Άρθρα 17 και 18 (νέα άρθρα 86Δ, 86Ε): Διαδικασία επιλογής Προϊσταμένων Γενικής Διεύθυνσης, Διεύθυνσης και Τμήματος
Η ειδική δοκιμασία μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο εφόσον αξιολογεί πραγματικές διοικητικές ικανότητες. Η χρήση υποθετικών σεναρίων είναι συνεπώς θετική κατεύθυνση.
Παρατηρήσεις
Η «ειδική δοκιμασία» της παρ. 3 του άρθρου 86Δ, μολονότι αποφεύγει τον όρο «συνέντευξη», περιλαμβάνει ουσιαστικά προφορική εξέταση με χρήση ψυχομετρικών εργαλείων και αξιολόγηση διοικητικών ικανοτήτων (προγραμματισμός, συντονισμός, ανάληψη πρωτοβουλιών, διαχείριση κρίσεων) μέσω σεναρίων ή ερωτήσεων πολλαπλών επιλογών. Η επιστημονική βασιμότητα αυτής της μεθοδολογίας για την αξιολόγηση σύνθετων διοικητικών ικανοτήτων είναι, στην καλύτερη περίπτωση, αμφισβητούμενη: η διεθνής βιβλιογραφία περί κέντρων αξιολόγησης (assessment centers) δείχνει ότι έγκυρη πρόβλεψη διοικητικής επάρκειας απαιτεί πολλαπλές, σταθμισμένες ασκήσεις προσομοίωσης, όχι μεμονωμένη προφορική ή γραπτή δοκιμασία με ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών. Δεν υπάρχει, εξάλλου, μία «σωστή» απάντηση σε ζητήματα ανάληψης πρωτοβουλίας ή διαχείρισης κρίσεων, ώστε η μέθοδος αυτή να παράγει αξιόπιστα, συγκρίσιμα αποτελέσματα.
Η δυνατότητα του Συμβουλίου να ζητά πρόσθετα στοιχεία από τον υπηρεσιακό φάκελο ορισμένων μόνο υποψηφίων, χωρίς σαφή κριτήρια επιλογής των υποψηφίων αυτών, δημιουργεί κίνδυνο άνισης μεταχείρισης.
Η συμμετοχή στην προφορική εξέταση εξειδικευμένων στη χρήση ψυχομετρικών εργαλείων επαγγελματιών, χωρίς δικαίωμα βαθμολόγησης αλλά με ουσιαστική επιρροή στη διαμόρφωση της κρίσης του Συμβουλίου, δεν συνοδεύεται από κανένα δημοσιευμένο πρότυπο επιλογής των επαγγελματιών αυτών, ούτε από πρότυπα εγκυρότητας και αξιοπιστίας των χρησιμοποιούμενων ψυχομετρικών εργαλείων.
Η τελική επιλογή παραμένει στον Υπουργό ή στο ανώτατο όργανο διοίκησης του φορέα, ο οποίος επιλέγει μεταξύ των υποψηφίων με τις υψηλότερες βαθμολογίες βάσει «καταλληλότητας» σε περίπτωση ισοβαθμίας. Η έννοια της καταλληλότητας δεν προσδιορίζεται με κανένα τρόπο και κινδυνεύει να λειτουργήσει ως άτυπο, ανεξέλεγκτο φίλτρο που ανατρέπει την αντικειμενικότητα της προηγηθείσας διαδικασίας μοριοδότησης.
Δεν προσδιορίζονται κριτήρια στις προκηρύξεις πολλαπλών θέσεων, όπου απαιτείται αντιστοίχιση κάθε επιλεγέντος σε συγκεκριμένη θέση.
Προτάσεις
Να θεμελιωθεί η «ειδική δοκιμασία» σε αναγνωρισμένη μεθοδολογία αξιολόγησης διοικητικών ικανοτήτων (π.χ. δομημένο κέντρο αξιολόγησης με πολλαπλές, σταθμισμένες ασκήσεις προσομοίωσης), με δημοσίευση της μεθοδολογίας πριν από την πρώτη εφαρμογή.
Να μεταφερθεί η τελική επιλογή στο αρμόδιο Συμβούλιο Επιλογής του ΑΣΕΠ, ή, εναλλακτικά, να περιοριστεί ρητά η διακριτική ευχέρεια του Υπουργού σε αντικειμενικά, δημοσιευμένα κριτήρια, ώστε η επιλογή να μην ισοδυναμεί με ελεύθερη επιλογή μεταξύ των πρώτων στη σειρά κατάταξης.
Να προσδιοριστεί εκ των προτέρων ο κανόνας αντιστοίχισης προσώπου και συγκεκριμένης θέσης σε προκηρύξεις πολλαπλών θέσεων (π.χ. σειρά κατάταξης σε συνδυασμό με τη δηλωμένη προτίμηση του υποψηφίου), ή, εναλλακτικά, να επεκταθεί σε όλες τις θέσεις ευθύνης το μοντέλο αυτόματης ανάδειξης από το Συμβούλιο του ΑΣΕΠ που ήδη ισχύει για τις οριζόντιες θέσεις.
Να προσδιοριστούν στον νόμο ελάχιστα κριτήρια επιλογής και πιστοποίησης των εξειδικευμένων επαγγελματιών χρήσης ψυχομετρικών εργαλείων, καθώς και πρότυπα εγκυρότητας και αξιοπιστίας των εργαλείων που χρησιμοποιούνται.
Να προσδιοριστεί το περιεχόμενο της έννοιας «καταλληλότητα» με αντικειμενικά, εκ των προτέρων γνωστά κριτήρια, ώστε να μην λειτουργεί ως άτυπο φίλτρο ανατροπής της αντικειμενικής διαδικασίας.
Να προσδιοριστούν αντικειμενικά κριτήρια αντιστοίχισης προσώπου και συγκεκριμένης θέσης σε προκηρύξεις πολλαπλών θέσεων (π.χ. σειρά βαθμολογίας ή δηλωμένη προτίμηση υποψηφίου), ή, εναλλακτικά, να επεκταθεί σε όλες τις θέσεις ευθύνης το μοντέλο αυτόματης ανάδειξης από το Συμβούλιο του ΑΣΕΠ που ήδη ισχύει για τις οριζόντιες θέσεις.
Να προσδιοριστούν τα κριτήρια βάσει των οποίων το Συμβούλιο αναζητά πρόσθετα στοιχεία από τον φάκελο συγκεκριμένων μόνο υποψηφίων.
Η ειδική δοκιμασία μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο εφόσον αξιολογεί πραγματικές διοικητικές ικανότητες. Η χρήση υποθετικών σεναρίων είναι συνεπώς θετική κατεύθυνση.
Παρατηρήσεις
Η «ειδική δοκιμασία» της παρ. 3 του άρθρου 86Δ, μολονότι αποφεύγει τον όρο «συνέντευξη», περιλαμβάνει ουσιαστικά προφορική εξέταση με χρήση ψυχομετρικών εργαλείων και αξιολόγηση διοικητικών ικανοτήτων (προγραμματισμός, συντονισμός, ανάληψη πρωτοβουλιών, διαχείριση κρίσεων) μέσω σεναρίων ή ερωτήσεων πολλαπλών επιλογών. Η επιστημονική βασιμότητα αυτής της μεθοδολογίας για την αξιολόγηση σύνθετων διοικητικών ικανοτήτων είναι, στην καλύτερη περίπτωση, αμφισβητούμενη: η διεθνής βιβλιογραφία περί κέντρων αξιολόγησης (assessment centers) δείχνει ότι έγκυρη πρόβλεψη διοικητικής επάρκειας απαιτεί πολλαπλές, σταθμισμένες ασκήσεις προσομοίωσης, όχι μεμονωμένη προφορική ή γραπτή δοκιμασία με ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών. Δεν υπάρχει, εξάλλου, μία «σωστή» απάντηση σε ζητήματα ανάληψης πρωτοβουλίας ή διαχείρισης κρίσεων, ώστε η μέθοδος αυτή να παράγει αξιόπιστα, συγκρίσιμα αποτελέσματα.
Η δυνατότητα του Συμβουλίου να ζητά πρόσθετα στοιχεία από τον υπηρεσιακό φάκελο ορισμένων μόνο υποψηφίων, χωρίς σαφή κριτήρια επιλογής των υποψηφίων αυτών, δημιουργεί κίνδυνο άνισης μεταχείρισης.
Η συμμετοχή στην προφορική εξέταση εξειδικευμένων στη χρήση ψυχομετρικών εργαλείων επαγγελματιών, χωρίς δικαίωμα βαθμολόγησης αλλά με ουσιαστική επιρροή στη διαμόρφωση της κρίσης του Συμβουλίου, δεν συνοδεύεται από κανένα δημοσιευμένο πρότυπο επιλογής των επαγγελματιών αυτών, ούτε από πρότυπα εγκυρότητας και αξιοπιστίας των χρησιμοποιούμενων ψυχομετρικών εργαλείων.
Η τελική επιλογή παραμένει στον Υπουργό ή στο ανώτατο όργανο διοίκησης του φορέα, ο οποίος επιλέγει μεταξύ των υποψηφίων με τις υψηλότερες βαθμολογίες βάσει «καταλληλότητας» σε περίπτωση ισοβαθμίας. Η έννοια της καταλληλότητας δεν προσδιορίζεται με κανένα τρόπο και κινδυνεύει να λειτουργήσει ως άτυπο, ανεξέλεγκτο φίλτρο που ανατρέπει την αντικειμενικότητα της προηγηθείσας διαδικασίας μοριοδότησης.
Δεν προσδιορίζονται κριτήρια στις προκηρύξεις πολλαπλών θέσεων, όπου απαιτείται αντιστοίχιση κάθε επιλεγέντος σε συγκεκριμένη θέση.
Προτάσεις
Να θεμελιωθεί η «ειδική δοκιμασία» σε αναγνωρισμένη μεθοδολογία αξιολόγησης διοικητικών ικανοτήτων (π.χ. δομημένο κέντρο αξιολόγησης με πολλαπλές, σταθμισμένες ασκήσεις προσομοίωσης), με δημοσίευση της μεθοδολογίας πριν από την πρώτη εφαρμογή.
Να μεταφερθεί η τελική επιλογή στο αρμόδιο Συμβούλιο Επιλογής του ΑΣΕΠ, ή, εναλλακτικά, να περιοριστεί ρητά η διακριτική ευχέρεια του Υπουργού σε αντικειμενικά, δημοσιευμένα κριτήρια, ώστε η επιλογή να μην ισοδυναμεί με ελεύθερη επιλογή μεταξύ των πρώτων στη σειρά κατάταξης.
Να προσδιοριστεί εκ των προτέρων ο κανόνας αντιστοίχισης προσώπου και συγκεκριμένης θέσης σε προκηρύξεις πολλαπλών θέσεων (π.χ. σειρά κατάταξης σε συνδυασμό με τη δηλωμένη προτίμηση του υποψηφίου), ή, εναλλακτικά, να επεκταθεί σε όλες τις θέσεις ευθύνης το μοντέλο αυτόματης ανάδειξης από το Συμβούλιο του ΑΣΕΠ που ήδη ισχύει για τις οριζόντιες θέσεις.
Να προσδιοριστούν στον νόμο ελάχιστα κριτήρια επιλογής και πιστοποίησης των εξειδικευμένων επαγγελματιών χρήσης ψυχομετρικών εργαλείων, καθώς και πρότυπα εγκυρότητας και αξιοπιστίας των εργαλείων που χρησιμοποιούνται.
Να προσδιοριστεί το περιεχόμενο της έννοιας «καταλληλότητα» με αντικειμενικά, εκ των προτέρων γνωστά κριτήρια, ώστε να μην λειτουργεί ως άτυπο φίλτρο ανατροπής της αντικειμενικής διαδικασίας.
Να προσδιοριστούν αντικειμενικά κριτήρια αντιστοίχισης προσώπου και συγκεκριμένης θέσης σε προκηρύξεις πολλαπλών θέσεων (π.χ. σειρά βαθμολογίας ή δηλωμένη προτίμηση υποψηφίου), ή, εναλλακτικά, να επεκταθεί σε όλες τις θέσεις ευθύνης το μοντέλο αυτόματης ανάδειξης από το Συμβούλιο του ΑΣΕΠ που ήδη ισχύει για τις οριζόντιες θέσεις.
Να προσδιοριστούν τα κριτήρια βάσει των οποίων το Συμβούλιο αναζητά πρόσθετα στοιχεία από τον φάκελο συγκεκριμένων μόνο υποψηφίων.
Στην πράξη, η συμμετοχή του υποψηφίου ΤΕ καθίσταται σε μεγάλο βαθμό προσχηματική. Ο υπάλληλος καλείται να συμμετάσχει στην εξέταση, να εγγραφεί στο Μητρώο, να υποβάλει υποψηφιότητα, να ελεγχθεί και να βαθμολογηθεί, αλλά ακόμη και αν καταταγεί πρώτος δεν μπορεί να επιλεγεί όσο υπάρχει έστω ένας παραδεκτός υποψήφιος ΠΕ. Η εξέταση και η συνολική βαθμολογία του αποκτούν πρακτική σημασία μόνο στην περίπτωση που δεν υπάρχει υποψήφιος της προβαδίζουσας κατηγορίας.
Η παρ. 2 του νέου άρθρου 86Ε (Άρθρο 18 του Σχεδίου Νόμου) επαναφέρει ρητά, πλέον σε επίπεδο νόμου, την εφαρμογή του προβαδίσματος κατηγοριών του άρθρου 97 Κώδικα Κατάστασης στη διαδικασία επιλογής προϊσταμένων Διεύθυνσης και Τμήματος, «όπου αυτό προβλέπεται από τις οικείες οργανικές διατάξεις».
Ο ίδιος αυτός μηχανισμός, όπως έχει αναγνωρίσει και το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών σε απάντησή του προς τη Βουλή το 2022, οδήγησε μετά τις αποφάσεις ΣτΕ Ολ. 2811-2818/2017 στην ευρεία υιοθέτηση από Οργανισμούς της ρήτρας «ΠΕ και εν ελλείψει ΤΕ», που αποκλείει ουσιαστικά τους υπαλλήλους ΤΕ από τη διαδικασία επιλογής προϊσταμένων.
Το Σχέδιο Νόμου έχει την ευκαιρία να κωδικοποιήσει σε επίπεδο νόμου την ίδια την προϋπόθεση που έθεσε η ΣτΕ Ολ.: ότι το προβάδισμα δεν μπορεί να εφαρμόζεται αδιακρίτως σε όλες τις οργανικές μονάδες, παρά μόνο κατόπιν ειδικής, τεκμηριωμένης αιτιολόγησης ανά μονάδα, συναφούς με το πραγματικό της αντικείμενο.
Προτείνουμε την προσθήκη σχετικού εδαφίου στο νέο άρθρο 86Ε §§2-3.
Ο ίδιος αυτός μηχανισμός, όπως έχει αναγνωρίσει και το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών σε απάντησή του προς τη Βουλή το 2022, οδήγησε μετά τις αποφάσεις ΣτΕ Ολ. 2811-2818/2017 στην ευρεία υιοθέτηση από Οργανισμούς της ρήτρας «ΠΕ και εν ελλείψει ΤΕ», που αποκλείει ουσιαστικά τους υπαλλήλους ΤΕ από τη διαδικασία επιλογής προϊσταμένων.
Το Σχέδιο Νόμου έχει την ευκαιρία να κωδικοποιήσει σε επίπεδο νόμου την ίδια την προϋπόθεση που έθεσε η ΣτΕ Ολ.: ότι το προβάδισμα δεν μπορεί να εφαρμόζεται αδιακρίτως σε όλες τις οργανικές μονάδες, παρά μόνο κατόπιν ειδικής, τεκμηριωμένης αιτιολόγησης ανά μονάδα, συναφούς με το πραγματικό της αντικείμενο.
Προτείνουμε την προσθήκη σχετικού εδαφίου στο νέο άρθρο 86Ε §§2-3.
Ενώ το αρμόδιο Συμβούλιο ελέγχει τις προϋποθέσεις, βαθμολογεί τους υποψηφίους, εξετάζει τις ενστάσεις και καταρτίζει τελικό πίνακα κατάταξης (μετά και από γραπτή εξέταση μέσω ΑΣΕΠ), στη συνέχεια ο Υπουργός ή το ανώτατο όργανο διοίκησης μπορεί να επιλέξει μεταξύ των υψηλόβαθμων υποψηφίων χωρίς να δεσμεύεται από τη σειρά κατάταξης. Τότε τι νόημα έχει η όλη διαδικασία;
Σε αυτή τη λογική, η αντικειμενική διαδικασία κινδυνεύει να αποδυναμωθεί ακριβώς στο κρίσιμο στάδιο της τελικής επιλογής, χωρίς να απαιτείται επαρκής αιτιολόγηση για τυχόν απόκλιση από την κατάταξη. Ιδιαίτερα προβληματίζει ότι αιτιολογημένη απόφαση προβλέπεται μόνο για την περίπτωση ισοβαθμίας, όχι όμως όταν επιλέγεται υποψήφιος έναντι άλλου που προηγείται στον πίνακα. Το ζήτημα οξύνεται από την παρ. 3, που επεκτείνει την ίδια διαδικασία και στην επιλογή Προϊσταμένων Τμήματος (ακόμη δηλαδή και στο κατώτερο επίπεδο άσκησης καθηκόντων), κάτι που δεν φαίνεται να συνάδει με μια διαφανή και αξιοκρατική διοίκηση.
Η λογική της επιλογής από τον/της Υπουργό χωρίς να λαμβάνεται υπόψιν η βαθμολογία αντίκειται και στην έννοια της επιτελικότητας αλλά και της απεξάρτησης της δημόσιας διοίκησης από κομματικούς μηχανισμούς και καθιστά προσχηματική όλη την προηγούμενη διαδικασία μοριοδότησης προσόντων, προυπηρεσίας και γραπτής εξέτασης.
Σε αυτή τη λογική, η αντικειμενική διαδικασία κινδυνεύει να αποδυναμωθεί ακριβώς στο κρίσιμο στάδιο της τελικής επιλογής, χωρίς να απαιτείται επαρκής αιτιολόγηση για τυχόν απόκλιση από την κατάταξη. Ιδιαίτερα προβληματίζει ότι αιτιολογημένη απόφαση προβλέπεται μόνο για την περίπτωση ισοβαθμίας, όχι όμως όταν επιλέγεται υποψήφιος έναντι άλλου που προηγείται στον πίνακα. Το ζήτημα οξύνεται από την παρ. 3, που επεκτείνει την ίδια διαδικασία και στην επιλογή Προϊσταμένων Τμήματος (ακόμη δηλαδή και στο κατώτερο επίπεδο άσκησης καθηκόντων), κάτι που δεν φαίνεται να συνάδει με μια διαφανή και αξιοκρατική διοίκηση.
Η λογική της επιλογής από τον/της Υπουργό χωρίς να λαμβάνεται υπόψιν η βαθμολογία αντίκειται και στην έννοια της επιτελικότητας αλλά και της απεξάρτησης της δημόσιας διοίκησης από κομματικούς μηχανισμούς και καθιστά προσχηματική όλη την προηγούμενη διαδικασία μοριοδότησης προσόντων, προυπηρεσίας και γραπτής εξέτασης.
Η επιλογή πρέπει να γίνεται από ΑΣΕΠ η υπηρεσιακό συμβούλιο. Οι διοικητές οργανισμών που τόσα χρόνια τοποθετούσαν υπαλλήλους σε θέσεις ευθύνης με αιτιολογία την εύρυθμη λειτουργία της υπηρεσίας πρέπει να μην έχουν ρόλο σε αυτό.
Συνεισφέρετε στον δημόσιο διάλογο!
Γράψτε το σχόλιό σας
Μπορείτε να συμμετέχετε χωρίς λογαριασμό, επιβεβαιώνοντας μόνο το email σας, ή με σύνδεση μέσω TaxisNet, που επιβεβαιώνει την ταυτότητά σας. Σε κάθε περίπτωση, εσείς επιλέγετε αν το όνομά σας θα εμφανίζεται δημόσια στο σχόλιό σας.