1. Θεσμική κατοχύρωση της κλινικής εποπτείας και του επόπτη ψυχοθεραπείας
Η κλινική εποπτεία αποτελεί βασικό συστατικό της ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης και της διαρκούς επαγγελματικής ανάπτυξης του ψυχοθεραπευτή. Στη διαβούλευση έχει ήδη αναδειχθεί η ανάγκη η εποπτευόμενη κλινική πρακτική να αποτελεί ουσιαστικό μέρος της ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης, καθώς και η ανάγκη θεσμικής κατοχύρωσης του επόπτη ψυχοθεραπείας με σαφή κριτήρια εκπαίδευσης, εμπειρίας και επάρκειας.
Το νομοσχέδιο αναφέρεται γενικά στα προσόντα των εκπαιδευτών, χωρίς να προσδιορίζει αυτοτελώς την κλινική εποπτεία και τα προσόντα του επόπτη.
Πρέπει επίσης να διακριθεί ρητά η εποπτεία από τη μαθητεία και τη διδασκαλία. Στην εποπτική διαδικασία ο εποπτευόμενος προσέρχεται ως επαγγελματίας ψυχικής υγείας και επεξεργάζεται με τον επόπτη το κλινικό έργο που ήδη ασκεί. Η σχέση αυτή δεν αποτελεί σχέση μαθητή και διδάσκοντος, ούτε προσωπική θεραπεία του εποπτευομένου, ακόμη και όταν πραγματοποιείται στο πλαίσιο ευρύτερου προγράμματος ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης.
Η διάκριση αυτή πρέπει να αποτυπωθεί και φορολογικά. Ζητείται να προβλεφθεί ρητά ότι η κλινική εποπτεία που παρέχεται από ψυχολόγο προς ψυχολόγο ή άλλο επαγγελματία ψυχικής υγείας, στο πλαίσιο της κλινικής και επαγγελματικής του δραστηριότητας, δεν χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως αυτοτελής εκπαιδευτική ή συμβουλευτική επιχειρηματική υπηρεσία λόγω της ιδιότητας του εποπτευομένου ως εκπαιδευόμενου ή επαγγελματία. Η εφαρμογή της απαλλαγής από τον ΦΠΑ πρέπει να κρίνεται από την πραγματική φύση, τον κλινικό σκοπό και τις νόμιμες προϋποθέσεις της παρεχόμενης υπηρεσίας. Ο Κώδικας ΦΠΑ προβλέπει απαλλαγές του άρθρου 27 υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. ΑΑΔΕ
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη στο άρθρο 32
«Στο πλαίσιο των ενιαίων κριτηρίων ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης καθορίζονται αυτοτελώς οι προϋποθέσεις άσκησης κλινικής εποπτείας και τα απαιτούμενα προσόντα των εποπτών.
Ως επόπτες ψυχοθεραπείας αναγνωρίζονται επαγγελματίες με ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση, επαρκή κλινική εμπειρία, ειδική εμπειρία ή εκπαίδευση στην εποπτεία και συνεχιζόμενη επιστημονική και επαγγελματική δραστηριότητα.
Η κλινική εποπτεία αποτελεί αυτοτελή επιστημονική και επαγγελματική λειτουργία. Διακρίνεται από τη θεωρητική διδασκαλία, τη μαθητεία, την προσωπική ψυχοθεραπεία και τη γενική επαγγελματική ή επιχειρηματική συμβουλευτική. Η ιδιότητα του εποπτευομένου ως εκπαιδευομένου σε πρόγραμμα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης δεν μεταβάλλει από μόνη της τη φύση της εποπτικής πράξης σε διδακτική υπηρεσία.
Η ατομική και η ομαδική κλινική εποπτεία αποτελούν διακριτές μορφές εποπτικής εργασίας. Η ομαδική εποπτεία δεν εξομοιώνεται με ομαδική ψυχοθεραπεία και η εποπτική σχέση δεν εξομοιώνεται με προσωπική θεραπεία του εποπτευομένου.
Για φορολογικούς σκοπούς, η κλινική εποπτεία που παρέχεται από ψυχολόγο προς ψυχολόγο ή άλλο επαγγελματία ψυχικής υγείας αξιολογείται σύμφωνα με το πραγματικό περιεχόμενο και τον κλινικό και επαγγελματικό σκοπό της και τις προϋποθέσεις του Κώδικα ΦΠΑ. Η ένταξή της σε πρόγραμμα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης ή η ιδιότητα του λήπτη ως εκπαιδευομένου δεν αποτελούν αυτοτελώς λόγο υπαγωγής της σε ΦΠΑ.
Για τους επαγγελματίες που κατά την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου ασκούν ήδη αποδεδειγμένα εποπτικό έργο προβλέπεται μεταβατική διαδικασία αναγνώρισης της προηγούμενης εποπτικής εμπειρίας, της κλινικής διαδρομής, της εκπαίδευσης και των υφιστάμενων επιστημονικών πιστοποιήσεών τους, χωρίς απαίτηση αναδρομικής κατοχής προσόντος ή πιστοποίησης που θεσπίζεται για πρώτη φορά.»
Η κλινική εποπτεία αποτελεί βασικό συστατικό της ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης και της διαρκούς επαγγελματικής ανάπτυξης του ψυχοθεραπευτή. Στη διαβούλευση έχει ήδη αναδειχθεί η ανάγκη η εποπτευόμενη κλινική πρακτική να αποτελεί ουσιαστικό μέρος της ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης, καθώς και η ανάγκη θεσμικής κατοχύρωσης του επόπτη ψυχοθεραπείας με σαφή κριτήρια εκπαίδευσης, εμπειρίας και επάρκειας.
Το νομοσχέδιο αναφέρεται γενικά στα προσόντα των εκπαιδευτών, χωρίς να προσδιορίζει αυτοτελώς την κλινική εποπτεία και τα προσόντα του επόπτη.
Πρέπει επίσης να διακριθεί ρητά η εποπτεία από τη μαθητεία και τη διδασκαλία. Στην εποπτική διαδικασία ο εποπτευόμενος προσέρχεται ως επαγγελματίας ψυχικής υγείας και επεξεργάζεται με τον επόπτη το κλινικό έργο που ήδη ασκεί. Η σχέση αυτή δεν αποτελεί σχέση μαθητή και διδάσκοντος, ούτε προσωπική θεραπεία του εποπτευομένου, ακόμη και όταν πραγματοποιείται στο πλαίσιο ευρύτερου προγράμματος ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης.
Η διάκριση αυτή πρέπει να αποτυπωθεί και φορολογικά. Ζητείται να προβλεφθεί ρητά ότι η κλινική εποπτεία που παρέχεται από ψυχολόγο προς ψυχολόγο ή άλλο επαγγελματία ψυχικής υγείας, στο πλαίσιο της κλινικής και επαγγελματικής του δραστηριότητας, δεν χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως αυτοτελής εκπαιδευτική ή συμβουλευτική επιχειρηματική υπηρεσία λόγω της ιδιότητας του εποπτευομένου ως εκπαιδευόμενου ή επαγγελματία. Η εφαρμογή της απαλλαγής από τον ΦΠΑ πρέπει να κρίνεται από την πραγματική φύση, τον κλινικό σκοπό και τις νόμιμες προϋποθέσεις της παρεχόμενης υπηρεσίας. Ο Κώδικας ΦΠΑ προβλέπει απαλλαγές του άρθρου 27 υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. ΑΑΔΕ
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη στο άρθρο 32
«Στο πλαίσιο των ενιαίων κριτηρίων ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης καθορίζονται αυτοτελώς οι προϋποθέσεις άσκησης κλινικής εποπτείας και τα απαιτούμενα προσόντα των εποπτών.
Ως επόπτες ψυχοθεραπείας αναγνωρίζονται επαγγελματίες με ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση, επαρκή κλινική εμπειρία, ειδική εμπειρία ή εκπαίδευση στην εποπτεία και συνεχιζόμενη επιστημονική και επαγγελματική δραστηριότητα.
Η κλινική εποπτεία αποτελεί αυτοτελή επιστημονική και επαγγελματική λειτουργία. Διακρίνεται από τη θεωρητική διδασκαλία, τη μαθητεία, την προσωπική ψυχοθεραπεία και τη γενική επαγγελματική ή επιχειρηματική συμβουλευτική. Η ιδιότητα του εποπτευομένου ως εκπαιδευομένου σε πρόγραμμα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης δεν μεταβάλλει από μόνη της τη φύση της εποπτικής πράξης σε διδακτική υπηρεσία.
Η ατομική και η ομαδική κλινική εποπτεία αποτελούν διακριτές μορφές εποπτικής εργασίας. Η ομαδική εποπτεία δεν εξομοιώνεται με ομαδική ψυχοθεραπεία και η εποπτική σχέση δεν εξομοιώνεται με προσωπική θεραπεία του εποπτευομένου.
Για φορολογικούς σκοπούς, η κλινική εποπτεία που παρέχεται από ψυχολόγο προς ψυχολόγο ή άλλο επαγγελματία ψυχικής υγείας αξιολογείται σύμφωνα με το πραγματικό περιεχόμενο και τον κλινικό και επαγγελματικό σκοπό της και τις προϋποθέσεις του Κώδικα ΦΠΑ. Η ένταξή της σε πρόγραμμα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης ή η ιδιότητα του λήπτη ως εκπαιδευομένου δεν αποτελούν αυτοτελώς λόγο υπαγωγής της σε ΦΠΑ.
Για τους επαγγελματίες που κατά την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου ασκούν ήδη αποδεδειγμένα εποπτικό έργο προβλέπεται μεταβατική διαδικασία αναγνώρισης της προηγούμενης εποπτικής εμπειρίας, της κλινικής διαδρομής, της εκπαίδευσης και των υφιστάμενων επιστημονικών πιστοποιήσεών τους, χωρίς απαίτηση αναδρομικής κατοχής προσόντος ή πιστοποίησης που θεσπίζεται για πρώτη φορά.»
Παρατηρήσεις σχετικά με τη ρύθμιση της ψυχοθεραπείας: Διεθνείς πρακτικές
Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό το νέο θεσμικό πλαίσιο για την ψυχοθεραπεία να βασιστεί σε διεθνή τεκμηριωμένα κριτήρια, με βασικό στόχο την προστασία των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και τη διασφάλιση της ποιότητας της παρεχόμενης ψυχοθεραπείας.
Η διεθνής πρακτική παρουσιάζει διαφορετικά μοντέλα ρύθμισης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο ο τίτλος του Ψυχοθεραπευτή δεν είναι νομοθετικά προστατευμένος. Παράλληλα, λειτουργούν επαγγελματικά μητρώα, όπως του UKCP και του BACP, τα οποία θέτουν συγκεκριμένα standards εκπαίδευσης, κλινικής πρακτικής, εποπτείας και δεοντολογίας και λειτουργούν στο πλαίσιο των Accredited Registers του Professional Standards Authority. Τα Accredited Registers είναι εθελοντικά και δεν αποτελούν κρατική αδειοδότηση, παρέχουν όμως ένα οργανωμένο πλαίσιο standards, εκπαίδευσης, επαγγελματικής συμπεριφοράς και προστασίας του κοινού. (PSA)
Η Αυστρία, αντίθετα, αποτελεί παράδειγμα κρατικά ρυθμιζόμενου και προστατευμένου επαγγέλματος. Το νέο Psychotherapiegesetz 2024 προβλέπει συγκεκριμένη ακαδημαϊκή διαδρομή εκπαίδευσης, με Bachelor, Master Ψυχοθεραπείας και περαιτέρω εξειδικευμένη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση, ενώ ρυθμίζει νομοθετικά την επαγγελματική άσκηση και την επαγγελματική ιδιότητα. Παράλληλα, το αυστριακό πλαίσιο προβλέπει περισσότερες συναφείς ακαδημαϊκές αφετηρίες για την πρόσβαση στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και απαιτεί, μεταξύ άλλων, πρακτική δραστηριότητα, εποπτεία και ψυχοθεραπευτική αυτοεμπειρία. (Ris)
Τα παραπάνω παραδείγματα δείχνουν ότι, παρά τις σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών, η ψυχοθεραπευτική επάρκεια δεν συνδέεται διεθνώς αποκλειστικά με μία και μόνη αρχική επιστημονική ειδικότητα. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η ολοκλήρωση ειδικής και επαρκούς ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης, η κλινική άσκηση με θεραπευόμενους, η συστηματική εποπτεία, η αξιολόγηση της επάρκειας, η τήρηση κανόνων δεοντολογίας και η συνεχιζόμενη εκπαίδευση.
Με βάση τα παραπάνω, θεωρώ σημαντικό το ελληνικό πλαίσιο να προβλέψει ως βασική αρχή ότι η πρόσβαση στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση θα αφορά επαγγελματίες με συναφές επιστημονικό υπόβαθρο στον χώρο της ψυχικής υγείας, όπως ενδεικτικά ψυχιάτρους, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και νοσηλευτές με εξειδίκευση ή εμπειρία στην ψυχική υγεία, καθώς και άλλους επαγγελματίες που διαθέτουν αποδεδειγμένη συναφή εκπαίδευση και επαρκή επαγγελματική εμπειρία στον χώρο της ψυχικής υγείας.
Η αρχική επιστημονική ειδικότητα θα πρέπει να αποτελεί ένα από τα κριτήρια πρόσβασης, αλλά όχι το μοναδικό κριτήριο για την αξιολόγηση της ψυχοθεραπευτικής επάρκειας. Η βασική ασφαλιστική δικλείδα θα πρέπει να είναι οι σαφείς και ενιαίοι όροι της εξειδικευμένης ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης: η διάρκεια και το περιεχόμενό της, η θεωρητική και βιωματική εκπαίδευση, η κλινική άσκηση με θεραπευόμενους, η συστηματική εποπτεία, η αξιολόγηση της επάρκειας και, όπου προβλέπεται από τη συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση, η προσωπική θεραπεία ή αυτοεμπειρία.
Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρώ το ζήτημα της μετάβασης από το υφιστάμενο, μη ενιαίο θεσμικό καθεστώς σε ένα νέο κρατικά αναγνωρισμένο πλαίσιο. Για πολλά χρόνια, πριν από την ύπαρξη ενός ενιαίου κρατικού πλαισίου, λειτουργούσαν στην Ελλάδα εκπαιδευτικά κέντρα και φορείς που παρείχαν πολυετή εκπαίδευση, κλινική πρακτική, εποπτεία και πιστοποιήσεις στην ψυχοθεραπεία, συχνά με βάση διεθνή πρότυπα και τις κατευθύνσεις αντίστοιχων επιστημονικών και επαγγελματικών φορέων.
Για τον λόγο αυτό, οι μεταβατικές διατάξεις δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ως δευτερεύον ζήτημα, αλλά ως ειδικό και ουσιώδες μέρος της νέας ρύθμισης. Η απουσία μέχρι σήμερα ενιαίου κρατικού πλαισίου δεν μπορεί να μετακυλίσει αποκλειστικά στους εκπαιδευόμενους και στους ήδη εκπαιδευμένους επαγγελματίες τις συνέπειες της θεσμικής αλλαγής.
Θα πρέπει επομένως να προβλεφθούν σαφείς μεταβατικές διαδικασίες για διαφορετικές κατηγορίες:
α) επαγγελματίες που έχουν ήδη ολοκληρώσει αναγνωρίσιμη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση,
β) επαγγελματίες που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία ολοκλήρωσης τέτοιας εκπαίδευσης,
γ) εκπαιδευόμενους που έχουν ήδη εισαχθεί σε υφιστάμενα εκπαιδευτικά προγράμματα κατά τον χρόνο έναρξης του νέου πλαισίου,
δ) επαγγελματίες που έχουν ολοκληρώσει ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση στο εξωτερικό και
ε) περιπτώσεις στις οποίες έχει ολοκληρωθεί σημαντικό μέρος της εκπαίδευσης και απαιτείται αξιολόγηση της αντιστοιχίας των επιμέρους προσόντων.
Η αναγνώριση δεν θα πρέπει να είναι αυτόματη, αλλά να βασίζεται σε αντικειμενική αξιολόγηση της εκπαίδευσης και των πραγματικών προσόντων κάθε ενδιαφερομένου, όπως η διάρκεια και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, οι ώρες κλινικής άσκησης, η εποπτεία, η προσωπική θεραπεία ή αυτοεμπειρία όπου απαιτείται, η αξιολόγηση από τον εκπαιδευτικό φορέα και η συνολική κλινική εμπειρία. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να διασφαλιστεί τόσο η προστασία του κοινού όσο και η δίκαιη μετάβαση στο νέο θεσμικό καθεστώς, χωρίς να απαξιωθούν εκ των υστέρων εκπαιδευτικές διαδρομές που πραγματοποιήθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία δεν υπήρχε ενιαία κρατική ρύθμιση.
Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό το νέο θεσμικό πλαίσιο για την ψυχοθεραπεία να βασιστεί σε διεθνή τεκμηριωμένα κριτήρια, με βασικό στόχο την προστασία των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και τη διασφάλιση της ποιότητας της παρεχόμενης ψυχοθεραπείας.
Η διεθνής πρακτική παρουσιάζει διαφορετικά μοντέλα ρύθμισης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο ο τίτλος του Ψυχοθεραπευτή δεν είναι νομοθετικά προστατευμένος. Παράλληλα, λειτουργούν επαγγελματικά μητρώα, όπως του UKCP και του BACP, τα οποία θέτουν συγκεκριμένα standards εκπαίδευσης, κλινικής πρακτικής, εποπτείας και δεοντολογίας και λειτουργούν στο πλαίσιο των Accredited Registers του Professional Standards Authority. Τα Accredited Registers είναι εθελοντικά και δεν αποτελούν κρατική αδειοδότηση, παρέχουν όμως ένα οργανωμένο πλαίσιο standards, εκπαίδευσης, επαγγελματικής συμπεριφοράς και προστασίας του κοινού. (PSA)
Η Αυστρία, αντίθετα, αποτελεί παράδειγμα κρατικά ρυθμιζόμενου και προστατευμένου επαγγέλματος. Το νέο Psychotherapiegesetz 2024 προβλέπει συγκεκριμένη ακαδημαϊκή διαδρομή εκπαίδευσης, με Bachelor, Master Ψυχοθεραπείας και περαιτέρω εξειδικευμένη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση, ενώ ρυθμίζει νομοθετικά την επαγγελματική άσκηση και την επαγγελματική ιδιότητα. Παράλληλα, το αυστριακό πλαίσιο προβλέπει περισσότερες συναφείς ακαδημαϊκές αφετηρίες για την πρόσβαση στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και απαιτεί, μεταξύ άλλων, πρακτική δραστηριότητα, εποπτεία και ψυχοθεραπευτική αυτοεμπειρία. (Ris)
Τα παραπάνω παραδείγματα δείχνουν ότι, παρά τις σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών, η ψυχοθεραπευτική επάρκεια δεν συνδέεται διεθνώς αποκλειστικά με μία και μόνη αρχική επιστημονική ειδικότητα. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η ολοκλήρωση ειδικής και επαρκούς ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης, η κλινική άσκηση με θεραπευόμενους, η συστηματική εποπτεία, η αξιολόγηση της επάρκειας, η τήρηση κανόνων δεοντολογίας και η συνεχιζόμενη εκπαίδευση.
Με βάση τα παραπάνω, θεωρώ σημαντικό το ελληνικό πλαίσιο να προβλέψει ως βασική αρχή ότι η πρόσβαση στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση θα αφορά επαγγελματίες με συναφές επιστημονικό υπόβαθρο στον χώρο της ψυχικής υγείας, όπως ενδεικτικά ψυχιάτρους, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και νοσηλευτές με εξειδίκευση ή εμπειρία στην ψυχική υγεία, καθώς και άλλους επαγγελματίες που διαθέτουν αποδεδειγμένη συναφή εκπαίδευση και επαρκή επαγγελματική εμπειρία στον χώρο της ψυχικής υγείας.
Η αρχική επιστημονική ειδικότητα θα πρέπει να αποτελεί ένα από τα κριτήρια πρόσβασης, αλλά όχι το μοναδικό κριτήριο για την αξιολόγηση της ψυχοθεραπευτικής επάρκειας. Η βασική ασφαλιστική δικλείδα θα πρέπει να είναι οι σαφείς και ενιαίοι όροι της εξειδικευμένης ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης: η διάρκεια και το περιεχόμενό της, η θεωρητική και βιωματική εκπαίδευση, η κλινική άσκηση με θεραπευόμενους, η συστηματική εποπτεία, η αξιολόγηση της επάρκειας και, όπου προβλέπεται από τη συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση, η προσωπική θεραπεία ή αυτοεμπειρία.
Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρώ το ζήτημα της μετάβασης από το υφιστάμενο, μη ενιαίο θεσμικό καθεστώς σε ένα νέο κρατικά αναγνωρισμένο πλαίσιο. Για πολλά χρόνια, πριν από την ύπαρξη ενός ενιαίου κρατικού πλαισίου, λειτουργούσαν στην Ελλάδα εκπαιδευτικά κέντρα και φορείς που παρείχαν πολυετή εκπαίδευση, κλινική πρακτική, εποπτεία και πιστοποιήσεις στην ψυχοθεραπεία, συχνά με βάση διεθνή πρότυπα και τις κατευθύνσεις αντίστοιχων επιστημονικών και επαγγελματικών φορέων.
Για τον λόγο αυτό, οι μεταβατικές διατάξεις δεν θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ως δευτερεύον ζήτημα, αλλά ως ειδικό και ουσιώδες μέρος της νέας ρύθμισης. Η απουσία μέχρι σήμερα ενιαίου κρατικού πλαισίου δεν μπορεί να μετακυλίσει αποκλειστικά στους εκπαιδευόμενους και στους ήδη εκπαιδευμένους επαγγελματίες τις συνέπειες της θεσμικής αλλαγής.
Θα πρέπει επομένως να προβλεφθούν σαφείς μεταβατικές διαδικασίες για διαφορετικές κατηγορίες:
α) επαγγελματίες που έχουν ήδη ολοκληρώσει αναγνωρίσιμη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση,
β) επαγγελματίες που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία ολοκλήρωσης τέτοιας εκπαίδευσης,
γ) εκπαιδευόμενους που έχουν ήδη εισαχθεί σε υφιστάμενα εκπαιδευτικά προγράμματα κατά τον χρόνο έναρξης του νέου πλαισίου,
δ) επαγγελματίες που έχουν ολοκληρώσει ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση στο εξωτερικό και
ε) περιπτώσεις στις οποίες έχει ολοκληρωθεί σημαντικό μέρος της εκπαίδευσης και απαιτείται αξιολόγηση της αντιστοιχίας των επιμέρους προσόντων.
Η αναγνώριση δεν θα πρέπει να είναι αυτόματη, αλλά να βασίζεται σε αντικειμενική αξιολόγηση της εκπαίδευσης και των πραγματικών προσόντων κάθε ενδιαφερομένου, όπως η διάρκεια και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, οι ώρες κλινικής άσκησης, η εποπτεία, η προσωπική θεραπεία ή αυτοεμπειρία όπου απαιτείται, η αξιολόγηση από τον εκπαιδευτικό φορέα και η συνολική κλινική εμπειρία. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να διασφαλιστεί τόσο η προστασία του κοινού όσο και η δίκαιη μετάβαση στο νέο θεσμικό καθεστώς, χωρίς να απαξιωθούν εκ των υστέρων εκπαιδευτικές διαδρομές που πραγματοποιήθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία δεν υπήρχε ενιαία κρατική ρύθμιση.
Το παρόν σχέδιο νόμου δεν περιέχει ορισμό του όρου «ψυχοθεραπευτής» ούτε τροποποιεί ή καταργεί το π.δ. 157/1991 (Α΄ 62), το οποίο ορίζει την ψυχοθεραπεία ως πράξη ασκούμενη από ψυχολόγους, ψυχιάτρους και νευρολόγους. Η ισχύουσα νομοθετική βάση παραμένει συνεπώς σε ισχύ.
Ωστόσο, το άρθρο 32 προβλέπει ότι το Εθνικό Παρατηρητήριο θα εισηγείται στο ΚΕ.Σ.Υ. τη θέσπιση ειδικοτήτων, εξειδικεύσεων και μετεκπαιδεύσεων στην ψυχοθεραπεία, χωρίς να ορίζεται ρητά η μεταχείριση όσων ήδη ασκούν νομίμως το έργο αυτό βάσει ολοκληρωμένης εκπαίδευσης αναγνωρισμένης με το Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό Ψυχοθεραπείας (ECP), συμμετοχής σε αναγνωρισμένους επιστημονικούς φορείς (EFTA/EAP), και δηλωμένης επαγγελματικής δραστηριότητας (ΚΑΔ) στο αντικείμενο.
Για λόγους ασφάλειας δικαίου και προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των ήδη ασκούντων το επάγγελμα, προτείνω να προστεθεί ρητή διάταξη — είτε στο άρθρο 32 είτε στις μεταβατικές διατάξεις — που να διασφαλίζει ότι τυχόν μελλοντικά κριτήρια ειδικότητας/εξειδίκευσης δεν θα εφαρμόζονται αναδρομικά σε όσους ήδη ασκούν νομίμως ψυχοθεραπευτικό έργο, αλλά θα προβλέπεται σαφής διαδικασία αναγνώρισης της ήδη αποκτηθείσας εκπαίδευσης και κλινικής εμπειρίας τους (κεκτημένα δικαιώματα).
Το σχέδιο νόμου αναθέτει στο Εθνικό Παρατηρητήριο τη διασφάλιση ποιότητας των υπηρεσιών ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής ψυχικής υγείας «στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα» (άρθρο 32 §1γ), χωρίς όμως να αναφέρεται πουθενά στο κείμενο η ρύθμιση ζητημάτων που ήδη επηρεάζουν καθοριστικά την ποιότητα και τους όρους άσκησης του επαγγέλματος:
α) Την παροχή ψυχοθεραπείας/συμβουλευτικής μέσω πλατφορμών που λειτουργούν με αλγοριθμική αντιστοίχιση θεραπευτή-λήπτη και καθορίζουν ουσιαστικά ελάχιστες αμοιβές, χωρίς εποπτεία ως προς την επιστημονική επάρκεια ή τους όρους παροχής.
β) Την ίδρυση και λειτουργία κέντρων αξιολόγησης/παρέμβασης για νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπου δεν προκύπτει σαφές πλαίσιο αδειοδότησης ή ελάχιστων προσοντολογικών προϋποθέσεων για το προσωπικό.
γ) Τη συγγραφή και διάχυση ενημερωτικού/ψυχοεκπαιδευτικού περιεχομένου σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιδίως από μη εξειδικευμένα ή μη πιστοποιημένα άτομα. Επισημαίνεται ότι ο προτεινόμενος Κώδικας Ηθικής και Δεοντολογίας (άρθρο 24, νέο άρθρο 9Α ν. 991/1979) αναφέρεται στην ορθή χρήση κοινωνικών δικτύων, πλην όμως δεσμεύει αποκλειστικά τα μέλη του Πα.Συ.Ψυ. — δεν καλύπτει, δηλαδή, το ευρύτερο και ολοένα διογκούμενο φαινόμενο παραγωγής ψυχοεκπαιδευτικού λόγου από πρόσωπα εκτός του επαγγέλματος, με πιθανό αντίκτυπο στη δημόσια ψυχική υγεία που το ίδιο το άρθρο 31 §2γ θέτει ως σκοπό προστασίας.
Προτείνεται να συμπεριληφθεί ρητά στις αρμοδιότητες του άρθρου 32 η διαμόρφωση κατευθυντήριων οδηγιών και για τα τρία αυτά ζητήματα, ώστε να μην παραμείνουν εκτός του νέου θεσμικού πλαισίου ποιότητας και προστασίας του κοινού.
Επιπλέον, παρατηρείται ότι η θεσμική αρχιτεκτονική του άρθρου 32 αναθέτει την τελική εισήγηση κριτηρίων ειδικότητας/εξειδίκευσης στην αρμόδια επιτροπή του ΚΕ.Σ.Υ., με τον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων να συμμετέχει μόνο ως συνεργαζόμενος φορέας (§3β) και όχι ως συναποφασίζων. Παράλληλα, ο όρος «ψυχίατρος» δεν απαντάται πουθενά στο νομοσχέδιο, με αποτέλεσμα να μην καθίσταται σαφές αν και με ποιες προϋποθέσεις εκπαίδευσης, πιστοποίησης και εποπτείας θα υπόκειται η άσκηση ψυχοθεραπείας από ψυχιάτρους στο ίδιο πλαίσιο ποιότητας που θα ισχύσει για τους ψυχολόγους. Για τη διασφάλιση ισότιμης και διεπιστημονικά ισορροπημένης μεταχείρισης, προτείνεται να διευκρινιστεί ρητά το καθεστώς αυτό, καθώς και να ενισχυθεί ο ρόλος του Πα.Συ.Ψυ. σε επίπεδο συναπόφασης, όχι μόνο συνεργασίας, για ζητήματα που αφορούν άμεσα το επάγγελμα του ψυχολόγου.
Ωστόσο, το άρθρο 32 προβλέπει ότι το Εθνικό Παρατηρητήριο θα εισηγείται στο ΚΕ.Σ.Υ. τη θέσπιση ειδικοτήτων, εξειδικεύσεων και μετεκπαιδεύσεων στην ψυχοθεραπεία, χωρίς να ορίζεται ρητά η μεταχείριση όσων ήδη ασκούν νομίμως το έργο αυτό βάσει ολοκληρωμένης εκπαίδευσης αναγνωρισμένης με το Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό Ψυχοθεραπείας (ECP), συμμετοχής σε αναγνωρισμένους επιστημονικούς φορείς (EFTA/EAP), και δηλωμένης επαγγελματικής δραστηριότητας (ΚΑΔ) στο αντικείμενο.
Για λόγους ασφάλειας δικαίου και προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των ήδη ασκούντων το επάγγελμα, προτείνω να προστεθεί ρητή διάταξη — είτε στο άρθρο 32 είτε στις μεταβατικές διατάξεις — που να διασφαλίζει ότι τυχόν μελλοντικά κριτήρια ειδικότητας/εξειδίκευσης δεν θα εφαρμόζονται αναδρομικά σε όσους ήδη ασκούν νομίμως ψυχοθεραπευτικό έργο, αλλά θα προβλέπεται σαφής διαδικασία αναγνώρισης της ήδη αποκτηθείσας εκπαίδευσης και κλινικής εμπειρίας τους (κεκτημένα δικαιώματα).
Το σχέδιο νόμου αναθέτει στο Εθνικό Παρατηρητήριο τη διασφάλιση ποιότητας των υπηρεσιών ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής ψυχικής υγείας «στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα» (άρθρο 32 §1γ), χωρίς όμως να αναφέρεται πουθενά στο κείμενο η ρύθμιση ζητημάτων που ήδη επηρεάζουν καθοριστικά την ποιότητα και τους όρους άσκησης του επαγγέλματος:
α) Την παροχή ψυχοθεραπείας/συμβουλευτικής μέσω πλατφορμών που λειτουργούν με αλγοριθμική αντιστοίχιση θεραπευτή-λήπτη και καθορίζουν ουσιαστικά ελάχιστες αμοιβές, χωρίς εποπτεία ως προς την επιστημονική επάρκεια ή τους όρους παροχής.
β) Την ίδρυση και λειτουργία κέντρων αξιολόγησης/παρέμβασης για νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπου δεν προκύπτει σαφές πλαίσιο αδειοδότησης ή ελάχιστων προσοντολογικών προϋποθέσεων για το προσωπικό.
γ) Τη συγγραφή και διάχυση ενημερωτικού/ψυχοεκπαιδευτικού περιεχομένου σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιδίως από μη εξειδικευμένα ή μη πιστοποιημένα άτομα. Επισημαίνεται ότι ο προτεινόμενος Κώδικας Ηθικής και Δεοντολογίας (άρθρο 24, νέο άρθρο 9Α ν. 991/1979) αναφέρεται στην ορθή χρήση κοινωνικών δικτύων, πλην όμως δεσμεύει αποκλειστικά τα μέλη του Πα.Συ.Ψυ. — δεν καλύπτει, δηλαδή, το ευρύτερο και ολοένα διογκούμενο φαινόμενο παραγωγής ψυχοεκπαιδευτικού λόγου από πρόσωπα εκτός του επαγγέλματος, με πιθανό αντίκτυπο στη δημόσια ψυχική υγεία που το ίδιο το άρθρο 31 §2γ θέτει ως σκοπό προστασίας.
Προτείνεται να συμπεριληφθεί ρητά στις αρμοδιότητες του άρθρου 32 η διαμόρφωση κατευθυντήριων οδηγιών και για τα τρία αυτά ζητήματα, ώστε να μην παραμείνουν εκτός του νέου θεσμικού πλαισίου ποιότητας και προστασίας του κοινού.
Επιπλέον, παρατηρείται ότι η θεσμική αρχιτεκτονική του άρθρου 32 αναθέτει την τελική εισήγηση κριτηρίων ειδικότητας/εξειδίκευσης στην αρμόδια επιτροπή του ΚΕ.Σ.Υ., με τον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων να συμμετέχει μόνο ως συνεργαζόμενος φορέας (§3β) και όχι ως συναποφασίζων. Παράλληλα, ο όρος «ψυχίατρος» δεν απαντάται πουθενά στο νομοσχέδιο, με αποτέλεσμα να μην καθίσταται σαφές αν και με ποιες προϋποθέσεις εκπαίδευσης, πιστοποίησης και εποπτείας θα υπόκειται η άσκηση ψυχοθεραπείας από ψυχιάτρους στο ίδιο πλαίσιο ποιότητας που θα ισχύσει για τους ψυχολόγους. Για τη διασφάλιση ισότιμης και διεπιστημονικά ισορροπημένης μεταχείρισης, προτείνεται να διευκρινιστεί ρητά το καθεστώς αυτό, καθώς και να ενισχυθεί ο ρόλος του Πα.Συ.Ψυ. σε επίπεδο συναπόφασης, όχι μόνο συνεργασίας, για ζητήματα που αφορούν άμεσα το επάγγελμα του ψυχολόγου.
Διακριτές υπηρεσίες και σαφής εφαρμογή της απαλλαγής ΦΠΑ
Ζητείται να αποσαφηνιστεί ρητά ότι η προβλεπόμενη από τον Κώδικα ΦΠΑ απαλλαγή των υπηρεσιών ψυχολόγων εξακολουθεί να ισχύει πλήρως και διαρκώς, χωρίς η θέσπιση του νέου πλαισίου για την ψυχοθεραπεία και την ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση να μπορεί να ερμηνευθεί ως περιορισμός ή κατάργησή της.
Η απαλλαγή πρέπει να εφαρμόζεται με βάση την πραγματική φύση της παρεχόμενης υπηρεσίας. Η ατομική ψυχοθεραπεία, η ομαδική ψυχοθεραπεία και κάθε άλλη υπηρεσία που παρέχεται από ψυχολόγο στο πλαίσιο της νόμιμης επαγγελματικής του δραστηριότητας και πληροί τις προϋποθέσεις του Κώδικα ΦΠΑ πρέπει να εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται φορολογικά ως απαλλασσόμενη υπηρεσία.
Παράλληλα πρέπει να διακρίνονται οι υπηρεσίες ψυχοθεραπείας από τη θεωρητική εκπαίδευση, την κλινική άσκηση και την επαγγελματική εποπτεία, ώστε κάθε υπηρεσία να αξιολογείται σύμφωνα με την πραγματική φύση και τον σκοπό της.
Προτείνεται να προβλεφθεί ρητά ότι η θέσπιση νέων όρων αναγνώρισης, πιστοποίησης ή εποπτείας στον χώρο της ψυχοθεραπείας δεν επηρεάζει αναδρομικά τη φορολογική μεταχείριση υπηρεσιών που παρασχέθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου.
Για τις προηγούμενες φορολογικές περιόδους πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις και οι διοικητικές οδηγίες που ίσχυαν κατά τον χρόνο παροχής των υπηρεσιών. Νέες προϋποθέσεις πιστοποίησης ή αναγνώρισης δεν μπορούν να αποτελούν, από μόνες τους, λόγο αναδρομικού καταλογισμού ΦΠΑ.
Προτείνεται συνεπώς να προστεθεί διάταξη με το ακόλουθο περιεχόμενο:
«Η θέσπιση του παρόντος πλαισίου δεν θίγει την εφαρμογή των απαλλαγών από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας που προβλέπονται από τον Κώδικα ΦΠΑ για τις υπηρεσίες ψυχολόγων και τις λοιπές υπηρεσίες που πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις απαλλαγής.
Οι απαλλαγές εφαρμόζονται σύμφωνα με την πραγματική φύση και τον σκοπό της εκάστοτε παρεχόμενης υπηρεσίας.
Για υπηρεσίες που παρασχέθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος εφαρμόζεται το φορολογικό και κανονιστικό πλαίσιο που ίσχυε κατά τον χρόνο παροχής τους. Νέες προϋποθέσεις αδειοδότησης, πιστοποίησης ή αναγνώρισης δεν εφαρμόζονται αναδρομικά και δεν αποτελούν αυτοτελή λόγο καταλογισμού ΦΠΑ για προγενέστερες περιόδους.
Η μελλοντική ρύθμιση της ψυχοθεραπείας, της ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης και των σχετικών φορέων δεν περιορίζει την απαλλαγή από τον ΦΠΑ υπηρεσιών που παρέχονται από ψυχολόγους, εφόσον πληρούνται οι εκάστοτε νόμιμες προϋποθέσεις της απαλλαγής.»
Παράλληλα ζητείται η έκδοση ειδικής εγκυκλίου της ΑΑΔΕ, ώστε να αποσαφηνιστεί η εφαρμογή των απαλλαγών στην ατομική και ομαδική ψυχοθεραπεία, στην κλινική εποπτεία και στις σύνθετες ψυχοθεραπευτικές υπηρεσίες, τόσο για το μέλλον όσο και για εκκρεμείς ελέγχους προηγούμενων φορολογικών περιόδων.
Σταύρος Χαραλαμπίδης
Ψυχολόγος· Ψυχαναλυτής · Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής · Ιδρυτής & Διευθυντής Ινστιτούτου Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπείας
Ζητείται να αποσαφηνιστεί ρητά ότι η προβλεπόμενη από τον Κώδικα ΦΠΑ απαλλαγή των υπηρεσιών ψυχολόγων εξακολουθεί να ισχύει πλήρως και διαρκώς, χωρίς η θέσπιση του νέου πλαισίου για την ψυχοθεραπεία και την ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση να μπορεί να ερμηνευθεί ως περιορισμός ή κατάργησή της.
Η απαλλαγή πρέπει να εφαρμόζεται με βάση την πραγματική φύση της παρεχόμενης υπηρεσίας. Η ατομική ψυχοθεραπεία, η ομαδική ψυχοθεραπεία και κάθε άλλη υπηρεσία που παρέχεται από ψυχολόγο στο πλαίσιο της νόμιμης επαγγελματικής του δραστηριότητας και πληροί τις προϋποθέσεις του Κώδικα ΦΠΑ πρέπει να εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται φορολογικά ως απαλλασσόμενη υπηρεσία.
Παράλληλα πρέπει να διακρίνονται οι υπηρεσίες ψυχοθεραπείας από τη θεωρητική εκπαίδευση, την κλινική άσκηση και την επαγγελματική εποπτεία, ώστε κάθε υπηρεσία να αξιολογείται σύμφωνα με την πραγματική φύση και τον σκοπό της.
Προτείνεται να προβλεφθεί ρητά ότι η θέσπιση νέων όρων αναγνώρισης, πιστοποίησης ή εποπτείας στον χώρο της ψυχοθεραπείας δεν επηρεάζει αναδρομικά τη φορολογική μεταχείριση υπηρεσιών που παρασχέθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου.
Για τις προηγούμενες φορολογικές περιόδους πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις και οι διοικητικές οδηγίες που ίσχυαν κατά τον χρόνο παροχής των υπηρεσιών. Νέες προϋποθέσεις πιστοποίησης ή αναγνώρισης δεν μπορούν να αποτελούν, από μόνες τους, λόγο αναδρομικού καταλογισμού ΦΠΑ.
Προτείνεται συνεπώς να προστεθεί διάταξη με το ακόλουθο περιεχόμενο:
«Η θέσπιση του παρόντος πλαισίου δεν θίγει την εφαρμογή των απαλλαγών από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας που προβλέπονται από τον Κώδικα ΦΠΑ για τις υπηρεσίες ψυχολόγων και τις λοιπές υπηρεσίες που πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις απαλλαγής.
Οι απαλλαγές εφαρμόζονται σύμφωνα με την πραγματική φύση και τον σκοπό της εκάστοτε παρεχόμενης υπηρεσίας.
Για υπηρεσίες που παρασχέθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος εφαρμόζεται το φορολογικό και κανονιστικό πλαίσιο που ίσχυε κατά τον χρόνο παροχής τους. Νέες προϋποθέσεις αδειοδότησης, πιστοποίησης ή αναγνώρισης δεν εφαρμόζονται αναδρομικά και δεν αποτελούν αυτοτελή λόγο καταλογισμού ΦΠΑ για προγενέστερες περιόδους.
Η μελλοντική ρύθμιση της ψυχοθεραπείας, της ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης και των σχετικών φορέων δεν περιορίζει την απαλλαγή από τον ΦΠΑ υπηρεσιών που παρέχονται από ψυχολόγους, εφόσον πληρούνται οι εκάστοτε νόμιμες προϋποθέσεις της απαλλαγής.»
Παράλληλα ζητείται η έκδοση ειδικής εγκυκλίου της ΑΑΔΕ, ώστε να αποσαφηνιστεί η εφαρμογή των απαλλαγών στην ατομική και ομαδική ψυχοθεραπεία, στην κλινική εποπτεία και στις σύνθετες ψυχοθεραπευτικές υπηρεσίες, τόσο για το μέλλον όσο και για εκκρεμείς ελέγχους προηγούμενων φορολογικών περιόδων.
Σταύρος Χαραλαμπίδης
Ψυχολόγος· Ψυχαναλυτής · Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής · Ιδρυτής & Διευθυντής Ινστιτούτου Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπείας
Η σύσταση γνωμοδοτικού οργάνου χρειάζεται να συνδεθεί με συγκεκριμένη πορεία προς ενιαίο πλαίσιο ψυχοθεραπευτικής επάρκειας και λογοδοσίας. Το μητρώο και η προστασία τίτλου προϋποθέτουν σαφείς κανόνες πρόσβασης και μετάβασης.
Ζητείται αυτοτελής θεσμική κατοχύρωση της ψυχοθεραπευτικής ιδιότητας, με ενιαία κριτήρια επάρκειας, δημόσιο μητρώο και προστασία του τίτλου. Η διεπιστημονική πρόσβαση δεν μπορεί να σημαίνει απουσία προσόντων, ούτε να εξαρτάται αποκλειστικά από την ιδιότητα του ψυχολόγου. Οι βασικές επιλογές πρέπει να περιληφθούν σε νόμο.
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη. Νέο άρθρο με τίτλο «Νομοθετική ολοκλήρωση του πλαισίου ψυχοθεραπείας».
«1. Εντός δώδεκα μηνών από τη συγκρότηση του Παρατηρητηρίου, το Υπουργείο Υγείας θέτει σε δημόσια διαβούλευση σχέδιο ειδικού νομοθετικού πλαισίου για την ψυχοθεραπεία, μετά από εισήγηση του Παρατηρητηρίου και γνώμη του ΚΕΣΥ.
2. Το πλαίσιο προβλέπει τις επιλέξιμες βασικές σπουδές, την απαιτούμενη ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση και κλινική επάρκεια, δημόσιο μητρώο υπό την ευθύνη του Υπουργείου Υγείας, προϋποθέσεις άσκησης και προστασία του τίτλου. Ορίζει αποφασίζουσες αρχές, κοινές δεοντολογικές εγγυήσεις, διαδικασία παραπόνων και ένδικη προστασία. Το Παρατηρητήριο διατηρεί γνωμοδοτικό ρόλο.
3. Οι κανόνες συντονίζονται με την εποπτεία των βασικών επαγγελμάτων, διαχωρίζουν τη συμβουλευτική ψυχικής υγείας και ενσωματώνουν αναγνώριση προηγούμενης επάρκειας και μεταβατική προστασία. Δεν απονέμεται αποκλειστικότητα σε κλάδο χωρίς ειδική επιστημονική και αναλογική τεκμηρίωση.
4. Η προστασία του νέου τίτλου και οι νέες προϋποθέσεις άσκησης ενεργοποιούνται μόνο με ειδικό νόμο και λειτουργική διαδικασία εγγραφής, μετά τη νόμιμη μετάβαση. Η παρούσα διάταξη δεν εισάγει αυτοτελώς κύρωση ούτε αναδρομική απαίτηση κατοχής νέας άδειας.»
Ζητείται ρητή διαδικασία αναγνώρισης της ήδη πραγματοποιηθείσας εκπαίδευσης, εποπτευόμενης άσκησης και επαγγελματικής εμπειρίας. Η μη κατοχή πιστοποίησης που θεσπίζεται για πρώτη φορά δεν μπορεί να αποτελεί μόνη αιτία απόρριψης του παλαιού εκπαιδευτικού έργου. Αντίστοιχα, οι ιδιωτικές και διεθνείς επαγγελματικές πιστοποιήσεις πρέπει να αξιολογούνται ως τεκμήρια, χωρίς να εξομοιώνονται με κρατικές άδειες.
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη. Νέο άρθρο με τίτλο «Αξιολόγηση προηγούμενης ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης και επάρκειας».
«1. Όσοι έχουν ολοκληρώσει ή αρχίσει πρόγραμμα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης πριν από τη δημοσίευση του παρόντος δικαιούνται εξατομικευμένη αξιολόγηση της προηγούμενης εκπαίδευσης και εμπειρίας τους για την ένταξη στο νέο ειδικό πλαίσιο. Η αξιολόγηση δεν αποκλείεται αποκλειστικά επειδή ο επαγγελματίας ή ο φορέας δεν κατείχε ειδική πιστοποίηση που θεσπίζεται για πρώτη φορά.
2. Ο φάκελος υποβάλλεται στη Διεύθυνση Ιατρών, Λοιπών Επιστημόνων και Επαγγελματιών Υγείας του Υπουργείου Υγείας. Περιλαμβάνει, κατά περίπτωση, βασικό τίτλο και επαγγελματική άδεια όπου απαιτείται, πρόγραμμα και ώρες θεωρίας, αποδεικτικά κλινικής άσκησης και εποπτείας, πιστοποιήσεις ολοκλήρωσης, προσόντα εκπαιδευτών και τεκμήρια εμπειρίας. Για την προσωπική θεραπεία αρκεί βεβαίωση συμμετοχής και διάρκειας, χωρίς θεραπευτικό περιεχόμενο ή δεδομένα τρίτων.
3. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας, μετά από γνώμη του ΚΕΣΥ, συγκροτείται πενταμελής διεπιστημονική επιτροπή αξιολόγησης, με τεκμηριωμένη εμπειρία στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και εποπτεία και χωρίς πλειοψηφία ενός επαγγελματικού κλάδου. Μέλος με σχέση προς τον αιτούντα ή τον φορέα εκπαίδευσής του απέχει. Η επιτροπή εισηγείται αιτιολογημένα στον Υπουργό Υγείας.»
Η αξιολόγηση εξετάζει το περιεχόμενο, τη διάρκεια, την εποπτεία, τις μαθησιακές εκβάσεις και την αποδεδειγμένη επάρκεια. Αναγνωρίζει τις ισοδύναμες ενότητες και προσδιορίζει ειδικά κάθε ουσιώδες κενό. Συμπληρωματική εκπαίδευση ή αξιολόγηση επιβάλλεται μόνο για τα τεκμηριωμένα κενά. Η εμπειρία συνεκτιμάται, χωρίς να εξομοιώνεται αυτομάτως με κάθε απαιτούμενο εκπαιδευτικό συστατικό.
5. Πιστοποιήσεις επιστημονικών ή επαγγελματικών ενώσεων της ημεδαπής ή της αλλοδαπής αποτελούν συνεκτιμώμενα αποδεικτικά στοιχεία, με έλεγχο του εκδότη, των κριτηρίων και του περιεχομένου τους. Δεν θεμελιώνουν αυτοδικαίως ακαδημαϊκή ισοτιμία, κρατική αναγνώριση ή άδεια άσκησης επαγγέλματος. Δεν θίγονται οι ειδικές διαδικασίες αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων και ακαδημαϊκών τίτλων.
6. Τα προγενέστερα ιδιωτικά πιστοποιητικά και διπλώματα δεν απορρίπτονται ως αποδεικτικά της πραγματοποιηθείσας εκπαίδευσης μόνο επειδή δεν πληρούν μεταγενέστερο τύπο ή νέα διαδικασία πιστοποίησης. Η γνησιότητα, το περιεχόμενο και η ακρίβεια της παρουσίασής τους ελέγχονται αυτοτελώς. Η αντιστοίχιση δεν τα μετατρέπει σε πανεπιστημιακούς ή κρατικούς τίτλους.
7. Η τελική απόφαση εκδίδεται εντός έξι μηνών από τη συμπλήρωση του φακέλου. Προσδιορίζει τι αναγνωρίζεται, για ποιον σκοπό, ποιες συμπληρωματικές απαιτήσεις απομένουν και από πότε παράγονται αποτελέσματα. Πριν από δυσμενή κρίση παρέχονται πρόσβαση στα κρίσιμα στοιχεία, με τις νόμιμες εξαιρέσεις, και προηγούμενη ακρόαση. Η απόφαση δεν έχει αναδρομικό αδειοδοτικό αποτέλεσμα. Η αίτηση δεν συνιστά αφ’ εαυτής ομολογία προηγούμενης παράνομης άσκησης.
8. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας, μετά από γνώμη του ΚΕΣΥ και δημόσια διαβούλευση, εξειδικεύονται αποκλειστικά η μορφή του φακέλου, τα αποδεικτικά μέσα και η μέθοδος αντιστοίχισης εντός των εγγυήσεων του παρόντος. Δεν δύναται να αποκλειστεί συλλήβδην προηγούμενη εκπαίδευση μόνο λόγω έλλειψης της νέας πιστοποίησης. Διατηρούνται οι νόμιμες διοικητικές προσφυγές και η δικαστική προστασία.»
Ζητείται αυτοτελής θεσμική κατοχύρωση της ψυχοθεραπευτικής ιδιότητας, με ενιαία κριτήρια επάρκειας, δημόσιο μητρώο και προστασία του τίτλου. Η διεπιστημονική πρόσβαση δεν μπορεί να σημαίνει απουσία προσόντων, ούτε να εξαρτάται αποκλειστικά από την ιδιότητα του ψυχολόγου. Οι βασικές επιλογές πρέπει να περιληφθούν σε νόμο.
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη. Νέο άρθρο με τίτλο «Νομοθετική ολοκλήρωση του πλαισίου ψυχοθεραπείας».
«1. Εντός δώδεκα μηνών από τη συγκρότηση του Παρατηρητηρίου, το Υπουργείο Υγείας θέτει σε δημόσια διαβούλευση σχέδιο ειδικού νομοθετικού πλαισίου για την ψυχοθεραπεία, μετά από εισήγηση του Παρατηρητηρίου και γνώμη του ΚΕΣΥ.
2. Το πλαίσιο προβλέπει τις επιλέξιμες βασικές σπουδές, την απαιτούμενη ψυχοθεραπευτική εξειδίκευση και κλινική επάρκεια, δημόσιο μητρώο υπό την ευθύνη του Υπουργείου Υγείας, προϋποθέσεις άσκησης και προστασία του τίτλου. Ορίζει αποφασίζουσες αρχές, κοινές δεοντολογικές εγγυήσεις, διαδικασία παραπόνων και ένδικη προστασία. Το Παρατηρητήριο διατηρεί γνωμοδοτικό ρόλο.
3. Οι κανόνες συντονίζονται με την εποπτεία των βασικών επαγγελμάτων, διαχωρίζουν τη συμβουλευτική ψυχικής υγείας και ενσωματώνουν αναγνώριση προηγούμενης επάρκειας και μεταβατική προστασία. Δεν απονέμεται αποκλειστικότητα σε κλάδο χωρίς ειδική επιστημονική και αναλογική τεκμηρίωση.
4. Η προστασία του νέου τίτλου και οι νέες προϋποθέσεις άσκησης ενεργοποιούνται μόνο με ειδικό νόμο και λειτουργική διαδικασία εγγραφής, μετά τη νόμιμη μετάβαση. Η παρούσα διάταξη δεν εισάγει αυτοτελώς κύρωση ούτε αναδρομική απαίτηση κατοχής νέας άδειας.»
Ζητείται ρητή διαδικασία αναγνώρισης της ήδη πραγματοποιηθείσας εκπαίδευσης, εποπτευόμενης άσκησης και επαγγελματικής εμπειρίας. Η μη κατοχή πιστοποίησης που θεσπίζεται για πρώτη φορά δεν μπορεί να αποτελεί μόνη αιτία απόρριψης του παλαιού εκπαιδευτικού έργου. Αντίστοιχα, οι ιδιωτικές και διεθνείς επαγγελματικές πιστοποιήσεις πρέπει να αξιολογούνται ως τεκμήρια, χωρίς να εξομοιώνονται με κρατικές άδειες.
Προτεινόμενη νομοτεχνική προσθήκη. Νέο άρθρο με τίτλο «Αξιολόγηση προηγούμενης ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης και επάρκειας».
«1. Όσοι έχουν ολοκληρώσει ή αρχίσει πρόγραμμα ψυχοθεραπευτικής εξειδίκευσης πριν από τη δημοσίευση του παρόντος δικαιούνται εξατομικευμένη αξιολόγηση της προηγούμενης εκπαίδευσης και εμπειρίας τους για την ένταξη στο νέο ειδικό πλαίσιο. Η αξιολόγηση δεν αποκλείεται αποκλειστικά επειδή ο επαγγελματίας ή ο φορέας δεν κατείχε ειδική πιστοποίηση που θεσπίζεται για πρώτη φορά.
2. Ο φάκελος υποβάλλεται στη Διεύθυνση Ιατρών, Λοιπών Επιστημόνων και Επαγγελματιών Υγείας του Υπουργείου Υγείας. Περιλαμβάνει, κατά περίπτωση, βασικό τίτλο και επαγγελματική άδεια όπου απαιτείται, πρόγραμμα και ώρες θεωρίας, αποδεικτικά κλινικής άσκησης και εποπτείας, πιστοποιήσεις ολοκλήρωσης, προσόντα εκπαιδευτών και τεκμήρια εμπειρίας. Για την προσωπική θεραπεία αρκεί βεβαίωση συμμετοχής και διάρκειας, χωρίς θεραπευτικό περιεχόμενο ή δεδομένα τρίτων.
3. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας, μετά από γνώμη του ΚΕΣΥ, συγκροτείται πενταμελής διεπιστημονική επιτροπή αξιολόγησης, με τεκμηριωμένη εμπειρία στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και εποπτεία και χωρίς πλειοψηφία ενός επαγγελματικού κλάδου. Μέλος με σχέση προς τον αιτούντα ή τον φορέα εκπαίδευσής του απέχει. Η επιτροπή εισηγείται αιτιολογημένα στον Υπουργό Υγείας.»
Η αξιολόγηση εξετάζει το περιεχόμενο, τη διάρκεια, την εποπτεία, τις μαθησιακές εκβάσεις και την αποδεδειγμένη επάρκεια. Αναγνωρίζει τις ισοδύναμες ενότητες και προσδιορίζει ειδικά κάθε ουσιώδες κενό. Συμπληρωματική εκπαίδευση ή αξιολόγηση επιβάλλεται μόνο για τα τεκμηριωμένα κενά. Η εμπειρία συνεκτιμάται, χωρίς να εξομοιώνεται αυτομάτως με κάθε απαιτούμενο εκπαιδευτικό συστατικό.
5. Πιστοποιήσεις επιστημονικών ή επαγγελματικών ενώσεων της ημεδαπής ή της αλλοδαπής αποτελούν συνεκτιμώμενα αποδεικτικά στοιχεία, με έλεγχο του εκδότη, των κριτηρίων και του περιεχομένου τους. Δεν θεμελιώνουν αυτοδικαίως ακαδημαϊκή ισοτιμία, κρατική αναγνώριση ή άδεια άσκησης επαγγέλματος. Δεν θίγονται οι ειδικές διαδικασίες αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων και ακαδημαϊκών τίτλων.
6. Τα προγενέστερα ιδιωτικά πιστοποιητικά και διπλώματα δεν απορρίπτονται ως αποδεικτικά της πραγματοποιηθείσας εκπαίδευσης μόνο επειδή δεν πληρούν μεταγενέστερο τύπο ή νέα διαδικασία πιστοποίησης. Η γνησιότητα, το περιεχόμενο και η ακρίβεια της παρουσίασής τους ελέγχονται αυτοτελώς. Η αντιστοίχιση δεν τα μετατρέπει σε πανεπιστημιακούς ή κρατικούς τίτλους.
7. Η τελική απόφαση εκδίδεται εντός έξι μηνών από τη συμπλήρωση του φακέλου. Προσδιορίζει τι αναγνωρίζεται, για ποιον σκοπό, ποιες συμπληρωματικές απαιτήσεις απομένουν και από πότε παράγονται αποτελέσματα. Πριν από δυσμενή κρίση παρέχονται πρόσβαση στα κρίσιμα στοιχεία, με τις νόμιμες εξαιρέσεις, και προηγούμενη ακρόαση. Η απόφαση δεν έχει αναδρομικό αδειοδοτικό αποτέλεσμα. Η αίτηση δεν συνιστά αφ’ εαυτής ομολογία προηγούμενης παράνομης άσκησης.
8. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας, μετά από γνώμη του ΚΕΣΥ και δημόσια διαβούλευση, εξειδικεύονται αποκλειστικά η μορφή του φακέλου, τα αποδεικτικά μέσα και η μέθοδος αντιστοίχισης εντός των εγγυήσεων του παρόντος. Δεν δύναται να αποκλειστεί συλλήβδην προηγούμενη εκπαίδευση μόνο λόγω έλλειψης της νέας πιστοποίησης. Διατηρούνται οι νόμιμες διοικητικές προσφυγές και η δικαστική προστασία.»
Συνεισφέρετε στον δημόσιο διάλογο!
Γράψτε το σχόλιό σας
Μπορείτε να συμμετέχετε χωρίς λογαριασμό, επιβεβαιώνοντας μόνο το email σας, ή με σύνδεση μέσω TaxisNet, που επιβεβαιώνει την ταυτότητά σας. Σε κάθε περίπτωση, εσείς επιλέγετε αν το όνομά σας θα εμφανίζεται δημόσια στο σχόλιό σας.