ΣΧΟΛΙΟ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ 3 ΚΑΙ 4 ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΝΟΜΟΥ

Καταθέτω το παρόν σχόλιο με την ατομική μου ιδιότητα, ως ιδιοκτήτης ακινήτου επί σειρά ετών στον οικισμό Ζεμενού Αράχωβας, έχοντας παράλληλα διατελέσει Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου «ΚΙΡΦΗ – ΑΓ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ» και υπηρετώντας σήμερα ως Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου – Γενικός Γραμματέας του Συλλόγου.

Η αναφορά στις παραπάνω ιδιότητες γίνεται αποκλειστικά προς τεκμηρίωση της πολυετούς ενασχόλησής μου με τα ζητήματα ύδρευσης της περιοχής και δεν αποτελεί επίσημη θέση ή τοποθέτηση του Συλλόγου.

Θεωρώ ιδιαίτερα θετική την πρωτοβουλία δημιουργίας ενός ενιαίου φορέα διαχείρισης των υπηρεσιών ύδρευσης, εφόσον αυτή συνοδευτεί από ουσιαστικές επενδύσεις, αντικειμενική αξιολόγηση των πραγματικών αναγκών κάθε περιοχής και σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης έργων.

Ο οικισμός Ζεμενού Αράχωβας αντιμετωπίζει εδώ και πολλά χρόνια σημαντικά προβλήματα ύδρευσης, όπως πολύωρες και πολυήμερες διακοπές νερού, συχνά και, κατά την προσωπική μου εμπειρία, χωρίς επαρκή προγραμματισμό ανοιγοκλεισίματα βανών του δικτύου ύδρευσης, καθώς και δίκτυα που λειτουργούν αποκλειστικά με φυσική ροή, χωρίς επαρκείς εναλλακτικές δυνατότητες τροφοδότησης.

Παράλληλα, η ύδρευση του οικισμού εξαρτάται από πηγές και δεξαμενές, για τις οποίες έχει επανειλημμένα αναφερθεί δημόσια, τόσο σε συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου όσο και από τη Δημοτική Αρχή, ότι αποκτήθηκαν με απαλλοτριώσεις ή αγορές από την τότε Κοινότητα Διστόμου ήδη από τη δεκαετία του 1970. Η ιστορική αυτή πραγματικότητα καθιστά ακόμη πιο αναγκαία μία πλήρη, αντικειμενική και επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση των διαθέσιμων υδατικών πόρων και της συνολικής διαχείρισής τους, ώστε να διασφαλίζεται η ισότιμη και επαρκής υδροδότηση όλων των οικισμών.

Επιπλέον, ο οικισμός Ζεμενού βρίσκεται σε περιοχή ιδιαίτερης περιβαλλοντικής αξίας, περικλειόμενος από προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, στις οποίες περιλαμβάνονται ο Νότιος Παρνασσός και το όρος Κίρφη. Η γεωγραφική αυτή θέση αυξάνει σημαντικά τις απαιτήσεις σε θέματα πρόληψης και αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών, αλλά και την ανάγκη ύπαρξης αξιόπιστων υποδομών ύδρευσης, τόσο για την εξυπηρέτηση των κατοίκων όσο και για την υποστήριξη των επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας και δασοπυρόσβεσης.

Θεωρώ ότι το πενταετές επενδυτικό σχέδιο της ΕΥΔΑΠ δεν πρέπει να περιοριστεί σε γενικές παρεμβάσεις ανά Δήμο, αλλά να περιλαμβάνει ξεχωριστή καταγραφή και αξιολόγηση κάθε οικισμού, με ιδιαίτερη μέριμνα για τους μικρούς και ορεινούς οικισμούς.

Θεωρώ επίσης απολύτως αναγκαίο, πριν από την κατάρτιση κάθε πενταετούς επενδυτικού σχεδίου, η ΕΥΔΑΠ να πραγματοποιεί αυτοψία και πλήρη τεχνική καταγραφή σε κάθε μικρό και ορεινό οικισμό από εξειδικευμένα στελέχη της και να μην περιορίζεται αποκλειστικά στα στοιχεία που θα παραδίδονται από τους Δήμους ή τις υφιστάμενες υπηρεσίες ύδρευσης. Μόνο μέσω επιτόπιας αξιολόγησης μπορούν να αποτυπωθούν με ακρίβεια οι πραγματικές ανάγκες, οι ιδιαιτερότητες των δικτύων και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινωνίες.

Ειδικότερα, θεωρώ ότι πρέπει να προβλεφθούν:

* πλήρης αποτύπωση όλων των πηγών, γεωτρήσεων, δεξαμενών και δικτύων ύδρευσης, καθώς και της πραγματικής κατάστασης λειτουργίας τους,
* υδρολογική και τεχνική αξιολόγηση της επάρκειας των διαθέσιμων υδατικών πόρων για κάθε οικισμό,
* έργα εκσυγχρονισμού δικτύων που σήμερα λειτουργούν αποκλειστικά με φυσική ροή,
* εγκατάσταση συστημάτων τηλεελέγχου και τηλεχειρισμού για την αποτελεσματικότερη διαχείριση των δικτύων,
* διαρκή παρακολούθηση της ποιότητας του πόσιμου νερού,
* ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών πριν από προγραμματισμένες διακοπές ή τεχνικές παρεμβάσεις,
* προτεραιότητα σε οικισμούς που παρουσιάζουν αποδεδειγμένα επαναλαμβανόμενες ή παρατεταμένες διακοπές υδροδότησης, καθώς και σε περιοχές ιδιαίτερης περιβαλλοντικής σημασίας ή αυξημένης επικινδυνότητας ως προς την Πολιτική Προστασία και τη δασοπυρόσβεση,
* ισότιμη αντιμετώπιση όλων των μικρών και ορεινών οικισμών, ώστε να μην αξιολογούνται αποκλειστικά με πληθυσμιακά ή οικονομικά κριτήρια.

Πρόταση νομοτεχνικής βελτίωσης

Προτείνεται να προστεθεί ρητή διάταξη στο σχέδιο νόμου, σύμφωνα με την οποία, πριν από την κατάρτιση κάθε πενταετούς επενδυτικού σχεδίου, θα διενεργείται υποχρεωτικά επιτόπια αυτοψία και τεχνική αξιολόγηση από στελέχη της ΕΥΔΑΠ σε όλους τους ορεινούς, απομακρυσμένους και μικρούς οικισμούς που εντάσσονται στη χωρική αρμοδιότητά της.

Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον:

* καταγραφή της κατάστασης των πηγών, γεωτρήσεων, δεξαμενών και δικτύων ύδρευσης,
* αξιολόγηση της υδρολογικής επάρκειας και της ποιότητας των υδάτων,
* αποτύπωση των πραγματικών προβλημάτων λειτουργίας των δικτύων,
* αξιολόγηση των αναγκών Πολιτικής Προστασίας και δασοπυρόσβεσης,
* τεκμηριωμένη ιεράρχηση των απαιτούμενων έργων ανά οικισμό.

Μόνο μέσω επιτόπιας και αντικειμενικής τεχνικής αξιολόγησης είναι δυνατόν να εξασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις θα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής και ότι οι μικροί ορεινοί οικισμοί δεν θα υπολείπονται των μεγαλύτερων αστικών κέντρων ως προς την ποιότητα και την ασφάλεια των υπηρεσιών ύδρευσης.

Καταληκτική παρατήρηση

Η επιτυχία της μεταρρύθμισης δεν θα κριθεί από τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων ή τη συγχώνευση των υπηρεσιών, αλλά από το κατά πόσο ο κάθε πολίτης, ανεξάρτητα από το αν κατοικεί σε μεγάλο αστικό κέντρο ή σε έναν μικρό ορεινό οικισμό, θα απολαμβάνει ισότιμα το θεμελιώδες δικαίωμα πρόσβασης σε επαρκές, ασφαλές και ποιοτικό πόσιμο νερό.

Για περιοχές όπως το Ζεμενό Αράχωβας, που βρίσκονται ανάμεσα σε προστατευόμενες περιοχές Natura 2000, όπως ο Νότιος Παρνασσός και το όρος Κίρφη, η αξιόπιστη ύδρευση δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ποιότητας ζωής, αλλά και ουσιαστικό πυλώνα δημόσιας υγείας, Πολιτικής Προστασίας, δασοπυρόσβεσης και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.

Με εκτίμηση,

Λεονάρδος Σκουργιαλός
Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Τ.Ε.
Ιδιοκτήτης ακινήτου στον οικισμό Ζεμενού Αράχωβας
Πρώην Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου «ΚΙΡΦΗ – ΑΓ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ»
Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου – Γενικός Γραμματέας

ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ
Θέμα: Δομικές ελλείψεις, επιστημονικά και οικονομικά κενά στο νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων και ο κίνδυνος κατάρρευσης των υποδομών λόγω υποστελέχωσης.
Το προτεινόμενο σχέδιο νόμου για τη ριζική αναδιάρθρωση του χάρτη διαχείρισης των υδάτων εισάγεται σε μια κρίσιμη συγκυρία κλιματικής και υδατικής κρίσης. Ωστόσο, από την ανάλυση του κειμένου προκύπτει ότι η επιχειρούμενη μεταρρύθμιση πάσχει από σοβαρά επιστημονικά, οικονομικά και επιχειρησιακά κενά, τα οποία απειλούν να επιτείνουν τα ήδη οξυμένα προβλήματα των δικτύων.
1. Επιστημονικό Έλλειμμα και Απουσία Κλιματικού Σχεδιασμού
Το νομοσχέδιο κινείται σε ένα θεωρητικό πλαίσιο, στερούμενο επικαιροποιημένων και εμπεριστατωμένων υδρολογικών μελετών.
Απουσία τοπικών δεδομένων: Δεν λαμβάνονται υπόψη τα εξειδικευμένα ισοζύγια νερού ανά λεκάνη απορροής, ιδιαίτερα στις περιοχές της Αττικής και της επαρχίας που καλείται να απορροφήσει η ΕΥΔΑΠ.
Διαχείριση ομβρίων: Ο διαχωρισμός δικτύων ομβρίων και ακαθάρτων παραμένει ευχολόγιο, καθώς δεν συνοδεύεται από σύγχρονες υδραυλικές μελέτες που να απαντούν στα ακραία φαινόμενα της κλιματικής αλλαγής.
2. Οικονομική Ασάφεια και Ρίσκο Βιωσιμότητας
Η βίαιη ενοποίηση δεκάδων φορέων (ΔΕΥΑ) πραγματοποιείται χωρίς την απαραίτητη οικονομική προετοιμασία.
Έλλειψη μελετών κόστους-οφέλους: Δεν υπάρχει καμία επίσημη κοστολογημένη ανάλυση (cost-benefit analysis) για το οικονομικό βάρος που αναλαμβάνει ο κεντρικός πάροχος.
Μεταφορά χρεών: Η απορρόφηση χρεωμένων ή υποκεφαλαιοποιημένων τοπικών δικτύων δημιουργεί τον κίνδυνο μετακύλισης του κόστους στους καταναλωτές μέσω των νέων τιμολογίων της ΡΑΑΕΥ, παρά τις διακηρύξεις για προστασία των ευπαθών ομάδων.
3. Η «Ωρολογιακή Βόμβα» της Υποστελέχωσης
Το μεγαλύτερο έλλειμμα του νομοσχεδίου είναι η πλήρης αγνόηση της δραματικής υποστελέχωσης όλων των εμπλεκόμενων φορέων (Δήμων, Περιφερειών, ΔΕΥΑ και της ίδιας της ΕΥΔΑΠ).
Έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού: Η γήρανση του υφιστάμενου δυναμικού και το «πάγωμα» των προσλήψεων έχουν αφήσει τις υπηρεσίες χωρίς μηχανικούς, υδρολόγους και τεχνικό προσωπικό πεδίου.
Διοικητική αδυναμία: Η ανάθεση νέων, τεράστιων γεωγραφικών και ρυθμιστικών αρμοδιοτήτων σε ήδη υποστελεχωμένες δομές θα οδηγήσει σε πλήρη διοικητική παράλυση και αδυναμία ελέγχου των δικτύων.
4. Συνέπειες στις Υποδομές: Κακοσυντηρημένα Δίκτυα και Διαρροές
Η υποστελέχωση και η οικονομική ασάφεια έχουν άμεσο, χειροπιαστό αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών:
Απώλειες νερού: Τα υδροδοτικά συστήματα της χώρας είναι ήδη κακοσυντηρημένα, με τις απώλειες πόσιμου νερού λόγω παλαιότητας και σπασμένων αγωγών να αγγίζουν σε κάποιες περιοχές το 50%-60%. Το νομοσχέδιο δεν προβλέπει άμεσο, εγγυημένο κονδύλι και προσωπικό για την αποκατάστασή τους.
Υποβάθμιση ποιότητας και ασφάλειας: Η αδυναμία τακτικής συντήρησης των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης αυξάνει κατακόρυφα το ρίσκο βλαβών, καθιζήσεων και επιμολύνσεων του νερού.
Πλημμυρικός κίνδυνος: Η διάχυση αρμοδιοτήτων για τα όμβρια, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι Δήμοι δεν έχουν το προσωπικό να καθαρίσουν τα φρεάτια και η ΕΥΔΑΠ δεν έχει την αρμοδιότητα, αφήνει τις πόλεις μας απροστάτευτες.
Συμπέρασμα – Προτάσεις
Μια πραγματική μεταρρύθμιση στο νερό δεν μπορεί να είναι απλώς μια λογιστική συγχώνευση φορέων στην υπηρεσία Σύμπραξης με ιδιώτες (ΣΔΙΤ).
Απαιτείται:
του νομοσχεδίου μέχρι να εκπονηθούν οι απαραίτητες επιστημονικές Απόσυρσηκαι οικονομικές μελέτες.
Άμεσες προσλήψεις μόνιμου επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού σε όλους τους φορείς διαχείρισης.
Γενναία χρηματοδότηση από το Κράτος και το Ταμείο Ανάκαμψης αποκλειστικά για την αντικατάσταση και συντήρηση των κακοσυντηρημένων δικτύων.
Το νερό είναι δημόσιο αγαθό και η διασφάλισή του απαιτεί ισχυρούς, στελεχωμένους και επιστημονικά θωρακισμένους δημόσιους φορείς.

Σχόλια της KANTOR Σύμβουλοι Επιχειρήσεων, σχετικά με την Δημόσια Διαβούλευση του Σχεδίου Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα

Αναγκαιότητα προβλέψεων του Σχεδίου αναφορικά με τη φυσική προστασία και ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών ύδρευσης και άρδευσης και έναντι σκόπιμων ανθρωπογενών και υβριδικών απειλών, σε εναρμόνιση με το ισχύον ενωσιακό και εθνικό πλαίσιο ανθεκτικότητας κρίσιμων οντοτήτων.

Ανάλυση
Στο Προοίμιο του Σχεδίου Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα αναγνωρίζεται ορθώς και ρητά ότι «η επάρκεια, η προστασία και η ανθεκτικότητα των υδατικών πόρων συνιστούν ζήτημα εθνικής ασφάλειας», και ταυτόχρονα στο Άρθρο: «Πολιτική 5.4 – Ανθεκτικότητα στην Κλιματική Αλλαγή», περιλαμβάνεται η πρόβλεψη για τη «Θωράκιση των υποδομών ύδρευσης, άρδευσης, αποχέτευσης και όμβριων υδάτων».

Ωστόσο, διαπιστώνουμε ότι οι σχετικές προβλέψεις εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά στους φυσικούς/κλιματικούς κινδύνους (πλημμύρας, ξηρασίας/λειψυδρίας, ακραίων καιρικών φαινομένων). Απουσιάζει κατά την άποψή μας, η ρητή και αυτοτελής πρόβλεψη για την φυσική προστασία των κρίσιμων υποδομών ύδατος έναντι σκόπιμων ανθρωπογενών απειλών — δολιοφθοράς, τρομοκρατικής ενέργειας, εγκληματικής διείσδυσης, εσωτερικής απειλής, φυσικής παραβίασης εγκαταστάσεων — καθώς και έναντι των νεότερων και προσφάτως εμφανισθεισών υβριδικών απειλών.

Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι οι ανθρωπογενείς απειλές αποτελούν φαινόμενο εξαιρετικής επικινδυνότητας και για τον λόγο αυτόν διεθνείς φορείς (όπως ο ΠΟΥ με τα Water Safety Plans) και κράτη (όπως οι ΗΠΑ με το America's Water Infrastructure Act 2018) συστήνουν και λαμβάνουν μέτρα έναντι των απειλών αυτών. Συνεπώς, το Σχέδιο Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, ως ένα σύγχρονο νομοθέτημα που έρχεται να αντιμετωπίσει ολιστικά τις ανάγκες του τομέα οφείλει να συμπεριλάβει και αντιμετωπίσει τις απειλές και αυτής της κατηγορίας.

Προτάσεις
Για τους λόγους αυτούς η KANTOR Σύμβουλοι Επιχειρήσεων, έχοντας πολυετή εμπειρία στον τομέα διαχείρισης υδάτινων πόρων τόσο σε ευρωπαϊκό όσο σε εθνικό επίπεδο και επιθυμώντας να συμβάλλει στην πληρότητα του Σχεδίου προτείνει τις κάτωθι προσθήκες/προβλέψεις:

1. την διεύρυνση της έννοιας «θωράκιση/ανθεκτικότητα», προκειμένου αυτή να περιλαμβάνει, πέραν των κλιματικών και φυσικών κινδύνων, και τις σκόπιμες ανθρωπογενείς και υβριδικές απειλές (δολιοφθορά, τρομοκρατία, εγκληματική/εσωτερική απειλή, φυσική παραβίαση, συνδυασμένη φυσική–κυβερνο-απειλή κά).
2. την υιοθέτηση και καταγραφή των αναγκαίων πολιτικών και μέτρων για την διασφάλιση της φυσικής προστασίας, ασφάλειας και επιχειρησιακής συνέχειας των κρίσιμων υποδομών ύδρευσης και άρδευσης έναντι σκόπιμων ανθρωπογενών και υβριδικών απειλών, σε εναρμόνιση και συντονισμό με το εθνικό πλαίσιο ανθεκτικότητας των κρίσιμων οντοτήτων (Ν. 5236/2025, ΦΕΚ Α' 175/10-10-2025) και κυβερνοασφάλειας (Ν. 5160/2024, ΦΕΚ Α' 195/27-11-2024.

Τέλος, εάν το Σχέδιο συμπληρωθεί με την προτεινόμενη αναγκαιότητα καταγραφής των πολιτικών και των μέτρων για τη διασφάλιση της φυσικής προστασίας και ασφάλειας, θα συμβάλει ουσιωδώς στην κάλυψη του κενού που αφήνει η Οδηγία CER για την προστασία του τομέα της άρδευσης, ενός τομέα εξαιρετικά κρίσιμου για την επισιτιστική ασφάλεια.

Θεόδωρος Τερζόπουλος
Director, Energy, Water and Waste Practice

Στην ενδεικτική απαρίθμηση ειδικοτήτων για τη στρατηγική στελέχωση των υπηρεσιών («υδρογεωλόγων, περιβαλλοντολόγων, μηχανικών, χημικών, αναλυτών δεδομένων») απουσιάζουν οι γεωπόνοι, και ειδικότερα οι απόφοιτοι της κατεύθυνσης Εγγείων Βελτιώσεων, Εδαφολογίας και Γεωργικής Μηχανικής. Η παράλειψη αυτή έρχεται σε αντίφαση με τα ίδια τα πορίσματα της Στρατηγικής, η οποία αναγνωρίζει ότι ο αγροτικός τομέας ευθύνεται για το 82% περίπου των συνολικών απολήψεων γλυκού νερού (ενότητα 3.2), ότι η άρδευση συνιστά τον κύριο καταναλωτή και το επίκεντρο της κλιματικής τρωτότητας (Άξονας 2), και ότι η διάχυτη ρύπανση γεωργικής προέλευσης αποτελεί τη βασικότερη πίεση στα υδατικά συστήματα της χώρας.
Οι γεωπόνοι της εν λόγω κατεύθυνσης διαθέτουν πλήρες και τεκμηριωμένο επιστημονικό υπόβαθρο για την κάλυψη των αναγκών αυτών: πενταετείς σπουδές επιπέδου ενιαίου και αδιάσπαστου τίτλου σπουδών μεταπτυχιακού επιπέδου (integrated master) με αντικείμενα υδρολογίας, υδραυλικής, αρδεύσεων και στραγγίσεων, διαχείρισης υδατικών πόρων, σχεδιασμού και λειτουργίας συλλογικών αρδευτικών δικτύων, εδαφολογίας, ποιότητας νερού και νιτρορύπανσης, γεωργίας ακριβείας κ.λπ.. Πρόκειται ακριβώς για το γνωστικό πεδίο που απαιτείται για τον εκσυγχρονισμό του τομέα άρδευσης, τη μείωση των απωλειών στα αρδευτικά δίκτυα, καθώς και την υλοποίηση των μέτρων των ΣΔΛΑΠ που στοχεύουν στις αγροτικές πιέσεις.
Επισημαίνεται, εξάλλου, ότι οι γεωπόνοι υπάγονται στον κλάδο ΠΕ Γεωτεχνικών, από τον οποίο προβλέπεται ήδη, βάσει των Οργανισμών των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων (π.χ. Π.Δ. 142/2010), η κάλυψη θέσεων ευθύνης στις Διευθύνσεις Υδάτων. Συνεπώς, η στελέχωση των Διευθύνσεων Υδάτων με γεωπόνους αποτελεί θεσμικά κατοχυρωμένη, διαχρονικά εφαρμοζόμενη και επιτυχημένη διοικητική πρακτική. Αντίστοιχα, οι ΟΕΒ, ο ΟΔΥΘ ΑΕ και οι πάροχοι αρδευτικού νερού είναι εκ των πραγμάτων αδύνατο να λειτουργήσουν αποτελεσματικά χωρίς γεωτεχνικό προσωπικό.
Προτεινόμενη αναδιατύπωση (ενότητα 7.2, «Στρατηγική στελέχωση υπηρεσιών»): «…εξειδικευμένου επιστημονικού προσωπικού (όπως υδρογεωλόγων, γεωπόνων, περιβαλλοντολόγων, μηχανικών, χημικών, αναλυτών δεδομένων) στις κεντρικές (συμπεριλαμβανομένης της ΡΑΑΕΥ και της ΕΑΓΜΕ) και περιφερειακές υπηρεσίες, καθώς και στους παρόχους υπηρεσιών ύδατος.»

Η Στρατηγική για να γίνει πραγματικά λειτουργική χρειάζεται πέντε προσθήκες.

Πρώτον, Εθνικό Πλαίσιο Ελάχιστης Επιχειρησιακής Επάρκειας Παρόχων. Κάθε πάροχος να αξιολογείται σε υποχρεωτικούς δείκτες: NRW, τιμολογούμενη/εξουσιοδοτημένη κατανάλωση, εισπραξιμότητα, ανάκτηση κόστους, kWh/m³, συμμόρφωση ποιότητας νερού, σχέδιο ασφάλειας τροφοδοσίας, ψηφιακό μητρώο παγίων, τηλεμετρία, χρόνος αποκατάστασης βλαβών.

Δεύτερον, χρηματοδότηση συνδεδεμένη με απόδοση. Όχι χρηματοδότηση μόνο επειδή υπάρχει μελέτη. Χρηματοδότηση επειδή υπάρχει ώριμο έργο, μετρήσιμος στόχος, επίπεδο αναφοράς και υποχρέωση αποτελέσματος. Για παράδειγμα, έργο τηλεμετρίας χωρίς μείωση NRW είναι απλώς εξοπλισμός, όχι μεταρρύθμιση.

Τρίτον, μονάδα τεχνικής υποστήριξης ΔΕΥΑ. Οι μικρομεσαίοι πάροχοι δεν μπορούν να σηκώσουν μόνοι τους όλες τις νέες υποχρεώσεις. Χρειάζεται κεντρική ομάδα υποστήριξης για ΓΣΥΥ, κοστολόγηση, πρότυπα προμηθειών, Σχέδια διαχείρισης κινδύνων, Πρότυπα SCADA/GIS και υποβολή αναφορών στη ΡΑΑΕΥ.

Τέταρτον, υποχρεωτικό λογιστικό και κοστολογικό πρότυπο για όλους τους παρόχους. Χωρίς ενιαίο λογιστικό σχέδιο και διαχωρισμό ύδρευσης, αποχέτευσης, άρδευσης, ενέργειας, συντήρησης, αποσβέσεων και διοικητικού κόστους, η ανάκτηση κόστους θα είναι θεωρία.

Πέμπτον, ειδικό πλαίσιο για τουριστικές περιοχές. Η εποχική ζήτηση δεν αντιμετωπίζεται με γενικές μέσες τιμές. Περιοχές όπως πχ ο Πλατανιάς Χανίων Κρήτης, χρειάζονται μοντέλο αιχμής, εφεδρείας, αποθήκευσης, υδροληψιών, προσωρινής ζήτησης, ξενοδοχειακού αποτυπώματος και δίκαιης κατανομής κόστους.

Το σχέδιο είναι σωστό ως βάση, αλλά όχι αρκετό. Είναι σωστό ως στρατηγική κατεύθυνση, αλλά δεν βοηθάει την επίλυση των επιχειρησιακών θεμάτων. Για τις ΔΕΥΑ που έχουν στιβαρή διοίκηση, δεδομένα και τεχνική ικανότητα, ανοίγει παράθυρο αναβάθμισης. Τις αδύναμες ΔΕΥΑ ουσιαστικά τις οδηγεί σε περίοδο πίεσης.