ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΕΝΤΕΣ

ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ και ΝΕΡΟ: 8+1 προτάσεις για δημόσιο νερό, βιώσιμες υπηρεσίες ύδρευσης και δίκαιο κόστος

Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα είναι μια σημαντική πρωτοβουλία, γιατί αναγνωρίζει το νερό ως δημόσιο αγαθό και κρίσιμο εθνικό πόρο. Η κατεύθυνση αυτή είναι σωστή.

Όμως, για να γίνει η Στρατηγική πραγματικό εργαλείο πολιτικής και όχι απλώς ένα γενικό κείμενο αρχών, πρέπει να ενσωματώσει καθαρά τη νησιωτικότητα.

Η νησιωτικότητα δεν είναι πολιτική ευαισθησία. Είναι συνταγματική υποχρέωση. Το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος προβλέπει ότι ο νομοθέτης και η Διοίκηση οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών.
Άρα, μια Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα δεν αρκεί να αναφέρεται γενικά στα νησιά, στη γεωγραφική δυσκολία ή στην εποχικότητα. Πρέπει να περιλαμβάνει ειδική πολιτική για τις νησιωτικές υπηρεσίες ύδρευσης.

Όταν μιλάμε για παρόχους ύδρευσης, εννοούμε τις δημόσιες υπηρεσίες ύδρευσης, είτε αυτές λειτουργούν μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης.

Η βιωσιμότητα αυτών των υπηρεσιών δεν είναι απλώς οικονομικό θέμα. Είναι προϋπόθεση για να παραμείνει το νερό πραγματικά δημόσιο αγαθό.
Στα νησιά, η λειψυδρία δεν είναι μόνο πρόβλημα παραγωγής νερού. Είναι ταυτόχρονα πρόβλημα ενεργειακού κόστους, απωλειών δικτύου, εποχικής αιχμής, μικρής μόνιμης πληθυσμιακής βάσης, υφαλμύρινσης του υδροφόρου ορίζοντα, τεχνικής υποστελέχωσης και οικονομικής αντοχής των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης .
Το βασικό ερώτημα δεν μπορεί να είναι μόνο: «πώς θα παράγουμε περισσότερο νερό;»

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

Πώς θα εξασφαλίσουμε επαρκές, ποιοτικό και προσιτό νερό στα νησιά, χωρίς να πτωχεύουν οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων και των ΔΕΥΑ και χωρίς να φορτώνεται το κόστος στους μόνιμους κατοίκους;

Η εμπειρία δείχνει ότι η χρηματοδότηση έκτακτων ή εποχικών μονάδων παραγωγής νερού στα νησιά μπορεί να είναι αναγκαία σε περιόδους πίεσης. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί μόνιμη πρακτική χωρίς έλεγχο, μετρήσεις και σχέδιο μείωσης απωλειών.

Δεν μπορεί το κράτος να πληρώνει κάθε καλοκαίρι για να παράγεται ακριβό νερό, όταν μεγάλο μέρος του παραγόμενου νερού δεν γίνεται ποτέ έσοδο για την υπηρεσία ύδρευσης.

Πρώτα έλεγχος, μετρήσεις, απώλειες και κόστος. Μετά νέα παραγωγή.
Με βάση τα παραπάνω, προτείνεται να ενταχθεί στην Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα ειδική Νησιωτική Ρήτρα Υδατικής, Ενεργειακής και Οικονομικής Βιωσιμότητας, με 8 βασικές προτάσεις +1 οριζόντια πρόβλεψη εφαρμογής.

1. Ρητή εφαρμογή της συνταγματικής αρχής της νησιωτικότητας

Η Εθνική Στρατηγική πρέπει να αναφέρει καθαρά ότι η πολιτική για το νερό στα νησιά σχεδιάζεται με βάση το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος.
Η νησιωτικότητα δεν πρέπει να μένει μια γενική αναφορά. Πρέπει να γίνεται πράξη με συγκεκριμένα μέτρα, ειδικούς δείκτες, ειδική χρηματοδότηση και ξεχωριστή αξιολόγηση των αναγκών των νησιωτικών υπηρεσιών ύδρευσης.

2. Ειδικό κεφάλαιο «Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης»

Προτείνεται να προστεθεί ειδικό κεφάλαιο στην Εθνική Στρατηγική με τίτλο:
«Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης»

Το κεφάλαιο αυτό πρέπει να περιλαμβάνει ειδικούς δείκτες για τα νησιά, όπως:
μόνιμος πληθυσμός ανά κατοικημένο νησί, εποχική αύξηση πληθυσμού, βαθμός εξάρτησης από νέες μονάδες παραγωγής νερού, ενεργειακό κόστος, υφαλμύρινση του υδροφόρου ορίζοντα, απώλειες δικτύου, τεχνική στελέχωση της υπηρεσίας ύδρευσης, οικονομική δυνατότητα του Δήμου ή της ΔΕΥΑ και ανάγκη προστασίας των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών.

Χωρίς τέτοιους δείκτες, η νησιωτικότητα μένει γενική έννοια και όχι εφαρμόσιμη πολιτική.

3. Υποχρεωτικοί δείκτες κόστους και ενεργειακής κατανάλωσης ανά κυβικό

Κάθε έργο ύδρευσης, άντλησης, μεταφοράς, αφαλάτωσης ή νέας παραγωγής νερού σε νησιωτική περιοχή πρέπει να συνοδεύεται υποχρεωτικά από δύο βασικούς δείκτες:

α) κόστος ανά κυβικό μέτρο νερού, σε €/m³
β) ενεργειακή κατανάλωση ανά κυβικό μέτρο νερού, σε kWh/m³

Οι δείκτες αυτοί πρέπει να υπολογίζονται τόσο για το νερό που παράγεται όσο και για το νερό που τελικά τιμολογείται.

Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί άλλο είναι το κόστος παραγωγής ενός κυβικού και άλλο το πραγματικό κόστος του κυβικού που τελικά φτάνει και χρεώνεται στον καταναλωτή. Όταν υπάρχουν μεγάλες απώλειες ή νερό που δεν τιμολογείται, το πραγματικό κόστος ανεβαίνει πολύ.

Χωρίς καθαρή εικόνα για το κόστος ανά κυβικό και την κατανάλωση ενέργειας ανά κυβικό, δεν υπάρχει σοβαρός σχεδιασμός ούτε προστασία των ανταποδοτικών υπηρεσιών ύδρευσης.

4. Καμία νέα παραγωγή νερού χωρίς σχέδιο μείωσης απωλειών

Δεν είμαστε κατά των νέων μονάδων παραγωγής νερού. Σε αρκετά νησιά είναι αναγκαίες.
Όμως δεν μπορεί να σχεδιάζεται νέα παραγωγή χωρίς να γνωρίζουμε:
πόσο νερό χάνεται, πόσο νερό τιμολογείται, πόσο νερό εισπράττεται και πόσο τελικά κοστίζει το χρήσιμο κυβικό.

Η παραγωγή ακριβού νερού σε δίκτυα με μεγάλες απώλειες πιέζει οικονομικά τους Δήμους και τις ΔΕΥΑ και τελικά επιβαρύνει άδικα τους πολίτες.

Γι’ αυτό προτείνεται καμία χρηματοδότηση νέας παραγωγής νερού να μην εγκρίνεται χωρίς παράλληλο σχέδιο εντοπισμού και μείωσης απωλειών, εκσυγχρονισμού δικτύου, υδρομέτρησης και παρακολούθησης του νερού που δεν τιμολογείται.

Δεν μπορεί να παράγουμε ακριβά για να χάνουμε ακριβά.

5. Δημόσιος έλεγχος και σωστή μορφή των συμβάσεων παραγωγής ή προμήθειας νερού
Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις συμβάσεις με τις οποίες ιδιώτες αναλαμβάνουν παραγωγή ή προμήθεια νερού ανά κυβικό, αξιοποιώντας δημόσιες ή δημοτικές εγκαταστάσεις.

Η τεχνική υποστήριξη από ιδιώτες μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι αναγκαία. Όμως δεν πρέπει να οδηγεί σε υποκατάσταση της δημόσιας υπηρεσίας ύδρευσης ούτε σε απώλεια ελέγχου πάνω στην παραγωγή, στο κόστος, στα δεδομένα και στην τιμή του νερού.

Δεν μπορεί να εμφανίζεται ως απλή «προμήθεια κυβικών νερού» μια σύμβαση όπου ο ιδιώτης στην πράξη λειτουργεί, συντηρεί, επισκευάζει ή υποστηρίζει τεχνικά δημόσια μονάδα παραγωγής.

Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται σωστή μορφή σύμβασης, σύμφωνα με το πραγματικό αντικείμενο: λειτουργία, συντήρηση, επισκευή, τεχνική ευθύνη και στελέχωση.

Όταν ο ιδιώτης πληρώνεται για το νερό που παράγει, αλλά ο Δήμος ή η ΔΕΥΑ μένει να πληρώνει το ρεύμα, τις απώλειες και το οικονομικό ρίσκο, τότε ο ιδιώτης έχει το σίγουρο έσοδο και η δημόσια υπηρεσία κρατά τον δύσκολο λογαριασμό. Αυτό αποδυναμώνει τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού.

Προτείνεται όλες οι συμβάσεις παραγωγής ή προμήθειας νερού ανά κυβικό να περιλαμβάνουν υποχρεωτικά:

πλήρη εικόνα του συνολικού κόστους, σαφή αναφορά στο ποιος πληρώνει το ρεύμα, δείκτες €/m³ και kWh/m³, ρήτρες απόδοσης, υποχρεώσεις συντήρησης, σχέδιο τεχνικής στελέχωσης, διαφάνεια στα δεδομένα παραγωγής και δημόσια πρόσβαση στα βασικά οικονομικά στοιχεία της σύμβασης.

Το νερό παραμένει πραγματικά δημόσιο μόνο όταν ο δημόσιος φορέας ελέγχει όχι μόνο τις υποδομές, αλλά και την παραγωγή, το κόστος, τα δεδομένα και την τελική τιμή.

6. Ειδική προστασία των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών

Για τα πολύ μικρά κατοικημένα νησιά, ιδίως όσα έχουν έως 100 μόνιμους κατοίκους, η πρόσβαση στο νερό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με στενά ανταποδοτικά κριτήρια.

Το νερό σε αυτά τα νησιά είναι όρος ζωής, κατοίκησης και δημογραφικής αντοχής.

Δεν πρέπει να λειτουργεί ως αντικίνητρο παραμονής.
Προτείνεται να υπάρχει εγγυημένη βασική ποσότητα νερού για τους μόνιμους κατοίκους των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών, με αντικειμενικά πληθυσμιακά, γεωγραφικά και λειτουργικά κριτήρια.

Η βασική αυτή ποσότητα πρέπει να χρεώνεται με προστατευμένη τιμή ή με ανώτατη επιβάρυνση στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης.

Η διαφορά μεταξύ του πραγματικού κόστους και της προστατευμένης τιμής πρέπει να καλύπτεται από δημόσιο μηχανισμό στήριξης, ώστε να μην επιβαρύνονται οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων ή των ΔΕΥΑ.

Πάνω από τη βασική ποσότητα, η κατανάλωση πρέπει να χρεώνεται προοδευτικά, ώστε να αποτρέπεται η σπατάλη.

Η αρχή πρέπει να είναι καθαρή:

Προστατεύουμε την ανάγκη, όχι τη σπατάλη.

7. Ταμείο Νησιωτικής Υδατικής Ανθεκτικότητας

Προτείνεται η δημιουργία ειδικού Ταμείου Νησιωτικής Υδατικής Ανθεκτικότητας, με στόχο τη στήριξη των νησιωτικών υπηρεσιών ύδρευσης που λειτουργούν είτε μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς ΔΕΥΑ.

Το Ταμείο πρέπει να χρηματοδοτεί στοχευμένα:
έργα μείωσης απωλειών, αντικατάσταση κρίσιμων δικτύων, ενεργειακή αναβάθμιση αντλιοστασίων, τηλεμετρία, υδρομέτρηση, προστασία από υφαλμύρινση, ενεργειακή θωράκιση μονάδων παραγωγής, τεχνική υποστήριξη μικρών Δήμων και ΔΕΥΑ, καθώς και ειδικές ανάγκες πολύ μικρών κατοικημένων νησιών.

Τα κριτήρια χρηματοδότησης πρέπει να λαμβάνουν υπόψη: το ενεργειακό κόστος, τη μικρή μόνιμη πληθυσμιακή βάση, την εποχική τουριστική αιχμή, τις απώλειες δικτύου, την υφαλμύρινση του υδροφόρου ορίζοντα, την τεχνική υποστελέχωση και το πραγματικό κόστος παροχής νερού.

Δεν μπορεί ο μόνιμος κάτοικος ενός νησιού να σηκώνει μόνος του το κόστος υποδομών που σχεδιάζονται για πληθυσμούς πολλαπλάσιους λόγω εποχικής αιχμής.

8. Αναγνώριση των νησιωτικών υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης ως υποδομών μείζονος σημασίας

Οι υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης των νησιών πρέπει να αναγνωριστούν ως υποδομές μείζονος τοπικής, κοινωνικής, υγειονομικής, περιβαλλοντικής και αναπτυξιακής σημασίας.

Στα νησιά, μια σοβαρή βλάβη σε μονάδα παραγωγής νερού, γεώτρηση, αντλιοστάσιο, δεξαμενή, αγωγό, δίκτυο αποχέτευσης ή εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη δημόσια υγεία, την περιβαλλοντική προστασία, την κοινωνική συνοχή, την τουριστική λειτουργία και την ίδια τη δυνατότητα κατοίκησης.

Προτείνεται να υπάρξει ειδική προστασία και παρακολούθηση αυτών των υποδομών, με:

τακτικό τεχνικό έλεγχο, μητρώο κρίσιμων νησιωτικών υποδομών, σχέδια προληπτικής συντήρησης, σχέδια έκτακτης ανάγκης για βλάβες, ξηρασία, διακοπές ενέργειας ή ρύπανση, ελάχιστα πρότυπα αντοχής, προτεραιότητα χρηματοδότησης για υποδομές υψηλού κινδύνου και δημόσια παρακολούθηση της λειτουργικής τους κατάστασης.

Η αναγνώριση αυτή δεν πρέπει να σημαίνει αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τους Δήμους και τις ΔΕΥΑ. Αντίθετα, πρέπει να συνοδεύεται από τεχνική υποστήριξη, χρηματοδότηση και ενίσχυση των υπηρεσιών ύδρευσης που λειτουργούν είτε μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς ΔΕΥΑ.

Στα νησιά, οι υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης δεν είναι απλά τεχνικά έργα. Είναι υποδομές ζωής, δημόσιας υγείας, περιβαλλοντικής προστασίας και παραμονής πληθυσμού.

+1. Εφαρμογή, χρηματοδότηση και λογοδοσία

Για να μην παραμείνει η Εθνική Στρατηγική ένα γενικό κείμενο αρχών, κάθε πρόβλεψη που αφορά τις νησιωτικές υπηρεσίες ύδρευσης πρέπει να συνοδεύεται από:
υπεύθυνο φορέα, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδοτική πηγή, δείκτη αξιολόγησης και δημόσια παρακολούθηση προόδου.

Χωρίς εφαρμογή, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδότηση και λογοδοσία, ακόμη και οι
σωστές κατευθύνσεις κινδυνεύουν να μείνουν ευχολόγιο.

Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα αναγνωρίζει σωστά κρίσιμα προβλήματα. Όμως για τα νησιά χρειάζεται κάτι περισσότερο: ειδική, μετρήσιμη και χρηματοδοτούμενη πολιτική ύδρευσης.

Στα νησιά δεν αρκεί να παράγεις νερό. Πρέπει να το παράγεις χωρίς να πτωχεύουν οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων και των ΔΕΥΑ και χωρίς να πληρώνουν οι μόνιμοι κάτοικοι το κόστος της εποχικής αιχμής.

Η νησιωτικότητα δεν μπορεί να μένει ένας αφηρημένος όρος. Πρέπει να γίνει εφαρμοσμένη πολιτική.

Η πρόταση για Νησιωτική Ρήτρα Υδατικής, Ενεργειακής και Οικονομικής

Βιωσιμότητας υπηρετεί τρεις στόχους:

δημόσιο νερό, βιώσιμες υπηρεσίες ύδρευσης, μόνιμοι κάτοικοι προστατευμένοι.

Λευτέρης Πέντες

πρώην Δήμαρχος Πάτμου
Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Πάτμου

Σχόλια και προτάσεις Κων/νου Γκούμα* επί του κειμένου «Σχέδιο Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα» που έθεσε σε διαβούλευση το ΥΠΕΝ (21/06/2026).
Γενικό σχόλιο
Θετική κρίνεται η πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαμόρφωση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα και η αναγνώριση του νερού ως στρατηγικού εθνικού πόρου - θεμέλιο της αγροτικής παραγωγής, της περιβαλλοντικής προστασίας και της κοινωνικής συνοχής. Για να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή ισορροπία, ανάμεσα στην κοινωνική, περιβαλλοντική & οικονομική αξία του νερού δεν πρέπει να αγνοηθεί η βασική αρχή της ευρωπαϊκής Οδηγίας 60/2000, ότι το νερό «..αποτελεί πολύτιμη κληρονομιά, που πρέπει να προστατεύεται & να τυγχάνει της κατάλληλης μεταχείρισης», αλλά ούτε και να αγνοηθεί το γεγονός ότι «αποτελεί ταυτόχρονα βασικό παραγωγικό συντελεστή της οικονομίας & της κοινωνίας».
Ειδικά για την Θεσσαλία, που πλήττεται εδώ και πολλά χρόνια επαναλαμβανόμενα φαινόμενα πλημμυρών και λειψυδρίας – ξηρασίας είναι το πιο κρίσιμο εργαλείο επιβίωσης και ανάπτυξης του τόπου μας. Η περιοχή μας βρίσκεται στο επίκεντρο της κλιματικής κρίσης, βιώνοντας στον μέγιστο βαθμό την αντίφαση των ακραίων φαινομένων : από τη μία την απειλή της ερημοποίησης και τη δραματική πτώση του υδροφόρου ορίζοντα και από την άλλη τις καταστροφικές πλημμύρες που ισοπεδώνουν την παραγωγή και τις υποδομές μας.
Όμως, το «Σχέδιο Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα» δεν πρέπει να αποτελέσει ένα ακόμη θεωρητικό κείμενο πολιτικής, αλλά ένα θεσμικό εργαλείο που θα διασφαλίσει την βιωσιμότητα των υδατικών πόρων της χώρας για τα επόμενα χρόνια.
Η παραπάνω στρατηγική θα παραμείνει «κενό γράμμα», « άσκηση επί χάρτου» ή «ευχολόγιο διοικητικών μέτρων και ρυθμίσεων» (όπως συνέβη με τα 3 διαδοχικά ΣΔΛΑΠ Θεσσαλίας ήδη από το 2014), αν δεν συνοδευτεί αμέσως μετά τη διαβούλευση από ένα αυστηρό εφαρμοστικό πλάνο. Ενισχυτική των παραπάνω ισχυρισμών μου («άσκηση επί χάρτου»), είναι η ουτοπική πρόβλεψη (ήδη από την 1η αναθεώρηση του) του ΣΔΑΛΠΘ, 2017, σύμφωνα με την οποία θα γίνει σταδιακή (σε 60 χρόνια !) αποκατάσταση του ελλείμματος των 3 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων υπόγειου νερού (που δημιουργήθηκε από την αλόγιστη χρήση των γεωτρήσεων). Αν δεν εκλείψουν ανεπιστρεπτί οι πρακτικές του παρελθόντος με χρηματοδότηση πρόχειρων, αντιοικονομικών – αντιπεριβαλλοντικών έργων, αυθαίρετες επεκτάσεις αρδεύσεων με παράνομα αντλιοστάσια σε συλλεκτήρες - στραγγιστικά δίκτυα, χρηματοδότηση και κατασκευή πρόχειρων φραγμάτων σε ποτάμια και νομιμοποίηση αυθαίρετων χρήσεων νερού και αρδεύσεις χωρίς κανένα δειγματοληπτικό έλεγχο στις καταναλώσεις νερού, δεν πρόκειται να επιτευχθούν οι στόχοι αυτής της πρωτοβουλίας.
Σε μια ενδεχόμενη παρόμοια προοπτική (χωρίς εφαρμοστικό πλάνο), την οποία απεύχομαι, θα πληγεί – για άλλη μια φορά - η αξιοπιστία της μεταρρύθμισης και θα αμφισβητηθεί η σημασία της από τους χρήστες νερού, εξέλιξη που θα αποβεί σε βάρος της Θεσσαλίας που έχει ανάγκη πραγματικών μεταρρυθμίσεων και αλλαγών στη διαχείριση των υδάτων.
Ειδικά σχόλια
3.6.1 Τεχνική και λειτουργική απόδοση - Σχόλιο για τις Καθυστερήσεις 2 Ετών στην Ενεργοποίηση του ΟΔΥΘ ΑΕ
Παρά τη θεσμοθέτηση του Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας (ΟΔΥΘ ΑΕ) με τον ν. 5106/2024, η διετής καθυστέρηση στην πλήρη επιχειρησιακή του ενεργοποίηση (2024–2026), επιτείνει και «τελματώνει» τις διαχρονικές παθογένειες στη διαχείριση υδάτων της Θεσσαλίας.
• Διοικητικό Κενό - επικάλυψη αρμοδιοτήτων – ευθυνών - Παράλυση στο Πεδίο : Η αργοπορία στην έκδοση των απαραίτητων Κοινών Υπουργικών Αποφάσεων (ΚΥΑ), οι διαδοχικές αναβολές στην υλοποίηση των προβλέψεων του σχετικού νόμου, η εγγενής αδυναμία παραλαβής (επίσημα) των υφιστάμενων εγγειοβελτιωτικών και λοιπών έργων και η υποστελέχωση του, κράτησαν τον Οργανισμό σε σχετική αδράνεια, ενώ οι συγχίσεις σε ότι αφορά τις αρμοδιότητες συνεχίζονται.
• Για άγνωστο (ακόμη) διάστημα και όσο δεν ξεκαθαρίζει το τοπίο, σχετικά με την τύχη των ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ ή/και άλλων θεσμοθετημένων αρμοδιοτήτων, πρακτικά εξακολουθεί να μην υφίσταται κεντρικός επιχειρησιακός συντονιστής και οι φορείς να λειτουργούν με την προϋπάρχουσα νομοθεσία (προ του Ν. 5106/2024), να θεωρούν (αβάσιμα) ότι βρίσκονται σε καθεστώς ιδιότυπης ομηρείας και να μην παίρνουν (ή να μην μπορούν) οποιαδήποτε πρωτοβουλία τεχνολογικού εκσυγχρονισμού και βελτίωσης των συνθηκών άρδευσης (στην περιοχή δικαιοδοσίας τους).
3.7 Εμπλεκόμενοι Φορείς και Αρμοδιότητες - Σχολιασμός επί της συστημικής υστέρησης υλοποίησης των μέτρων – Ο ρόλος του ΟΔΥΘ, των ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ και η ανάγκη ριζικής αναδιάρθρωσης του μοντέλου διοίκησης
Η παραδοχή του κειμένου της Στρατηγικής ότι πολλά "νέα" μέτρα αποτελούν απλώς μεταφερόμενες εκκρεμότητες προηγούμενων κύκλων αναδεικνύει τη δομική αποτυχία του υφιστάμενου μοντέλου διακυβέρνησης. Ειδικά στο ΥΔ Θεσσαλίας (EL08), μία βασική αιτία αυτής της συστημικής αδυναμίας εντοπίζεται στον αναχρονιστικό τρόπο λειτουργίας, την υποστελέχωση, την αδυναμία εκσυγχρονισμού και την οικονομική ασφυξία των Τοπικών και Γενικών Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ).
Οι οργανισμοί αυτοί, αν και διαχειρίζονται το μεγαλύτερο ποσοστό του αρδευτικού νερού, αδυνατούν να εισπράξουν εισφορές, να συντηρήσουν επαρκώς τα δίκτυα (με αποτέλεσμα μεγάλες διαρροές) και να ασκήσουν ουσιαστικό έλεγχο στα μέλη τους για την παράνομη ή καθ' υπέρβαση κατανάλωση.
Για την άρση αυτών των συστημικών αδυναμιών, προτείνεται η ενσωμάτωση των κάτωθι ρυθμίσεων :
1. Ριζική Αναδιάρθρωση και Συγχώνευση των ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ: Προτείνεται η άμεση εφαρμογή των προβλέψεων του Νόμου 5106/2024 (ΦΕΚ Α' 63/01.05.2024) για τον ΟΔΥΘ (Οργανισμός Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας Α.Ε.) και ειδικότερα του άρθρου 6 για την υπαγωγή τους στον ΟΔΥΘ.
2. Θέσπιση "Ρήτρας Υλοποίησης" και Κυρώσεων: Η μεταφορά μη υλοποιημένων μέτρων στον επόμενο κύκλο σχεδιασμού δεν πρέπει να γίνεται αυτόματα. Η θέσπιση διοικητικών και οικονομικών κυρώσεων (π.χ. αποκλεισμός από χρηματοδοτικά προγράμματα ΕΣΠΑ/ΠΑΑ) για τους φορείς που καθυστερούν αδικαιολόγητα την εφαρμογή των θεσμοθετημένων μέτρων εξοικονόμησης, θα μπορούσε να ενεργοποιήσει τους εν λόγω φορείς προς την κατεύθυνση της συμμόρφωσης στα παραπάνω μέτρα.
3. Άμεση Ψηφιοποίηση και Ενοποίηση Μητρώων με fast-track διαδικασίες. Προτείνεται η άμεση ενοποίηση των υφιστάμενων βάσεων δεδομένων (ΕΜΣΥ, άδειες χρήσης νερού, καταναλώσεις κλπ.) σε ένα ενιαίο, live σύγχρονο ψηφιακό σύστημα, με χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τον αυτόματο εντοπισμό παράνομων - μη αδειοδοτημένων απολήψεων και υπερκαταναλώσεων.
4. Δεσμευτική Σύνδεση των Πόρων της ΚΑΠ με την Υδρομέτρηση: Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των πιέσεων από τις αγροτικές δραστηριότητες, η λήψη των συνδεδεμένων αγροτικών επιδοτήσεων (ΚΑΠ) πρέπει να εξαρτάται άμεσα από την αποδεδειγμένη ύπαρξη και λειτουργία πιστοποιημένου ψηφιακού υδρομετρητή, συνδεδεμένου με την κεντρική βάση δεδομένων του κράτους.
5. Δημιουργία Εξειδικευμένου Σώματος Επιθεωρητών Φυσικών Πόρων: Ο έλεγχος των υδροληψιών δεν μπορεί να επαφίεται στους φορείς – χρήστες νερού, καθώς υφίσταται προφανής σύγκρουση συμφερόντων. Απαιτείται η ανάθεση των ελέγχων σε ένα κεντρικό, ανεξάρτητο Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων με δικαίωμα επιβολής άμεσων ποινών -προστίμων.
Λάρισα 29 Ιουνίου 2026
*Γκούμας Κώστας, γεωπόνος, πρ. Δ/ντής Εγγείων Βελτιώσεων, πρ. πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ/Κεντρικής Ελλάδας, μέλος Ε.Δ.Υ.ΘΕ, διαχειριστής ιστοτόπου ypethe.gr

Η γενική κατεύθυνση του σχεδίου κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο πρέπει ληφθούν υπόψη ορισμένες ουσιαστικές παράμετροι που αφορούν την καθημερινή λειτουργία των παρόχων υπηρεσιών ύδατος.

1. Χρηματοδότηση υποδομών
Η στρατηγική προβλέπει εκσυγχρονισμό, ψηφιοποίηση και μείωση απωλειών, χωρίς όμως να συνοδεύεται από σαφές και μόνιμο χρηματοδοτικό πλαίσιο για την υλοποίηση των απαιτούμενων επενδύσεων. Ουσιαστίκα οδήγει σε στρατηγικούς επενδυτές και ιδιωτικοποιήσεις που θα μετατρέψουν το νερό σε εμπορευμα με ότι αυτό συνεπάγεται.

2. Υποστελέχωση φορέων ύδατος
Δεν αποτυπώνεται επαρκώς το σοβαρό πρόβλημα έλλειψης τεχνικού και επιστημονικού προσωπικού που αντιμετωπίζουν οι περισσότερες ΔΕΥΑ, ιδιαίτερα στην περιφέρεια.

3. Οικονομική βιωσιμότητα και κοινωνικός χαρακτήρας
Η έμφαση στην ανταποδοτικότητα και την οικονομική βιωσιμότητα δεν πρέπει να οδηγήσει σε αγνόηση της κοινωνικής αποστολής των υπηρεσιών ύδρευσης, ιδιαίτερα σε μικρούς και οικονομικά αδύναμους δήμους.

4. Ενεργειακό κόστος λειτουργίας
Απουσιάζει ουσιαστική αναφορά στο υψηλό ενεργειακό κόστος λειτουργίας αντλιοστασίων, γεωτρήσεων και εγκαταστάσεων επεξεργασίας, το οποίο αποτελεί κρίσιμο παράγοντα βιωσιμότητας.

5. Ιδιαίτερες συνθήκες μικρών και περιφερειακών παρόχων
Η στρατηγική φαίνεται να προσεγγίζει ενιαία όλους τους παρόχους, χωρίς επαρκή διαφοροποίηση για μικρές ΔΕΥΑ, νησιωτικές περιοχές, οικισμούς με εποχικές αυξομειώσεις ζήτησης και διάσπαρτα δίκτυα.

6. Προτεραιότητα στη μείωση απωλειών δικτύου
Απαιτείται σαφέστερη πρόβλεψη εθνικού σχεδιασμού και χρηματοδότησης για αντικατάσταση παλαιών δικτύων, καθώς οι απώλειες νερού αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του τομέα.

7. Δεν δίνει σαφή ορισμό και περιγραφή στους όρους: λειψυδρία, υπεράντληση, υποστελέχωση, υδατική ασφάλεια κλπ.

Η Δημοτική Κοινότητα Στεφανιάς του Δήμου Ευρώτα χαιρετίζει την πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαμόρφωση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, η οποία αναγνωρίζει το νερό ως στρατηγικό εθνικό πόρο και θεμέλιο της αγροτικής παραγωγής, της περιβαλλοντικής προστασίας και της κοινωνικής συνοχής.

Η περιοχή μας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αγροτικές ζώνες της Λακωνίας, με έντονη εξάρτηση από την άρδευση και με ολοένα αυξανόμενα προβλήματα λειψυδρίας, πτώσης της στάθμης των υπόγειων υδροφορέων και υφαλμύρωσης λόγω της εγγύτητας με τη θάλασσα.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται να δοθεί προτεραιότητα στα ακόλουθα έργα και παρεμβάσεις:

1. Η άμεση κατασκευή κλειστού πιεζόμενου αρδευτικού δικτύου του ΤΟΕΒ Τρινάσου, ώστε να περιοριστούν οι σημαντικές απώλειες νερού, να αυξηθεί η αποδοτικότητα της άρδευσης και να μειωθεί το ενεργειακό κόστος των παραγωγών.

2. Η κατασκευή φραγμάτων και ταμιευτήρων για τη συλλογή και αποθήκευση των επιφανειακών απορροών κατά τους χειμερινούς μήνες, προκειμένου το νερό να αξιοποιείται για άρδευση κατά τη θερινή περίοδο αντί να καταλήγει ανεκμετάλλευτο στη θάλασσα.

3. Η δημιουργία λιμνοδεξαμενής στην περιοχή, καθώς από τη Στεφανιά διέρχονται αρκετά φυσικά ρέματα που μέσω της Μεγάλης Περιφερειακής Αποστραγγιστικής Τάφρου εκβάλλουν στη θάλασσα. Η αξιοποίηση αυτών των υδάτων θα συμβάλει καθοριστικά στην αντιμετώπιση της λειψυδρίας και της υφαλμύρωσης των υπόγειων υδροφορέων.

4. Η ενεργοποίηση και αξιοποίηση των υφιστάμενων κρατικών γεωτρήσεων, με σύγχρονα συστήματα διαχείρισης και παρακολούθησης, ώστε να ενισχυθεί η ασφάλεια υδροδότησης της αγροτικής παραγωγής.

5. Η λήψη μέτρων για τη σημαντική μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας που απαιτείται για την άντληση και διανομή του αρδευτικού νερού, μέσω ειδικών αγροτικών τιμολογίων και αξιοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τους οργανισμούς εγγείων βελτιώσεων.

Οι παραπάνω παρεμβάσεις βρίσκονται σε πλήρη εναρμόνιση με τους στόχους της Εθνικής Στρατηγικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, την εξοικονόμηση νερού, την προστασία των υπόγειων υδροφορέων, την αντιμετώπιση της λειψυδρίας και τη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας της χώρας.

Ζητούμε η περιοχή του ΤΟΕΒ Τρινάσου και η Δημοτική Κοινότητα Στεφανιάς να ενταχθούν στις περιοχές άμεσης προτεραιότητας για την υλοποίηση έργων αποθήκευσης και ορθολογικής διαχείρισης υδάτων, καθώς πρόκειται για επενδύσεις με σημαντικό περιβαλλοντικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό όφελος για ολόκληρη την πεδιάδα του Ευρώτα.

Το νερό που σήμερα χάνεται στη θάλασσα μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την προστασία της γεωργικής παραγωγής, την ανάσχεση της υφαλμύρωσης και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της περιοχής απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Ο Πρόεδρος

Να επισημάνω οτι ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΙΝΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟ ΑΓΑΘΟ, δηλαδή ΕΛΕΥΘΕΡΟ αγαθό όπως ο αέρας και το φως.
ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΓΑΘΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ δηλαδή ιδιοκτησία του κράτους.
Συνεπώς δεν πρέπει να επιβαρύνεται ο πολίτης οικονομικά ώστε να πλουτίζει αυτός που διαχειρίζεται το νερό καθώς δεν είναι και ο ιδιοκτήτης του νερού.