Παρατηρήσεις
Το άρθρο εισάγει τέσσερις εναλλακτικές οδούς πρόσβασης σε θέση προϊσταμένου (προηγούμενη πλήρης θητεία με υψηλή αξιολόγηση, κατοχή βαθμού με τεκμηριωμένη υψηλή απόδοση, συνδυασμός βαθμού και αξιολόγησης, ή κατοχή βαθμού με απλή πιστοποίηση παρακολούθησης προγράμματος ηγεσίας). Η τέταρτη οδός, ωστόσο, θέτει σε ισότιμη βάση με τις υπόλοιπες την απλή παρακολούθηση ενός προγράμματος πιστοποίησης, χωρίς κανένα άλλο κριτήριο (απόδοσης), κάτι που αντιφάσκει με τη λογική της αξιοκρατικής επιλογής: ένα σεμινάριο δεν καθιστά κάποιον κατάλληλο διοικητικό στέλεχος. Επιπλέον, δεν ρυθμίζεται με ποια συχνότητα θα διεξάγεται το πρόγραμμα αυτό, ούτε ποιος αριθμός θέσεων θα καλύπτεται μέσω αυτού, ζητήματα που παραπέμπονται εξ ολοκλήρου σε μεταγενέστερη υπουργική απόφαση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αξιοπιστία του υποκείμενου συστήματος αξιολόγησης του ν. 4940/2022 στο οποίο παραπέμπουν όλες σχεδόν οι εναλλακτικές οδοί: πέραν του ότι ο τρόπος αποτύπωσης δεξιοτήτων παραμένει ασαφής, έχει ήδη καταγγελθεί η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στην αξιολόγηση υψηλής απόδοσης χωρίς δημοσιευμένα κριτήρια λειτουργίας τους, ενώ η αρμόδια Επιτροπή Εποπτείας Αξιολόγησης απέρριψε πρόσφατα, χωρίς επαρκή αιτιολογία, το μεγαλύτερο μέρος των εκθέσεων αξιολόγησης του 2023. Η ανάθεση τόσο σοβαρών έννομων συνεπειών (πρόσβαση σε θέση ευθύνης) σε ένα σύστημα με τέτοιο ιστορικό αξιοπιστίας απαιτεί προηγούμενη διασφάλιση ομοιομορφίας εφαρμογής και έγκαιρης οριστικοποίησης, στοιχεία που δεν προβλέπονται στο νομοσχέδιο.
Η σύνδεση, δε, της επιλεξιμότητας για θέσεις Προϊσταμένων Τμήματος με προηγούμενη αξιολόγηση ως «υψηλής απόδοσης» δημιουργεί προφανή σύγκρουση κινήτρων. Ο υφιστάμενος προϊστάμενος ενδεχομένως να αποφύγει να αξιολογήσει ως υψηλής απόδοσης υπάλληλο, ακόμη κι αν πληροί όλες τις προϋποθέσεις, γιατί μπορεί να διεκδικήσει τη δική του θέση.
Ως προς τη διάταξη περί υπαλλήλων που έχουν ασκήσει καθήκοντα Υπηρεσιακού Γραμματέα ή Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης και δύνανται να επιλέγονται προϊστάμενοι σε οποιαδήποτε θέση ευθύνης, χωρίς περαιτέρω προϋπόθεση, πρόκειται για ρύθμιση εξατομικευμένου (φωτογραφικού;) χαρακτήρα που δεν συνδέεται με κανένα αντικειμενικό κριτήριο συνάφειας με τη συγκεκριμένη θέση.
Η δυνατότητα των αποφοίτων της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης να συμμετέχουν σε οποιαδήποτε προκήρυξη οριζόντιας θέσης ευθύνης, ανεξαρτήτως τίτλου σπουδών, συνιστά ιδιαιτέρως ευνοϊκή μεταχείριση χωρίς σαφή σύνδεση με την εμπειρία και την απόδοση επί του πεδίου, ενώ παραλείπονται οι Ομάδες Διοίκησης Έργου από τις οριζόντιες θέσεις ευθύνης.
Το όριο ηλικίας των 67 ετών, με τετραετή περιθώριο αποκλεισμού, εφαρμόζεται διαφορετικά ανάλογα με το αν ο υπάλληλος υπηρετεί ήδη σε θέση ευθύνης, χωρίς να αιτιολογείται η διάκριση αυτή.
Ο τετραετής αποκλεισμός μετά από παύση ή απαλλαγή προϊσταμένου εφαρμόζεται ενιαία, ανεξαρτήτως της βαρύτητας του λόγου παύσης.
Η περ. γ) της παρ. 1 (και οι αντίστοιχες των παρ. 2-3) φαίνεται να αλληλεπικαλύπτεται με την περ. β), αφού και οι δύο απαιτούν ουσιαστικά τρεις εγκεκριμένες αξιολογήσεις «υψηλής απόδοσης»· η περ. γ) απλώς προσθέτει την απαίτηση βαθμολογίας ≥4 χωρίς να διευκρινίζεται τι διαφορετικό εξυπηρετεί, δημιουργώντας σύγχυση για τον αναγνώστη.
Η διάταξη αποκλείει συγκεκριμένη κατηγορία υπαλλήλων από τις οριζόντιες θέσεις χωρίς να εξηγεί γιατί η ύπαρξη ειδικού συστήματος στον φορέα προέλευσης δικαιολογεί τον αποκλεισμό. Η διάταξη αφήνει σοβαρό ζήτημα ως προς το ποιοι αποκλείονται και γιατί.
Δεν προκύπτει γιατί τα προσόντα πρέπει να συντρέχουν μόνο κατά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής της αίτησης και όχι και κατά τον χρόνο τοποθέτησης.
Η φράση «με την επιφύλαξη ειδικής πρόβλεψης» αφήνει αόριστο ποιος μπορεί, πότε και με ποια κριτήρια να προβλέψει εξαίρεση.
Οι «ειδικές προϋποθέσεις επιλογής προϊσταμένων Γενικών Διευθύνσεων Οικονομικών Υπηρεσιών» διατηρούνται σε ισχύ χωρίς να προσδιορίζονται ούτε καν να παραπέμπονται με σαφήνεια, ενώ η εξαίρεση υπαλλήλων άλλων φορέων από τη διαδικασία επιλογής οριζόντιων θέσεων, όταν στον φορέα προέλευσής τους εφαρμόζεται ειδικό σύστημα επιλογής, δεν τεκμηριώνεται.
Προτάσεις
Να αποσυνδεθεί η τέταρτη εναλλακτική οδός επιλογής (πιστοποίηση προγράμματος ηγεσίας) από την ισότιμη μεταχείριση με τις υπόλοιπες οδούς, ή να συμπληρωθεί με πρόσθετο κριτήριο τεκμηριωμένης απόδοσης, ώστε να μην αρκεί μόνη η παρακολούθηση σεμιναρίου.
Να καταστεί υποχρεωτική η παρακολούθηση προγράμματος πιστοποίησης ηγετικών δεξιοτήτων για όλους τους επιλεχθέντες σε θέση ευθύνης, ανεξαρτήτως της οδού πρόσβασης, με σαφή προγραμματισμό συχνότητας διεξαγωγής στον νόμο.
Να προηγηθεί ανεξάρτητος έλεγχος αξιοπιστίας του συστήματος αξιολόγησης του ν. 4940/2022, με δημοσίευση των κριτηρίων λειτουργίας και των τυχόν αυτοματοποιημένων εργαλείων υποστήριξης, πριν το σύστημα αυτό χρησιμοποιηθεί ως αποκλειστικό κριτήριο πρόσβασης σε θέσεις ευθύνης.
Να τεθεί ενιαίο, διαβαθμισμένο σύστημα αποκλεισμού μετά από παύση προϊσταμένου, ανάλογα με τη βαρύτητα του λόγου παύσης, αντί ενιαίας τετραετίας, και να τεκμηριωθεί η όποια επιλογή.
Να αποσαφηνιστεί η σχέση των δύο κριτηρίων της περίπτωσης γ’.
Η επιφύλαξη της ειδικής πρόβλεψης πρέπει να προσδιοριστεί στον νόμο και όχι να παραμένει ανοιχτή και αόριστη.
Να προσδιοριστούν ρητά στον νόμο, ή σε παράρτημα προσβάσιμο στη διαβούλευση, οι ειδικές προϋποθέσεις επιλογής προϊσταμένων Γενικών Διευθύνσεων Οικονομικών Υπηρεσιών.
Το άρθρο εισάγει τέσσερις εναλλακτικές οδούς πρόσβασης σε θέση προϊσταμένου (προηγούμενη πλήρης θητεία με υψηλή αξιολόγηση, κατοχή βαθμού με τεκμηριωμένη υψηλή απόδοση, συνδυασμός βαθμού και αξιολόγησης, ή κατοχή βαθμού με απλή πιστοποίηση παρακολούθησης προγράμματος ηγεσίας). Η τέταρτη οδός, ωστόσο, θέτει σε ισότιμη βάση με τις υπόλοιπες την απλή παρακολούθηση ενός προγράμματος πιστοποίησης, χωρίς κανένα άλλο κριτήριο (απόδοσης), κάτι που αντιφάσκει με τη λογική της αξιοκρατικής επιλογής: ένα σεμινάριο δεν καθιστά κάποιον κατάλληλο διοικητικό στέλεχος. Επιπλέον, δεν ρυθμίζεται με ποια συχνότητα θα διεξάγεται το πρόγραμμα αυτό, ούτε ποιος αριθμός θέσεων θα καλύπτεται μέσω αυτού, ζητήματα που παραπέμπονται εξ ολοκλήρου σε μεταγενέστερη υπουργική απόφαση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αξιοπιστία του υποκείμενου συστήματος αξιολόγησης του ν. 4940/2022 στο οποίο παραπέμπουν όλες σχεδόν οι εναλλακτικές οδοί: πέραν του ότι ο τρόπος αποτύπωσης δεξιοτήτων παραμένει ασαφής, έχει ήδη καταγγελθεί η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στην αξιολόγηση υψηλής απόδοσης χωρίς δημοσιευμένα κριτήρια λειτουργίας τους, ενώ η αρμόδια Επιτροπή Εποπτείας Αξιολόγησης απέρριψε πρόσφατα, χωρίς επαρκή αιτιολογία, το μεγαλύτερο μέρος των εκθέσεων αξιολόγησης του 2023. Η ανάθεση τόσο σοβαρών έννομων συνεπειών (πρόσβαση σε θέση ευθύνης) σε ένα σύστημα με τέτοιο ιστορικό αξιοπιστίας απαιτεί προηγούμενη διασφάλιση ομοιομορφίας εφαρμογής και έγκαιρης οριστικοποίησης, στοιχεία που δεν προβλέπονται στο νομοσχέδιο.
Η σύνδεση, δε, της επιλεξιμότητας για θέσεις Προϊσταμένων Τμήματος με προηγούμενη αξιολόγηση ως «υψηλής απόδοσης» δημιουργεί προφανή σύγκρουση κινήτρων. Ο υφιστάμενος προϊστάμενος ενδεχομένως να αποφύγει να αξιολογήσει ως υψηλής απόδοσης υπάλληλο, ακόμη κι αν πληροί όλες τις προϋποθέσεις, γιατί μπορεί να διεκδικήσει τη δική του θέση.
Ως προς τη διάταξη περί υπαλλήλων που έχουν ασκήσει καθήκοντα Υπηρεσιακού Γραμματέα ή Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης και δύνανται να επιλέγονται προϊστάμενοι σε οποιαδήποτε θέση ευθύνης, χωρίς περαιτέρω προϋπόθεση, πρόκειται για ρύθμιση εξατομικευμένου (φωτογραφικού;) χαρακτήρα που δεν συνδέεται με κανένα αντικειμενικό κριτήριο συνάφειας με τη συγκεκριμένη θέση.
Η δυνατότητα των αποφοίτων της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης να συμμετέχουν σε οποιαδήποτε προκήρυξη οριζόντιας θέσης ευθύνης, ανεξαρτήτως τίτλου σπουδών, συνιστά ιδιαιτέρως ευνοϊκή μεταχείριση χωρίς σαφή σύνδεση με την εμπειρία και την απόδοση επί του πεδίου, ενώ παραλείπονται οι Ομάδες Διοίκησης Έργου από τις οριζόντιες θέσεις ευθύνης.
Το όριο ηλικίας των 67 ετών, με τετραετή περιθώριο αποκλεισμού, εφαρμόζεται διαφορετικά ανάλογα με το αν ο υπάλληλος υπηρετεί ήδη σε θέση ευθύνης, χωρίς να αιτιολογείται η διάκριση αυτή.
Ο τετραετής αποκλεισμός μετά από παύση ή απαλλαγή προϊσταμένου εφαρμόζεται ενιαία, ανεξαρτήτως της βαρύτητας του λόγου παύσης.
Η περ. γ) της παρ. 1 (και οι αντίστοιχες των παρ. 2-3) φαίνεται να αλληλεπικαλύπτεται με την περ. β), αφού και οι δύο απαιτούν ουσιαστικά τρεις εγκεκριμένες αξιολογήσεις «υψηλής απόδοσης»· η περ. γ) απλώς προσθέτει την απαίτηση βαθμολογίας ≥4 χωρίς να διευκρινίζεται τι διαφορετικό εξυπηρετεί, δημιουργώντας σύγχυση για τον αναγνώστη.
Η διάταξη αποκλείει συγκεκριμένη κατηγορία υπαλλήλων από τις οριζόντιες θέσεις χωρίς να εξηγεί γιατί η ύπαρξη ειδικού συστήματος στον φορέα προέλευσης δικαιολογεί τον αποκλεισμό. Η διάταξη αφήνει σοβαρό ζήτημα ως προς το ποιοι αποκλείονται και γιατί.
Δεν προκύπτει γιατί τα προσόντα πρέπει να συντρέχουν μόνο κατά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής της αίτησης και όχι και κατά τον χρόνο τοποθέτησης.
Η φράση «με την επιφύλαξη ειδικής πρόβλεψης» αφήνει αόριστο ποιος μπορεί, πότε και με ποια κριτήρια να προβλέψει εξαίρεση.
Οι «ειδικές προϋποθέσεις επιλογής προϊσταμένων Γενικών Διευθύνσεων Οικονομικών Υπηρεσιών» διατηρούνται σε ισχύ χωρίς να προσδιορίζονται ούτε καν να παραπέμπονται με σαφήνεια, ενώ η εξαίρεση υπαλλήλων άλλων φορέων από τη διαδικασία επιλογής οριζόντιων θέσεων, όταν στον φορέα προέλευσής τους εφαρμόζεται ειδικό σύστημα επιλογής, δεν τεκμηριώνεται.
Προτάσεις
Να αποσυνδεθεί η τέταρτη εναλλακτική οδός επιλογής (πιστοποίηση προγράμματος ηγεσίας) από την ισότιμη μεταχείριση με τις υπόλοιπες οδούς, ή να συμπληρωθεί με πρόσθετο κριτήριο τεκμηριωμένης απόδοσης, ώστε να μην αρκεί μόνη η παρακολούθηση σεμιναρίου.
Να καταστεί υποχρεωτική η παρακολούθηση προγράμματος πιστοποίησης ηγετικών δεξιοτήτων για όλους τους επιλεχθέντες σε θέση ευθύνης, ανεξαρτήτως της οδού πρόσβασης, με σαφή προγραμματισμό συχνότητας διεξαγωγής στον νόμο.
Να προηγηθεί ανεξάρτητος έλεγχος αξιοπιστίας του συστήματος αξιολόγησης του ν. 4940/2022, με δημοσίευση των κριτηρίων λειτουργίας και των τυχόν αυτοματοποιημένων εργαλείων υποστήριξης, πριν το σύστημα αυτό χρησιμοποιηθεί ως αποκλειστικό κριτήριο πρόσβασης σε θέσεις ευθύνης.
Να τεθεί ενιαίο, διαβαθμισμένο σύστημα αποκλεισμού μετά από παύση προϊσταμένου, ανάλογα με τη βαρύτητα του λόγου παύσης, αντί ενιαίας τετραετίας, και να τεκμηριωθεί η όποια επιλογή.
Να αποσαφηνιστεί η σχέση των δύο κριτηρίων της περίπτωσης γ’.
Η επιφύλαξη της ειδικής πρόβλεψης πρέπει να προσδιοριστεί στον νόμο και όχι να παραμένει ανοιχτή και αόριστη.
Να προσδιοριστούν ρητά στον νόμο, ή σε παράρτημα προσβάσιμο στη διαβούλευση, οι ειδικές προϋποθέσεις επιλογής προϊσταμένων Γενικών Διευθύνσεων Οικονομικών Υπηρεσιών.
Σχόλιο επί του άρθρου 7 – Προϊστάμενοι οργανικών μονάδων
Με το άρθρο 7 του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου αντικαθίσταται το άρθρο 84 του ν. 3528/2007 και καθορίζεται το νέο πλαίσιο επιλογής Προϊσταμένων οργανικών μονάδων.
Ωστόσο, στην παρ. 7 του προτεινόμενου άρθρου 7, όπου προσδιορίζονται οι οργανικές μονάδες για την εφαρμογή του νέου συστήματος, αναφέρονται η Γενική Διεύθυνση, η Διεύθυνση, το Τμήμα, το Αυτοτελές Τμήμα, οι οργανικές μονάδες αντίστοιχου επιπέδου και τυχόν ενδιάμεσα επίπεδα διοίκησης, χωρίς ρητή αναφορά στα Αυτοτελή Γραφεία.
Η παράλειψη αυτή δημιουργεί ζήτημα ως προς την ένταξη στο νέο σύστημα των Αυτοτελών Γραφείων που έχουν συσταθεί με ειδικές διατάξεις.
Ειδικότερα, με το άρθρο 84 του ν. 5243/2025 έχει ήδη προβλεφθεί στα Νοσοκομεία του Ε.Σ.Υ. με δυναμικότητα κάτω των 200 κλινών η σύσταση Αυτοτελούς Γραφείου Φυσικοθεραπείας, με υπεύθυνο φυσικοθεραπευτή, ενώ για τα Νοσοκομεία με δυναμικότητα 200 κλινών και άνω προβλέπεται Τμήμα Φυσικοθεραπείας, στο οποίο προΐσταται υπάλληλος του κλάδου ΠΕ ή ΤΕ Φυσικοθεραπευτών.
Προκειμένου να διασφαλιστεί η ενιαία και απρόσκοπτη εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου και να μην προκύψουν ερμηνευτικά ή υπηρεσιακά κενά, προτείνεται:
α) Να προστεθεί ρητά στην παρ. 7 του άρθρου 7 το «Αυτοτελές Γραφείο» ως οργανική μονάδα αντίστοιχου επιπέδου, για την εφαρμογή των διατάξεων περί επιλογής και άσκησης καθηκόντων Προϊσταμένων.
β) Να προβλεφθεί ρητά ότι ο «υπεύθυνος φυσικοθεραπευτής» του Αυτοτελούς Γραφείου Φυσικοθεραπείας του άρθρου 84 του ν. 5243/2025 αποτελεί τον Προϊστάμενο της συγκεκριμένης οργανικής μονάδας και υπάγεται στο θεσμικό πλαίσιο των θέσεων ευθύνης, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων περί επιλογής, άσκησης καθηκόντων, αξιολόγησης, θητείας και μοριοδότησης της άσκησης καθηκόντων ευθύνης.
γ) Να προβλεφθεί ρητά ότι ο χρόνος άσκησης καθηκόντων του υπευθύνου του Αυτοτελούς Γραφείου Φυσικοθεραπείας του άρθρου 84 του ν. 5243/2025 λογίζεται ως χρόνος άσκησης καθηκόντων Προϊσταμένου οργανικής μονάδας αντίστοιχου επιπέδου και λαμβάνεται υπόψη για τη μοριοδότηση της άσκησης καθηκόντων ευθύνης κατά τις διατάξεις του νέου συστήματος.
Η ρητή αυτή πρόβλεψη είναι αναγκαία, ώστε η ήδη θεσμοθετημένη οργανωτική δομή των υπηρεσιών Φυσικοθεραπείας στα Νοσοκομεία του Ε.Σ.Υ. να συνδεθεί χωρίς αμφισημίες με το νέο σύστημα επιλογής Προϊσταμένων και να διασφαλιστεί η ενιαία και ισότιμη αντιμετώπιση των Τμημάτων και των Αυτοτελών Γραφείων Φυσικοθεραπείας ως οργανικών μονάδων άσκησης καθηκόντων ευθύνης.
Με το άρθρο 7 του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου αντικαθίσταται το άρθρο 84 του ν. 3528/2007 και καθορίζεται το νέο πλαίσιο επιλογής Προϊσταμένων οργανικών μονάδων.
Ωστόσο, στην παρ. 7 του προτεινόμενου άρθρου 7, όπου προσδιορίζονται οι οργανικές μονάδες για την εφαρμογή του νέου συστήματος, αναφέρονται η Γενική Διεύθυνση, η Διεύθυνση, το Τμήμα, το Αυτοτελές Τμήμα, οι οργανικές μονάδες αντίστοιχου επιπέδου και τυχόν ενδιάμεσα επίπεδα διοίκησης, χωρίς ρητή αναφορά στα Αυτοτελή Γραφεία.
Η παράλειψη αυτή δημιουργεί ζήτημα ως προς την ένταξη στο νέο σύστημα των Αυτοτελών Γραφείων που έχουν συσταθεί με ειδικές διατάξεις.
Ειδικότερα, με το άρθρο 84 του ν. 5243/2025 έχει ήδη προβλεφθεί στα Νοσοκομεία του Ε.Σ.Υ. με δυναμικότητα κάτω των 200 κλινών η σύσταση Αυτοτελούς Γραφείου Φυσικοθεραπείας, με υπεύθυνο φυσικοθεραπευτή, ενώ για τα Νοσοκομεία με δυναμικότητα 200 κλινών και άνω προβλέπεται Τμήμα Φυσικοθεραπείας, στο οποίο προΐσταται υπάλληλος του κλάδου ΠΕ ή ΤΕ Φυσικοθεραπευτών.
Προκειμένου να διασφαλιστεί η ενιαία και απρόσκοπτη εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου και να μην προκύψουν ερμηνευτικά ή υπηρεσιακά κενά, προτείνεται:
α) Να προστεθεί ρητά στην παρ. 7 του άρθρου 7 το «Αυτοτελές Γραφείο» ως οργανική μονάδα αντίστοιχου επιπέδου, για την εφαρμογή των διατάξεων περί επιλογής και άσκησης καθηκόντων Προϊσταμένων.
β) Να προβλεφθεί ρητά ότι ο «υπεύθυνος φυσικοθεραπευτής» του Αυτοτελούς Γραφείου Φυσικοθεραπείας του άρθρου 84 του ν. 5243/2025 αποτελεί τον Προϊστάμενο της συγκεκριμένης οργανικής μονάδας και υπάγεται στο θεσμικό πλαίσιο των θέσεων ευθύνης, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων περί επιλογής, άσκησης καθηκόντων, αξιολόγησης, θητείας και μοριοδότησης της άσκησης καθηκόντων ευθύνης.
γ) Να προβλεφθεί ρητά ότι ο χρόνος άσκησης καθηκόντων του υπευθύνου του Αυτοτελούς Γραφείου Φυσικοθεραπείας του άρθρου 84 του ν. 5243/2025 λογίζεται ως χρόνος άσκησης καθηκόντων Προϊσταμένου οργανικής μονάδας αντίστοιχου επιπέδου και λαμβάνεται υπόψη για τη μοριοδότηση της άσκησης καθηκόντων ευθύνης κατά τις διατάξεις του νέου συστήματος.
Η ρητή αυτή πρόβλεψη είναι αναγκαία, ώστε η ήδη θεσμοθετημένη οργανωτική δομή των υπηρεσιών Φυσικοθεραπείας στα Νοσοκομεία του Ε.Σ.Υ. να συνδεθεί χωρίς αμφισημίες με το νέο σύστημα επιλογής Προϊσταμένων και να διασφαλιστεί η ενιαία και ισότιμη αντιμετώπιση των Τμημάτων και των Αυτοτελών Γραφείων Φυσικοθεραπείας ως οργανικών μονάδων άσκησης καθηκόντων ευθύνης.
Το Άρθρο 7 του Σχεδίου Νόμου (νέο άρθρο 84 Κώδικα Κατάστασης) διατηρεί ορθώς τη διαζευκτική δυνατότητα επιλογής υπαλλήλων ΠΕ ή ΤΕ ως προϊσταμένων σε όλα τα επίπεδα ευθύνης, όμως αφήνει την ουσιαστική εφαρμογή της αποκλειστικά στις «οικείες οργανικές διατάξεις» κάθε φορέα, χωρίς καμία κεντρική εγγύηση ή τεκμήριο υπέρ της συμπερίληψης της κατηγορίας ΤΕ.
Η ρύθμιση αυτή αναπαράγει το ίδιο κενό που, μετά τις αποφάσεις ΣτΕ Ολ. 2811-2818/2017, οδήγησε, κατά καταγγελίες αντιπροσωπευτικών φορέων ΤΕ μηχανικών προς τη Βουλή το 2022, στην ευρεία διατύπωση Οργανισμών με τη ρήτρα «ΠΕ και εν ελλείψει ΤΕ» — πρακτική που δεν αρνήθηκε ούτε το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών σε σχετική απάντησή του.
Ζητούμε να προστεθεί ρητή διάταξη που να καθιστά τη διαζευκτική επιλογή ΠΕ ή ΤΕ τον κανόνα, επιτρέποντας απόκλιση μόνο με ειδική, ανά μονάδα αιτιολόγηση συναφή με το πραγματικό αντικείμενο της θέσης.
Η ρύθμιση αυτή αναπαράγει το ίδιο κενό που, μετά τις αποφάσεις ΣτΕ Ολ. 2811-2818/2017, οδήγησε, κατά καταγγελίες αντιπροσωπευτικών φορέων ΤΕ μηχανικών προς τη Βουλή το 2022, στην ευρεία διατύπωση Οργανισμών με τη ρήτρα «ΠΕ και εν ελλείψει ΤΕ» — πρακτική που δεν αρνήθηκε ούτε το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών σε σχετική απάντησή του.
Ζητούμε να προστεθεί ρητή διάταξη που να καθιστά τη διαζευκτική επιλογή ΠΕ ή ΤΕ τον κανόνα, επιτρέποντας απόκλιση μόνο με ειδική, ανά μονάδα αιτιολόγηση συναφή με το πραγματικό αντικείμενο της θέσης.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ
Σχέδιο νόμου για την αναμόρφωση του συστήματος επιλογής προϊσταμένων οργανικών μονάδων του δημόσιου τομέα
Διαβούλευση έως 28 Αυγούστου 2026
Η επιδίωξη ενός ταχύτερου, αντικειμενικότερου και περισσότερο αξιοκρατικού συστήματος επιλογής προϊσταμένων είναι θετική. Ωστόσο, ορισμένες ρυθμίσεις της Ενότητας Α΄ χρειάζονται επανεξέταση, ώστε το νέο σύστημα να μην οδηγεί σε αδικαιολόγητους αποκλεισμούς έμπειρων στελεχών και να διασφαλίζει ότι η τελική επιλογή αντανακλά τη συνολική υπηρεσιακή αξία, την πραγματική διοικητική εμπειρία και τις αποδεδειγμένες ικανότητες των υποψηφίων. Οι βασικές παρατηρήσεις μου είναι οι ακόλουθες:
1. Ηλικιακός αποκλεισμός της παρ. 8 του νέου άρθρου 84
Η σημαντικότερη ένσταση αφορά την πρόβλεψη ότι δεν επιτρέπεται η υποβολή αίτησης από υπάλληλο που συμπληρώνει το 67ο έτος της ηλικίας του εντός τεσσάρων (4) ετών από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής των αιτήσεων, με εξαίρεση μόνο τον ήδη υπηρετούντα προϊστάμενο που διεκδικεί θέση του ίδιου ή κατώτερου επιπέδου. Πρόκειται για ουσιώδη αυστηροποίηση σε σχέση με το ισχύον σύστημα, στο οποίο το αντίστοιχο κώλυμα αφορά υπάλληλο που αποχωρεί αυτοδικαίως εντός ενός (1) έτους από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής υποψηφιοτήτων.
Η μεταβολή από το ένα στα τέσσερα έτη δημιουργεί στην πράξη ένα πρόωρο «ταβάνι» υπηρεσιακής εξέλιξης. Υπάλληλος που βρίσκεται περίπου στην ηλικία των 63-66 ετών μπορεί να διαθέτει πολυετή δημόσια υπηρεσία, σημαντική εμπειρία διοίκησης, άριστες αξιολογήσεις, υψηλή βαθμολογία στη γραπτή εξέταση και όλα τα τυπικά προσόντα, αλλά να μην έχει καν δικαίωμα να κριθεί για ανώτερη θέση ευθύνης. Ειδικότερα, ένας υπηρετών Προϊστάμενος Τμήματος μπορεί, λόγω της εξαίρεσης, να διεκδικήσει εκ νέου Τμήμα, αλλά όχι Διεύθυνση. Ο αποκλεισμός, επομένως, δεν στηρίζεται στην ικανότητα, στην απόδοση ή στην καταλληλότητα του υποψηφίου, αλλά αποκλειστικά στο ότι βρίσκεται εντός συγκεκριμένου ηλικιακού ορίζοντα πριν από την αυτοδίκαιη αποχώρησή του.
Η ρύθμιση αυτή εγείρει σοβαρό ζήτημα ίσης μεταχείρισης και αναλογικότητας. Το άρθρο 4 παρ. 1 του Συντάγματος κατοχυρώνει την ισότητα ενώπιον του νόμου και το άρθρο 25 παρ. 1 επιβάλλει σε κάθε περιορισμό δικαιωμάτων να σέβεται την αρχή της αναλογικότητας. Παράλληλα, ο ν. 4443/2016 και η Οδηγία 2000/78/ΕΚ καλύπτουν ρητά την επαγγελματική και υπηρεσιακή εξέλιξη και απαγορεύουν τις διακρίσεις λόγω ηλικίας. Η διαφορετική μεταχείριση λόγω ηλικίας μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο όταν υπηρετεί θεμιτό σκοπό και το συγκεκριμένο μέτρο είναι αντικειμενικά δικαιολογημένο, πρόσφορο και αναγκαίο. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επίσης δεχθεί ότι οι ηλικιακές διαφοροποιήσεις υπόκεινται σε ουσιαστικό έλεγχο αναλογικότητας και δεν αρκεί η επίκληση ενός γενικού διοικητικού ή συνταξιοδοτικού σκοπού (ενδεικτικά, υπόθεση C-286/12, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας).
Αν ο επιδιωκόμενος σκοπός είναι να εξασφαλίζεται ότι ο επιλεγόμενος προϊστάμενος θα παραμείνει αρκετό χρόνο στη θέση ώστε να υπηρετήσει τη διοικητική συνέχεια, η ίδια η εξαίρεση «ίδιου ή κατώτερου επιπέδου» αποδυναμώνει την αιτιολογία αυτή. Και η θέση Προϊσταμένου Τμήματος και η θέση Προϊσταμένου Διεύθυνσης έχουν θητεία που λήγει κατά το τέταρτο έτος από το έτος της προκήρυξης. Αν, λοιπόν, θεωρείται αποδεκτό ο μεγαλύτερης ηλικίας υπάλληλος να αναλάβει νέα θητεία στο ίδιο επίπεδο, δεν είναι προφανές γιατί πρέπει να απαγορεύεται εξαρχής να διεκδικήσει ανώτερη θέση, ενώ μπορεί να διαθέτει περισσότερα προσόντα από τους λοιπούς υποψηφίους.
Επιπλέον, το ίδιο το νομοσχέδιο προβλέπει ήδη ηπιότερο και λειτουργικό μηχανισμό για την περίπτωση που μια θέση κενωθεί πριν από τη λήξη της θητείας: τοποθετείται ο επόμενος στον οικείο πίνακα κατάταξης για το υπόλοιπο της θητείας. Εφόσον υπάρχει αυτή η λύση, ο πλήρης αποκλεισμός από το δικαίωμα υποψηφιότητας τέσσερα χρόνια πριν από την αποχώρηση εμφανίζεται δυσανάλογος, εκτός αν συνοδεύεται από ειδική και πειστική τεκμηρίωση ότι κανένα ηπιότερο μέσο δεν επαρκεί.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το ίδιο το νέο σύστημα ήδη περιορίζει την υπερβολική επίδραση της αρχαιότητας: η εργασιακή εμπειρία μετά τους 360 μήνες μοριοδοτείται με αισθητά χαμηλότερο ρυθμό από την προηγούμενη περίοδο. Συνεπώς, ο νομοθέτης έχει ήδη θεσπίσει μηχανισμό ώστε η μεγάλη ηλικία ή η πολύ μεγάλη προϋπηρεσία να μην οδηγεί αυτομάτως σε πλεονέκτημα. Η πρόσθετη επιβολή ενός απόλυτου ηλικιακού κωλύματος για την άνοδο σε ανώτερο επίπεδο φαίνεται ακόμη λιγότερο αναγκαία.
Τέλος, υπάρχει και ουσιαστική διάσταση διοικητικής πολιτικής. Σε μια Δημόσια Διοίκηση με υψηλή μέση ηλικία προσωπικού, η συσσωρευμένη γνώση, η εμπειρία χειρισμού σύνθετων υποθέσεων, η θεσμική μνήμη και η δυνατότητα μεταφοράς τεχνογνωσίας στους νεότερους υπαλλήλους αποτελούν πραγματικό διοικητικό κεφάλαιο. Η οριζόντια απαγόρευση υπηρεσιακής ανόδου αρκετά χρόνια πριν από την αποχώρηση μπορεί να λειτουργήσει αποθαρρυντικά για την απόδοση, την επιμόρφωση και την ανάληψη πρόσθετων ευθυνών ακριβώς από τα στελέχη που διαθέτουν τη μεγαλύτερη εμπειρία.
Πρόταση: Να διαγραφεί η παρ. 8. Επικουρικά, να διατηρηθεί το ισχύον όριο του ενός (1) έτους ή, τουλάχιστον, να καταργηθεί ο περιορισμός «ίδιου ή κατώτερου επιπέδου», ώστε ο ήδη υπηρετών προϊστάμενος να μπορεί να διεκδικήσει και ανώτερη θέση ευθύνης, εφόσον πληροί όλα τα λοιπά νόμιμα προσόντα. Εάν η Πολιτεία επιλέξει να διατηρήσει μεγαλύτερο χρονικό όριο, αυτό πρέπει να συνοδεύεται από ειδική τεκμηρίωση ως προς τον θεμιτό σκοπό, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητά του και να συνδέεται με πραγματικό ελάχιστο χρόνο υπηρεσίας στη θέση, όχι με ένα άκαμπτο ηλικιακό τεκμήριο.
2. Υπερβολική βαρύτητα της γραπτής εξέτασης
Στο πάγιο σύστημα η γραπτή εξέταση λαμβάνει βάρος 55% για την επιλογή Προϊσταμένων Διεύθυνσης και Τμήματος, ενώ κατά την πρώτη εφαρμογή προβλέπεται βάρος 50%. Η γραπτή εξέταση αποτελεί χρήσιμο εργαλείο αντικειμενικότητας και κοινής μέτρησης των υποψηφίων, δεν πρέπει όμως να καταλήγει να υπερκαλύπτει την πολυετή αποδεδειγμένη διοικητική εμπειρία, την πραγματική άσκηση καθηκόντων ευθύνης, τις αξιολογήσεις και τα εκπαιδευτικά προσόντα.
Η διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού, η αντιμετώπιση κρίσεων, η λήψη αποφάσεων υπό πίεση, η γνώση θεσμικών διαδικασιών και η δυνατότητα ανάληψης ευθύνης δεν αποτιμώνται πλήρως σε μια ενιαία γραπτή δοκιμασία. Η τελική στάθμιση θα πρέπει να αποτυπώνει ισορροπημένα τόσο τις γνωστικές και διοικητικές δεξιότητες όσο και την αποδεδειγμένη υπηρεσιακή διαδρομή.
Πρόταση: Να επανεξεταστεί το ποσοστό 50-55% της γραπτής εξέτασης και να ενισχυθεί η σχετική βαρύτητα της αποδεδειγμένης διοικητικής εμπειρίας, της άσκησης καθηκόντων ευθύνης και της υπηρεσιακής αξιολόγησης, χωρίς να θίγεται ο αντικειμενικός χαρακτήρας της διαδικασίας.
3. Δεσμευτικότητα του αξιολογικού πίνακα και διαφάνεια στην τελική τοποθέτηση
Το σχέδιο προβλέπει ότι, για τις θέσεις επιπέδου Διεύθυνσης, το αρμόδιο όργανο επιλέγει μεταξύ των υποψηφίων που έχουν τις υψηλότερες βαθμολογίες, σε αριθμό ίσο με τον συνολικό αριθμό των προκηρυσσόμενων θέσεων. Η πρόβλεψη αυτή περιορίζει σημαντικά τη διακριτική ευχέρεια και κινείται προς θετική κατεύθυνση.
Ωστόσο, όταν προκηρύσσονται ταυτόχρονα περισσότερες θέσεις, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η αντιστοίχιση των επιτυχόντων στις συγκεκριμένες θέσεις δεν αποδυναμώνει στην πράξη τη σειρά κατάταξης. Ένα σύστημα που βασίζεται σε Α.Σ.Ε.Π., γραπτή εξέταση και αριθμητική μοριοδότηση πρέπει να καταλήγει σε αποτέλεσμα πλήρως διαφανές, ελέγξιμο και ειδικά αιτιολογημένο όπου αποκλίνει από τη σειρά προτίμησης ή κατάταξης ανά θέση.
Πρόταση: Να προβλεφθεί ρητά ότι η τοποθέτηση πραγματοποιείται με βάση τη σειρά κατάταξης ανά συγκεκριμένη θέση και ότι κάθε διαφορετική αντιστοίχιση μεταξύ περισσότερων επιτυχόντων και θέσεων συνοδεύεται από ειδική, αντικειμενικά ελέγξιμη αιτιολογία.
4. Μεταβατικό στάδιο και ίση μεταχείριση κατά την πρώτη εφαρμογή
Οι μεταβατικές διατάξεις προβλέπουν ειδικούς συντελεστές μοριοδότησης, γραπτή εξέταση εντός του 2027, λήξη με υπουργική απόφαση των θητειών προϊσταμένων που είχαν επιλεγεί με το προηγούμενο πλαίσιο και ειδική μεταχείριση εκκρεμών διαδικασιών. Η μετάβαση σε νέο σύστημα είναι αναγκαίο να γίνει με σαφείς κανόνες, χωρίς αιφνίδιους αποκλεισμούς και χωρίς να δημιουργούνται διαφορετικές ταχύτητες μεταξύ υπαλλήλων που βρίσκονται σε παρόμοια υπηρεσιακή κατάσταση.
Το ζήτημα συνδέεται άμεσα και με το νέο ηλικιακό κώλυμα. Υπάλληλοι που με το ισχύον σήμερα καθεστώς θα μπορούσαν νόμιμα να είναι υποψήφιοι για ανώτερη θέση, επειδή απέχουν περισσότερο από ένα έτος από την αυτοδίκαιη αποχώρηση, ενδέχεται με την έναρξη εφαρμογής της νέας τετραετούς απαγόρευσης να αποκλειστούν αμέσως, χωρίς να έχει μεταβληθεί κανένα στοιχείο της ικανότητας ή της υπηρεσιακής τους κατάστασης.
Πρόταση: Να προβλεφθεί σαφές και ενιαίο μεταβατικό πλαίσιο που θα προστατεύει τις εκκρεμείς διαδικασίες και θα αποτρέπει τον αιφνίδιο αποκλεισμό υπαλλήλων οι οποίοι, με βάση το ισχύον καθεστώς, διατηρούν σήμερα δικαίωμα υποψηφιότητας για ανώτερη θέση ευθύνης.
Συμπέρασμα
Η μεταρρύθμιση θα πρέπει να υπηρετεί στην πράξη την αξιοκρατία και την επιλογή των πραγματικά καταλληλότερων στελεχών. Η ηλικία δεν πρέπει να δημιουργεί πρόωρο και οριζόντιο «ταβάνι» υπηρεσιακής εξέλιξης, η γραπτή εξέταση δεν πρέπει να υπερκαλύπτει τη συνολική επαγγελματική διαδρομή και οι αξιολογικοί πίνακες πρέπει να έχουν ουσιαστικά δεσμευτικό και διαφανή χαρακτήρα. Η ανανέωση της Δημόσιας Διοίκησης και η αξιοποίηση των νεότερων στελεχών δεν είναι αντίθετες προς την αξιοποίηση της γνώσης, της εμπειρίας και της θεσμικής μνήμης των παλαιότερων υπαλλήλων. Μια σύγχρονη διοίκηση χρειάζεται και τα δύο.
Ενδεικτική νομική και διοικητική τεκμηρίωση
Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρα 4 παρ. 1 και 25 παρ. 1 · ν. 4443/2016 · Οδηγία 2000/78/ΕΚ, άρθρο 6 παρ. 1 · ΔΕΕ, C-286/12, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας · Υπουργείο Εσωτερικών, ισχύον σύστημα επιλογής προϊσταμένων: κώλυμα υποψηφιότητας όταν η αυτοδίκαιη αποχώρηση επέρχεται εντός ενός (1) έτους.
Σχέδιο νόμου για την αναμόρφωση του συστήματος επιλογής προϊσταμένων οργανικών μονάδων του δημόσιου τομέα
Διαβούλευση έως 28 Αυγούστου 2026
Η επιδίωξη ενός ταχύτερου, αντικειμενικότερου και περισσότερο αξιοκρατικού συστήματος επιλογής προϊσταμένων είναι θετική. Ωστόσο, ορισμένες ρυθμίσεις της Ενότητας Α΄ χρειάζονται επανεξέταση, ώστε το νέο σύστημα να μην οδηγεί σε αδικαιολόγητους αποκλεισμούς έμπειρων στελεχών και να διασφαλίζει ότι η τελική επιλογή αντανακλά τη συνολική υπηρεσιακή αξία, την πραγματική διοικητική εμπειρία και τις αποδεδειγμένες ικανότητες των υποψηφίων. Οι βασικές παρατηρήσεις μου είναι οι ακόλουθες:
1. Ηλικιακός αποκλεισμός της παρ. 8 του νέου άρθρου 84
Η σημαντικότερη ένσταση αφορά την πρόβλεψη ότι δεν επιτρέπεται η υποβολή αίτησης από υπάλληλο που συμπληρώνει το 67ο έτος της ηλικίας του εντός τεσσάρων (4) ετών από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής των αιτήσεων, με εξαίρεση μόνο τον ήδη υπηρετούντα προϊστάμενο που διεκδικεί θέση του ίδιου ή κατώτερου επιπέδου. Πρόκειται για ουσιώδη αυστηροποίηση σε σχέση με το ισχύον σύστημα, στο οποίο το αντίστοιχο κώλυμα αφορά υπάλληλο που αποχωρεί αυτοδικαίως εντός ενός (1) έτους από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής υποψηφιοτήτων.
Η μεταβολή από το ένα στα τέσσερα έτη δημιουργεί στην πράξη ένα πρόωρο «ταβάνι» υπηρεσιακής εξέλιξης. Υπάλληλος που βρίσκεται περίπου στην ηλικία των 63-66 ετών μπορεί να διαθέτει πολυετή δημόσια υπηρεσία, σημαντική εμπειρία διοίκησης, άριστες αξιολογήσεις, υψηλή βαθμολογία στη γραπτή εξέταση και όλα τα τυπικά προσόντα, αλλά να μην έχει καν δικαίωμα να κριθεί για ανώτερη θέση ευθύνης. Ειδικότερα, ένας υπηρετών Προϊστάμενος Τμήματος μπορεί, λόγω της εξαίρεσης, να διεκδικήσει εκ νέου Τμήμα, αλλά όχι Διεύθυνση. Ο αποκλεισμός, επομένως, δεν στηρίζεται στην ικανότητα, στην απόδοση ή στην καταλληλότητα του υποψηφίου, αλλά αποκλειστικά στο ότι βρίσκεται εντός συγκεκριμένου ηλικιακού ορίζοντα πριν από την αυτοδίκαιη αποχώρησή του.
Η ρύθμιση αυτή εγείρει σοβαρό ζήτημα ίσης μεταχείρισης και αναλογικότητας. Το άρθρο 4 παρ. 1 του Συντάγματος κατοχυρώνει την ισότητα ενώπιον του νόμου και το άρθρο 25 παρ. 1 επιβάλλει σε κάθε περιορισμό δικαιωμάτων να σέβεται την αρχή της αναλογικότητας. Παράλληλα, ο ν. 4443/2016 και η Οδηγία 2000/78/ΕΚ καλύπτουν ρητά την επαγγελματική και υπηρεσιακή εξέλιξη και απαγορεύουν τις διακρίσεις λόγω ηλικίας. Η διαφορετική μεταχείριση λόγω ηλικίας μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο όταν υπηρετεί θεμιτό σκοπό και το συγκεκριμένο μέτρο είναι αντικειμενικά δικαιολογημένο, πρόσφορο και αναγκαίο. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επίσης δεχθεί ότι οι ηλικιακές διαφοροποιήσεις υπόκεινται σε ουσιαστικό έλεγχο αναλογικότητας και δεν αρκεί η επίκληση ενός γενικού διοικητικού ή συνταξιοδοτικού σκοπού (ενδεικτικά, υπόθεση C-286/12, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας).
Αν ο επιδιωκόμενος σκοπός είναι να εξασφαλίζεται ότι ο επιλεγόμενος προϊστάμενος θα παραμείνει αρκετό χρόνο στη θέση ώστε να υπηρετήσει τη διοικητική συνέχεια, η ίδια η εξαίρεση «ίδιου ή κατώτερου επιπέδου» αποδυναμώνει την αιτιολογία αυτή. Και η θέση Προϊσταμένου Τμήματος και η θέση Προϊσταμένου Διεύθυνσης έχουν θητεία που λήγει κατά το τέταρτο έτος από το έτος της προκήρυξης. Αν, λοιπόν, θεωρείται αποδεκτό ο μεγαλύτερης ηλικίας υπάλληλος να αναλάβει νέα θητεία στο ίδιο επίπεδο, δεν είναι προφανές γιατί πρέπει να απαγορεύεται εξαρχής να διεκδικήσει ανώτερη θέση, ενώ μπορεί να διαθέτει περισσότερα προσόντα από τους λοιπούς υποψηφίους.
Επιπλέον, το ίδιο το νομοσχέδιο προβλέπει ήδη ηπιότερο και λειτουργικό μηχανισμό για την περίπτωση που μια θέση κενωθεί πριν από τη λήξη της θητείας: τοποθετείται ο επόμενος στον οικείο πίνακα κατάταξης για το υπόλοιπο της θητείας. Εφόσον υπάρχει αυτή η λύση, ο πλήρης αποκλεισμός από το δικαίωμα υποψηφιότητας τέσσερα χρόνια πριν από την αποχώρηση εμφανίζεται δυσανάλογος, εκτός αν συνοδεύεται από ειδική και πειστική τεκμηρίωση ότι κανένα ηπιότερο μέσο δεν επαρκεί.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το ίδιο το νέο σύστημα ήδη περιορίζει την υπερβολική επίδραση της αρχαιότητας: η εργασιακή εμπειρία μετά τους 360 μήνες μοριοδοτείται με αισθητά χαμηλότερο ρυθμό από την προηγούμενη περίοδο. Συνεπώς, ο νομοθέτης έχει ήδη θεσπίσει μηχανισμό ώστε η μεγάλη ηλικία ή η πολύ μεγάλη προϋπηρεσία να μην οδηγεί αυτομάτως σε πλεονέκτημα. Η πρόσθετη επιβολή ενός απόλυτου ηλικιακού κωλύματος για την άνοδο σε ανώτερο επίπεδο φαίνεται ακόμη λιγότερο αναγκαία.
Τέλος, υπάρχει και ουσιαστική διάσταση διοικητικής πολιτικής. Σε μια Δημόσια Διοίκηση με υψηλή μέση ηλικία προσωπικού, η συσσωρευμένη γνώση, η εμπειρία χειρισμού σύνθετων υποθέσεων, η θεσμική μνήμη και η δυνατότητα μεταφοράς τεχνογνωσίας στους νεότερους υπαλλήλους αποτελούν πραγματικό διοικητικό κεφάλαιο. Η οριζόντια απαγόρευση υπηρεσιακής ανόδου αρκετά χρόνια πριν από την αποχώρηση μπορεί να λειτουργήσει αποθαρρυντικά για την απόδοση, την επιμόρφωση και την ανάληψη πρόσθετων ευθυνών ακριβώς από τα στελέχη που διαθέτουν τη μεγαλύτερη εμπειρία.
Πρόταση: Να διαγραφεί η παρ. 8. Επικουρικά, να διατηρηθεί το ισχύον όριο του ενός (1) έτους ή, τουλάχιστον, να καταργηθεί ο περιορισμός «ίδιου ή κατώτερου επιπέδου», ώστε ο ήδη υπηρετών προϊστάμενος να μπορεί να διεκδικήσει και ανώτερη θέση ευθύνης, εφόσον πληροί όλα τα λοιπά νόμιμα προσόντα. Εάν η Πολιτεία επιλέξει να διατηρήσει μεγαλύτερο χρονικό όριο, αυτό πρέπει να συνοδεύεται από ειδική τεκμηρίωση ως προς τον θεμιτό σκοπό, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητά του και να συνδέεται με πραγματικό ελάχιστο χρόνο υπηρεσίας στη θέση, όχι με ένα άκαμπτο ηλικιακό τεκμήριο.
2. Υπερβολική βαρύτητα της γραπτής εξέτασης
Στο πάγιο σύστημα η γραπτή εξέταση λαμβάνει βάρος 55% για την επιλογή Προϊσταμένων Διεύθυνσης και Τμήματος, ενώ κατά την πρώτη εφαρμογή προβλέπεται βάρος 50%. Η γραπτή εξέταση αποτελεί χρήσιμο εργαλείο αντικειμενικότητας και κοινής μέτρησης των υποψηφίων, δεν πρέπει όμως να καταλήγει να υπερκαλύπτει την πολυετή αποδεδειγμένη διοικητική εμπειρία, την πραγματική άσκηση καθηκόντων ευθύνης, τις αξιολογήσεις και τα εκπαιδευτικά προσόντα.
Η διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού, η αντιμετώπιση κρίσεων, η λήψη αποφάσεων υπό πίεση, η γνώση θεσμικών διαδικασιών και η δυνατότητα ανάληψης ευθύνης δεν αποτιμώνται πλήρως σε μια ενιαία γραπτή δοκιμασία. Η τελική στάθμιση θα πρέπει να αποτυπώνει ισορροπημένα τόσο τις γνωστικές και διοικητικές δεξιότητες όσο και την αποδεδειγμένη υπηρεσιακή διαδρομή.
Πρόταση: Να επανεξεταστεί το ποσοστό 50-55% της γραπτής εξέτασης και να ενισχυθεί η σχετική βαρύτητα της αποδεδειγμένης διοικητικής εμπειρίας, της άσκησης καθηκόντων ευθύνης και της υπηρεσιακής αξιολόγησης, χωρίς να θίγεται ο αντικειμενικός χαρακτήρας της διαδικασίας.
3. Δεσμευτικότητα του αξιολογικού πίνακα και διαφάνεια στην τελική τοποθέτηση
Το σχέδιο προβλέπει ότι, για τις θέσεις επιπέδου Διεύθυνσης, το αρμόδιο όργανο επιλέγει μεταξύ των υποψηφίων που έχουν τις υψηλότερες βαθμολογίες, σε αριθμό ίσο με τον συνολικό αριθμό των προκηρυσσόμενων θέσεων. Η πρόβλεψη αυτή περιορίζει σημαντικά τη διακριτική ευχέρεια και κινείται προς θετική κατεύθυνση.
Ωστόσο, όταν προκηρύσσονται ταυτόχρονα περισσότερες θέσεις, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η αντιστοίχιση των επιτυχόντων στις συγκεκριμένες θέσεις δεν αποδυναμώνει στην πράξη τη σειρά κατάταξης. Ένα σύστημα που βασίζεται σε Α.Σ.Ε.Π., γραπτή εξέταση και αριθμητική μοριοδότηση πρέπει να καταλήγει σε αποτέλεσμα πλήρως διαφανές, ελέγξιμο και ειδικά αιτιολογημένο όπου αποκλίνει από τη σειρά προτίμησης ή κατάταξης ανά θέση.
Πρόταση: Να προβλεφθεί ρητά ότι η τοποθέτηση πραγματοποιείται με βάση τη σειρά κατάταξης ανά συγκεκριμένη θέση και ότι κάθε διαφορετική αντιστοίχιση μεταξύ περισσότερων επιτυχόντων και θέσεων συνοδεύεται από ειδική, αντικειμενικά ελέγξιμη αιτιολογία.
4. Μεταβατικό στάδιο και ίση μεταχείριση κατά την πρώτη εφαρμογή
Οι μεταβατικές διατάξεις προβλέπουν ειδικούς συντελεστές μοριοδότησης, γραπτή εξέταση εντός του 2027, λήξη με υπουργική απόφαση των θητειών προϊσταμένων που είχαν επιλεγεί με το προηγούμενο πλαίσιο και ειδική μεταχείριση εκκρεμών διαδικασιών. Η μετάβαση σε νέο σύστημα είναι αναγκαίο να γίνει με σαφείς κανόνες, χωρίς αιφνίδιους αποκλεισμούς και χωρίς να δημιουργούνται διαφορετικές ταχύτητες μεταξύ υπαλλήλων που βρίσκονται σε παρόμοια υπηρεσιακή κατάσταση.
Το ζήτημα συνδέεται άμεσα και με το νέο ηλικιακό κώλυμα. Υπάλληλοι που με το ισχύον σήμερα καθεστώς θα μπορούσαν νόμιμα να είναι υποψήφιοι για ανώτερη θέση, επειδή απέχουν περισσότερο από ένα έτος από την αυτοδίκαιη αποχώρηση, ενδέχεται με την έναρξη εφαρμογής της νέας τετραετούς απαγόρευσης να αποκλειστούν αμέσως, χωρίς να έχει μεταβληθεί κανένα στοιχείο της ικανότητας ή της υπηρεσιακής τους κατάστασης.
Πρόταση: Να προβλεφθεί σαφές και ενιαίο μεταβατικό πλαίσιο που θα προστατεύει τις εκκρεμείς διαδικασίες και θα αποτρέπει τον αιφνίδιο αποκλεισμό υπαλλήλων οι οποίοι, με βάση το ισχύον καθεστώς, διατηρούν σήμερα δικαίωμα υποψηφιότητας για ανώτερη θέση ευθύνης.
Συμπέρασμα
Η μεταρρύθμιση θα πρέπει να υπηρετεί στην πράξη την αξιοκρατία και την επιλογή των πραγματικά καταλληλότερων στελεχών. Η ηλικία δεν πρέπει να δημιουργεί πρόωρο και οριζόντιο «ταβάνι» υπηρεσιακής εξέλιξης, η γραπτή εξέταση δεν πρέπει να υπερκαλύπτει τη συνολική επαγγελματική διαδρομή και οι αξιολογικοί πίνακες πρέπει να έχουν ουσιαστικά δεσμευτικό και διαφανή χαρακτήρα. Η ανανέωση της Δημόσιας Διοίκησης και η αξιοποίηση των νεότερων στελεχών δεν είναι αντίθετες προς την αξιοποίηση της γνώσης, της εμπειρίας και της θεσμικής μνήμης των παλαιότερων υπαλλήλων. Μια σύγχρονη διοίκηση χρειάζεται και τα δύο.
Ενδεικτική νομική και διοικητική τεκμηρίωση
Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρα 4 παρ. 1 και 25 παρ. 1 · ν. 4443/2016 · Οδηγία 2000/78/ΕΚ, άρθρο 6 παρ. 1 · ΔΕΕ, C-286/12, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας · Υπουργείο Εσωτερικών, ισχύον σύστημα επιλογής προϊσταμένων: κώλυμα υποψηφιότητας όταν η αυτοδίκαιη αποχώρηση επέρχεται εντός ενός (1) έτους.
Θέμα: Άρθρο 7 – Προϊστάμενοι οργανικών μονάδων (Αντικατάσταση Άρθρου 84 Υπαλληλικού Κώδικα): Κίνδυνοι νομικής αβεβαιότητας, εγκλωβισμού νέων ειδικοτήτων και κύματος προσφυγών λόγω της μη προηγούμενης επικαιροποίησης των Οργανισμών των φορέων.
Επί του προτεινόμενου Άρθρου 7 για τις προϋποθέσεις επιλογής προϊσταμένων οργανικών μονάδων, υποβάλλονται οι ακόλουθες ουσιαστικές επισημάνσεις και προτάσεις τροποποίησης/συμπλήρωσης, προκειμένου να αποτραπούν σοβαρές δυσλειτουργίες, ανισότητες και κύμα ακυρωτικών προσφυγών στα Διοικητικά Δικαστήρια και το ΣτΕ:
1. Ο Κίνδυνος «Εγκλωβισμού» Νέων Κλάδων & Ειδικοτήτων (Παρ. 6)
Η Επισημάνση: Η πρόβλεψη της παρ. 6, αν και κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση επιτρέποντας τη συμμετοχή υπαλλήλων που κατέχουν τον βασικό τίτλο σπουδών «ανεξαρτήτως του κλάδου στον οποίο ανήκουν», παραμένει εν μέρει ατελής. Όσο οι Οργανισμοί των φορέων παραμένουν παλαιοί (συχνά συντεταγμένοι προ δεκαετιών), περιγράφουν θέσεις ευθύνης με απαρχαιωμένους τίτλους κλάδων, εξαιρώντας σύγχρονες ειδικότητες (π.χ. ΠΕ Πληροφορικής, ΠΕ Αναλυτών/Προγραμματιστών, ΠΕ Διαχειριστών Έργων, εξειδικευμένους επιστήμονες).
Ο Κίνδυνος: Οι Διευθύνσεις Προσωπικού, ερμηνεύοντας στενά τους παλαιούς Οργανισμούς κατά την προκήρυξη των θέσεων, θα αποκλείουν άξιους υποψηφίους, οδηγώντας σε αυτόματες προσφυγές.
2. Νομική Αβεβαιότητα στη Συμμετοχή Υπαλλήλων Κατηγορίας ΔΕ (Παρ. 3)
Η Επισημάνση: Η παρ. 3 προβλέπει τη συμμετοχή υπαλλήλων κατηγορίας ΔΕ σε θέσεις Προϊσταμένων Τμήματος «κατά τα ειδικώς προβλεπόμενα στις οικείες οργανικές διατάξεις».
Ο Κίνδυνος: Σε φορείς όπου οι Οργανισμοί δεν έχουν επικαιροποιηθεί, διατηρούνται ρυθμίσεις που επιτρέπουν τη διεκδίκηση Τμημάτων από ΔΕ ακόμα και όταν υπάρχουν επαρκέστατοι και προσοντούχοι υπάλληλοι κατηγοριών ΠΕ και ΤΕ. Αυτή η διατήρηση στρεβλώσεων λόγω αδράνειας της Διοίκησης να αλλάξει τους Οργανισμούς της, παραβιάζει την αρχή της αξιοκρατίας και δημιουργεί πεδίο δικαστικών διεκδικήσεων από υπαλλήλους ΠΕ/ΤΕ.
3. Κίνδυνος Ακυρότητας Προκηρύξεων & Κύματος Δικαστικών Προσφυγών
Η εφαρμογή του νέου συστήματος επιλογών (μέσω του Μητρώου του Άρθρου 84Α) πάνω σε ένα «σαθρό» ή απαρχαιωμένο υπόβαθρο Οργανισμών και Περιγραμμάτων Θέσεων Εργασίας (Job Descriptions) θα οδηγήσει σε:
Αλληλοσυγκρουόμενες ερμηνείες μεταξύ των άρθρων του Υπαλληλικού Κώδικα και των ειδικών οργανικών διατάξεων του κάθε φορέα.
Μαζικές προσφυγές στο ΣτΕ και στα Διοικητικά Εφετεία από υποψηφίους που αποκλείστηκαν λόγω φωτογραφικών ή αναχρονιστικών διατάξεων των ισχυόντων Οργανισμών.
Ακυρώσεις διαδικασιών επιλογής μετά την τοποθέτηση των προϊσταμένων, προκαλώντας διοικητικό χάος και παράλυση στη λειτουργία των υπηρεσιών.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ / ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ
Υποχρεωτική Ρήτρα Υπερισχύοντος Δικαίου (Παρ. 6): Να προστεθεί ρητή διατύπωση στην παρ. 6 ότι: «Οι διατάξεις της παρούσας παραγράφου κατισχύουν κάθε αντίθετης ειδικής πρόβλεψης των οικείων οργανικών διατάξεων. Σε περίπτωση απουσίας επικαιροποιημένου Οργανισμού, η συνάφεια και το προβάδισμα των τίτλων σπουδών κρίνονται αποκλειστικά με βάση τα εγκεκριμένα Ψηφιακά Περιγράμματα Θέσεων Εργασίας του Μητρώου Ανθρώπινου Δυναμικού Ελληνικού Δημοσίου.»
Σαφής Ιεράρχηση Κατηγοριών στο Επίπεδο Τμήματος (Παρ. 3): Να διευκρινιστεί νομοθετικά ότι οι υπάλληλοι κατηγορίας ΔΕ δύνανται να επιλέγονται ως προϊστάμενοι Τμήματος μόνο εφόσον δεν υπάρχουν ή δεν εκδηλώσουν ενδιαφέρον υποψήφιοι των κατηγοριών ΠΕ ή ΤΕ που πληρούν τις προϋποθέσεις του νόμου.
Μεταβατική Προθεσμία Επικαιροποίησης Οργανισμών: Να τεθεί αποκλειστική προθεσμία προς τους φορείς της Δημόσιας Διοίκησης για την επικαιροποίηση των Οργανισμών τους πριν από την έκδοση των προκηρύξεων πλήρωσης θέσεων ευθύνης, ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια δικαίου.
Επί του προτεινόμενου Άρθρου 7 για τις προϋποθέσεις επιλογής προϊσταμένων οργανικών μονάδων, υποβάλλονται οι ακόλουθες ουσιαστικές επισημάνσεις και προτάσεις τροποποίησης/συμπλήρωσης, προκειμένου να αποτραπούν σοβαρές δυσλειτουργίες, ανισότητες και κύμα ακυρωτικών προσφυγών στα Διοικητικά Δικαστήρια και το ΣτΕ:
1. Ο Κίνδυνος «Εγκλωβισμού» Νέων Κλάδων & Ειδικοτήτων (Παρ. 6)
Η Επισημάνση: Η πρόβλεψη της παρ. 6, αν και κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση επιτρέποντας τη συμμετοχή υπαλλήλων που κατέχουν τον βασικό τίτλο σπουδών «ανεξαρτήτως του κλάδου στον οποίο ανήκουν», παραμένει εν μέρει ατελής. Όσο οι Οργανισμοί των φορέων παραμένουν παλαιοί (συχνά συντεταγμένοι προ δεκαετιών), περιγράφουν θέσεις ευθύνης με απαρχαιωμένους τίτλους κλάδων, εξαιρώντας σύγχρονες ειδικότητες (π.χ. ΠΕ Πληροφορικής, ΠΕ Αναλυτών/Προγραμματιστών, ΠΕ Διαχειριστών Έργων, εξειδικευμένους επιστήμονες).
Ο Κίνδυνος: Οι Διευθύνσεις Προσωπικού, ερμηνεύοντας στενά τους παλαιούς Οργανισμούς κατά την προκήρυξη των θέσεων, θα αποκλείουν άξιους υποψηφίους, οδηγώντας σε αυτόματες προσφυγές.
2. Νομική Αβεβαιότητα στη Συμμετοχή Υπαλλήλων Κατηγορίας ΔΕ (Παρ. 3)
Η Επισημάνση: Η παρ. 3 προβλέπει τη συμμετοχή υπαλλήλων κατηγορίας ΔΕ σε θέσεις Προϊσταμένων Τμήματος «κατά τα ειδικώς προβλεπόμενα στις οικείες οργανικές διατάξεις».
Ο Κίνδυνος: Σε φορείς όπου οι Οργανισμοί δεν έχουν επικαιροποιηθεί, διατηρούνται ρυθμίσεις που επιτρέπουν τη διεκδίκηση Τμημάτων από ΔΕ ακόμα και όταν υπάρχουν επαρκέστατοι και προσοντούχοι υπάλληλοι κατηγοριών ΠΕ και ΤΕ. Αυτή η διατήρηση στρεβλώσεων λόγω αδράνειας της Διοίκησης να αλλάξει τους Οργανισμούς της, παραβιάζει την αρχή της αξιοκρατίας και δημιουργεί πεδίο δικαστικών διεκδικήσεων από υπαλλήλους ΠΕ/ΤΕ.
3. Κίνδυνος Ακυρότητας Προκηρύξεων & Κύματος Δικαστικών Προσφυγών
Η εφαρμογή του νέου συστήματος επιλογών (μέσω του Μητρώου του Άρθρου 84Α) πάνω σε ένα «σαθρό» ή απαρχαιωμένο υπόβαθρο Οργανισμών και Περιγραμμάτων Θέσεων Εργασίας (Job Descriptions) θα οδηγήσει σε:
Αλληλοσυγκρουόμενες ερμηνείες μεταξύ των άρθρων του Υπαλληλικού Κώδικα και των ειδικών οργανικών διατάξεων του κάθε φορέα.
Μαζικές προσφυγές στο ΣτΕ και στα Διοικητικά Εφετεία από υποψηφίους που αποκλείστηκαν λόγω φωτογραφικών ή αναχρονιστικών διατάξεων των ισχυόντων Οργανισμών.
Ακυρώσεις διαδικασιών επιλογής μετά την τοποθέτηση των προϊσταμένων, προκαλώντας διοικητικό χάος και παράλυση στη λειτουργία των υπηρεσιών.
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ / ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ
Υποχρεωτική Ρήτρα Υπερισχύοντος Δικαίου (Παρ. 6): Να προστεθεί ρητή διατύπωση στην παρ. 6 ότι: «Οι διατάξεις της παρούσας παραγράφου κατισχύουν κάθε αντίθετης ειδικής πρόβλεψης των οικείων οργανικών διατάξεων. Σε περίπτωση απουσίας επικαιροποιημένου Οργανισμού, η συνάφεια και το προβάδισμα των τίτλων σπουδών κρίνονται αποκλειστικά με βάση τα εγκεκριμένα Ψηφιακά Περιγράμματα Θέσεων Εργασίας του Μητρώου Ανθρώπινου Δυναμικού Ελληνικού Δημοσίου.»
Σαφής Ιεράρχηση Κατηγοριών στο Επίπεδο Τμήματος (Παρ. 3): Να διευκρινιστεί νομοθετικά ότι οι υπάλληλοι κατηγορίας ΔΕ δύνανται να επιλέγονται ως προϊστάμενοι Τμήματος μόνο εφόσον δεν υπάρχουν ή δεν εκδηλώσουν ενδιαφέρον υποψήφιοι των κατηγοριών ΠΕ ή ΤΕ που πληρούν τις προϋποθέσεις του νόμου.
Μεταβατική Προθεσμία Επικαιροποίησης Οργανισμών: Να τεθεί αποκλειστική προθεσμία προς τους φορείς της Δημόσιας Διοίκησης για την επικαιροποίηση των Οργανισμών τους πριν από την έκδοση των προκηρύξεων πλήρωσης θέσεων ευθύνης, ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια δικαίου.
Συνεισφέρετε στον δημόσιο διάλογο!
Γράψτε το σχόλιό σας
Μπορείτε να συμμετέχετε χωρίς λογαριασμό, επιβεβαιώνοντας μόνο το email σας, ή με σύνδεση μέσω TaxisNet, που επιβεβαιώνει την ταυτότητά σας. Σε κάθε περίπτωση, εσείς επιλέγετε αν το όνομά σας θα εμφανίζεται δημόσια στο σχόλιό σας.