η κλινική άσκηση, η ατομική και ομαδική εποπτεία, η προσωπική θεραπεία και η βιωματική εκπαίδευση που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί αναγνωρίζονται και δεν απαιτείται η επανάληψή τους αποκλειστικά λόγω της μεταβολής του κανονιστικού πλαισίου.
Νέες προϋποθέσεις αδειοδότησης, πιστοποίησης, αναγνώρισης, οργανωτικής λειτουργίας ή επιστημονικής στελέχωσης εφαρμόζονται από την έναρξη ισχύος τους και εφεξής. Η μη κατοχή κατά το παρελθόν άδειας, πιστοποίησης ή ειδικής αναγνώρισης που θεσπίζεται για πρώτη φορά με το νέο πλαίσιο δεν αποτελεί αυτοτελώς λόγο αναδρομικού χαρακτηρισμού της προηγούμενης δραστηριότητας ως παράνομης.
Η προηγούμενη λειτουργία κάθε φορέα αξιολογείται σύμφωνα με το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που ίσχυε κατά τον χρόνο άσκησης της συγκεκριμένης δραστηριότητας.
Μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας αξιολόγησης, εφόσον η αίτηση έχει υποβληθεί εμπρόθεσμα, ο φορέας δύναται να συνεχίζει τη λειτουργία των υφιστάμενων προγραμμάτων του.»
Σταύρος Χαραλαμπίδης
Ψυχολόγος· Ψυχαναλυτής · Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής · Ιδρυτής & Διευθυντής Ινστιτούτου Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπείας
Η θέσπιση νέου κανονιστικού πλαισίου για την ψυχοθεραπεία δεν πρέπει να δημιουργήσει κενό νομιμότητας για φορείς που λειτουργούν ήδη επί σειρά ετών, ούτε να οδηγήσει σε αιφνίδια διακοπή πολυετών προγραμμάτων που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Στη δημόσια διαβούλευση έχει ήδη αναδειχθεί επανειλημμένα η ανάγκη μεταβατικής προστασίας των ήδη ασκούντων ψυχοθεραπευτών και των ήδη εκπαιδευομένων. Αντίστοιχη προστασία πρέπει να προβλεφθεί ρητά και για τους ήδη λειτουργούντες φορείς. Διαφορετικά, προστατεύεται ο εκπαιδευόμενος, αλλά όχι ο φορέας στον οποίο ο ίδιος ο εκπαιδευόμενος καλείται να ολοκληρώσει την εκπαίδευσή του.
Η μετάβαση πρέπει να βασίζεται στην αρχή της συνέχειας. Οι υφιστάμενοι φορείς πρέπει να μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία και τα ήδη υφιστάμενα προγράμματά τους για εύλογο χρονικό διάστημα, ώστε να αξιολογηθούν και να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αποσαφηνιστεί ότι προϋποθέσεις αδειοδότησης, πιστοποίησης ή αναγνώρισης που θεσπίζονται για πρώτη φορά δεν μπορούν να απαιτούνται αναδρομικά ως προϋπόθεση νομιμότητας της προηγούμενης λειτουργίας ενός φορέα.
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη
«Οι φορείς που κατά την έναρξη ισχύος του νέου κανονιστικού πλαισίου λειτουργούν ήδη και παρέχουν οργανωμένα προγράμματα ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης ή εξειδίκευσης δύνανται να συνεχίσουν τη λειτουργία τους και την υλοποίηση των υφιστάμενων προγραμμάτων τους κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου είκοσι τεσσάρων μηνών από την έκδοση των κανονιστικών πράξεων που καθορίζουν τις νέες προϋποθέσεις αναγνώρισης.
Κατά τη μεταβατική περίοδο οι φορείς δύνανται να υποβάλουν αίτηση αξιολόγησης και να προσαρμόσουν τη λειτουργία, τα προγράμματα και την οργανωτική τους δομή στις νέες απαιτήσεις, χωρίς να διακόπτεται για τον λόγο αυτό η εκπαίδευση των ήδη εγγεγραμμένων εκπαιδευομένων.
Οι εκπαιδευόμενοι που έχουν εγγραφεί πριν από την έναρξη ισχύος των νέων προϋποθέσεων διατηρούν το δικαίωμα ολοκλήρωσης του προγράμματός τους. Η θεωρητική εκπαίδευση, η κλινική άσκηση, η ατομική και ομαδική εποπτεία, η προσωπική θεραπεία και η βιωματική εκπαίδευση που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί αναγνωρίζονται και δεν απαιτείται η επανάληψή τους αποκλειστικά λόγω της μεταβολής του κανονιστικού πλαισίου.
Νέες προϋποθέσεις αδειοδότησης, πιστοποίησης, αναγνώρισης, οργανωτικής λειτουργίας ή επιστημονικής στελέχωσης εφαρμόζονται από την έναρξη ισχύος τους και εφεξής. Η μη κατοχή κατά το παρελθόν άδειας, πιστοποίησης ή ειδικής αναγνώρισης που θεσπίζεται για πρώτη φορά με το νέο πλαίσιο δεν αποτελεί αυτοτελώς λόγο αναδρομικού χαρακτηρισμού της προηγούμενης δραστηριότητας ως παράνομης.
Η προηγούμενη λειτουργία κάθε φορέα αξιολογείται σύμφωνα με το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο που ίσχυε κατά τον χρόνο άσκησης της συγκεκριμένης δραστηριότητας.
Μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας αξιολόγησης, εφόσον η αίτηση έχει υποβληθεί εμπρόθεσμα, ο φορέας δύναται να συνεχίζει τη λειτουργία των υφιστάμενων προγραμμάτων του.»
Σταύρος Χαραλαμπίδης
Ψυχολόγος· Ψυχαναλυτής · Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής · Ιδρυτής & Διευθυντής Ινστιτούτου Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπείας
Συνεισφέρετε στον δημόσιο διάλογο!
Γράψτε το σχόλιό σας
Μπορείτε να συμμετέχετε χωρίς λογαριασμό, επιβεβαιώνοντας μόνο το email σας, ή με σύνδεση μέσω TaxisNet, που επιβεβαιώνει την ταυτότητά σας. Σε κάθε περίπτωση, εσείς επιλέγετε αν το όνομά σας θα εμφανίζεται δημόσια στο σχόλιό σας.