Γενικές παρατηρήσεις επί του Β΄ Μέρους σχεδίου νόμου (σημ. στο κείμενο χρησιμοποιείτε το αρσενικό ως ουδέτερο γένος):
Στην παρ. 7 του άρθρου 103 του Συντάγματος προβλέπεται ότι «7. Η πρόσληψη υπαλλήλων στο Δημόσιο και στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, όπως αυτός καθορίζεται κάθε φορά, πλην των περιπτώσεων της παραγράφου 5, γίνεται είτε με διαγωνισμό είτε με επιλογή σύμφωνα με προκαθορισμένα και αντικειμενικά κριτήρια και υπάγεται στον έλεγχο ανεξάρτητης αρχής, όπως νόμος ορίζει. Νόμος μπορεί να προβλέπει ειδικές διαδικασίες επιλογής που περιβάλλονται με αυξημένες εγγυήσεις διαφάνειας και αξιοκρατίας ή ειδικές διαδικασίες επιλογής προσωπικού για θέσεις το αντικείμενο των οποίων περιβάλλεται από ειδικές συνταγματικές εγγυήσεις ή προσιδιάζει σε σχέση εντολής.»
Ο Εισαγωγικός Διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΣΔΔΑ) αποτελεί ειδική διαδικασία της παρ. 7 του αρ. 103 του Συντάγματος και προβλέπεται ήδη στο άρ. 16 του ν. 1388/1983 (Α΄ 113), δηλαδή μια δεκαετία πριν την ίδρυση του ΑΣΕΠ με τον ν. 2190/1994 (Α΄ 28) αλλά και την Συνταγματική αναθεώρηση του 2001. Σημειώνεται πως το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΚΔΔΑ) ιδρύθηκε με το άρ. 1 του ίδιου νόμου και η ΕΣΔΔΑ με το άρθρο 14 του ίδιου νόμου. Σημειώνεται πως διατάξεις που ευνοούν ειδικές κατηγορίες υποψηφίων ή καθορίζουν ειδικές προσαυξήσεις της βαθμολογίας δεν έχουν εφαρμογή στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Σ.Δ.Δ.Α.).» (βλ. και τελευταίο εδάφιο της παρ. 10 του άρθρου 17 του π.δ. 57/2007, Α΄ 59), κάτι που σημαίνει ότι η εισαγωγή στην ΕΣΔΔΑ βασίζεται μόνο στην επιτυχία στον Εισαγωγικό της Διαγωνισμό. Εν κατακλείδι η ΕΣΔΔΑ είναι προσβάσιμη σε όλη την Ελληνική Κοινωνία, με μόνες προϋποθέσεις την κατοχή οποιουδήποτε πτυχίου ΑΕΙ ή ΑΤΕΙ (δηλαδή δεν ζητά μέχρι σήμερα εξειδικευμένα πτυχία) και την επιτυχία στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό.
Πραγματική αναβάθμιση του ΕΚΔΔΑ θα αποτελούσε η νομική κατοχύρωσή του ως ανεξάρτητη αρχή, με την πρόβλεψη η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής να ορίζει τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρό του από πανεπιστημιακούς εγνωσμένου κύρους στα γνωστικά αντικείμενα της ΕΣΔΔΑ. Επιπλέον, πρέπει να εξασφαλιστεί τακτική χρηματοδότηση για την διεξαγωγή των Εισαγωγικών Διαγωνισμών της ΕΣΔΔΑ και της κάλυψης του κόστους φοίτησης των σπουδαστών, καθώς η μέχρι σήμερα έλλειψη επαρκούς χρηματοδότησης έχει ως απότοκο την μη διεξαγωγή των Εισαγωγικών Διαγωνισμών σε τακτά και προβλέψιμα χρονικά διαστήματα.
Η ΕΣΔΔΑ έχει ιδρυθεί στα πρότυπα της Γαλλικής École nationale d'administration (ENA) η οποία ιδρύθηκε το 1945, εντούτοις οι Έλληνες Απόφοιτοι της ΕΣΔΔΑ δεν έχουν ούτε το ίδιο κύρος, ούτε την ίδια σταδιοδρομία των Γάλλων ομολόγων τους, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται μέχρι και Πρόεδροι και Πρωθυπουργοί της Γαλλικής Δημοκρατίας. Ένα κοινό στοιχείο που αντέγραψε η ΕΣΔΔΑ από την ΕΝΑ είναι ο Εισαγωγικός Διαγωνισμός. Χωρίς να αναλύσουμε όλες τους τρόπους εισαγωγής στην ΕΝΑ, η οποία σήμερα έχει μετασχηματιστεί στο Institut national du service public (INSP), οι Γάλλοι υποψήφιοι διαγωνίζονται σε εξετάσεις συγγραφής πέντε διαφορετικών δοκιμίων, διάρκειας πέντε ωρών η κάθε μια, στις ενότητες Δημοσίου Δικαίου, Οικονομίας, Δημόσιων Οικονομικών, Κοινωνικών πολιτικών και Επίκαιρου θέματος αλλά και τρεις προφορικές εξετάσεις που περιλαμβάνουν δοκιμασία ομαδικής και ατομικής συνέντευξης, προφορικής εξέτασης στα Αγγλικά και μια τελική πολυδυναμική συνέντευξη (Grand Oral ή Entretien de sélection), που αποτελεί και το δυσκολότερο κομμάτι της διαδικασίας.
Ο ελληνικός Εισαγωγικός Διαγωνισμός με τη παρούσα μορφή του, ακολουθεί το γαλλικό πρότυπο και περιλαμβάνει και αυτός εξετάσεις συγγραφής δοκιμιακού χαρακτήρα, διάρκειας δύο ωρών όμως η κάθε μία. Προβλέπεται η συγγραφή δύο δοκιμίων στο πρώτο στάδιο, στις ενότητες «Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους» και «Μικροοικονομική - Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική» μαζί με δοκιμασία με ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών, στην ενότητα «Γνώσεις και Δεξιότητες» και η συγγραφή άλλων δύο δοκιμίων στο δεύτερο στάδιο, στην ενότητα «Δημόσια Διοίκηση και Διακυβέρνηση» και σε έναν Φάκελο επίκαιρου θέματος τεσσάρων θεματικών ενοτήτων από τις οποίες οι υποψήφιοι μπορούν να επιλέξουν την μία από τις ακόλουθες: 1) Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις, 2) Πληροφορική και Ψηφιακός Μετασχηματισμός, 3) Κοινωνική Πολιτική, 4) Περιφερειακή Πολιτική και Ανάπτυξη. Στο δεύτερο στάδιο προστέθηκε ακόμα και γραπτή εξέταση στην ξένη γλώσσα. Τέλος οι υποψήφιοι εξετάζονται προφορικά σε μια ομαδική συνέντευξη στην ενότητα «Δημόσια Διοίκηση και Διακυβέρνηση».
Η φιλοσοφία του Εισαγωγικού Διαγωνισμού είναι να αναδείξει εκείνους τους υποψηφίους οι οποίοι κατέχουν εις βάθος την ύλη μιας αρκετά μεγάλης βιβλιογραφίας, κοινή για όλους τους υποψηφίους, διαθέτουν οξυμένη κριτική ικανότητα ώστε να αντιληφθούν το πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν αλλά και το ποιες γνώσεις τους πρέπει να χρησιμοποιήσουν στην επίλυσή του και τέλος έχουν καλλιεργήσει την δεξιότητα της συγγραφής δοκιμίου. Όλα τα ανωτέρω μάλιστα υπό καθεστώς πίεσης χρόνου. Οι ανωτέρω δεξιότητες είναι ανεξάρτητες από το βασικό τίτλο σπουδών που έχει αποκτήσει κάποιος υποψήφιος και επαφίονται καθαρά στην κριτική του σκέψη και στις εργατοώρες που έχει επενδύσει στην μελέτη της βιβλιογραφίας και τη συγγραφή δοκιμίων. Έχουν δε άμεση συνάφεια με την μετέπειτα σταδιοδρομία του αποφοίτου, διότι, αφ’ ής στιγμής θα κληθεί αργά ή γρήγορα να αναλάβει δύσκολες αρμοδιότητες ή ακόμα και θέσεις ευθύνης σε φορείς όλου του ελληνικού δημοσίου, θα πρέπει να μελετήσει εις βάθος και γρήγορα το εκάστοτε αντικείμενο που του ανατίθεται ώστε να ανταπεξέλθει με επιτυχία στα καθήκοντά του και στην τήρηση της νομιμότητας. Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η ΕΣΔΔΑ αναζητά άτομα με ευρείες και όχι εξειδικευμένες γνώσεις (generalists vs specialists) ακριβώς για αυτό το λόγο. Ακόμα και αν κατά την διάρκεια φοίτησης στην ΕΣΔΔΑ υπάρχουν τμήματα εξειδίκευσης, ο Εισαγωγικός Διαγωνισμός και η κοινή φάση σπουδών εξασφαλίζουν ότι οι σπουδαστές διαθέτουν κοινή ευρεία και σφαιρική γνώση πλήθους αντικειμένων. Ως εκ τούτου συνάγεται ότι η πρόσληψη στο ελληνικό δημόσιο μέσω του Εισαγωγικού Διαγωνισμού της ΕΣΔΔΑ δεν αποτελεί απλώς εναλλακτικό μονοπάτι σε σχέση με τους παράλληλους διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ, αλλά αποτελεί μέρος της παραγωγής στελεχών που θα κληθούν μελλοντικά να διοικήσουν δημόσιες υπηρεσίες.
Προφανώς κανένα σύστημα δεν είναι τέλειο και υπάρχουν άξιοι υποψήφιοι που δεν εισάγονται στην ΕΣΔΔΑ και υποψήφιοι που εισάγονται χωρίς να διαθέτουν τα αναγκαία προσόντα. Επί αυτής της βάσης μπορεί να λάβει χώρα μια συζήτηση για το πώς μπορεί να βελτιωθεί το υφιστάμενο σύστημα, όπως με την προσθήκη επιπλέον δοκιμασιών που μπορούν να αξιολογούν την ικανότητα των υποψηφίων, να συνεργάζονται, να διοικούν, να λύνουν προβλήματα ή ακόμα και να χειρίζονται Large Language Models (LLMs). Σε κάθε περίπτωση κρίνεται πως η συγγραφή δοκιμίων, διάρκειας το λιγότερο 2 ωρών το κάθε ένα, πρέπει να παραμείνει ως βασικό κομμάτι της δοκιμασίας. Εξάλλου, το τρέχον πρότυπο του γαλλικού INSP μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα καλής πρακτικής (best practice). Ακόμα και στο επιχείρημα ότι στο μελλοντικό χώρο εργασίας, του ιδιωτικού τομέα ή του ελληνικού δημοσίου, τα εκάστοτε έγγραφα θα παράγονται πρωτογενώς μέσω LLMs, τουλάχιστον πριν την υπογραφή τους από τον τελικό υπογράφοντα, οπότε οι υποψήφιοι της ΕΣΔΔΑ δεν χρειάζονται να διαγωνίζονται στη συγγραφή δοκιμίων, πρέπει να απαντήσουμε ότι ο μελλοντικός χρήστης του LLM του ελληνικού δημοσίου, θα πρέπει να διαθέτει και ο ίδιος εις βάθος γνώση της νομοθεσίας και της παραγωγής λόγου για να κρίνει ο ίδιος εάν το έγγραφο είναι σύννομο και κατανοητό, ώστε να μην καταντήσει το άθυρμα του LLM. Θυμίζουμε τέλος ότι, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, τα LLMs δεν μπορούν να υπογράφουν μόνα τους δημόσια έγγραφα ούτε έχουν πειθαρχική, ποινική ή πολιτική ευθύνη.
Έχοντας αναφέρει όλα τα παραπάνω, πρέπει να τονιστεί πως η παρούσα κυβέρνηση στήριξε τον Εισαγωγικό Διαγωνισμό με τη τωρινή μορφή του, δηλαδή με τη συγγραφή δοκιμίων ήδη με τα άρθρα 30 έως 33 του ν. 4807/2021 (Α΄ 96). Συγκεκριμένα στο άρθρο 31 του ν. 4807/2021 (Α΄ 96) με το οποίο τροποποιείται το άρθρο 18 του π.δ. 57/2007 (Α΄ 59) οι εξετάσεις δοκιμιακού χαρακτήρα αυξήθηκαν. Ενώ προηγουμένως προβλέπονταν η συγγραφή τριών δοκιμίων, δύο στο πρώτο στάδιο, στις ενότητες «Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους» και «Μικροοικονομική - Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική» και ένα στο δεύτερο στάδιο σε Φάκελο επίκαιρου θέματος (ύλης παντός επιστητού), με τον νέο νόμο προστέθηκε τέταρτο δοκίμιο στην ενότητα «Δημόσια Διοίκηση και Διακυβέρνηση» το οποίο θα λάμβανε χώρα στο δεύτερο στάδιο, ενώ ο Φάκελος επίκαιρου θέματος συγκεκριμενοποιήθηκε στις κάτωθι τέσσερις θεματικές ενότητες από τις οποίες μπορούσαν να επιλέξουν οι υποψήφιοι, δηλαδή σε 1) Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις, 2) Πληροφορική και Ψηφιακός Μετασχηματισμός, 3) Κοινωνική Πολιτική, 4) Περιφερειακή Πολιτική και Ανάπτυξη. Τέλος προστέθηκε και γραπτή εξέταση στην ξένη γλώσσα. Στο πρώτο στάδιο περιλαμβάνεται επίσης στο άρθρο 18 του π.δ. 57/2007 (Α΄ 59) και γραπτή δοκιμασία με ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών, στην ενότητα «Γνώσεις και Δεξιότητες». Ακόμα η βάση επιτυχίας ανέβηκε στο 30/50 από το 25/50 που ίσχυε πριν.
Από τον ν. 4807/2021 (Α΄ 96) μέχρι σήμερα έχουν διεξαχθεί πέντε Εισαγωγικοί Διαγωνισμοί, ο 28ος, ο 29ος, ο 30ος, ο 31ος και ο 32ος (εν εξελίξει). Ως εκ τούτου ανακύπτουν τα εξής ερωτήματα:
α) Έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα κάποια μελέτη σύγκρισης των αποφοίτων των εκπαιδευτικών σειρών πριν και μετά τις αλλαγές του ν. 4807/2021 (Α΄ 96) για να διαπιστωθεί εάν υπάρχει διαφορά στο γνωστικό τους επίπεδο, την κριτική τους ικανότητα και την επαγγελματική τους απόδοση;
β) Έχει ανιχνευθεί κάποιο πρόβλημα στο γνωστικό επίπεδο, στην κριτική ικανότητα και την επαγγελματική απόδοση των αποφοίτων της ΕΣΔΔΑ το οποίο έχει συνδεθεί με την διαδικασία του Εισαγωγικού Διαγωνισμού και αν ναι με ποιο τρόπο;
γ) Έχει πραγματοποιηθεί κάποια μελέτη που να αποδεικνύει ότι ο Εισαγωγικός Διαγωνισμός στην παρούσα μορφή του δεν επιτελεί τον σκοπό του;
δ) Το Υπουργείο Εσωτερικών έχει διαγνώσει κάποιο πρόβλημα στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό που θέλει να επιλύσει με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου; Ποιο είναι αυτό το πρόβλημα;
ε) Το Υπουργείο Εσωτερικών διαθέτει στοιχεία για την αξιοποίηση των αποφοίτων της ΕΣΔΔΑ σε θέσεις τυπικής ή ουσιαστικής ευθύνης; Για παράδειγμα διαθέτει στοιχεία για το πόσες θέσεις Γενικών ή Ειδικών Γραμματέων, Υπηρεσιακών Γραμματέων, Γενικών Διευθυντών, Διευθυντών και Τμηματαρχών στο σύνολο των φορέων της ελληνικής δημόσιας διοίκησης καλύπτονται από αποφοίτους της ΕΣΔΔΑ και πόσες όχι και γιατί; Ομοίως, διαθέτει στοιχεία για τον αριθμό των αποφοίτων που υπηρετούν σε γραφεία Υπουργών, Υφυπουργών, Γενικών και Ειδικών Γραμματέων, Βουλευτών κ.τ.λ. δηλαδή σε γραφεία που όντως χαράσσεται η πολιτική κατεύθυνση;
Είναι πολύ σημαντικό να απαντηθούν τα ανωτέρω ερωτήματα, διαφορετικά η επένδυση της χώρας μας στο μοντέλο της ΕΣΔΔΑ για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες κινδυνεύει να θεωρηθεί άγονη εάν οι απόφοιτοι υποαξιοποιούνται ή υποβαθμίζονται.
Το προτεινόμενο σχέδιο νόμου μεταβιβάζει την αρμοδιότητα διεξαγωγής του Εισαγωγικού Διαγωνισμού από την ΕΣΔΔΑ στο ΑΣΕΠ (βλ. Άρθρο 46 «Κεντρική Επιτροπή Διαγωνισμού» και Άρθρο 61 «Προκήρυξη εισαγωγικού διαγωνισμού και συμμετοχή» του προτεινόμενου σχεδίου νόμου). Επίσης προκρίνει ως μέθοδο αξιολόγησης των υποψηφίων για το πρώτο στάδιο τις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής μέσω μητρώου θεμάτων, ηλεκτρονικά σε κέντρα αξιολόγησης που υποδεικνύονται από το Α.Σ.Ε.Π. (βλ. παρ. 2 του άρθρου 62 «Διεξαγωγή εισαγωγικού διαγωνισμού», σημ. δεν αναφέρεται ρητά αλλά προκύπτει από το τελευταίο εδάφιο: «οι απαντήσεις επί των οποίων κοινοποιούνται ατομικά στους υποψηφίους μετά τη διενέργεια της εξέτασης.») και για το δεύτερο στάδιο τη μέθοδο ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής ή με ανάπτυξη κειμένου ή με συνδυασμό των δύο (βλ. παρ. 3 του άρθρου 62 «Διεξαγωγή εισαγωγικού διαγωνισμού»). Οι υποψήφιοι εξετάζονται ηλεκτρονικά σε κέντρα αξιολόγησης που υποδεικνύονται από το Α.Σ.Ε.Π.. Επίσης στην περ. β της παρ. 3 του άρθρου 62 «Διεξαγωγή εισαγωγικού διαγωνισμού» προβλέπεται ότι στο δεύτερο στάδιο οι υποψήφιοι θα εξετάζονται είτε στην ενότητα «Δημόσια Οικονομικά και Ανάλυση Δεδομένων» είτε στην ενότητα «Συνταγματικό και Διοικητικό Δίκαιο».
Από τα ανωτέρω συνάγονται με ασφάλεια δύο διαπιστώσεις. Πρώτον συνάγεται ότι από την δομή της εξέτασης (ηλεκτρονική εξέταση, διαφορετικά εξεταστικά κέντρα, μη πρόβλεψη διορθωτών κ.τ.λ.) η ανάπτυξη κειμένου δεν θα είναι της μορφής συγγραφής δοκιμίου όπως ίσχυε μέχρι σήμερα αλλά κάτι υποδεέστερο, αν δεν υποκατασταθεί εντελώς από τις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών. Δεύτερον συνάγεται ότι, για πρώτη φορά, οι υποψήφιοι δεν θα πρέπει να γνωρίζουν ταυτόχρονα τις βασικές αρχές τόσο της Οικονομικής Επιστήμης όσο και του Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου όπως ίσχυε μέχρι σήμερα, αλλά επιλέγουν αν θα εξεταστούν είτε στα «Δημόσια Οικονομικά και Ανάλυση Δεδομένων» είτε στο «Συνταγματικό και Διοικητικό Δίκαιο» (βλ. περ. β της παρ. 3 του άρθρου 62). Μάλιστα στην παρ. 4 του άρθρου 61 «Προκήρυξη εισαγωγικού διαγωνισμού και συμμετοχή»˛ προβλέπεται ότι το 50% των προκηρυσσόμενων θέσεων θα διατίθεται σε κλάδους και ειδικότητες των Τομέων Μηχανικών και Τεχνολογικών Εφαρμογών και Πληροφορικής των κατηγοριών πανεπιστημιακής και τεχνολογικής εκπαίδευσης, ή στην ειδικότητα ΠΕ Οικονομικού του κλάδου ΠΕ Διοικητικού - Οικονομικού ή στην ειδικότητα ΤΕ Λογιστικού του κλάδου ΤΕ Διοικητικού – Λογιστικού, οι οποίοι και θα διαγωνίζονται υποχρεωτικά στην ενότητα «Δημόσια Οικονομικά και Ανάλυση Δεδομένων». Και οι δύο ανωτέρω διαπιστώσεις είναι βαθιά προβληματικές και παρακάτω θα εξετάσουμε τους λόγους.
Αναφορικά με την πρώτη διαπίστωση, ότι δηλαδή οι εξετάσεις δεν θα είναι της μορφής συγγραφής δοκιμίου όπως ίσχυε μέχρι σήμερα αλλά κάτι υποδεέστερο αν δεν υποκατασταθούν εντελώς από τις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών, σημειώνουμε ότι οι εξετάσεις συγγραφής δοκιμίου (essay based exams) εξετάζουν διαφορετικές δεξιότητες των εξεταζομένων από ό,τι οι ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών (Multiple-choice questionnaires) και σήμερα η τάση στην βιβλιογραφία είναι να χρησιμοποιούνται συνδυαστικά! Ως εκ τούτου προτείνεται να παραμείνει η συγγραφή των τεσσάρων δοκιμίων όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα είτε σε ένα είτε σε δύο στάδια, εντούτοις θα μπορούσε να προστεθεί ένα επιπλέον στάδιο με την ηλεκτρονική διαδικασία διακρίβωσης γνωστικών ικανοτήτων και συμπεριφοράς στα αντικείμενα του γλωσσικού συλλογισμού και της κατανόησης κειμένου, του αριθμητικού συλλογισμού, του επαγωγικού συλλογισμού, του παραγωγικού συλλογισμού, της ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων και της ιεράρχησης προτεραιοτήτων στον χώρο εργασίας μέσω υποθετικών καταστάσεων, λαμβανομένου υπόψη του Ενιαίου Πλαισίου Δεξιοτήτων του ν. 4940/2022 (Α’ 112) κ.τ.λ. όπως προβλέπεται στην παρ. 2 του άρθρου 62 του προτεινόμενου σχεδίου νόμου, σε συνεργασία με το ΑΣΕΠ. Σε κάθε περίπτωση έχουμε εκθέσει και ανωτέρω την σημασία της συγγραφής δοκιμίων στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό της ΕΣΔΔΑ αλλά και την αξιοποίηση της καλής πρακτικής του INSP. Χαρακτηριστικά παρατίθενται οι εξής βιβλιογραφικές αναφορές, με χρονολογική σειρά:
Zeidner, M. (1987). Essay versus Multiple-Choice Type Classroom Exams: The Student's Perspective . The Journal of Educational Research Vol. 80, No. 6 (Jul. - Aug., 1987), pp. 352-358 (7 pages) https://www.jstor.org/stable/27540265
Palmer, E.J. & Devitt, P.G. (2007). Assessment of higher order cognitive skills in undergraduate education: modified essay or multiple choice questions? Research paper. BMC Med Educ. doi: 10.1186/1472-6920-7-49. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18045500/
Eldakhakhny, B. & Elsamanoudy A.Z. (2023). Discrimination Power of Short Essay Questions Versus Multiple Choice Questions as an Assessment Tool in Clinical Biochemistry. Cureus doi: 10.7759/cureus.35427. eCollection https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36987482/
Patipatpakdee, N., Muangyai Reilly, S., Noipann, P. & Koedkham, J. (2023). A Comparison of the Effectiveness between Multiple-Choice and Essay Writing Exams in Writing Competency Assessment. Journal of Arts and Thai Studies Vol.45, No.3 https://so08.tci-thaijo.org/index.php/artssu/article/view/2510/1961
Chauhan, T., Hasan, S., Vardhan, G., Jhanwar, S., Negi, G. Bisht, M. & Handu, S. (2024). Impact of Multiple-choice and Essay-based Assessments on Academic Performance and Stress Levels among Medical Students: A Cross-sectional Study. Journal of Medical Evidence. https://library.kab.ac.ug/Record/doaj-art-0e9d466c5d124049b29b2a262521187b
Σε κάθε περίπτωση, το Υπουργείο Εσωτερικών θα μπορούσε να παραγγέλλει την δική του μελέτη από κάποιο ελληνικό πανεπιστήμιο για να συγκρίνει τις εξετάσεις συγγραφής δοκιμίου με τις εξετάσεις με τη μέθοδο των ερωτήσεων πολλαπλών επιλογών συγκεκριμένα σε αποφοίτους ελληνικών ΑΕΙ ή ΑΤΕΙ ώστε οι πολιτικές που θα υιοθετήσει στο μέλλον να είναι πραγματικά data driven.
Αναφορικά με την δεύτερη διαπίστωση, ότι δηλαδή για πρώτη φορά, οι υποψήφιοι δεν θα πρέπει να γνωρίζουν ταυτόχρονα τις βασικές αρχές τόσο της Οικονομικής Επιστήμης όσο και του Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου. Κρίνεται αδιανόητο οι σπουδαστές της ΕΣΔΔΑ να μην διαθέτουν γνώση και στα δύο αντικείμενα. Έχουμε εκθέσει και ανωτέρω ότι η επιτυχία στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό βασίζεται σε δεξιότητες ανεξάρτητες από το βασικό τίτλο σπουδών που έχει αποκτήσει κάποιος υποψήφιος και επαφίονται καθαρά στην κριτική του σκέψη και στις εργατοώρες που έχει επενδύσει στην μελέτη της βιβλιογραφίας και τη συγγραφή δοκιμίων, κάτι που θα κληθεί αργά ή γρήγορα να κάνει στην πράξη όταν αναλάβει δύσκολες αρμοδιότητες ή ακόμα και θέσεις ευθύνης σε φορείς όλου του ελληνικού δημοσίου και θα πρέπει να ανταπεξέλθει με επιτυχία τόσο στα καθήκοντά του όσο και στην τήρηση της νομιμότητας. Όσο αδιανόητο είναι να μην γνωρίζει ο υποψήφιος βασικές αρχές Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου για να τηρεί την νομιμότητα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του άλλο τόσο αδιανόητο είναι να μην διαθέτει βασικές γνώσεις Οικονομικής Επιστήμης ή ανάλυσης δεδομένων. Προφανώς αν λόγω της ραγδαίας εξέλιξης της τεχνολογίας η ηγεσία του Υπουργείου κρίνει ότι οι υποψήφιοι πρέπει να διαθέτουν πρόσθετες δεξιότητες όπως η ανάλυση δεδομένων, ή βασικές αρχές της στατιστικής, του προγραμματισμού ή της χρήσης LLMs, οι εν λόγω δεξιότητες μπορούν να εξεταστούν ηλεκτρονικά στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την συνδυαστική γνώση των βασικών αρχών του Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου και της Οικονομικής Επιστήμης.
Η ΕΣΔΔΑ δεν είναι ούτε σχολή που απευθύνεται σε δικηγόρους ούτε σχολή που απευθύνεται σε προγραμματιστές ώστε να εισάγονται οι διακρίσεις της παρ. 4 του άρθρου 61. Απευθύνεται σε κατόχους όλων των πτυχίων που έχουν κριτική σκέψη και έχουν αφιερώσει εκατοντάδες εργατοώρες να μελετήσουν την ύλη. Σε κάθε περίπτωση εάν η ηγεσία του Υπουργείου κρίνει ότι ακόμα και με την εξέταση πρόσθετων δεξιοτήτων στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό, όπως η ανάλυση δεδομένων, ή βασικές αρχές της στατιστικής, του προγραμματισμού ή της χρήσης LLMs, οι εν λόγω δεξιότητες δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένες από τους υποψηφίους, τότε μπορεί να προσθέσει επιπλέον μαθήματα στο πρόγραμμα σπουδών κατά την πολύμηνη φοίτηση των σπουδαστών στην ΕΣΔΔΑ.
Συγκεκριμένες παρατηρήσεις επί του Β΄ Μέρους σχεδίου νόμου:
1. Στο άρθρο 33 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Νομική μορφή, έδρα και εποπτεύουσα αρχή», στην παρ. 1, να αναφέρεται ότι το ΕΚΔΔΑ αποτελεί ανεξάρτητη αρχή.
2. Στο άρθρο 35 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Οικονομική διαχείριση και πόροι», στην περ. α της παρ. 1, να αναφέρεται ότι η ετήσια επιχορήγηση από τον κρατικό προϋπολογισμό καλύπτει και την διεξαγωγή του Εισαγωγικού Διαγωνισμού και τα έξοδα φοίτησης της εκάστοτε Εκπαιδευτικής Σειράς σπουδαστών.
3. Στο άρθρο 39 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Πρόεδρος», στην παρ. 1, να αναφέρεται ότι ο πρόεδρος θα ορίζεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής από πανεπιστημιακούς εγνωσμένου κύρους στα γνωστικά αντικείμενα της ΕΣΔΔΑ.
4. Στο άρθρο 40 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Αντιπρόεδρος», στην παρ. 1, να αναφέρεται ότι ο αντιπρόεδρος θα ορίζεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής από πανεπιστημιακούς εγνωσμένου κύρους στα γνωστικά αντικείμενα της ΕΣΔΔΑ.
5. Στο άρθρο 46 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Κεντρική Επιτροπή Διαγωνισμού», στην παρ. 1 να μπορούν να μετέχουν και μέλη στην επιτροπή πανεπιστημιακοί εγνωσμένου κύρους στα γνωστικά αντικείμενα της ΕΣΔΔΑ, στην παρ. 6, το Μητρώο πρέπει να τηρείται στην ΕΣΔΔΑ και στο τελευταίο εδάφιο της παρ. 7, να αναφέρεται ότι το Μητρώο Θεμάτων θα είναι δημόσια προσβάσιμο σε όλους. Γιατί να είναι κρυφό; Επίσης πρέπει να περιλαμβάνονται και ενδεικτικές απαντήσεις ή παραπομπές σε συγγράμματα.
6. Στο άρθρο 52 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Μόνιμο Διδακτικό Προσωπικό Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης» αναφέρεται ως πρόσθετο προσόν για την πρόσληψη στις θέσεις του Μόνιμου Διδακτικού Προσωπικού της ΕΣΔΔΑ ορίζεται η κατοχή πιστοποίησης εκπαιδευτικής επάρκειας εκπαιδευτή ενηλίκων, η οποία χορηγείται από τον Εθνικό Οργανισμό Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.). Αν και είναι εξαιρετική πρόταση το γεγονός ότι ο Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π τα τελευταία χρόνια πρακτικά υπολειτουργεί και υπάρχουν χιλιάδες υποψήφιοι που αναμένουν ολόκληρα έτη για να συμμετάσχουν στις εξετάσεις επάρκειας, θα αποκλείσει πάρα πολλούς άξιους υποψηφίους. Να γίνει προαιρετικό και σίγουρα να μην γίνει αιτία αποκλεισμού κάποιου υποψηφίου για την θέση. Επίσης δεν αναφέρεται η θητεία του Μόνιμου Διδακτικού Προσωπικού ούτε οι απολαβές του.
7. Στο άρθρο 61 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Προκήρυξη εισαγωγικού διαγωνισμού και συμμετοχή», στην παρ. 3 ορίζεται ηλικιακό όριο το 50 έτος ηλικίας. Αν δεν τεκμαίρεται από κάπου πρέπει να καταργηθεί διότι κρίνεται ως υπέρμετρος περιορισμός. Αν τεκμαίρεται από την υποχρέωση δεκαετούς παραμονής στην υπηρεσία μετά την αποφοίτηση, τότε θα έπρεπε να μετακυλιστεί στο 57 έτος, π.χ. αν δεν θεωρούνται ασφαλισμένοι πριν το 1993.
8. Στα άρθρα 61 «Προκήρυξη εισαγωγικού διαγωνισμού και συμμετοχή» και 62 «Διεξαγωγή εισαγωγικού διαγωνισμού» του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, έχει ήδη εκφραστεί ανωτέρω με σαφή τεκμηρίωση η αντίθεσή τόσο με την κατάργηση των εξετάσεων δοκιμιακού χαρακτήρα, όσο και με τον διαχωρισμό των υποψηφίων σε όσους εξεταστούν στην ενότητα «Δημόσια Οικονομικά και Ανάλυση Δεδομένων» και σε όσους εξεταστούν στην ενότητα «Συνταγματικό και Διοικητικό Δίκαιο», αφού το δέον θα ήταν να εξεταστούν και στα δύο αντικείμενα, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα.
9. Στο άρθρο 76 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Ομάδες - Στόχοι», στην παρ. 6 αναφορικά και στην παρ. 3 του άρθρου 84 «Εξουσιοδοτικές διατάξεις» αναφορικά με το πρόγραμμα πιστοποίησης ηγετικών, διοικητικών, ψηφιακών και διαπροσωπικών δεξιοτήτων στελεχών του Δημοσίου, τονίζεται ότι είναι πολύ σημαντικό το πρόγραμμα να μην διεξαχθεί μόνο μια φορά και μετά να δημιουργήσει μια κλειστή δεξαμενή υποψηφίων , όπως συνέβη με τις εξετάσεις για τις ΠΕ Επιτελικών Στελεχών, από τις οποίες αποκλείστηκαν αδικαιολόγητα οι απόφοιτοι της 25ης, 26ης, 27ης και 28ης Σειράς της ΕΣΔΔΑ γιατί δεν είχαν συμπληρώσει τέσσερα έτη από τον διορισμό τους (βλ. σελ. 5, Προϋποθέσεις συμμετοχής στην α.π. 4665/30-08-2022 πρόσκληση του ΕΚΔΔΑ), την στιγμή που οι επόμενες εκπαιδευτικές σειρές της ΕΣΔΔΑ παρήγαγαν ΠΕ Επιτελικών Στελεχών άμα τη αποφοίτησή τους χωρίς την προϋπόθεση προϋπηρεσίας. Το πρόγραμμα πρέπει να διεξάγεται πολλές φορές το χρόνο και να είναι ανοιχτό σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό υπαλλήλων, καθώς επηρεάζει και την νέα διαδικασία επιλογής προϊσταμένων στο άρθρο 7 του προτεινομένου σχεδίου νόμου, που αντικαθιστά το άρθρο 84 του υπαλληλικού κώδικα.
Γκουβάς Χ. Κωνσταντῖνος MSc
Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης
ΚΣΤ΄ Εκπαιδευτική Σειρά
Υποψήφιος Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών Παντείου Πανεπιστημίου
Google Project Manager (by Coursera Online courses)
Στην παρ. 7 του άρθρου 103 του Συντάγματος προβλέπεται ότι «7. Η πρόσληψη υπαλλήλων στο Δημόσιο και στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, όπως αυτός καθορίζεται κάθε φορά, πλην των περιπτώσεων της παραγράφου 5, γίνεται είτε με διαγωνισμό είτε με επιλογή σύμφωνα με προκαθορισμένα και αντικειμενικά κριτήρια και υπάγεται στον έλεγχο ανεξάρτητης αρχής, όπως νόμος ορίζει. Νόμος μπορεί να προβλέπει ειδικές διαδικασίες επιλογής που περιβάλλονται με αυξημένες εγγυήσεις διαφάνειας και αξιοκρατίας ή ειδικές διαδικασίες επιλογής προσωπικού για θέσεις το αντικείμενο των οποίων περιβάλλεται από ειδικές συνταγματικές εγγυήσεις ή προσιδιάζει σε σχέση εντολής.»
Ο Εισαγωγικός Διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΣΔΔΑ) αποτελεί ειδική διαδικασία της παρ. 7 του αρ. 103 του Συντάγματος και προβλέπεται ήδη στο άρ. 16 του ν. 1388/1983 (Α΄ 113), δηλαδή μια δεκαετία πριν την ίδρυση του ΑΣΕΠ με τον ν. 2190/1994 (Α΄ 28) αλλά και την Συνταγματική αναθεώρηση του 2001. Σημειώνεται πως το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΚΔΔΑ) ιδρύθηκε με το άρ. 1 του ίδιου νόμου και η ΕΣΔΔΑ με το άρθρο 14 του ίδιου νόμου. Σημειώνεται πως διατάξεις που ευνοούν ειδικές κατηγορίες υποψηφίων ή καθορίζουν ειδικές προσαυξήσεις της βαθμολογίας δεν έχουν εφαρμογή στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Σ.Δ.Δ.Α.).» (βλ. και τελευταίο εδάφιο της παρ. 10 του άρθρου 17 του π.δ. 57/2007, Α΄ 59), κάτι που σημαίνει ότι η εισαγωγή στην ΕΣΔΔΑ βασίζεται μόνο στην επιτυχία στον Εισαγωγικό της Διαγωνισμό. Εν κατακλείδι η ΕΣΔΔΑ είναι προσβάσιμη σε όλη την Ελληνική Κοινωνία, με μόνες προϋποθέσεις την κατοχή οποιουδήποτε πτυχίου ΑΕΙ ή ΑΤΕΙ (δηλαδή δεν ζητά μέχρι σήμερα εξειδικευμένα πτυχία) και την επιτυχία στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό.
Πραγματική αναβάθμιση του ΕΚΔΔΑ θα αποτελούσε η νομική κατοχύρωσή του ως ανεξάρτητη αρχή, με την πρόβλεψη η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής να ορίζει τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρό του από πανεπιστημιακούς εγνωσμένου κύρους στα γνωστικά αντικείμενα της ΕΣΔΔΑ. Επιπλέον, πρέπει να εξασφαλιστεί τακτική χρηματοδότηση για την διεξαγωγή των Εισαγωγικών Διαγωνισμών της ΕΣΔΔΑ και της κάλυψης του κόστους φοίτησης των σπουδαστών, καθώς η μέχρι σήμερα έλλειψη επαρκούς χρηματοδότησης έχει ως απότοκο την μη διεξαγωγή των Εισαγωγικών Διαγωνισμών σε τακτά και προβλέψιμα χρονικά διαστήματα.
Η ΕΣΔΔΑ έχει ιδρυθεί στα πρότυπα της Γαλλικής École nationale d'administration (ENA) η οποία ιδρύθηκε το 1945, εντούτοις οι Έλληνες Απόφοιτοι της ΕΣΔΔΑ δεν έχουν ούτε το ίδιο κύρος, ούτε την ίδια σταδιοδρομία των Γάλλων ομολόγων τους, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται μέχρι και Πρόεδροι και Πρωθυπουργοί της Γαλλικής Δημοκρατίας. Ένα κοινό στοιχείο που αντέγραψε η ΕΣΔΔΑ από την ΕΝΑ είναι ο Εισαγωγικός Διαγωνισμός. Χωρίς να αναλύσουμε όλες τους τρόπους εισαγωγής στην ΕΝΑ, η οποία σήμερα έχει μετασχηματιστεί στο Institut national du service public (INSP), οι Γάλλοι υποψήφιοι διαγωνίζονται σε εξετάσεις συγγραφής πέντε διαφορετικών δοκιμίων, διάρκειας πέντε ωρών η κάθε μια, στις ενότητες Δημοσίου Δικαίου, Οικονομίας, Δημόσιων Οικονομικών, Κοινωνικών πολιτικών και Επίκαιρου θέματος αλλά και τρεις προφορικές εξετάσεις που περιλαμβάνουν δοκιμασία ομαδικής και ατομικής συνέντευξης, προφορικής εξέτασης στα Αγγλικά και μια τελική πολυδυναμική συνέντευξη (Grand Oral ή Entretien de sélection), που αποτελεί και το δυσκολότερο κομμάτι της διαδικασίας.
Ο ελληνικός Εισαγωγικός Διαγωνισμός με τη παρούσα μορφή του, ακολουθεί το γαλλικό πρότυπο και περιλαμβάνει και αυτός εξετάσεις συγγραφής δοκιμιακού χαρακτήρα, διάρκειας δύο ωρών όμως η κάθε μία. Προβλέπεται η συγγραφή δύο δοκιμίων στο πρώτο στάδιο, στις ενότητες «Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους» και «Μικροοικονομική - Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική» μαζί με δοκιμασία με ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών, στην ενότητα «Γνώσεις και Δεξιότητες» και η συγγραφή άλλων δύο δοκιμίων στο δεύτερο στάδιο, στην ενότητα «Δημόσια Διοίκηση και Διακυβέρνηση» και σε έναν Φάκελο επίκαιρου θέματος τεσσάρων θεματικών ενοτήτων από τις οποίες οι υποψήφιοι μπορούν να επιλέξουν την μία από τις ακόλουθες: 1) Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις, 2) Πληροφορική και Ψηφιακός Μετασχηματισμός, 3) Κοινωνική Πολιτική, 4) Περιφερειακή Πολιτική και Ανάπτυξη. Στο δεύτερο στάδιο προστέθηκε ακόμα και γραπτή εξέταση στην ξένη γλώσσα. Τέλος οι υποψήφιοι εξετάζονται προφορικά σε μια ομαδική συνέντευξη στην ενότητα «Δημόσια Διοίκηση και Διακυβέρνηση».
Η φιλοσοφία του Εισαγωγικού Διαγωνισμού είναι να αναδείξει εκείνους τους υποψηφίους οι οποίοι κατέχουν εις βάθος την ύλη μιας αρκετά μεγάλης βιβλιογραφίας, κοινή για όλους τους υποψηφίους, διαθέτουν οξυμένη κριτική ικανότητα ώστε να αντιληφθούν το πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν αλλά και το ποιες γνώσεις τους πρέπει να χρησιμοποιήσουν στην επίλυσή του και τέλος έχουν καλλιεργήσει την δεξιότητα της συγγραφής δοκιμίου. Όλα τα ανωτέρω μάλιστα υπό καθεστώς πίεσης χρόνου. Οι ανωτέρω δεξιότητες είναι ανεξάρτητες από το βασικό τίτλο σπουδών που έχει αποκτήσει κάποιος υποψήφιος και επαφίονται καθαρά στην κριτική του σκέψη και στις εργατοώρες που έχει επενδύσει στην μελέτη της βιβλιογραφίας και τη συγγραφή δοκιμίων. Έχουν δε άμεση συνάφεια με την μετέπειτα σταδιοδρομία του αποφοίτου, διότι, αφ’ ής στιγμής θα κληθεί αργά ή γρήγορα να αναλάβει δύσκολες αρμοδιότητες ή ακόμα και θέσεις ευθύνης σε φορείς όλου του ελληνικού δημοσίου, θα πρέπει να μελετήσει εις βάθος και γρήγορα το εκάστοτε αντικείμενο που του ανατίθεται ώστε να ανταπεξέλθει με επιτυχία στα καθήκοντά του και στην τήρηση της νομιμότητας. Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η ΕΣΔΔΑ αναζητά άτομα με ευρείες και όχι εξειδικευμένες γνώσεις (generalists vs specialists) ακριβώς για αυτό το λόγο. Ακόμα και αν κατά την διάρκεια φοίτησης στην ΕΣΔΔΑ υπάρχουν τμήματα εξειδίκευσης, ο Εισαγωγικός Διαγωνισμός και η κοινή φάση σπουδών εξασφαλίζουν ότι οι σπουδαστές διαθέτουν κοινή ευρεία και σφαιρική γνώση πλήθους αντικειμένων. Ως εκ τούτου συνάγεται ότι η πρόσληψη στο ελληνικό δημόσιο μέσω του Εισαγωγικού Διαγωνισμού της ΕΣΔΔΑ δεν αποτελεί απλώς εναλλακτικό μονοπάτι σε σχέση με τους παράλληλους διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ, αλλά αποτελεί μέρος της παραγωγής στελεχών που θα κληθούν μελλοντικά να διοικήσουν δημόσιες υπηρεσίες.
Προφανώς κανένα σύστημα δεν είναι τέλειο και υπάρχουν άξιοι υποψήφιοι που δεν εισάγονται στην ΕΣΔΔΑ και υποψήφιοι που εισάγονται χωρίς να διαθέτουν τα αναγκαία προσόντα. Επί αυτής της βάσης μπορεί να λάβει χώρα μια συζήτηση για το πώς μπορεί να βελτιωθεί το υφιστάμενο σύστημα, όπως με την προσθήκη επιπλέον δοκιμασιών που μπορούν να αξιολογούν την ικανότητα των υποψηφίων, να συνεργάζονται, να διοικούν, να λύνουν προβλήματα ή ακόμα και να χειρίζονται Large Language Models (LLMs). Σε κάθε περίπτωση κρίνεται πως η συγγραφή δοκιμίων, διάρκειας το λιγότερο 2 ωρών το κάθε ένα, πρέπει να παραμείνει ως βασικό κομμάτι της δοκιμασίας. Εξάλλου, το τρέχον πρότυπο του γαλλικού INSP μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα καλής πρακτικής (best practice). Ακόμα και στο επιχείρημα ότι στο μελλοντικό χώρο εργασίας, του ιδιωτικού τομέα ή του ελληνικού δημοσίου, τα εκάστοτε έγγραφα θα παράγονται πρωτογενώς μέσω LLMs, τουλάχιστον πριν την υπογραφή τους από τον τελικό υπογράφοντα, οπότε οι υποψήφιοι της ΕΣΔΔΑ δεν χρειάζονται να διαγωνίζονται στη συγγραφή δοκιμίων, πρέπει να απαντήσουμε ότι ο μελλοντικός χρήστης του LLM του ελληνικού δημοσίου, θα πρέπει να διαθέτει και ο ίδιος εις βάθος γνώση της νομοθεσίας και της παραγωγής λόγου για να κρίνει ο ίδιος εάν το έγγραφο είναι σύννομο και κατανοητό, ώστε να μην καταντήσει το άθυρμα του LLM. Θυμίζουμε τέλος ότι, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, τα LLMs δεν μπορούν να υπογράφουν μόνα τους δημόσια έγγραφα ούτε έχουν πειθαρχική, ποινική ή πολιτική ευθύνη.
Έχοντας αναφέρει όλα τα παραπάνω, πρέπει να τονιστεί πως η παρούσα κυβέρνηση στήριξε τον Εισαγωγικό Διαγωνισμό με τη τωρινή μορφή του, δηλαδή με τη συγγραφή δοκιμίων ήδη με τα άρθρα 30 έως 33 του ν. 4807/2021 (Α΄ 96). Συγκεκριμένα στο άρθρο 31 του ν. 4807/2021 (Α΄ 96) με το οποίο τροποποιείται το άρθρο 18 του π.δ. 57/2007 (Α΄ 59) οι εξετάσεις δοκιμιακού χαρακτήρα αυξήθηκαν. Ενώ προηγουμένως προβλέπονταν η συγγραφή τριών δοκιμίων, δύο στο πρώτο στάδιο, στις ενότητες «Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους» και «Μικροοικονομική - Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική» και ένα στο δεύτερο στάδιο σε Φάκελο επίκαιρου θέματος (ύλης παντός επιστητού), με τον νέο νόμο προστέθηκε τέταρτο δοκίμιο στην ενότητα «Δημόσια Διοίκηση και Διακυβέρνηση» το οποίο θα λάμβανε χώρα στο δεύτερο στάδιο, ενώ ο Φάκελος επίκαιρου θέματος συγκεκριμενοποιήθηκε στις κάτωθι τέσσερις θεματικές ενότητες από τις οποίες μπορούσαν να επιλέξουν οι υποψήφιοι, δηλαδή σε 1) Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις, 2) Πληροφορική και Ψηφιακός Μετασχηματισμός, 3) Κοινωνική Πολιτική, 4) Περιφερειακή Πολιτική και Ανάπτυξη. Τέλος προστέθηκε και γραπτή εξέταση στην ξένη γλώσσα. Στο πρώτο στάδιο περιλαμβάνεται επίσης στο άρθρο 18 του π.δ. 57/2007 (Α΄ 59) και γραπτή δοκιμασία με ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών, στην ενότητα «Γνώσεις και Δεξιότητες». Ακόμα η βάση επιτυχίας ανέβηκε στο 30/50 από το 25/50 που ίσχυε πριν.
Από τον ν. 4807/2021 (Α΄ 96) μέχρι σήμερα έχουν διεξαχθεί πέντε Εισαγωγικοί Διαγωνισμοί, ο 28ος, ο 29ος, ο 30ος, ο 31ος και ο 32ος (εν εξελίξει). Ως εκ τούτου ανακύπτουν τα εξής ερωτήματα:
α) Έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα κάποια μελέτη σύγκρισης των αποφοίτων των εκπαιδευτικών σειρών πριν και μετά τις αλλαγές του ν. 4807/2021 (Α΄ 96) για να διαπιστωθεί εάν υπάρχει διαφορά στο γνωστικό τους επίπεδο, την κριτική τους ικανότητα και την επαγγελματική τους απόδοση;
β) Έχει ανιχνευθεί κάποιο πρόβλημα στο γνωστικό επίπεδο, στην κριτική ικανότητα και την επαγγελματική απόδοση των αποφοίτων της ΕΣΔΔΑ το οποίο έχει συνδεθεί με την διαδικασία του Εισαγωγικού Διαγωνισμού και αν ναι με ποιο τρόπο;
γ) Έχει πραγματοποιηθεί κάποια μελέτη που να αποδεικνύει ότι ο Εισαγωγικός Διαγωνισμός στην παρούσα μορφή του δεν επιτελεί τον σκοπό του;
δ) Το Υπουργείο Εσωτερικών έχει διαγνώσει κάποιο πρόβλημα στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό που θέλει να επιλύσει με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου; Ποιο είναι αυτό το πρόβλημα;
ε) Το Υπουργείο Εσωτερικών διαθέτει στοιχεία για την αξιοποίηση των αποφοίτων της ΕΣΔΔΑ σε θέσεις τυπικής ή ουσιαστικής ευθύνης; Για παράδειγμα διαθέτει στοιχεία για το πόσες θέσεις Γενικών ή Ειδικών Γραμματέων, Υπηρεσιακών Γραμματέων, Γενικών Διευθυντών, Διευθυντών και Τμηματαρχών στο σύνολο των φορέων της ελληνικής δημόσιας διοίκησης καλύπτονται από αποφοίτους της ΕΣΔΔΑ και πόσες όχι και γιατί; Ομοίως, διαθέτει στοιχεία για τον αριθμό των αποφοίτων που υπηρετούν σε γραφεία Υπουργών, Υφυπουργών, Γενικών και Ειδικών Γραμματέων, Βουλευτών κ.τ.λ. δηλαδή σε γραφεία που όντως χαράσσεται η πολιτική κατεύθυνση;
Είναι πολύ σημαντικό να απαντηθούν τα ανωτέρω ερωτήματα, διαφορετικά η επένδυση της χώρας μας στο μοντέλο της ΕΣΔΔΑ για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες κινδυνεύει να θεωρηθεί άγονη εάν οι απόφοιτοι υποαξιοποιούνται ή υποβαθμίζονται.
Το προτεινόμενο σχέδιο νόμου μεταβιβάζει την αρμοδιότητα διεξαγωγής του Εισαγωγικού Διαγωνισμού από την ΕΣΔΔΑ στο ΑΣΕΠ (βλ. Άρθρο 46 «Κεντρική Επιτροπή Διαγωνισμού» και Άρθρο 61 «Προκήρυξη εισαγωγικού διαγωνισμού και συμμετοχή» του προτεινόμενου σχεδίου νόμου). Επίσης προκρίνει ως μέθοδο αξιολόγησης των υποψηφίων για το πρώτο στάδιο τις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής μέσω μητρώου θεμάτων, ηλεκτρονικά σε κέντρα αξιολόγησης που υποδεικνύονται από το Α.Σ.Ε.Π. (βλ. παρ. 2 του άρθρου 62 «Διεξαγωγή εισαγωγικού διαγωνισμού», σημ. δεν αναφέρεται ρητά αλλά προκύπτει από το τελευταίο εδάφιο: «οι απαντήσεις επί των οποίων κοινοποιούνται ατομικά στους υποψηφίους μετά τη διενέργεια της εξέτασης.») και για το δεύτερο στάδιο τη μέθοδο ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής ή με ανάπτυξη κειμένου ή με συνδυασμό των δύο (βλ. παρ. 3 του άρθρου 62 «Διεξαγωγή εισαγωγικού διαγωνισμού»). Οι υποψήφιοι εξετάζονται ηλεκτρονικά σε κέντρα αξιολόγησης που υποδεικνύονται από το Α.Σ.Ε.Π.. Επίσης στην περ. β της παρ. 3 του άρθρου 62 «Διεξαγωγή εισαγωγικού διαγωνισμού» προβλέπεται ότι στο δεύτερο στάδιο οι υποψήφιοι θα εξετάζονται είτε στην ενότητα «Δημόσια Οικονομικά και Ανάλυση Δεδομένων» είτε στην ενότητα «Συνταγματικό και Διοικητικό Δίκαιο».
Από τα ανωτέρω συνάγονται με ασφάλεια δύο διαπιστώσεις. Πρώτον συνάγεται ότι από την δομή της εξέτασης (ηλεκτρονική εξέταση, διαφορετικά εξεταστικά κέντρα, μη πρόβλεψη διορθωτών κ.τ.λ.) η ανάπτυξη κειμένου δεν θα είναι της μορφής συγγραφής δοκιμίου όπως ίσχυε μέχρι σήμερα αλλά κάτι υποδεέστερο, αν δεν υποκατασταθεί εντελώς από τις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών. Δεύτερον συνάγεται ότι, για πρώτη φορά, οι υποψήφιοι δεν θα πρέπει να γνωρίζουν ταυτόχρονα τις βασικές αρχές τόσο της Οικονομικής Επιστήμης όσο και του Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου όπως ίσχυε μέχρι σήμερα, αλλά επιλέγουν αν θα εξεταστούν είτε στα «Δημόσια Οικονομικά και Ανάλυση Δεδομένων» είτε στο «Συνταγματικό και Διοικητικό Δίκαιο» (βλ. περ. β της παρ. 3 του άρθρου 62). Μάλιστα στην παρ. 4 του άρθρου 61 «Προκήρυξη εισαγωγικού διαγωνισμού και συμμετοχή»˛ προβλέπεται ότι το 50% των προκηρυσσόμενων θέσεων θα διατίθεται σε κλάδους και ειδικότητες των Τομέων Μηχανικών και Τεχνολογικών Εφαρμογών και Πληροφορικής των κατηγοριών πανεπιστημιακής και τεχνολογικής εκπαίδευσης, ή στην ειδικότητα ΠΕ Οικονομικού του κλάδου ΠΕ Διοικητικού - Οικονομικού ή στην ειδικότητα ΤΕ Λογιστικού του κλάδου ΤΕ Διοικητικού – Λογιστικού, οι οποίοι και θα διαγωνίζονται υποχρεωτικά στην ενότητα «Δημόσια Οικονομικά και Ανάλυση Δεδομένων». Και οι δύο ανωτέρω διαπιστώσεις είναι βαθιά προβληματικές και παρακάτω θα εξετάσουμε τους λόγους.
Αναφορικά με την πρώτη διαπίστωση, ότι δηλαδή οι εξετάσεις δεν θα είναι της μορφής συγγραφής δοκιμίου όπως ίσχυε μέχρι σήμερα αλλά κάτι υποδεέστερο αν δεν υποκατασταθούν εντελώς από τις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών, σημειώνουμε ότι οι εξετάσεις συγγραφής δοκιμίου (essay based exams) εξετάζουν διαφορετικές δεξιότητες των εξεταζομένων από ό,τι οι ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών (Multiple-choice questionnaires) και σήμερα η τάση στην βιβλιογραφία είναι να χρησιμοποιούνται συνδυαστικά! Ως εκ τούτου προτείνεται να παραμείνει η συγγραφή των τεσσάρων δοκιμίων όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα είτε σε ένα είτε σε δύο στάδια, εντούτοις θα μπορούσε να προστεθεί ένα επιπλέον στάδιο με την ηλεκτρονική διαδικασία διακρίβωσης γνωστικών ικανοτήτων και συμπεριφοράς στα αντικείμενα του γλωσσικού συλλογισμού και της κατανόησης κειμένου, του αριθμητικού συλλογισμού, του επαγωγικού συλλογισμού, του παραγωγικού συλλογισμού, της ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων και της ιεράρχησης προτεραιοτήτων στον χώρο εργασίας μέσω υποθετικών καταστάσεων, λαμβανομένου υπόψη του Ενιαίου Πλαισίου Δεξιοτήτων του ν. 4940/2022 (Α’ 112) κ.τ.λ. όπως προβλέπεται στην παρ. 2 του άρθρου 62 του προτεινόμενου σχεδίου νόμου, σε συνεργασία με το ΑΣΕΠ. Σε κάθε περίπτωση έχουμε εκθέσει και ανωτέρω την σημασία της συγγραφής δοκιμίων στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό της ΕΣΔΔΑ αλλά και την αξιοποίηση της καλής πρακτικής του INSP. Χαρακτηριστικά παρατίθενται οι εξής βιβλιογραφικές αναφορές, με χρονολογική σειρά:
Zeidner, M. (1987). Essay versus Multiple-Choice Type Classroom Exams: The Student's Perspective . The Journal of Educational Research Vol. 80, No. 6 (Jul. - Aug., 1987), pp. 352-358 (7 pages) https://www.jstor.org/stable/27540265
Palmer, E.J. & Devitt, P.G. (2007). Assessment of higher order cognitive skills in undergraduate education: modified essay or multiple choice questions? Research paper. BMC Med Educ. doi: 10.1186/1472-6920-7-49. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18045500/
Eldakhakhny, B. & Elsamanoudy A.Z. (2023). Discrimination Power of Short Essay Questions Versus Multiple Choice Questions as an Assessment Tool in Clinical Biochemistry. Cureus doi: 10.7759/cureus.35427. eCollection https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36987482/
Patipatpakdee, N., Muangyai Reilly, S., Noipann, P. & Koedkham, J. (2023). A Comparison of the Effectiveness between Multiple-Choice and Essay Writing Exams in Writing Competency Assessment. Journal of Arts and Thai Studies Vol.45, No.3 https://so08.tci-thaijo.org/index.php/artssu/article/view/2510/1961
Chauhan, T., Hasan, S., Vardhan, G., Jhanwar, S., Negi, G. Bisht, M. & Handu, S. (2024). Impact of Multiple-choice and Essay-based Assessments on Academic Performance and Stress Levels among Medical Students: A Cross-sectional Study. Journal of Medical Evidence. https://library.kab.ac.ug/Record/doaj-art-0e9d466c5d124049b29b2a262521187b
Σε κάθε περίπτωση, το Υπουργείο Εσωτερικών θα μπορούσε να παραγγέλλει την δική του μελέτη από κάποιο ελληνικό πανεπιστήμιο για να συγκρίνει τις εξετάσεις συγγραφής δοκιμίου με τις εξετάσεις με τη μέθοδο των ερωτήσεων πολλαπλών επιλογών συγκεκριμένα σε αποφοίτους ελληνικών ΑΕΙ ή ΑΤΕΙ ώστε οι πολιτικές που θα υιοθετήσει στο μέλλον να είναι πραγματικά data driven.
Αναφορικά με την δεύτερη διαπίστωση, ότι δηλαδή για πρώτη φορά, οι υποψήφιοι δεν θα πρέπει να γνωρίζουν ταυτόχρονα τις βασικές αρχές τόσο της Οικονομικής Επιστήμης όσο και του Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου. Κρίνεται αδιανόητο οι σπουδαστές της ΕΣΔΔΑ να μην διαθέτουν γνώση και στα δύο αντικείμενα. Έχουμε εκθέσει και ανωτέρω ότι η επιτυχία στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό βασίζεται σε δεξιότητες ανεξάρτητες από το βασικό τίτλο σπουδών που έχει αποκτήσει κάποιος υποψήφιος και επαφίονται καθαρά στην κριτική του σκέψη και στις εργατοώρες που έχει επενδύσει στην μελέτη της βιβλιογραφίας και τη συγγραφή δοκιμίων, κάτι που θα κληθεί αργά ή γρήγορα να κάνει στην πράξη όταν αναλάβει δύσκολες αρμοδιότητες ή ακόμα και θέσεις ευθύνης σε φορείς όλου του ελληνικού δημοσίου και θα πρέπει να ανταπεξέλθει με επιτυχία τόσο στα καθήκοντά του όσο και στην τήρηση της νομιμότητας. Όσο αδιανόητο είναι να μην γνωρίζει ο υποψήφιος βασικές αρχές Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου για να τηρεί την νομιμότητα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του άλλο τόσο αδιανόητο είναι να μην διαθέτει βασικές γνώσεις Οικονομικής Επιστήμης ή ανάλυσης δεδομένων. Προφανώς αν λόγω της ραγδαίας εξέλιξης της τεχνολογίας η ηγεσία του Υπουργείου κρίνει ότι οι υποψήφιοι πρέπει να διαθέτουν πρόσθετες δεξιότητες όπως η ανάλυση δεδομένων, ή βασικές αρχές της στατιστικής, του προγραμματισμού ή της χρήσης LLMs, οι εν λόγω δεξιότητες μπορούν να εξεταστούν ηλεκτρονικά στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την συνδυαστική γνώση των βασικών αρχών του Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου και της Οικονομικής Επιστήμης.
Η ΕΣΔΔΑ δεν είναι ούτε σχολή που απευθύνεται σε δικηγόρους ούτε σχολή που απευθύνεται σε προγραμματιστές ώστε να εισάγονται οι διακρίσεις της παρ. 4 του άρθρου 61. Απευθύνεται σε κατόχους όλων των πτυχίων που έχουν κριτική σκέψη και έχουν αφιερώσει εκατοντάδες εργατοώρες να μελετήσουν την ύλη. Σε κάθε περίπτωση εάν η ηγεσία του Υπουργείου κρίνει ότι ακόμα και με την εξέταση πρόσθετων δεξιοτήτων στον Εισαγωγικό Διαγωνισμό, όπως η ανάλυση δεδομένων, ή βασικές αρχές της στατιστικής, του προγραμματισμού ή της χρήσης LLMs, οι εν λόγω δεξιότητες δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένες από τους υποψηφίους, τότε μπορεί να προσθέσει επιπλέον μαθήματα στο πρόγραμμα σπουδών κατά την πολύμηνη φοίτηση των σπουδαστών στην ΕΣΔΔΑ.
Συγκεκριμένες παρατηρήσεις επί του Β΄ Μέρους σχεδίου νόμου:
1. Στο άρθρο 33 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Νομική μορφή, έδρα και εποπτεύουσα αρχή», στην παρ. 1, να αναφέρεται ότι το ΕΚΔΔΑ αποτελεί ανεξάρτητη αρχή.
2. Στο άρθρο 35 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Οικονομική διαχείριση και πόροι», στην περ. α της παρ. 1, να αναφέρεται ότι η ετήσια επιχορήγηση από τον κρατικό προϋπολογισμό καλύπτει και την διεξαγωγή του Εισαγωγικού Διαγωνισμού και τα έξοδα φοίτησης της εκάστοτε Εκπαιδευτικής Σειράς σπουδαστών.
3. Στο άρθρο 39 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Πρόεδρος», στην παρ. 1, να αναφέρεται ότι ο πρόεδρος θα ορίζεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής από πανεπιστημιακούς εγνωσμένου κύρους στα γνωστικά αντικείμενα της ΕΣΔΔΑ.
4. Στο άρθρο 40 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Αντιπρόεδρος», στην παρ. 1, να αναφέρεται ότι ο αντιπρόεδρος θα ορίζεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής από πανεπιστημιακούς εγνωσμένου κύρους στα γνωστικά αντικείμενα της ΕΣΔΔΑ.
5. Στο άρθρο 46 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Κεντρική Επιτροπή Διαγωνισμού», στην παρ. 1 να μπορούν να μετέχουν και μέλη στην επιτροπή πανεπιστημιακοί εγνωσμένου κύρους στα γνωστικά αντικείμενα της ΕΣΔΔΑ, στην παρ. 6, το Μητρώο πρέπει να τηρείται στην ΕΣΔΔΑ και στο τελευταίο εδάφιο της παρ. 7, να αναφέρεται ότι το Μητρώο Θεμάτων θα είναι δημόσια προσβάσιμο σε όλους. Γιατί να είναι κρυφό; Επίσης πρέπει να περιλαμβάνονται και ενδεικτικές απαντήσεις ή παραπομπές σε συγγράμματα.
6. Στο άρθρο 52 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Μόνιμο Διδακτικό Προσωπικό Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης» αναφέρεται ως πρόσθετο προσόν για την πρόσληψη στις θέσεις του Μόνιμου Διδακτικού Προσωπικού της ΕΣΔΔΑ ορίζεται η κατοχή πιστοποίησης εκπαιδευτικής επάρκειας εκπαιδευτή ενηλίκων, η οποία χορηγείται από τον Εθνικό Οργανισμό Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.). Αν και είναι εξαιρετική πρόταση το γεγονός ότι ο Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π τα τελευταία χρόνια πρακτικά υπολειτουργεί και υπάρχουν χιλιάδες υποψήφιοι που αναμένουν ολόκληρα έτη για να συμμετάσχουν στις εξετάσεις επάρκειας, θα αποκλείσει πάρα πολλούς άξιους υποψηφίους. Να γίνει προαιρετικό και σίγουρα να μην γίνει αιτία αποκλεισμού κάποιου υποψηφίου για την θέση. Επίσης δεν αναφέρεται η θητεία του Μόνιμου Διδακτικού Προσωπικού ούτε οι απολαβές του.
7. Στο άρθρο 61 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Προκήρυξη εισαγωγικού διαγωνισμού και συμμετοχή», στην παρ. 3 ορίζεται ηλικιακό όριο το 50 έτος ηλικίας. Αν δεν τεκμαίρεται από κάπου πρέπει να καταργηθεί διότι κρίνεται ως υπέρμετρος περιορισμός. Αν τεκμαίρεται από την υποχρέωση δεκαετούς παραμονής στην υπηρεσία μετά την αποφοίτηση, τότε θα έπρεπε να μετακυλιστεί στο 57 έτος, π.χ. αν δεν θεωρούνται ασφαλισμένοι πριν το 1993.
8. Στα άρθρα 61 «Προκήρυξη εισαγωγικού διαγωνισμού και συμμετοχή» και 62 «Διεξαγωγή εισαγωγικού διαγωνισμού» του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, έχει ήδη εκφραστεί ανωτέρω με σαφή τεκμηρίωση η αντίθεσή τόσο με την κατάργηση των εξετάσεων δοκιμιακού χαρακτήρα, όσο και με τον διαχωρισμό των υποψηφίων σε όσους εξεταστούν στην ενότητα «Δημόσια Οικονομικά και Ανάλυση Δεδομένων» και σε όσους εξεταστούν στην ενότητα «Συνταγματικό και Διοικητικό Δίκαιο», αφού το δέον θα ήταν να εξεταστούν και στα δύο αντικείμενα, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα.
9. Στο άρθρο 76 του προτεινόμενου Σχεδίου νόμου, «Ομάδες - Στόχοι», στην παρ. 6 αναφορικά και στην παρ. 3 του άρθρου 84 «Εξουσιοδοτικές διατάξεις» αναφορικά με το πρόγραμμα πιστοποίησης ηγετικών, διοικητικών, ψηφιακών και διαπροσωπικών δεξιοτήτων στελεχών του Δημοσίου, τονίζεται ότι είναι πολύ σημαντικό το πρόγραμμα να μην διεξαχθεί μόνο μια φορά και μετά να δημιουργήσει μια κλειστή δεξαμενή υποψηφίων , όπως συνέβη με τις εξετάσεις για τις ΠΕ Επιτελικών Στελεχών, από τις οποίες αποκλείστηκαν αδικαιολόγητα οι απόφοιτοι της 25ης, 26ης, 27ης και 28ης Σειράς της ΕΣΔΔΑ γιατί δεν είχαν συμπληρώσει τέσσερα έτη από τον διορισμό τους (βλ. σελ. 5, Προϋποθέσεις συμμετοχής στην α.π. 4665/30-08-2022 πρόσκληση του ΕΚΔΔΑ), την στιγμή που οι επόμενες εκπαιδευτικές σειρές της ΕΣΔΔΑ παρήγαγαν ΠΕ Επιτελικών Στελεχών άμα τη αποφοίτησή τους χωρίς την προϋπόθεση προϋπηρεσίας. Το πρόγραμμα πρέπει να διεξάγεται πολλές φορές το χρόνο και να είναι ανοιχτό σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό υπαλλήλων, καθώς επηρεάζει και την νέα διαδικασία επιλογής προϊσταμένων στο άρθρο 7 του προτεινομένου σχεδίου νόμου, που αντικαθιστά το άρθρο 84 του υπαλληλικού κώδικα.
Γκουβάς Χ. Κωνσταντῖνος MSc
Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης
ΚΣΤ΄ Εκπαιδευτική Σειρά
Υποψήφιος Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών Παντείου Πανεπιστημίου
Google Project Manager (by Coursera Online courses)
Συνεισφέρετε στον δημόσιο διάλογο!
Γράψτε το σχόλιό σας
Μπορείτε να συμμετέχετε χωρίς λογαριασμό, επιβεβαιώνοντας μόνο το email σας, ή με σύνδεση μέσω TaxisNet, που επιβεβαιώνει την ταυτότητά σας. Σε κάθε περίπτωση, εσείς επιλέγετε αν το όνομά σας θα εμφανίζεται δημόσια στο σχόλιό σας.