ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ
---------------------------------------------------------------------------------
Παρέμβαση στη δημόσια διαβούλευση για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα

Εισαγωγή: το νερό ως φυσικό και δημόσιο αγαθό
---
Το νερό είναι φυσικός πόρος, όρος ζωής, προϋπόθεση δημόσιας υγείας, κοινωνικής συνοχής, περιβαλλοντικής ισορροπίας και βιώσιμης ανάπτυξης. Η πρόσβαση σε ασφαλές, ποιοτικό και οικονομικά προσιτό νερό αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα και δημόσια υποχρέωση, όχι πεδίο επιχειρηματικής κερδοφορίας.

Η Εθνική Στρατηγική αναγνωρίζει ότι το νερό αποτελεί «αδιαπραγμάτευτο δημόσιο αγαθό» και «στρατηγικό εθνικό απόθεμα», ενώ συνδέει την προστασία και την επάρκεια των υδατικών πόρων με τη δημόσια υγεία, την κοινωνική συνοχή, την περιβαλλοντική ισορροπία και την εθνική ασφάλεια. Η αναγνώριση αυτή έχει αξία μόνο εφόσον αποτυπωθεί σε δεσμευτικές επιλογές για το θεσμικό, οικονομικό και διοικητικό μοντέλο διαχείρισης του νερού.
Η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, ιδίως στις υποθέσεις που αφορούν την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ, έχει θέσει σαφές όριο στην αποξένωση του Δημοσίου από τον έλεγχο των υπηρεσιών ύδρευσης. Η ύδρευση συνδέεται άμεσα με τη δημόσια υγεία και το Δημόσιο οφείλει να διατηρεί ουσιαστικό έλεγχο στις εταιρείες, στις υποδομές και στις κρίσιμες λειτουργίες που παρέχουν υπηρεσίες νερού. Επομένως, οποιαδήποτε Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα οφείλει να αποκλείει τόσο την άμεση όσο και την έμμεση ιδιωτικοποίηση.

Θεσμική παρατήρηση για τη διαδικασία διαβούλευσης
------------------------------------------------------------------------------------------
Η δημόσια διαβούλευση για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το θεσμικό και πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσεται. Η υποχρέωση κατάρτισης της Στρατηγικής θεσπίστηκε με τον ν. 5037/2023, με τον οποίο διευρύνθηκαν και οι αρμοδιότητες της ΡΑΑΕΥ στον τομέα των υπηρεσιών ύδατος. Παρά ταύτα, το σχέδιο τίθεται σε διαβούλευση με μεγάλη καθυστέρηση, μέσα στη θερινή περίοδο, χωρίς να αποσαφηνίζεται επαρκώς από το ίδιο το κείμενο ποια ομάδα το συνέταξε, με ποια μεθοδολογία, με ποιες πηγές δεδομένων και με ποια διαδικασία συμμετοχής των εμπλεκόμενων φορέων.
Η αδυναμία αυτή δεν είναι τυπική λεπτομέρεια. Μια Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, που θα επηρεάσει τη διαχείριση του σημαντικότερου φυσικού πόρου της χώρας για τα επόμενα χρόνια, οφείλει να στηρίζεται σε πλήρη διαφάνεια, επιστημονική τεκμηρίωση, σαφείς πηγές δεδομένων, συμμετοχή των φορέων εφαρμογής και δημόσια λογοδοσία ως προς τον τρόπο εκπόνησής της.
Πρόσθετο ζήτημα δημιουργεί η σύνδεση της Στρατηγικής με το έργο του Ταμείου Ανάκαμψης που αφορά την «Εθνική στρατηγική για τα ύδατα και επέκταση των αρμοδιοτήτων ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ». Η σύνδεση αυτή ενισχύει την ανησυχία ότι η Στρατηγική δεν λειτουργεί απλώς ως ανοιχτό πλαίσιο δημόσιας πολιτικής, αλλά ως θεσμικό υπόβαθρο επιλογών αναδιοργάνωσης των παρόχων ύδατος που έχουν ήδη δρομολογηθεί.

Η ανησυχία γίνεται εντονότερη από το γεγονός ότι το νομοσχέδιο για την επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ τέθηκε σε χωριστή διαβούλευση, η οποία ολοκληρωνόταν πριν από τη διαβούλευση της ίδιας της Εθνικής Στρατηγικής. Με αυτόν τον τρόπο, το ειδικό νομοθετικό μέτρο προωθήθηκε πριν ολοκληρωθεί η συζήτηση για το γενικό στρατηγικό πλαίσιο που υποτίθεται ότι το θεμελιώνει. Η διαδικασία αυτή αποδυναμώνει την ουσία της διαβούλευσης και δημιουργεί εύλογο ζήτημα προειλημμένων αποφάσεων.
Για τον λόγο αυτό ζητείται ουσιαστική επανεξέταση της διαδικασίας: πλήρης δημοσιοποίηση της μεθοδολογίας εκπόνησης, των πηγών δεδομένων, των συμμετεχόντων στην κατάρτιση του κειμένου, της σχέσης της Στρατηγικής με τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης και των επιπτώσεων της προτεινόμενης αναδιοργάνωσης στους ΟΤΑ, στις ΔΕΥΑ, στους εργαζόμενους και στους πολίτες.

Κεντρική θέση για τη διαβούλευση
-------------------------------------------------------
Η Στρατηγική καταγράφει υπαρκτά και σοβαρά προβλήματα: λειψυδρία, κλιματική κρίση, πιέσεις στους υδροφορείς, απώλειες στα δίκτυα, ελλιπή δεδομένα, κατακερματισμό φορέων, υποστελέχωση και ανάγκη εκσυγχρονισμού των υποδομών. Τα προβλήματα αυτά πρέπει να αντιμετωπιστούν με δημόσιο σχεδιασμό, διαφάνεια, επαρκή χρηματοδότηση και κοινωνικό έλεγχο. Δεν μπορούν να μετατραπούν σε πρόσχημα για συγκεντροποίηση, αυξήσεις τιμολογίων, εργολαβοποίηση, εμπορευματοποίηση ή ιδιωτικοποίηση από την πίσω πόρτα.
Η αναγκαία απάντηση είναι η ισχυρή δημόσια, δημοκρατική, κοινωνικά ελεγχόμενη και περιβαλλοντικά υπεύθυνη διαχείριση του νερού. Χρειάζονται δημόσιες επενδύσεις, προσλήψεις αναγκαίου μόνιμου προσωπικού, ενίσχυση των ΔΕΥΑ, της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, πραγματική λογοδοσία, προστασία του υδατικού πόρου και δίκαιη τιμολογιακή πολιτική που προστατεύει τη βασική ανθρώπινη ανάγκη και επιβαρύνει την υπερκατανάλωση, τη σπατάλη και τις κερδοσκοπικές χρήσεις.

Ειδική παρατήρηση: Ποιότητα ύδατος και δημόσια υγεία
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάσταση της ποιότητας του νερού και της δημόσιας υγείας, η οποία στο σχέδιο της Εθνικής Στρατηγικής δεν αναπτύσσεται επαρκώς ως ενιαίο πεδίο πολιτικής. Για τον λόγο αυτό ενσωματώνεται αυτούσια η ακόλουθη ειδική παρατήρηση:
Το Σχέδιο πραγματεύεται διεξοδικά την ποιότητα των υδάτων, αλλά σχεδόν αποκλειστικά υπό το πρίσμα της ισχύουσας Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα — δηλαδή την οικολογική και χημική κατάσταση των υδατικών συστημάτων (ενότητα 3.1). Πρόκειται για μια προσέγγιση περιβαλλοντικής προστασίας. Το σχέδιο δεν ακολουθεί την νέα, υποχρεωτική από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τις Ευρωπαϊκές νομοθεσίες, σκοπιά της Ενιαίας Υγείας. Σύμφωνα με την Ενιαία Υγεία (One health approach), η περιβαλλοντική προστασία δεν είναι μια αυτόνομη διαδικασία αλλά συνδέεται άμεσα με την υγεία του ανθρώπου και των ζώων. Στο σχέδιο η διάσταση της δημόσιας υγείας στην ποιότητα του νερού — δηλαδή η ποιότητα του νερού όπως πράγματι παρέχεται για ανθρώπινη κατανάλωση και οι συνδεόμενες επιπτώσεις στην υγεία — εμφανίζεται μόνο αποσπασματικά (Πυλώνας 1, ο ρόλος του Υπουργείου Υγείας στην ενότητα 3.7 και οι επενδυτικές ανάγκες ύδρευσης/αποχέτευσης στην ενότητα 3.6). Δεν υπάρχει ενιαία πραγμάτευση της «ποιότητας ύδατος και υγείας». Ο συγγραφέας δεν έχει εναρμονίσει το κείμενο με ισχύουσες ευρωπαϊκές οδηγίες για το πόσιμο νερό, τα νερά τα κολύμβησης τα λύματα, τα νερά άρδευσης.
α. Νερό και δημόσια υγεία
• Το κεφάλαιο για την ποιότητα δεν φτάνει ποτέ στη βρύση. Η ενότητα 3.1 αξιολογεί την κατάσταση των ποτάμιων, λιμναίων, μεταβατικών, παράκτιων και υπόγειων υδάτων, αλλά δεν παραθέτει κανένα στοιχείο για την ποιότητα του νερού όπως παρέχεται στους καταναλωτές — δηλαδή τη συμμόρφωση με τις παραμετρικές τιμές για το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης. Το κείμενο αναφέρει την Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 μόνο ως παράγοντα κόστους για το Εθνικό Επιχειρησιακό Σχέδιο για το Πόσιμο Νερό (5,4 δισ. € / 1.922 έργα). Δεν παρουσιάζει την ουσιαστική μεταβολή που εισάγει η Οδηγία: την υποχρεωτική προσέγγιση βάσει διαχείρισης κινδύνου σε ολόκληρη την αλυσίδα ύδρευσης (λεκάνη απορροής → υδροληψία → επεξεργασία → διανομή → σημείο κατανάλωσης), δηλαδή τα Σχέδια Ασφάλειας Νερού.
• Δεν γίνεται καμία διασύνδεση με την οδηγία για τα νερά κολύμβησης, (2006/7/ΕΚ) η οποία αναφέρεται σαφώς στην ποιότητα ρεμάτων που εκβάλουν στις θαλάσσιες περιοχές κολύμβησης.
• Αγνοεί την 2024/3019 για την ποιότητα των λυμάτων που εκβάλλονται στο περιβάλλον, η οποία αντικαθιστά την 91/271/εοκ ως ανεπαρκή. Απουσιάζουν οι αναδυόμενοι ρύποι. Η χημική κατάσταση περιγράφεται ως καθοριζόμενη κυρίως από υπερβάσεις βαρέων μετάλλων. Δεν γίνεται καμία αναφορά στις ουσίες στις οποίες πλέον στοχεύουν, για το νερό ανθρώπινης κατανάλωσης, η Οδηγία 2020/2184 και ο μηχανισμός του καταλόγου επιτήρησης της Οδηγίας-Πλαίσιο: υπερφθοριωμένες ενώσεις (PFAS), δισφαινόλη Α, μικροπλαστικά, υπολείμματα φαρμάκων και ενδοκρινικοί διαταράκτες.
• Δεν αναφέρεται στην επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων για άρδευση. Τα μικροβιολογικά όρια των λυμάτων που χρησιμοποιούνται για άρδευση προέρχονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2020/741, ο οποίος περιλαμβάνει συγκεκριμένα όρια για E. coli ανά κατηγορία ανακτημένου νερού.
• Η συμμόρφωση στην επεξεργασία λυμάτων είναι άμεσα ζήτημα υγείας, όχι μόνο περιβάλλοντος. Η ενότητα 3.6 αναφέρει ότι μόλις οι μισοί οικισμοί Γ΄ προτεραιότητας συμμορφώνονται με την Οδηγία 91/271/ΕΟΚ και ότι 10 οικισμοί Α΄/Β΄ προτεραιότητας παραμένουν μη συμμορφούμενοι (οι 8 στην Αττική), ενώ η νέα Οδηγία (ΕΕ) 2024/3019, η οποία αντικατέστησε την 91/271/ΕΟΚ, θέτει αυστηρότερα πρότυπα. Δεν υπάρχει σαφής σύνδεση με τη δημόσια υγεία (ύδατα κολύμβησης, οστρακοειδή, κατάντη πηγές πόσιμου νερού) παρά αντιμετωπίζεται ως καθαρά περιβαλλοντική εκκρεμότητα συμμόρφωσης.
Γενικότερα οι απαιτήσεις της 2024/3019 δεν λαμβάνονται υπόψιν καθόλου, για παράδειγμα η ανάγκη τεταρτοβάθμιας επεξεργασίας λόγω των νέων ρύπων που προστίθενται (PFAs, μικροπλαστικά κλπ. Ούτε αναφέρει ότι απαιτείται η παρακολούθηση παθογόνων που σχετίζονται με τη δημόσια υγεία στα αστικά λύματα, όπως: SARS-CoV-2, πολιοϊός, ιοί γρίπης, αναδυόμενα παθογόνα και άλλες παραμέτροι κατά περίσταση, καθώς και, για εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν πληθυσμό ≥100.000 ισοδύναμων κατοίκων, παρακολούθηση της μικροβιακής αντοχής (antimicrobial resistance - AMR) στα αστικά λύματα.
β. Διακυβέρνηση υγείας και κενά παρακολούθησης
• Δύο συστήματα παρακολούθησης που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Η περιβαλλοντική παρακολούθηση διενεργείται μέσω του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων (ΕΔΠΥ) υπό το ΥΠΕΝ (1.896 σταθμοί υπόγειων + 687 επιφανειακών υδάτων, ενότητα 3.3), ενώ η παρακολούθηση του πόσιμου νερού για λόγους υγείας ανήκει στο Υπουργείο Υγείας, στις περιφερειακές Υπηρεσίες Περιβαλλοντικής Υγιεινής και στους παρόχους ύδρευσης (ΔΕΥΑ/ΕΥΔΑΠ/ΕΥΑΘ) (ενότητα 3.7). Το Σχέδιο δεν περιγράφει μηχανισμό διασύνδεσης των δύο, ούτε ολοκληρωμένο εθνικό σύνολο δεδομένων ποιότητας πόσιμου νερού.
• Η χαμηλή αξιοπιστία δεδομένων που παρουσιάζονται και αξιολογούνται υπονομεύει την αλυσίδα προστασίας της υγείας. Το Σχέδιο αναφέρει με ειλικρίνεια ότι το 60–65% των επιφανειακών υδατικών συστημάτων ταξινομείται με ομαδοποίηση/επέκταση αντί για επιτόπιες μετρήσεις, ~14% χωρίς καμία μέτρηση, μόλις το 13,4% των οικολογικών ταξινομήσεων με υψηλή εμπιστοσύνη και 0% για τη χημική κατάσταση. Κρίσιμο είναι ότι η ταξινόμηση χαμηλής εμπιστοσύνης ξεπερνά το 80% ακριβώς στις Νήσους Αιγαίου (EL14), την Κρήτη (EL13), την Ανατολική Πελοπόννησο (EL03) και τη Θράκη (EL12) — τις ίδιες νησιωτικές/παράκτιες περιοχές με τη μεγαλύτερη τουριστική πίεση και εξάρτηση από την αφαλάτωση και με κίνδυνο υφαλμύρινσης. Πρόκειται για τυφλό σημείο με σημασία για την υγεία στην πηγή του πόσιμου νερού, το οποίο θα έπρεπε να προτεραιοποιηθεί.
• Απουσία σύνδεσης με επιτήρηση / έγκαιρη προειδοποίηση. Δεν υπάρχει καμία αναφορά σε επιδημιολογική επιτήρηση υδατογενών νοσημάτων, βασικός πυλώνας της Ενιαίας Υγείας, σε έγκαιρη προειδοποίηση για κρούσματα, ή σε συντονισμό με τις αρχές δημόσιας υγείας (π.χ. ΕΟΔΥ). Μια σύγχρονη στρατηγική για τα ύδατα θα πρέπει να κατονομάζει αυτόν τον βρόχο ανατροφοδότησης.
γ. Διασυνδέσεις κλίματος και υγείας
Η κλιματική κρίση καθιστά ακόμα ποιο επείγουσα και απαραίτητη την προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας
• Η λειψυδρία συμπυκνώνει τους ρύπους. Η ενότητα 3.1.2 αποδίδει την υποβάθμιση των υπόγειων υδάτων σε νιτρικά, χλωριόντα, βαρέα μέταλλα και — στις παράκτιες περιοχές — στη θαλάσσια διείσδυση (Αττική 33%, Ανατολική Πελοπόννησος 26%, Νήσοι Αιγαίου 20%). Υπό συνθήκες ξηρασίας, η μειωμένη τροφοδοσία και αραίωση συμπυκνώνουν τους ρύπους αυτούς, υποβαθμίζοντας την ποιότητα ακριβώς των πηγών από τις οποίες υδρεύεται ο πληθυσμός. Η σύνδεση της λειψυδρίας με την ποιότητα του πόσιμου νερού και την υγεία έπρεπε να δηλώνεται ρητά.
• Οι πλημμύρες και οι επιφανειακές πηγές ενέχουν μικροβιακό κίνδυνο για την υγεία. Τα φυσικά λιμναία ύδατα (73,3% κάτω από την καλή κατάσταση) και οι ταμιευτήρες (38% μη αξιολογημένοι) — επιφανειακά συστήματα που συχνά αξιοποιούνται για ύδρευση — δέχονται τις εντονότερες πιέσεις, ενώ η αύξηση της θερμοκρασίας αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης κυανοβακτηρίων / επιβλαβών ανθίσεων φυκών. Οι πλημμύρες προκαλούν υπερχείλιση δικτύων αποχέτευσης και μόλυνση. Η ενότητα 3.5 πλαισιώνει τον πλημμυρικό κίνδυνο ως προς την ανθρώπινη ζωή και την περιουσία, χωρίς να κατονομάζει τις συνέπειες στην ποιότητα του νερού και τον κίνδυνο υδατογενών νοσημάτων.
• Η επαναχρησιμοποίηση και η αφαλάτωση απαιτούν ρητές δικλείδες προστασίας της υγείας. Η πολιτική κυκλικής οικονομίας / επαναχρησιμοποίησης νερού (5.2) και η έντονη εξάρτηση των νησιών από την αφαλάτωση θα πρέπει να συνοδεύονται από δικλείδες ποιότητας για την υγεία — επαναχρησιμοποίηση σύμφωνα με τα υγειονομικά κριτήρια του Κανονισμού (ΕΕ) 2020/741, και ειδικές παραμέτρους για το αφαλατωμένο νερό (βόριο, επαναορυκτοποίηση, παραπροϊόντα απολύμανσης). Επί του παρόντος η επαναχρησιμοποίηση πλαισιώνεται γύρω από την αποδοτικότητα των πόρων, με τη διάσταση της υγείας να παραμένει υπόρρητη.

----------------------------------------------------------------------------------------------
Παρατηρήσεις και προτάσεις επί της Εθνικής Στρατηγικής
----------------------------------------------------------------------------------------------
1. Ρητή κατοχύρωση του δημόσιου χαρακτήρα του νερού

Η Στρατηγική πρέπει να περιλαμβάνει ρητή και δεσμευτική πρόβλεψη ότι το νερό και οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης παραμένουν υπό δημόσια, δημοτική ή κοινωνικά ελεγχόμενη διαχείριση.
Η κατοχύρωση του νερού ως δημόσιου αγαθού πρέπει να συνοδεύεται από καθαρό αποκλεισμό εκχώρησης κρίσιμων λειτουργιών σε ιδιώτες: λειτουργία δικτύων, τιμολόγηση, είσπραξη, δεδομένα, τηλεμετρία, συντήρηση, έλεγχος ποιότητας και στρατηγικός σχεδιασμός. Όποιος ελέγχει αυτές τις λειτουργίες, ελέγχει στην πράξη την υπηρεσία νερού.

2. Οικονομική βιωσιμότητα με κοινωνική προστασία και μεταβατικό πλαίσιο

Η οικονομική βιωσιμότητα των υπηρεσιών ύδατος είναι αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να σημαίνει οριζόντιες αυξήσεις στους λογαριασμούς. Η πλήρης ανάκτηση κόστους, αν εφαρμοστεί μηχανιστικά, μπορεί να επιβαρύνει δυσανάλογα νοικοκυριά, περιοχές με χαμηλή φοροδοτική ικανότητα, νησιωτικές περιοχές και δήμους με έντονη εποχική πίεση λόγω τουρισμού.
Η βασική ανθρώπινη κατανάλωση νερού πρέπει να προστατεύεται με χαμηλή και προσιτή τιμή. Αντίθετα, υψηλότερες χρεώσεις πρέπει να κατευθύνονται στην υπερκατανάλωση, στη σπατάλη, στις μεγάλες εμπορικές χρήσεις, στην ανεξέλεγκτη τουριστική πίεση και στη μη ορθολογική άρδευση. Απαιτείται σαφές μεταβατικό πλαίσιο, κοινωνικό τιμολόγιο και ειδική πρόβλεψη για υποδομές που κατασκευάζονται για την αιχμή λίγων μηνών αλλά επιβαρύνουν οικονομικά τον φορέα όλο τον χρόνο.

3. Δημόσια χρηματοδότηση των υποδομών και κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού

Οι μεγάλες απώλειες νερού στα δίκτυα δεν είναι ευθύνη των πολιτών. Αποτελούν συνέπεια παλαιότητας υποδομών, ελλιπούς συντήρησης, υποστελέχωσης και ανεπαρκών επενδύσεων. Η αντικατάσταση αγωγών, η τηλεμετρία, ο εντοπισμός διαρροών, η συντήρηση δικτύων και ο εκσυγχρονισμός εγκαταστάσεων πρέπει να χρηματοδοτηθούν από δημόσιους, εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.
Η Στρατηγική οφείλει να προβλέπει σταθερό χρηματοδοτικό μηχανισμό, απλούστερες διαδικασίες ένταξης έργων και αυστηρή προτεραιοποίηση των έργων αιχμής. Διαφορετικά, οι μεγάλες χρηματοδοτικές ανάγκες θα μετατραπούν είτε σε κατάλογο ανεφάρμοστων προθέσεων είτε σε πίεση για αυξήσεις τιμολογίων και ιδιωτικές αναθέσεις.

4. Αναδιοργάνωση φορέων με τεκμηρίωση, όχι εταιρική συγκεντροποίηση

Η Στρατηγική καταγράφει τον μεγάλο αριθμό παρόχων υπηρεσιών ύδατος και θέτει ζήτημα κατακερματισμού. Το πρόβλημα υπάρχει, αλλά δεν αρκεί ως γενική διαπίστωση για να δικαιολογήσει αναγκαστικές απορροφήσεις ή λίγες μεγάλες εταιρικές δομές απομακρυσμένες από τις τοπικές κοινωνίες.
Πριν από οποιαδήποτε αναδιοργάνωση απαιτείται πλήρης αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης, οικονομοτεχνική τεκμηρίωση, αξιολόγηση των πραγματικών αιτιών των προβλημάτων και συμμετοχή των ίδιων των φορέων. Τα προβλήματα των ΔΕΥΑ δεν προέκυψαν γενικά από την ύπαρξή τους. Συνδέονται με την ανάληψη εκτεταμένων και συχνά αχαρτογράφητων περιοχών χωρίς αντίστοιχους πόρους, με τις απαγορεύσεις προσλήψεων και με την εκτίναξη του ενεργειακού κόστους.
Η αναγκαία κατεύθυνση είναι η επιχειρησιακή ενίσχυση των φορέων: διαδημοτική συνεργασία, κοινή τεχνική υποστήριξη, κοινές προμήθειες, κοινές εξειδικευμένες υπηρεσίες και συντονισμός λειτουργιών, χωρίς υποχρεωτική κατάργηση ή απορρόφηση των δομών. Η λύση βρίσκεται στην ενίσχυση της ικανότητας των δημόσιων και δημοτικών φορέων, όχι στην απομάκρυνση της διαχείρισης από τους πολίτες.

5. Επέκταση ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ μόνο με πλήρη δημόσιο έλεγχο, τεκμηρίωση και σεβασμό της αυτοδιοίκησης

Οποιαδήποτε επέκταση ρόλου της ΕΥΔΑΠ ή της ΕΥΑΘ σε νέες γεωγραφικές περιοχές πρέπει να γίνει μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις: πλήρης δημόσιος έλεγχος, προστασία εργασιακών δικαιωμάτων, διαφάνεια, κοινωνική λογοδοσία, ενίσχυση προσωπικού και απαγόρευση εργολαβικής υποκατάστασης κρίσιμων λειτουργιών.
Η γεωγραφική διεύρυνση των εταιρειών δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως αυτονόητο υπόδειγμα αναδιοργάνωσης χωρίς προηγούμενη οικονομική, τεχνική και θεσμική αξιολόγηση. Απαιτείται συναίνεση των ΟΤΑ, σεβασμός της διοικητικής και οικονομικής τους αυτοτέλειας και κατοχύρωση της αρχής ότι οι δημόσιες υπηρεσίες πρέπει να ασκούνται όσο το δυνατόν πιο κοντά στον πολίτη.
Η αναγκαστική μεταφορά αρμοδιοτήτων από δήμους και ΔΕΥΑ σε ανώνυμες εταιρείες δημιουργεί σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας, τοπικής αυτονομίας και έμμεσης ιδιωτικοποίησης, ιδίως όταν οι εταιρείες αυτές λειτουργούν με εταιρική δομή και με συμμετοχή ιδιωτών μετόχων.

6. Μόνιμο προσωπικό, τεχνική επάρκεια και ενίσχυση ικανότητας πριν από κάθε αναδιάρθρωση

Η Στρατηγική αναγνωρίζει κενά στελέχωσης, αδυναμίες τεχνικής υποστήριξης και περιορισμένη επιχειρησιακή ικανότητα. Η απάντηση σε αυτά δεν μπορεί να είναι το outsourcing και οι εργολαβίες.
Χρειάζεται οργανωμένο πρόγραμμα προσλήψεων μόνιμου επιστημονικού, τεχνικού, διοικητικού και εργατοτεχνικού προσωπικού σε ΔΕΥΑ, ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, Περιφέρειες, Αποκεντρωμένες Διοικήσεις και ελεγκτικούς μηχανισμούς. Πριν τεθεί οποιοδήποτε σενάριο οριζόντιας αναδιοργάνωσης, πρέπει να υπάρξει δεσμευτικό σχέδιο ενίσχυσης της διοικητικής, τεχνικής και επιστημονικής ικανότητας των φορέων, με προσωπικό, τεχνική βοήθεια, χρηματοδότηση, δείκτες απόδοσης και αξιόπιστα δεδομένα.

7. Ολοκληρωμένη διαχείριση σε επίπεδο λεκάνης απορροής με δημόσιο και κοινωνικό έλεγχο

Η διαχείριση του νερού πρέπει να γίνεται σε επίπεδο λεκάνης απορροής, με βάση τη φυσική ενότητα του υδατικού συστήματος και όχι αποσπασματικά, με διοικητικά, δημοτικά ή εταιρικά όρια. Το νερό των ποταμών, των λιμνών, των υπόγειων υδροφορέων, των πηγών, των αρδευτικών και αστικών δικτύων αποτελεί ενιαίο κύκλο και πρέπει να αντιμετωπίζεται συνολικά.
Η ολοκληρωμένη διαχείριση πρέπει να συνδέει την ύδρευση, την άρδευση, την αποχέτευση, την αντιπλημμυρική προστασία, την προστασία των οικοσυστημάτων, τις χρήσεις γης, τη γεωργία, τον τουρισμό, τη βιομηχανία και την κλιματική προσαρμογή. Αποφάσεις για νέα έργα, τουριστική επέκταση, αρδευτικές καλλιέργειες ή βιομηχανικές χρήσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την πραγματική φέρουσα ικανότητα κάθε λεκάνης απορροής.
Η αρχή αυτή δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για συγκεντροποίηση της διαχείρισης σε λίγες μεγάλες εταιρικές δομές. Τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής πρέπει να αποκτήσουν ουσιαστικό δεσμευτικό χαρακτήρα για τις χρήσεις νερού, τις επενδύσεις, τα έργα, την προστασία των υδροφορέων και την πρόληψη της λειψυδρίας και των πλημμυρών.

8. Προστασία του πόρου πριν από νέα έργα προσφοράς

Η διαχείριση του νερού πρέπει να μετακινηθεί από τη λογική της συνεχούς αναζήτησης νέων ποσοτήτων νερού στη λογική της εξοικονόμησης και της προστασίας του πόρου. Προτεραιότητα πρέπει να είναι η μείωση απωλειών, η προστασία των υδροφορέων, η επαναχρησιμοποίηση, η αποκατάσταση οικοσυστημάτων και ο έλεγχος της ζήτησης.
Μεγάλα έργα μεταφοράς ή αποθήκευσης νερού πρέπει να εξετάζονται μόνο όπου τεκμηριώνεται ότι είναι περιβαλλοντικά αναγκαία, κοινωνικά δίκαια και δεν υπηρετούν ανεξέλεγκτη τουριστική, βιομηχανική ή οικιστική ανάπτυξη.

9. Ειδική πολιτική για άρδευση, γεωτρήσεις και μεγάλες καταναλώσεις

Η άρδευση αποτελεί τον βασικό όγκο κατανάλωσης νερού και την κύρια πίεση στους υδατικούς πόρους. Γι’ αυτό η Στρατηγική δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές διαπιστώσεις. Απαιτείται ξεχωριστό, συνεκτικό και εφαρμόσιμο σχέδιο για το αρδευτικό νερό, τους ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ, τις καλλιεργητικές επιλογές, τις υποδομές, την εξοικονόμηση και τον έλεγχο απολήψεων.
Η ανάθεση νέων σύνθετων αρδευτικών αντικειμένων σε φορείς που δεν έχουν σχετική εμπειρία δεν εγγυάται από μόνη της ορθολογική διαχείριση. Η εμπειρία δείχνει ότι η ίδρυση ή η ονομαστική ενίσχυση ενός φορέα χωρίς προσωπικό, πόρους, αρμοδιότητες και επιχειρησιακό σχέδιο δεν παράγει αποτέλεσμα.
Απαιτείται πλήρης καταγραφή γεωτρήσεων, έλεγχος αντλήσεων, αλλαγή αρδευτικών πρακτικών, στήριξη συλλογικών δημόσιων υποδομών άρδευσης και μετάβαση σε καλλιέργειες συμβατές με τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής. Η λύση δεν μπορεί να είναι απλώς η αύξηση χρεώσεων στους αγρότες χωρίς σχέδιο, χρηματοδότηση και τεχνική υποστήριξη.

10. Αξιόπιστα, δημόσια και ανοιχτά δεδομένα ως προϋπόθεση αποφάσεων

Η ψηφιοποίηση είναι αναγκαία, αλλά δεν πρέπει να γίνει τεχνοκρατικό «μαύρο κουτί». Τα δεδομένα για ποσότητα, ποιότητα, απώλειες, διαρροές, γεωτρήσεις, έργα, τιμολόγια, ρύπανση και κατανάλωση πρέπει να είναι δημόσια, προσβάσιμα και ελέγξιμα.
Πριν ληφθούν μεγάλες αποφάσεις αναδιάρθρωσης, απαιτείται αξιόπιστη αποτύπωση της πραγματικής κατάστασης. Όπου τα στοιχεία είναι ελλιπή, μη συγκρίσιμα ή βασισμένα σε εκτιμήσεις, δεν μπορούν να στηρίξουν γενικευμένα συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητα των παρόχων. Η αναβάθμιση των πληροφοριακών συστημάτων και του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων πρέπει να αντιμετωπιστεί ως προαπαιτούμενο για σοβαρό σχεδιασμό και όχι ως παράλληλη ή δευτερεύουσα δράση.
Να δημιουργηθεί ενιαία δημόσια πλατφόρμα ανοιχτών δεδομένων για όλους τους φορείς ύδατος. Τα δεδομένα να υπηρετούν τον δημόσιο και κοινωνικό έλεγχο, όχι την εμπορική αξιοποίησή τους από ιδιώτες.


11. Ουσιαστική συμμετοχή κοινωνίας, εργαζομένων και φορέων εφαρμογής
Η διαχείριση του νερού δεν μπορεί να γίνεται αποκλειστικά από υπουργεία, ρυθμιστικές αρχές, διοικήσεις εταιρειών και τεχνοκράτες. Χρειάζεται θεσμική συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, των εργαζομένων, των καταναλωτών, των περιβαλλοντικών οργανώσεων, των επιστημονικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών.
Η συμμετοχή δεν πρέπει να περιορίζεται σε μια τυπική διαβούλευση αφού έχουν ήδη χαραχθεί οι βασικές επιλογές. Οι πάροχοι ύδρευσης και αποχέτευσης, οι δημοτικές υπηρεσίες, οι φορείς άρδευσης και οι εργαζόμενοι διαθέτουν την επιχειρησιακή γνώση των δικτύων, των αναγκών και των προβλημάτων. Πρέπει να συμμετέχουν στη συνδιαμόρφωση, στην ιεράρχηση, στην υλοποίηση και στην αξιολόγηση των μέτρων.
Να προβλεφθούν υποχρεωτικοί μηχανισμοί δημόσιας λογοδοσίας για τιμολόγια, επενδύσεις, εργολαβίες, διαρροές, ποιότητα νερού, διακοπές υδροδότησης, έργα και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

12. Η ενέργεια ως κρίσιμος παράγοντας της διαχείρισης του νερού

Η Στρατηγική πρέπει να εντάξει ρητά την ενέργεια στον σχεδιασμό για τα ύδατα. Η άντληση, η μεταφορά, η επεξεργασία νερού και η επεξεργασία λυμάτων έχουν υψηλό ενεργειακό αποτύπωμα και σημαντικό οικονομικό κόστος για τους παρόχους. Η βιωσιμότητα των υπηρεσιών νερού δεν μπορεί να εξεταστεί χωρίς πολιτική ενεργειακής μείωσης, σταθεροποίησης κόστους και αξιοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τους δημόσιους φορείς.
Απαιτείται πρόγραμμα ενεργειακής αυτάρκειας των παρόχων ύδατος, με δημόσια χρηματοδότηση, ενεργειακές κοινότητες δημόσιου χαρακτήρα, μείωση κατανάλωσης, ανάκτηση ενέργειας όπου είναι τεχνικά εφικτή και σχεδιασμό για τις νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις στην επεξεργασία αστικών λυμάτων. Η ενεργειακή διάσταση δεν είναι δευτερεύουσα τεχνική λεπτομέρεια. Είναι όρος οικονομικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.
----------------------------
Συμπέρασμα
--------------------------
Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα πρέπει να γίνει εργαλείο προστασίας του νερού και όχι όχημα εμπορευματοποίησης. Η χώρα χρειάζεται σχέδιο, επενδύσεις, τεχνογνωσία και συντονισμό. Όμως όλα αυτά πρέπει να υπηρετούν έναν αδιαπραγμάτευτο στόχο: νερό δημόσιο, ασφαλές, ποιοτικό, οικονομικά προσιτό, με δημόσια διαχείριση, κοινωνικό έλεγχο και προστασία των υδατικών οικοσυστημάτων.
Η κρίση του νερού απαιτεί περισσότερη δημόσια ευθύνη, όχι περισσότερη αγορά. Απαιτεί ισχυρούς δημόσιους και δημοτικούς φορείς, επαρκή χρηματοδότηση, μόνιμο προσωπικό, κοινωνικό έλεγχο, αξιόπιστα δεδομένα, προστασία του πόρου και δίκαιη τιμολόγηση. Η στρατηγική επιλογή πρέπει να είναι καθαρή: δημόσια διαχείριση του νερού, αποκλεισμός άμεσης ή έμμεσης ιδιωτικοποίησης και προτεραιότητα στη ζωή, στη δημόσια υγεία και στο περιβάλλον.

Σχόλια του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA) στη δημόσια διαβούλευση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα
Το κείμενο των σχολίων του MedINA είναι διαθέσιμο και στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://med-ina.org/wp-content/uploads/2026/07/MedINA_Εθνική-Στρατηγική-για-τα-Ύδατα.pdf

Γενικά Σχόλια

Η κατάρτιση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 6Α του ν. 3199/2003 όπως ισχύει, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού πλαισίου εθνικής πολιτικής για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων. Το υπό διαβούλευση σχέδιο συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κείμενο τις βασικές προκλήσεις, προτεραιότητες και κατευθύνσεις πολιτικής για τον τομέα των υδάτων, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός κοινού στρατηγικού πλαισίου.

Παράλληλα, η ίδια η Στρατηγική αναγνωρίζει ότι βασική πρόκληση για τη διαχείριση των υδάτων αποτελεί η υστέρηση στην εφαρμογή της υφιστάμενης πολιτικής. Ωστόσο, οι προτεινόμενες στρατηγικές κατευθύνσεις δεν συνοδεύονται από ένα συνεκτικό πλαίσιο επιχειρησιακής εφαρμογής, ικανό να διασφαλίσει την αποτελεσματική υλοποίηση, παρακολούθηση και αξιολόγησή τους.

Ωστόσο, η Στρατηγική παραμένει σε σημαντικό βαθμό περιγραφική και δεν εξειδικεύει επαρκώς τις στρατηγικές κατευθύνσεις σε συγκεκριμένους στόχους, δράσεις και μέτρα εφαρμογής. Ειδικότερα, δεν συνοδεύεται από σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, μηχανισμό παρακολούθησης και αξιολόγησης της εφαρμογής της, ούτε από ενδεικτικό χρηματοδοτικό πλαίσιο για την υποστήριξη των προβλεπόμενων παρεμβάσεων. Για τον λόγο αυτό, κρίνεται σκόπιμο η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα να συνοδευθεί από Εθνικό Σχέδιο Δράσης, το οποίο θα εξειδικεύει τις στρατηγικές κατευθύνσεις σε συγκεκριμένες δράσεις, θα καθορίζει προτεραιότητες, αρμόδιους φορείς, χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, χρηματοδοτικό πλαίσιο και μηχανισμό παρακολούθησης της προόδου.

Με γνώμονα τα παραπάνω, καθώς και το ισχύον ενωσιακό θεσμικό και στρατηγικό πλαίσιο για τα ύδατα, διατυπώνονται οι ακόλουθες γενικές και ειδικότερες παρατηρήσεις.

Σχόλια ανά Κεφάλαιο

Κεφάλαιο 1. Όραμα και αποστολή

Το Κεφάλαιο 1 περιγράφει τον σκοπό και την αποστολή της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα ως του κεντρικού πλαισίου χάραξης της εθνικής πολιτικής για τα ύδατα. Ωστόσο, δεν αποτυπώνει επαρκώς τις στρατηγικές προτεραιότητες που διαμορφώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την προστασία και την αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Παράλληλα, η αναφορά ότι η Εθνική Στρατηγική λειτουργεί ως «καθοδηγητικό κείμενο» για την κατάρτιση και αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) και των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ) δεν αποτυπώνει με ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν η Εθνική Στρατηγική και τα ΣΔΛΑΠ/ΣΔΚΠ στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Τα ΣΔΛΑΠ και τα ΣΔΚΠ αποτελούν αυτοτελή εργαλεία εφαρμογής της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ και της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ. Αντίστοιχα, σύμφωνα με το άρθρο 6Α του ν. 3199/2003, η Εθνική Στρατηγική οφείλει να έχει οριζόντιο χαρακτήρα, αξιολογώντας την εφαρμογή της πολιτικής για τα ύδατα, καθορίζοντας στρατηγικές κατευθύνσεις και διατυπώνοντας προτάσεις για τη βελτίωση της κατάρτισης και της εφαρμογής των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) και των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ).

Συνεπώς, κρίνεται αναγκαία η αναδιατύπωση της ενότητας, ώστε:

να αποτυπώνεται ότι η προστασία, η διατήρηση και η αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων αποτελούν τον κεντρικό στρατηγικό προσανατολισμό της εθνικής πολιτικής για τα ύδατα, σε ευθυγράμμιση με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ και την Οδηγία 2007/60/ΕΚ, και

να αποσαφηνίζεται ότι η Εθνική Στρατηγική έχει ως αντικείμενο την αξιολόγηση της εφαρμογής της πολιτικής για τα ύδατα, τον καθορισμό στρατηγικών κατευθύνσεων και τη διατύπωση προτάσεων για τη βελτίωση της κατάρτισης και της αποτελεσματικότερης εφαρμογής των ΣΔΛΑΠ και των ΣΔΚΠ, σύμφωνα με το άρθρο 6Α του ν. 3199/2003.

Κεφάλαιο 2. Πυλώνες Πολιτικής

Η ανάδειξη της υδατικής ασφάλειας, της κλιματικής θωράκισης και της σύγχρονης διακυβέρνησης ως βασικών πυλώνων της Εθνικής Στρατηγικής αποτυπώνει τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η διαχείριση των υδάτων. Ωστόσο, η προστασία και η αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων δεν αναδεικνύονται ως οριζόντια στρατηγική προτεραιότητα στην παρούσα Στρατηγική. Αντίθετα, η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας προσεγγίζεται κυρίως ως μέσο για τη διασφάλιση της επάρκειας και της ποιότητας των υδατικών πόρων.

Ιδιαίτερα ως προς τον πυλώνα της κλιματικής θωράκισης, η προσέγγιση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή εστιάζει κυρίως στη διαχείριση των κινδύνων και στην ενίσχυση των υποδομών, χωρίς να αναδεικνύεται επαρκώς ο ρόλος της προστασίας και της αποκατάστασης των υδάτινων οικοσυστημάτων ως βασικού μέσου ενίσχυσης της ανθεκτικότητας απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Η Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή1 αναγνωρίζει τις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση (Nature-based Solutions - NbS) ως βασικό εργαλείο προσαρμογής, ενώ η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων2 αναδεικνύει την προστασία και την αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων ως βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, της ξηρασίας και των πλημμυρών, καθώς και για τη μακροπρόθεσμη διασφάλιση της υδατικής ασφάλειας. Στην ίδια κατεύθυνση, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης θεσπίζει υποχρεώσεις για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων γλυκών υδάτων, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης της υδρολογικής συνέχειας και της φυσικής λειτουργίας των ποτάμιων οικοσυστημάτων.

Προτείνεται η ενίσχυση του εν λόγω Κεφαλαίου με ρητή αναφορά στην προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων ως οριζόντια στρατηγική προτεραιότητα της εθνικής πολιτικής για τα ύδατα και ως βασικό εργαλείο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Η ενσωμάτωση της κατεύθυνσης αυτής θα εξασφαλίσει πληρέστερη ευθυγράμμιση της Εθνικής Στρατηγικής με το ενωσιακό πλαίσιο για την ανθεκτικότητα των υδάτων, την κλιματική προσαρμογή και την αποκατάσταση της φύσης.

Κεφάλαιο 3. Υφιστάμενη Κατάσταση

3.8 Διασυνοριακή Συνεργασία

Το υποκεφάλαιο 3.8 παρουσιάζει συνοπτικά το θεσμικό πλαίσιο και τους υφιστάμενους μηχανισμούς διασυνοριακής συνεργασίας της Ελλάδας για τη διαχείριση των διεθνών λεκανών απορροής. Ωστόσο, η προσέγγισή του παραμένει κυρίως περιγραφική και δεν ανταποκρίνεται πλήρως στον σκοπό της Εθνικής Στρατηγικής, όπως αυτός προσδιορίζεται στο άρθρο 6Α παρ.1 περ. ιβ) του ν. 3199/2003, σύμφωνα με το οποίο η Στρατηγική περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, αξιολόγηση της διασυνοριακής συνεργασίας με γειτονικές χώρες.

Ειδικότερα, το κείμενο:

α) δεν αξιολογεί τον βαθμό λειτουργίας και αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων μηχανισμών συνεργασίας,

β) δεν εξετάζει κατά πόσο οι υφιστάμενοι μηχανισμοί ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις συντονισμού που προβλέπονται στα άρθρα 3 παρ. 5 και 13 παρ. 3 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ.

Στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν σκόπιμο:

α) να αποτυπώνεται η υφιστάμενη κατάσταση της διακρατικής συνεργασίας ανά λεκάνη απορροής,

β) να αναδεικνύονται οι βασικές προκλήσεις και

γ) να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων θεσμικών μηχανισμών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η λεκάνη του ποταμού Αώου/Vjosa, όπου, παρά τη σύσταση της Μόνιμης Ελληνοαλβανικής Επιτροπής για τα διασυνοριακά γλυκά ύδατα, η οποία κυρώθηκε με τον ν. 3405/2005 και προβλέπει τακτικές συνεδριάσεις και λειτουργία επιμέρους υποεπιτροπών, η Επιτροπή έχει συνεδριάσει μόλις δύο φορές από την ίδρυσή της, ενώ η προβλεπόμενη υποεπιτροπή για τον Αώο/Vjosa δεν έχει ενεργοποιηθεί έως και σήμερα. Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει ότι η ύπαρξη θεσμικών μηχανισμών δεν αρκεί από μόνη της για την αποτελεσματική διασυνοριακή συνεργασία και αναδεικνύει τη σημασία της ουσιαστικής αξιολόγησης της λειτουργίας τους στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής.

Είναι αναγκαίο λοιπόν, το υποκεφάλαιο να συμπληρωθεί με αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων μηχανισμών διασυνοριακής συνεργασίας, ώστε να αποτυπώνεται πληρέστερα η υφιστάμενη κατάσταση και να τεκμηριώνεται η ανάγκη των στρατηγικών κατευθύνσεων που αναπτύσσονται στα επόμενα κεφάλαια.

Κεφάλαιο 4. Άξονες Στρατηγικής

Οι επτά Άξονες Στρατηγικής αποτυπώνουν τις βασικές προτεραιότητες της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα. Ωστόσο, δεν αναδεικνύονται με σαφήνεια η προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων ως οριζόντια στρατηγική αρχή που διατρέχει το σύνολο της Στρατηγικής. Παράλληλα, απουσιάζει ρητή αναφορά στις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση (Nature-based Solutions-NbS), οι οποίες αποτελούν πλέον βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής πολιτικής για την προστασία των υδάτων, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αποκατάσταση της φύσης.

Η προσέγγιση αυτή δεν αντανακλά τον σκοπό της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, η οποία στο άρθρο 1 θέτει ως θεμελιώδη στόχο την προστασία, βελτίωση και αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων, ούτε τις πρόσφατες εξελίξεις του ενωσιακού πλαισίου, ιδίως τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης και την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων (COM(2025) 280 final).

Προτείνεται να ενισχυθεί το Κεφάλαιο 4 με ρητή αναφορά στην προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων, καθώς και στις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση, ως οριζόντιες αρχές που διατρέχουν όλους τους άξονες της Στρατηγικής.

Κεφάλαιο 5. Κατευθύνσεις Πολιτικής - Επιχειρησιακή Στόχευση

Παρά τον χαρακτηρισμό του ως κεφαλαίου «επιχειρησιακής στόχευσης», οι προτεινόμενες κατευθύνσεις παραμένουν σε επίπεδο γενικών αρχών και δεν συνοδεύονται από τα αναγκαία στοιχεία που θα επέτρεπαν την αποτελεσματική εφαρμογή και αξιολόγησή τους.

Ειδικότερα, δεν προσδιορίζονται μετρήσιμοι στόχοι, δείκτες παρακολούθησης της προόδου, ενδεικτικά χρονοδιαγράμματα υλοποίησης, ούτε σαφής μηχανισμός παρακολούθησης και περιοδικής αξιολόγησης της εφαρμογής των επιμέρους πολιτικών. Ως εκ τούτου, καθίσταται δυσχερής η αποτίμηση της αποτελεσματικότητας της Στρατηγικής και της συμβολής της στην επίτευξη των εθνικών και ενωσιακών στόχων για τα ύδατα.

Χρειάζεται οι κατευθύνσεις πολιτικής να συνοδευθούν από ένα συνεκτικό πλαίσιο επιχειρησιακής εφαρμογής, το οποίο να περιλαμβάνει, ανά στρατηγική κατεύθυνση, συγκεκριμένους στόχους, δείκτες παρακολούθησης, ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα, αρμόδιους φορείς υλοποίησης και διαδικασία περιοδικής αξιολόγησης και επικαιροποίησης.

5.3. Πολιτική Προστασίας Υδατικών Συστημάτων

Θετικά κρίνεται η συμπερίληψη της διασφάλισης της τήρησης της οικολογικής παροχής στα επιφανειακά υδατικά συστήματα. Ωστόσο, η σχετική κατεύθυνση περιορίζεται στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης, χωρίς να αναδεικνύει την ανάγκη για καθορισμό και εφαρμογή της οικολογικής παροχής, που αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ και το CIS Guidance Document No. 31 Ecological flows in the implementation of the Water Framework Directive (European Commission, 2015), η οικολογική παροχή αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της Οδηγίας και τη διατήρηση της καλής οικολογικής κατάστασης των επιφανειακών υδάτων. Η αποτελεσματική εφαρμογή της προϋποθέτει τον επιστημονικό καθορισμό της, την ενσωμάτωσή της στις διαδικασίες διαχείρισης και περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων και δραστηριοτήτων που επηρεάζουν τα υδατικά συστήματα και, στη συνέχεια, την παρακολούθηση της τήρησής της. Στο CIS Guidance Document No. 31 επισημαίνεται ότι η οικολογική παροχή αποτελεί βασικό εργαλείο για την εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ και παρέχονται κατευθύνσεις προς τα κράτη μέλη για τον καθορισμό και την εφαρμογή της στο πλαίσιο της διαχείρισης των υδάτων.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Υδροηλεκτρικός Σταθμός Πηγών Αώου, όπου η απουσία οικολογικής παροχής έχει αναδείξει στην πράξη τα κενά του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου και την ανάγκη υιοθέτησης μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης που να περιλαμβάνει τον καθορισμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση της οικολογικής παροχής. Η περίπτωση αυτή τεκμηριώνεται αναλυτικά στο πρόσφατο Ενημερωτικό Σημείωμα του MedINA «Ανάγκη για καθορισμό οικολογικής παροχής σε έναν από τους τελευταίους ποταμούς ελεύθερης ροής της Ευρώπης».

Προτείνεται, συνεπώς, η σχετική κατεύθυνση να αναδιατυπωθεί ως εξής:

«Καθορισμός, εφαρμογή και διασφάλιση της τήρησης της οικολογικής παροχής στα επιφανειακά υδατικά συστήματα, υποστηριζόμενα από προηγμένα συστήματα παρακολούθησης, όπως τα συστήματα τηλεμετρίας.»

5.9 Πολιτική Διασυνοριακής Συνεργασίας

Οι προτεινόμενες κατευθύνσεις επικεντρώνονται κυρίως στην ανταλλαγή πληροφοριών και τη συμμετοχή σε διεθνή δίκτυα και προγράμματα συνεργασίας, χωρίς να αποτυπώνουν την ανάγκη ανάπτυξης ολοκληρωμένων μηχανισμών διακυβέρνησης των διασυνοριακών λεκανών απορροής. Η προσέγγιση αυτή δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις προβλέψεις της Σύμβασης του Ελσίνκι και της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, οι οποίες προωθούν τον συντονισμό της διαχείρισης σε επίπεδο λεκάνης απορροής μέσω κοινών θεσμικών οργάνων, κοινών προγραμμάτων παρακολούθησης, συντονισμένων σχεδίων διαχείρισης και κοινών προγραμμάτων δράσης.

Η εμπειρία από τη διασυνοριακή λεκάνη απορροής του ποταμού Αώου/Vjosa αναδεικνύει με σαφήνεια την ανάγκη ενίσχυσης της διακυβέρνησης των διασυνοριακών υδάτων. Παρότι η Ελλάδα και η Αλβανία έχουν ήδη θεσπίσει από το 2003 ένα επίσημο πλαίσιο συνεργασίας μέσω της Συμφωνίας για την ίδρυση Μόνιμης Ελληνοαλβανικής Επιτροπής για θέματα διασυνοριακών γλυκών υδάτων, η οποία κυρώθηκε με τον ν. 3405/2005 (ΦΕΚ Α΄ 264), η Επιτροπή έχει συνεδριάσει μόλις δύο φορές από την ίδρυσή της, ενώ η προβλεπόμενη υποεπιτροπή για τον Αώο/Vjosa δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ. Ως αποτέλεσμα, η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών παρέμεινε κατά κύριο λόγο σε επίπεδο ανταλλαγής πληροφοριών και επιμέρους πρωτοβουλιών, χωρίς να εξελιχθεί σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κοινής διαχείρισης της διασυνοριακής λεκάνης απορροής.

Η εμπειρία αυτή αναδεικνύει ότι η αποτελεσματική προστασία των διασυνοριακών υδάτων δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ανταλλαγή πληροφοριών ή στην υλοποίηση αποσπασματικών δράσεων συνεργασίας. Αντιθέτως, απαιτείται η ουσιαστική ενεργοποίηση και λειτουργία ενός μόνιμου πλαισίου διακυβέρνησης σε επίπεδο λεκάνης απορροής, με κοινό στρατηγικό σχεδιασμό, ανάπτυξη κοινών προγραμμάτων παρακολούθησης, συλλογή και ανταλλαγή δεδομένων και πληροφοριών, καθορισμό κοινών στόχων και κριτηρίων για την προστασία των υδάτων, καθώς και υλοποίηση συντονισμένων προγραμμάτων δράσης για τη διατήρηση και αποκατάσταση των υδατικών οικοσυστημάτων. Η προσέγγιση αυτή ανταποκρίνεται στις προβλέψεις του άρθρου 9 της Σύμβασης του Ελσίνκι, η οποία κυρώθηκε από την Ελλάδα με τον ν. 2425/1996 (ΦΕΚ Α΄ 148), για την Προστασία και τη Χρήση των Διασυνοριακών Υδατορευμάτων και των Διεθνών Λιμνών, το οποίο προβλέπει τη σύσταση και λειτουργία κοινών οργάνων συνεργασίας, καθώς και με τα άρθρα 3 παρ. 5 και 13 παρ. 3 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, τα οποία προωθούν τον συντονισμό της διαχείρισης των διεθνών λεκανών απορροής.

Προτείνεται η συμπλήρωση της ενότητας ως εξής:

«Ενίσχυση της διακυβέρνησης των διασυνοριακών λεκανών απορροής μέσω της ίδρυσης ή ενεργοποίησης και θεσμικής ενίσχυσης των υφιστάμενων μηχανισμών συνεργασίας, της ανάπτυξης κοινού στρατηγικού σχεδιασμού, της υλοποίησης κοινών προγραμμάτων παρακολούθησης, της συστηματικής ανταλλαγής δεδομένων και πληροφοριών, του καθορισμού κοινών στόχων και προτεραιοτήτων, καθώς και της υλοποίησης κοινών δράσεων προστασίας και αποκατάστασης των υδατικών οικοσυστημάτων με τη συμμετοχή των αρμόδιων αρχών, της επιστημονικής κοινότητας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κοινωνίας των πολιτών».

Σχόλια του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA) στη δημόσια διαβούλευση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα
Το κείμενο των σχολίων του MedINA είναι διαθέσιμο στον και ακόλουθο σύνδεσμο: https://med-ina.org/wp-content/uploads/2026/07/MedINA_Εθνική-Στρατηγική-για-τα-Ύδατα.pdf

Γενικά Σχόλια

Η κατάρτιση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 6Α του ν. 3199/2003 όπως ισχύει, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη διαμόρφωση ενός συνεκτικού πλαισίου εθνικής πολιτικής για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων. Το υπό διαβούλευση σχέδιο συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κείμενο τις βασικές προκλήσεις, προτεραιότητες και κατευθύνσεις πολιτικής για τον τομέα των υδάτων, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός κοινού στρατηγικού πλαισίου.

Παράλληλα, η ίδια η Στρατηγική αναγνωρίζει ότι βασική πρόκληση για τη διαχείριση των υδάτων αποτελεί η υστέρηση στην εφαρμογή της υφιστάμενης πολιτικής. Ωστόσο, οι προτεινόμενες στρατηγικές κατευθύνσεις δεν συνοδεύονται από ένα συνεκτικό πλαίσιο επιχειρησιακής εφαρμογής, ικανό να διασφαλίσει την αποτελεσματική υλοποίηση, παρακολούθηση και αξιολόγησή τους.

Ωστόσο, η Στρατηγική παραμένει σε σημαντικό βαθμό περιγραφική και δεν εξειδικεύει επαρκώς τις στρατηγικές κατευθύνσεις σε συγκεκριμένους στόχους, δράσεις και μέτρα εφαρμογής. Ειδικότερα, δεν συνοδεύεται από σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, μηχανισμό παρακολούθησης και αξιολόγησης της εφαρμογής της, ούτε από ενδεικτικό χρηματοδοτικό πλαίσιο για την υποστήριξη των προβλεπόμενων παρεμβάσεων. Για τον λόγο αυτό, κρίνεται σκόπιμο η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα να συνοδευθεί από Εθνικό Σχέδιο Δράσης, το οποίο θα εξειδικεύει τις στρατηγικές κατευθύνσεις σε συγκεκριμένες δράσεις, θα καθορίζει προτεραιότητες, αρμόδιους φορείς, χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, χρηματοδοτικό πλαίσιο και μηχανισμό παρακολούθησης της προόδου.

Με γνώμονα τα παραπάνω, καθώς και το ισχύον ενωσιακό θεσμικό και στρατηγικό πλαίσιο για τα ύδατα, διατυπώνονται οι ακόλουθες γενικές και ειδικότερες παρατηρήσεις.

Σχόλια ανά Κεφάλαιο

Κεφάλαιο 1. Όραμα και αποστολή

Το Κεφάλαιο 1 περιγράφει τον σκοπό και την αποστολή της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα ως του κεντρικού πλαισίου χάραξης της εθνικής πολιτικής για τα ύδατα. Ωστόσο, δεν αποτυπώνει επαρκώς τις στρατηγικές προτεραιότητες που διαμορφώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την προστασία και την αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Παράλληλα, η αναφορά ότι η Εθνική Στρατηγική λειτουργεί ως «καθοδηγητικό κείμενο» για την κατάρτιση και αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) και των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ) δεν αποτυπώνει με ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν η Εθνική Στρατηγική και τα ΣΔΛΑΠ/ΣΔΚΠ στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Τα ΣΔΛΑΠ και τα ΣΔΚΠ αποτελούν αυτοτελή εργαλεία εφαρμογής της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ και της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ. Αντίστοιχα, σύμφωνα με το άρθρο 6Α του ν. 3199/2003, η Εθνική Στρατηγική οφείλει να έχει οριζόντιο χαρακτήρα, αξιολογώντας την εφαρμογή της πολιτικής για τα ύδατα, καθορίζοντας στρατηγικές κατευθύνσεις και διατυπώνοντας προτάσεις για τη βελτίωση της κατάρτισης και της εφαρμογής των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) και των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ).

Συνεπώς, κρίνεται αναγκαία η αναδιατύπωση της ενότητας, ώστε:

να αποτυπώνεται ότι η προστασία, η διατήρηση και η αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων αποτελούν τον κεντρικό στρατηγικό προσανατολισμό της εθνικής πολιτικής για τα ύδατα, σε ευθυγράμμιση με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ και την Οδηγία 2007/60/ΕΚ, και

να αποσαφηνίζεται ότι η Εθνική Στρατηγική έχει ως αντικείμενο την αξιολόγηση της εφαρμογής της πολιτικής για τα ύδατα, τον καθορισμό στρατηγικών κατευθύνσεων και τη διατύπωση προτάσεων για τη βελτίωση της κατάρτισης και της αποτελεσματικότερης εφαρμογής των ΣΔΛΑΠ και των ΣΔΚΠ, σύμφωνα με το άρθρο 6Α του ν. 3199/2003.

Κεφάλαιο 2. Πυλώνες Πολιτικής

Η ανάδειξη της υδατικής ασφάλειας, της κλιματικής θωράκισης και της σύγχρονης διακυβέρνησης ως βασικών πυλώνων της Εθνικής Στρατηγικής αποτυπώνει τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η διαχείριση των υδάτων. Ωστόσο, η προστασία και η αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων δεν αναδεικνύονται ως οριζόντια στρατηγική προτεραιότητα στην παρούσα Στρατηγική. Αντίθετα, η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας προσεγγίζεται κυρίως ως μέσο για τη διασφάλιση της επάρκειας και της ποιότητας των υδατικών πόρων.

Ιδιαίτερα ως προς τον πυλώνα της κλιματικής θωράκισης, η προσέγγιση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή εστιάζει κυρίως στη διαχείριση των κινδύνων και στην ενίσχυση των υποδομών, χωρίς να αναδεικνύεται επαρκώς ο ρόλος της προστασίας και της αποκατάστασης των υδάτινων οικοσυστημάτων ως βασικού μέσου ενίσχυσης της ανθεκτικότητας απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Η Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή1 αναγνωρίζει τις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση (Nature-based Solutions - NbS) ως βασικό εργαλείο προσαρμογής, ενώ η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων2 αναδεικνύει την προστασία και την αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων ως βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, της ξηρασίας και των πλημμυρών, καθώς και για τη μακροπρόθεσμη διασφάλιση της υδατικής ασφάλειας. Στην ίδια κατεύθυνση, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης θεσπίζει υποχρεώσεις για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων γλυκών υδάτων, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης της υδρολογικής συνέχειας και της φυσικής λειτουργίας των ποτάμιων οικοσυστημάτων.

Προτείνεται η ενίσχυση του εν λόγω Κεφαλαίου με ρητή αναφορά στην προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων ως οριζόντια στρατηγική προτεραιότητα της εθνικής πολιτικής για τα ύδατα και ως βασικό εργαλείο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Η ενσωμάτωση της κατεύθυνσης αυτής θα εξασφαλίσει πληρέστερη ευθυγράμμιση της Εθνικής Στρατηγικής με το ενωσιακό πλαίσιο για την ανθεκτικότητα των υδάτων, την κλιματική προσαρμογή και την αποκατάσταση της φύσης.

Κεφάλαιο 3. Υφιστάμενη Κατάσταση

3.8 Διασυνοριακή Συνεργασία

Το υποκεφάλαιο 3.8 παρουσιάζει συνοπτικά το θεσμικό πλαίσιο και τους υφιστάμενους μηχανισμούς διασυνοριακής συνεργασίας της Ελλάδας για τη διαχείριση των διεθνών λεκανών απορροής. Ωστόσο, η προσέγγισή του παραμένει κυρίως περιγραφική και δεν ανταποκρίνεται πλήρως στον σκοπό της Εθνικής Στρατηγικής, όπως αυτός προσδιορίζεται στο άρθρο 6Α παρ.1 περ. ιβ) του ν. 3199/2003, σύμφωνα με το οποίο η Στρατηγική περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, αξιολόγηση της διασυνοριακής συνεργασίας με γειτονικές χώρες.

Ειδικότερα, το κείμενο:

α) δεν αξιολογεί τον βαθμό λειτουργίας και αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων μηχανισμών συνεργασίας,

β) δεν εξετάζει κατά πόσο οι υφιστάμενοι μηχανισμοί ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις συντονισμού που προβλέπονται στα άρθρα 3 παρ. 5 και 13 παρ. 3 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ.

Στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν σκόπιμο:

α) να αποτυπώνεται η υφιστάμενη κατάσταση της διακρατικής συνεργασίας ανά λεκάνη απορροής,
β) να αναδεικνύονται οι βασικές προκλήσεις και
γ) να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων θεσμικών μηχανισμών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η λεκάνη του ποταμού Αώου/Vjosa, όπου, παρά τη σύσταση της Μόνιμης Ελληνοαλβανικής Επιτροπής για τα διασυνοριακά γλυκά ύδατα, η οποία κυρώθηκε με τον ν. 3405/2005 και προβλέπει τακτικές συνεδριάσεις και λειτουργία επιμέρους υποεπιτροπών, η Επιτροπή έχει συνεδριάσει μόλις δύο φορές από την ίδρυσή της, ενώ η προβλεπόμενη υποεπιτροπή για τον Αώο/Vjosa δεν έχει ενεργοποιηθεί έως και σήμερα. Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει ότι η ύπαρξη θεσμικών μηχανισμών δεν αρκεί από μόνη της για την αποτελεσματική διασυνοριακή συνεργασία και αναδεικνύει τη σημασία της ουσιαστικής αξιολόγησης της λειτουργίας τους στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής.

Είναι αναγκαίο λοιπόν, το υποκεφάλαιο να συμπληρωθεί με αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των υφιστάμενων μηχανισμών διασυνοριακής συνεργασίας, ώστε να αποτυπώνεται πληρέστερα η υφιστάμενη κατάσταση και να τεκμηριώνεται η ανάγκη των στρατηγικών κατευθύνσεων που αναπτύσσονται στα επόμενα κεφάλαια.

Κεφάλαιο 4. Άξονες Στρατηγικής

Οι επτά Άξονες Στρατηγικής αποτυπώνουν τις βασικές προτεραιότητες της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα. Ωστόσο, δεν αναδεικνύονται με σαφήνεια η προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων ως οριζόντια στρατηγική αρχή που διατρέχει το σύνολο της Στρατηγικής. Παράλληλα, απουσιάζει ρητή αναφορά στις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση (Nature-based Solutions-NbS), οι οποίες αποτελούν πλέον βασικό εργαλείο της ευρωπαϊκής πολιτικής για την προστασία των υδάτων, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αποκατάσταση της φύσης.

Η προσέγγιση αυτή δεν αντανακλά τον σκοπό της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, η οποία στο άρθρο 1 θέτει ως θεμελιώδη στόχο την προστασία, βελτίωση και αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων, ούτε τις πρόσφατες εξελίξεις του ενωσιακού πλαισίου, ιδίως τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης και την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων (COM(2025) 280 final).

Προτείνεται να ενισχυθεί το Κεφάλαιο 4 με ρητή αναφορά στην προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων, καθώς και στις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση, ως οριζόντιες αρχές που διατρέχουν όλους τους άξονες της Στρατηγικής.

Κεφάλαιο 5. Κατευθύνσεις Πολιτικής - Επιχειρησιακή Στόχευση

Παρά τον χαρακτηρισμό του ως κεφαλαίου «επιχειρησιακής στόχευσης», οι προτεινόμενες κατευθύνσεις παραμένουν σε επίπεδο γενικών αρχών και δεν συνοδεύονται από τα αναγκαία στοιχεία που θα επέτρεπαν την αποτελεσματική εφαρμογή και αξιολόγησή τους.

Ειδικότερα, δεν προσδιορίζονται μετρήσιμοι στόχοι, δείκτες παρακολούθησης της προόδου, ενδεικτικά χρονοδιαγράμματα υλοποίησης, ούτε σαφής μηχανισμός παρακολούθησης και περιοδικής αξιολόγησης της εφαρμογής των επιμέρους πολιτικών. Ως εκ τούτου, καθίσταται δυσχερής η αποτίμηση της αποτελεσματικότητας της Στρατηγικής και της συμβολής της στην επίτευξη των εθνικών και ενωσιακών στόχων για τα ύδατα.

Χρειάζεται οι κατευθύνσεις πολιτικής να συνοδευθούν από ένα συνεκτικό πλαίσιο επιχειρησιακής εφαρμογής, το οποίο να περιλαμβάνει, ανά στρατηγική κατεύθυνση, συγκεκριμένους στόχους, δείκτες παρακολούθησης, ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα, αρμόδιους φορείς υλοποίησης και διαδικασία περιοδικής αξιολόγησης και επικαιροποίησης.

5.3. Πολιτική Προστασίας Υδατικών Συστημάτων

Θετικά κρίνεται η συμπερίληψη της διασφάλισης της τήρησης της οικολογικής παροχής στα επιφανειακά υδατικά συστήματα. Ωστόσο, η σχετική κατεύθυνση περιορίζεται στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης, χωρίς να αναδεικνύει την ανάγκη για καθορισμό και εφαρμογή της οικολογικής παροχής, που αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Σύμφωνα με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ και το CIS Guidance Document No. 31 Ecological flows in the implementation of the Water Framework Directive (European Commission, 2015), η οικολογική παροχή αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της Οδηγίας και τη διατήρηση της καλής οικολογικής κατάστασης των επιφανειακών υδάτων. Η αποτελεσματική εφαρμογή της προϋποθέτει τον επιστημονικό καθορισμό της, την ενσωμάτωσή της στις διαδικασίες διαχείρισης και περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων και δραστηριοτήτων που επηρεάζουν τα υδατικά συστήματα και, στη συνέχεια, την παρακολούθηση της τήρησής της. Στο CIS Guidance Document No. 31 επισημαίνεται ότι η οικολογική παροχή αποτελεί βασικό εργαλείο για την εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ και παρέχονται κατευθύνσεις προς τα κράτη μέλη για τον καθορισμό και την εφαρμογή της στο πλαίσιο της διαχείρισης των υδάτων.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Υδροηλεκτρικός Σταθμός Πηγών Αώου, όπου η απουσία οικολογικής παροχής έχει αναδείξει στην πράξη τα κενά του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου και την ανάγκη υιοθέτησης μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης που να περιλαμβάνει τον καθορισμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση της οικολογικής παροχής. Η περίπτωση αυτή τεκμηριώνεται αναλυτικά στο πρόσφατο Ενημερωτικό Σημείωμα του MedINA «Ανάγκη για καθορισμό οικολογικής παροχής σε έναν από τους τελευταίους ποταμούς ελεύθερης ροής της Ευρώπης» (https://med-ina.org/wp-content/uploads/2026/05/MedINA_Policy_Brief.pdf).

Προτείνεται, συνεπώς, η σχετική κατεύθυνση να αναδιατυπωθεί ως εξής:

«Καθορισμός, εφαρμογή και διασφάλιση της τήρησης της οικολογικής παροχής στα επιφανειακά υδατικά συστήματα, υποστηριζόμενα από προηγμένα συστήματα παρακολούθησης, όπως τα συστήματα τηλεμετρίας.»

5.9 Πολιτική Διασυνοριακής Συνεργασίας

Οι προτεινόμενες κατευθύνσεις επικεντρώνονται κυρίως στην ανταλλαγή πληροφοριών και τη συμμετοχή σε διεθνή δίκτυα και προγράμματα συνεργασίας, χωρίς να αποτυπώνουν την ανάγκη ανάπτυξης ολοκληρωμένων μηχανισμών διακυβέρνησης των διασυνοριακών λεκανών απορροής. Η προσέγγιση αυτή δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις προβλέψεις της Σύμβασης του Ελσίνκι και της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, οι οποίες προωθούν τον συντονισμό της διαχείρισης σε επίπεδο λεκάνης απορροής μέσω κοινών θεσμικών οργάνων, κοινών προγραμμάτων παρακολούθησης, συντονισμένων σχεδίων διαχείρισης και κοινών προγραμμάτων δράσης.

Η εμπειρία από τη διασυνοριακή λεκάνη απορροής του ποταμού Αώου/Vjosa αναδεικνύει με σαφήνεια την ανάγκη ενίσχυσης της διακυβέρνησης των διασυνοριακών υδάτων. Παρότι η Ελλάδα και η Αλβανία έχουν ήδη θεσπίσει από το 2003 ένα επίσημο πλαίσιο συνεργασίας μέσω της Συμφωνίας για την ίδρυση Μόνιμης Ελληνοαλβανικής Επιτροπής για θέματα διασυνοριακών γλυκών υδάτων, η οποία κυρώθηκε με τον ν. 3405/2005 (ΦΕΚ Α΄ 264), η Επιτροπή έχει συνεδριάσει μόλις δύο φορές από την ίδρυσή της, ενώ η προβλεπόμενη υποεπιτροπή για τον Αώο/Vjosa δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ. Ως αποτέλεσμα, η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών παρέμεινε κατά κύριο λόγο σε επίπεδο ανταλλαγής πληροφοριών και επιμέρους πρωτοβουλιών, χωρίς να εξελιχθεί σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κοινής διαχείρισης της διασυνοριακής λεκάνης απορροής.

Η εμπειρία αυτή αναδεικνύει ότι η αποτελεσματική προστασία των διασυνοριακών υδάτων δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ανταλλαγή πληροφοριών ή στην υλοποίηση αποσπασματικών δράσεων συνεργασίας. Αντιθέτως, απαιτείται η ουσιαστική ενεργοποίηση και λειτουργία ενός μόνιμου πλαισίου διακυβέρνησης σε επίπεδο λεκάνης απορροής, με κοινό στρατηγικό σχεδιασμό, ανάπτυξη κοινών προγραμμάτων παρακολούθησης, συλλογή και ανταλλαγή δεδομένων και πληροφοριών, καθορισμό κοινών στόχων και κριτηρίων για την προστασία των υδάτων, καθώς και υλοποίηση συντονισμένων προγραμμάτων δράσης για τη διατήρηση και αποκατάσταση των υδατικών οικοσυστημάτων. Η προσέγγιση αυτή ανταποκρίνεται στις προβλέψεις του άρθρου 9 της Σύμβασης του Ελσίνκι, η οποία κυρώθηκε από την Ελλάδα με τον ν. 2425/1996 (ΦΕΚ Α΄ 148), για την Προστασία και τη Χρήση των Διασυνοριακών Υδατορευμάτων και των Διεθνών Λιμνών, το οποίο προβλέπει τη σύσταση και λειτουργία κοινών οργάνων συνεργασίας, καθώς και με τα άρθρα 3 παρ. 5 και 13 παρ. 3 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, τα οποία προωθούν τον συντονισμό της διαχείρισης των διεθνών λεκανών απορροής.

Προτείνεται η συμπλήρωση της ενότητας ως εξής:

«Ενίσχυση της διακυβέρνησης των διασυνοριακών λεκανών απορροής μέσω της ίδρυσης ή ενεργοποίησης και θεσμικής ενίσχυσης των υφιστάμενων μηχανισμών συνεργασίας, της ανάπτυξης κοινού στρατηγικού σχεδιασμού, της υλοποίησης κοινών προγραμμάτων παρακολούθησης, της συστηματικής ανταλλαγής δεδομένων και πληροφοριών, του καθορισμού κοινών στόχων και προτεραιοτήτων, καθώς και της υλοποίησης κοινών δράσεων προστασίας και αποκατάστασης των υδατικών οικοσυστημάτων με τη συμμετοχή των αρμόδιων αρχών, της επιστημονικής κοινότητας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κοινωνίας των πολιτών».

1. Θεσμική αναγνώριση του κλάδου (Πυλώνες / Κεφ. 3.7 / §5.7)
Παρατήρηση: Το φυσικό μεταλλικό νερό είναι τρόφιμο με ιδιαίτερο ενωσιακό πλαίσιο (Οδηγία 2009/54/ΕΚ – αναγνώριση πηγής, εμφιάλωση στην πηγή, απαγόρευση επεξεργασιών) και δεν εμπίπτει στην Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 για το «νερό ανθρώπινης κατανάλωσης», την οποία το Σχέδιο επικαλείται εκτενώς.
Πρόταση: Προσθήκη ρητής αναφοράς/ορισμού που διακρίνει το εμφιαλωμένο φυσικό μεταλλικό & πηγαίο νερό από την ύδρευση και τη γενική βιομηχανική χρήση, ώστε να μην εφαρμόζονται καταχρηστικά στους εμφιαλωτές υποχρεώσεις που αφορούν παρόχους δικτύων.

2. Ζώνες προστασίας πηγών (§5.3 & §5.5)
Παρατήρηση: Το Σχέδιο αναφέρει «ζώνες προστασίας πόσιμου νερού» και «περιοχές τροφοδοσίας υδροφορέων», χωρίς όμως ειδική μνεία στις ζώνες προστασίας των αναγνωρισμένων πηγών μεταλλικού νερού.
Πρόταση: Ρητή ενσωμάτωση των περιμετρικών ζωνών προστασίας των πηγών εμφιάλωσης στα κριτήρια χωροταξικού/πολεοδομικού σχεδιασμού και προστασίας υδροφορέων, ώστε να θωρακίζονται από ανταγωνιστικές οχλούσες χρήσεις, ρύπανση και υπεράντληση τρίτων στον ίδιο υδροφορέα.

3. Τιμολόγηση – περιβαλλοντικό κόστος & κόστος πόρου (Άξονας 6, §5.7)
Παρατήρηση: Το Σχέδιο προωθεί πλήρη ανάκτηση κόστους και «διαφοροποίηση τιμολόγησης ανά τομέα χρήσης (… βιομηχανικό …)», με το περιβαλλοντικό τέλος βιομηχανικής χρήσης ήδη στο 0,0085 €/κ.μ.
Πρόταση: Εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας: κάθε τέλος/χρέωση προς τον κλάδο να αντανακλά το πραγματικό, τοπικό υδατικό αποτύπωμα (μικρές, πλήρως μετρούμενες ποσότητες, ελάχιστες απώλειες) και όχι μια οριζόντια «βιομηχανική» επιβάρυνση. Αποφυγή διπλής επιβάρυνσης με τυχόν άλλα τέλη πόρου.

4. Ιεράρχηση χρήσεων σε λειψυδρία - Πολιτική Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Αλλαγή (§5.4)
Παρατήρηση: Προβλέπεται «ιεραρχημένο σύστημα προτεραιοτήτων», όπου η ζήτηση «περιορίζεται αυτόματα για μη ζωτικές χρήσεις». Υπάρχει κίνδυνος το εμφιαλωμένο νερό να ταξινομηθεί ως «μη ζωτική χρήση».
Πρόταση: Αναγνώριση του φυσικού μεταλλικού/πηγαίου νερού ως μέρους της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων και της δημόσιας υγείας· τυχόν περιοριστικά μέτρα να είναι αναλογικά και τεκμηριωμένα στα πραγματικά υδρολογικά δεδομένα του συγκεκριμένου υδροφορέα, όχι οριζόντια · ένταξη στη Στρατηγική η σαφής απαίτηση να συνεκτιμώνται κατά το σχεδιασμό των μηχανισμών διαχείρισης της έλλειψης νερού οι νομοθετικές υποχρεώσεις επιχειρησιακής συνέχειας, ν 5236/2025 που αποτελεί ενσωμάτωση της Οδηγίας 2022/2557/ΕΕ και το Ν.Δ. 17/1974 περι πολιτικής Σχεδιάσεως Εκτάκτου Ανάγκης

5. Δεδομένα & Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης (§3.1–3.3, §5.6)
Παρατήρηση: Το κείμενο αναδεικνύει σοβαρά κενά αξιοπιστίας δεδομένων (ομαδοποιήσεις, >13.000 γεωτρήσεις χωρίς άδεια). Ο κλάδος ήδη διενεργεί συστηματική, υψηλής ποιότητας παρακολούθηση των πηγών του (ποιότητα & στάθμη) στο πλαίσιο της νομοθεσίας τροφίμων.
Πρόταση: Αξιοποίηση/διασύνδεση των δεδομένων παρακολούθησης των εμφιαλωτών στην ενιαία ψηφιακή πλατφόρμα/ΕΔΠΥ, με αποφυγή διπλής υποβολής (single reporting) και με προστασία των εμπορικά ευαίσθητων υδρογεωλογικών στοιχείων. Υποχρεωτική ένταξη σε παρακολούθηση απολήψεων όλων των σημείων υδροληψίας (γεωτρήσεων) υπόγειων υδάτων αναξαρτήτου χρήσης (βιομηχανική, υδρευτική, αρδευτική κτλ) με γνώμονα την συλλογή αξιόπιστων δεδομένων για τα υδατικά αποθέματα σε εθνικό επίπεδο.

6. Ψηφιακό μητρώο αδειών υδροληψίας (§5.6)
Παρατήρηση: Θετική η ψηφιακή αδειοδότηση και το μητρώο απολήψεων.
Πρόταση: Το μητρώο να αποτυπώνει το ειδικό καθεστώς αναγνώρισης/αδειοδότησης των πηγών μεταλλικού νερού και να διασφαλίζει διαφάνεια αλλά και εμπιστευτικότητα των τεχνικών στοιχείων της πηγής.

7. Κυκλική οικονομία & συνάφεια με PPWR/EPR (§5.2 & §5.8)
Παρατήρηση: Το Σχέδιο εισάγει «εταιρική κοινωνική ευθύνη», μείωση «υδατικού αποτυπώματος» και συστήματα σήμανσης (labeling).
Πρόταση: Εναρμόνιση με το υφιστάμενο πλαίσιο συσκευασιών (PPWR, SUPD, EPR) ώστε να αποφευχθούν αλληλεπικαλυπτόμενες ή αντικρουόμενες υποχρεώσεις. Τυχόν σήμανση υδατικού αποτυπώματος να είναι προαιρετική, επιστημονικά τεκμηριωμένη και εναρμονισμένη σε ενωσιακό επίπεδο, χωρίς εμπόδια στο εμπόριο ή σύγχυση καταναλωτή.

8. Χωροταξία & ασφάλεια δικαίου επενδύσεων (§5.5)
Παρατήρηση: Η εισαγωγή του «υδατικού ισοζυγίου» και της «φέρουσας ικανότητας» ως δεσμευτικών κριτηρίων χωρικού σχεδιασμού.
Πρόταση: Πρόβλεψη μεταβατικών ρυθμίσεων και προστασίας των υφιστάμενων αναγνωρισμένων πηγών/μονάδων (που κατά νόμο λειτουργούν στην πηγή), ώστε νέοι περιορισμοί να μη θέτουν σε κίνδυνο υφιστάμενες επενδύσεις και θέσεις εργασίας σε ορεινές/ημιορεινές περιοχές.

9. Συμμετοχή στη διακυβέρνηση (§3.7, §5.8, Κεφ. 7)
Παρατήρηση: Προβλέπονται μηχανισμοί οριζόντιου συντονισμού και διατομεακής σύγκλισης (αστική, γεωργική, βιομηχανική χρήση).
Πρόταση: Θεσμοθετημένη εκπροσώπηση του κλάδου (μέσω του Συνδέσμου/ΣΕΒΤ) στα όργανα διαβούλευσης και στον μηχανισμό διατομεακού συντονισμού για τη «βιομηχανική χρήση» νερού.

10. Αναγνώριση της χαμηλής σχετικής πίεσης του κλάδου (Κεφ. 3.2)
Παρατήρηση: Η ανάλυση πιέσεων καταδεικνύει ότι κυρίαρχες πιέσεις είναι η γεωργία και η διάχυτη ρύπανση, όχι η εμφιάλωση.
Πρόταση: Ρητή μνεία ότι η απόληψη για εμφιάλωση αντιπροσωπεύει μικρό, ελεγχόμενο μερίδιο των συνολικών απολήψεων, με θετικό αποτύπωμα σε προστασία λεκάνης και τοπική οικονομία.

Τα παρακάτω σχόλια υποβάλλονται από τον κ. Γεώργιο Σαχίνη, εκ μέρους της Διεύθυνσης Στρατηγικής της ΕΥΔΑΠ Α.Ε.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.3) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.4) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ 7.1 ΠΛΑΙΣΙΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟΎ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ

6. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΛΕΙΨΥΔΡΙΑΣ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ολοένα και περισσότερο τη διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων, αυξάνοντας τη συχνότητα, τη διάρκεια και την ένταση φαινομένων ξηρασίας και λειψυδρίας. Η διασφάλιση της υδατικής ασφάλειας της χώρας απαιτεί τη μετάβαση από την αποσπασματική αντιμετώπιση κρίσεων σε ένα ολοκληρωμένο, προληπτικό και δυναμικό σύστημα διαχείρισης κινδύνων.
Η Στρατηγική αναγνωρίζει την ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των υδατικών συστημάτων, ωστόσο δεν προβλέπει ένα ολοκληρωμένο εθνικό πλαίσιο σχεδιασμού, εφαρμογής, παρακολούθησης και συνεχούς επικαιροποίησης των Σχεδίων Ξηρασίας και Λειψυδρίας. Παράλληλα, δεν προσδιορίζονται με σαφήνεια ενιαίες διαδικασίες ενεργοποίησης μέτρων, επίπεδα συναγερμού, δείκτες παρακολούθησης και μηχανισμοί λήψης αποφάσεων σε συνθήκες υδατικής κρίσης.
Τα Σχέδια Ξηρασίας και Λειψυδρίας αποτελούν βασικά εργαλεία προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και διαχείρισης κινδύνων. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τη συνεχή επικαιροποίησή τους, την αξιοποίηση σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων, τη διασύνδεσή τους με μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης και την ύπαρξη σαφούς επιχειρησιακού πλαισίου εφαρμογής.
Παράλληλα, απαιτείται ειδική μέριμνα για περιοχές υψηλής στρατηγικής σημασίας και αυξημένης υδατικής εξάρτησης, όπως η Αττική, μέσω της αξιολόγησης εναλλακτικών πηγών υδροδότησης, της δημιουργίας στρατηγικών αποθεμάτων νερού και της προετοιμασίας για σενάρια παρατεταμένης ξηρασίας. Εξίσου αναγκαία είναι η αποσαφήνιση του πλαισίου χρήσης στρατηγικών ή εφεδρικών γεωτρήσεων σε περιόδους έκτακτης ανάγκης, ώστε να επιτυγχάνεται ισορροπία μεταξύ προστασίας των υπόγειων υδροφορέων και ασφάλειας υδροδότησης.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Θεσμοθέτηση ολοκληρωμένου Εθνικού Πλαισίου Διαχείρισης Ξηρασίας και Λειψυδρίας, το οποίο θα περιλαμβάνει:
• Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Ξηρασίας και Λειψυδρίας.
• Περιφερειακά Σχέδια Ξηρασίας και Λειψυδρίας.
• Εθνικό Μηχανισμό Επικαιροποίησης και Δυναμικής Εφαρμογής των Σχεδίων.
• Σύστημα επιπέδων συναγερμού και αντικειμενικών κριτηρίων ενεργοποίησης μέτρων.
• Διασύνδεση με τους μηχανισμούς παρακολούθησης, έγκαιρης προειδοποίησης και συντονισμού της εθνικής υδατικής πολιτικής.
Το πλαίσιο αυτό θα διασφαλίζει ότι τα Σχέδια Ξηρασίας και Λειψυδρίας δεν αποτελούν στατικά διοικητικά έγγραφα αλλά δυναμικά και επιχειρησιακά εργαλεία λήψης αποφάσεων, τα οποία θα αναθεωρούνται συστηματικά, θα ενεργοποιούνται έγκαιρα και θα προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες συνθήκες διαθεσιμότητας των υδατικών πόρων.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Καθορισμός επιπέδων συναγερμού και σεναρίων εξέλιξης κινδύνου, με αντικειμενικά κριτήρια ενεργοποίησης μέτρων πρόληψης, περιορισμού κατανάλωσης και διαχείρισης κρίσεων.
• Σύσταση Εθνικού Μηχανισμού Επικαιροποίησης και Δυναμικής Εφαρμογής των Σχεδίων, με αρμοδιότητα την έγκαιρη αναθεώρηση, επιχειρησιακή ενεργοποίηση και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους.
• Διασύνδεση των Σχεδίων με τον Εθνικό Δείκτη Υδατικής Διαθεσιμότητας, το Εθνικό Παρατηρητήριο Υδατικής Ανθεκτικότητας και το Μόνιμο Εθνικό Συντονιστικό Όργανο Διαχείρισης Λειψυδρίας, ώστε να εξασφαλίζεται ενιαία αντίληψη κινδύνου και συντονισμένη λήψη αποφάσεων.
• Υποχρεωτική διενέργεια αξιολογήσεων κλιματικών κινδύνων και εκπόνηση σχεδίων προσαρμογής για κρίσιμες υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης.
• Ανάπτυξη ειδικού πλαισίου υδατικής ασφάλειας για την Αττική και λοιπές περιοχές υψηλής στρατηγικής σημασίας, με αξιολόγηση εναλλακτικών πηγών τροφοδοσίας, στρατηγικών αποθεμάτων νερού και σεναρίων πολυετούς ξηρασίας.
• Αποσαφήνιση των όρων χρήσης στρατηγικών και εφεδρικών γεωτρήσεων, σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, με παράλληλη προστασία της ποσοτικής και ποιοτικής κατάστασης των υπόγειων υδροφορέων.
• Παρακολούθηση και περιοδική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων, μέσω των δεικτών απόδοσης και αναθεώρησης των σχεδίων όταν μεταβάλλονται οι κλιματικές ή υδρολογικές συνθήκες.

Στρατηγικό Όφελος
• Μετάβαση από μια στατική προσέγγιση σχεδιασμού σε ένα δυναμικό και επιχειρησιακά αξιοποιήσιμο σύστημα πρόληψης, ετοιμότητας και διαχείρισης κινδύνων λειψυδρίας.
• Δημιουργία ολοκληρωμένου και συνεκτικού εθνικού πλαισίου διαχείρισης ξηρασίας και λειψυδρίας.
• Έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων και ταχύτερη ενεργοποίηση μέτρων πρόληψης και απόκρισης.
• Βελτίωση της επιχειρησιακής ετοιμότητας των αρμόδιων φορέων σε συνθήκες παρατεταμένης ξηρασίας και υδατικής κρίσης.
• Ενίσχυση της ασφάλειας υδροδότησης της Αττικής και άλλων περιοχών υψηλής σημασίας για τη χώρα.
• Αποτελεσματικότερη αξιοποίηση επιστημονικών δεδομένων, δεικτών παρακολούθησης και μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης.
• Ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υδατικών υποδομών και των παρόχων υπηρεσιών ύδατος απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.6) ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.4) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ 7.1 ΠΛΑΙΣΙΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟΎ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ

7. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΕΘΝΙΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΥΔΑΤΙΚΗΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Η ΣΧΕΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική ορθώς αναγνωρίζει την ανάγκη ενίσχυσης του συντονισμού, της συνεργασίας μεταξύ φορέων και της αξιοποίησης δεδομένων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Παράλληλα αναγνωρίζει τον κατακερματισμό αρμοδιοτήτων που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τη διακυβέρνηση των υδάτων στη χώρα.
Ωστόσο δεν προβλέπεται η λειτουργία ενός μόνιμου εθνικού μηχανισμού συνεργασίας, παρακολούθησης, αξιολόγησης και έγκαιρης προειδοποίησης που να συγκεντρώνει συστηματικά δεδομένα και να υποστηρίζει τον συντονισμό των δράσεων σε εθνικό επίπεδο.
Σήμερα οι πληροφορίες για τους ταμιευτήρες, τους υπόγειους υδροφορείς, τα φαινόμενα λειψυδρίας και τις υποδομές ύδατος παράγονται από διαφορετικούς φορείς χωρίς μόνιμη δομή που να εξασφαλίζει ενιαία εικόνα και θεσμοθετημένη ανταλλαγή πληροφοριών.
Η ενίσχυση της υδατικής ανθεκτικότητας της χώρας έχει ανάγκη από έναν μόνιμο μηχανισμό συνεργασίας, παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης, ο οποίος θα λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση κινδύνων, τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων και την υποστήριξη της λήψης αποφάσεων σε ζητήματα λειψυδρίας και διαχείρισης υδάτων.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Σύσταση και λειτουργία Εθνικού Παρατηρητηρίου Υδατικής Ανθεκτικότητας ή άλλος κατάλληλος μόνιμος μηχανισμός συνεργασίας, παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποστήριξης της λήψης αποφάσεων για ζητήματα λειψυδρίας, διαθεσιμότητας υδατικών πόρων, υδατικής ασφάλειας και ανθεκτικότητας των υποδομών ύδατος.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Μόνιμος Μηχανισμός Συντονισμού
• Ενιαία Παρακολούθηση Υδατικών Πόρων
• Παρακολούθηση Λειψυδρίας και Υδατικής Ανθεκτικότητας
• Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης
• Υποστήριξη Δημόσιων Πολιτικών
• Διασύνδεση με European Drought Observatory (EDO), Copernicus Climate Change Service (C3S), Copernicus Emergency Management Service (CEMS) και European Environment Agency (EEA)

Στρατηγικό Όφελος
• Ενίσχυση συντονισμού μεταξύ φορέων.
• Περιορισμός επιπτώσεων κατακερματισμού αρμοδιοτήτων.
• Ενιαία εικόνα της υδατικής κατάστασης της χώρας.
• Έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων λειψυδρίας.
• Τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων.
• Ενίσχυση προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Στρατηγικός Σκοπός
Ενίσχυση του εθνικού συντονισμού και της υδατικής ανθεκτικότητας μέσω μόνιμου μηχανισμού συνεργασίας, παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης.

Αναμενόμενο Όφελος
Βελτίωση της διακυβέρνησης των υδάτων, έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων λειψυδρίας και αποτελεσματικότερη υποστήριξη των πολιτικών διαχείρισης υδατικών πόρων.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.6) ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.4) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ 7.1 ΠΛΑΙΣΙΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟΎ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ

8. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ ΥΔΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΥΔΑΤΙΚΗΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική αναγνωρίζει τη σημασία της λειψυδρίας, της παρακολούθησης των υδατικών πόρων και της ανάγκης για τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων.
Ωστόσο δεν προβλέπεται ένας ενιαίος εθνικός δείκτης που να αποτυπώνει με συγκρίσιμο και διαφανή τρόπο την κατάσταση των υδατικών πόρων και τον βαθμό υδατικής ανθεκτικότητας της χώρας.
Η αξιολόγηση της υδατικής διαθεσιμότητας βασίζεται σήμερα σε επιμέρους δεδομένα και διαφορετικές μεθοδολογίες χωρίς κοινό εργαλείο αξιολόγησης σε εθνικό επίπεδο.
Η ενίσχυση της υδατικής ανθεκτικότητας της χώρας έχει ανάγκη από ένα κοινό εθνικό εργαλείο παρακολούθησης που να παρέχει αξιόπιστη εικόνα της κατάστασης των διαθέσιμων υδατικών πόρων και των κινδύνων υδατικής καταπόνησης.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Ανάπτυξη και θεσμοθέτηση Εθνικού Δείκτη Υδατικής Διαθεσιμότητας και Υδατικής Ανθεκτικότητας ως ενιαίου εργαλείου παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποστήριξης πολιτικών για τη διαχείριση υδάτων και τη λειψυδρία. Αυτή την περίοδο βαίνει προς οριστικοποίηση ο τρόπος υπολογισμού του δείκτη WEI+ βάσει ευρωπαϊκών κατευθύνσεων.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Καθιέρωση Ενιαίας Μεθοδολογίας Αξιολόγησης
• Παρακολούθηση Υδατικών Πόρων
• Έγκαιρη Προειδοποίηση και Ενεργοποίηση Μέτρων
• Υποστήριξη Δημόσιων Πολιτικών
• Δημόσια Πληροφόρηση και Διαφάνεια
• Διασύνδεση με EDO, C3S, CEMS και EEA

Στρατηγικό Όφελος
• Κοινή και αντικειμενική εικόνα της κατάστασης των υδατικών πόρων.
• Έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων λειψυδρίας και υδατικής καταπόνησης.
• Τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων.
• Βελτίωση της αποτελεσματικότητας των μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης λειψυδρίας.
• Ενίσχυση της διαφάνειας και της δημόσιας ενημέρωσης.

Στρατηγικός Σκοπός
Ενίσχυση της έγκαιρης παρακολούθησης και της τεκμηριωμένης διαχείρισης της λειψυδρίας μέσω ενός ενιαίου εθνικού συστήματος αξιολόγησης της υδατικής διαθεσιμότητας και της υδατικής ανθεκτικότητας.

Αναμενόμενο Όφελος
Βελτίωση της πρόληψης και της διαχείρισης φαινομένων λειψυδρίας και ενίσχυση της υδατικής ανθεκτικότητας της χώρας.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.6) ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.4) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ 7.1 ΠΛΑΙΣΙΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟΎ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ

9. ΠΡΟΤΑΣΗ: ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΌΡΓΑΝΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΛΕΙΨΥΔΡΙΑΣ ή ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ ΜΟΝΙΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική αναγνωρίζει την ανάγκη ενίσχυσης του συντονισμού των εμπλεκόμενων φορέων και τη βελτίωση της διακυβέρνησης των υδάτων.
Η διαχείριση ζητημάτων λειψυδρίας και υδατικής επάρκειας ασκείται σήμερα μέσω αρμοδιοτήτων που κατανέμονται σε διαφορετικούς φορείς της κεντρικής διοίκησης, των περιφερειών, των παρόχων υπηρεσιών ύδατος και λοιπών οργανισμών.
Οι αρμοδιότητες αυτές είναι σημαντικές και συμπληρωματικές, καλύπτουν όμως επιμέρους πτυχές της διαχείρισης των υδάτων και δεν συγκροτούν έναν μόνιμο μηχανισμό οριζόντιου συντονισμού με αποκλειστικό αντικείμενο τη συνολική διαχείριση κινδύνων λειψυδρίας σε εθνικό επίπεδο.
Παρότι υφίστανται αρμόδιοι φορείς με σημαντικές και διακριτές αρμοδιότητες στον τομέα των υδάτων, της πολιτικής προστασίας, της προστασίας κρίσιμων οντοτήτων και της περιβαλλοντικής διαχείρισης, διαπιστώνεται η ανάγκη ύπαρξης μόνιμου μηχανισμού συντονισμού που να εξασφαλίζει συνεκτική, οριζόντια και ενιαία αντιμετώπιση φαινομένων λειψυδρίας σε εθνικό επίπεδο.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Σύσταση Μόνιμου Εθνικού Συντονιστικού Οργάνου Διαχείρισης Λειψυδρίας, ως διατομεακού μηχανισμού διακυβέρνησης και επιχειρησιακού συντονισμού για την πρόληψη, προετοιμασία και αντιμετώπιση φαινομένων λειψυδρίας και κρίσεων υδατικής επάρκειας ή άλλου κατάλληλου μόνιμου μηχανισμού.

Ρητή Διάκριση Ρόλων
Εθνικό Παρατηρητήριο Υδατικής Ανθεκτικότητας: παρακολουθεί, αναλύει, αξιολογεί κινδύνους, παράγει δείκτες και προειδοποιήσεις.
Μόνιμο Εθνικό Συντονιστικό Όργανο Διαχείρισης Λειψυδρίας: συντονίζει, αποφασίζει, ενεργοποιεί μέτρα και διαχειρίζεται υδατικές κρίσεις.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Εθνικός Επιχειρησιακός Συντονισμός
• Ενεργοποίηση Μέτρων Διαχείρισης Λειψυδρίας
• Σχεδιασμός και Ιεράρχηση Παρεμβάσεων
• Διαχείριση Κρίσεων Υδατικής Επάρκειας
• Παρακολούθηση Εφαρμογής Μέτρων
• Διασύνδεση με τον Εθνικό Δείκτη και το Εθνικό Παρατηρητήριο

Στρατηγικό Όφελος
• Ενίσχυση οριζόντιου συντονισμού φορέων.
• Περιορισμός επιπτώσεων κατακερματισμού αρμοδιοτήτων.
• Ταχύτερη λήψη αποφάσεων σε περιόδους λειψυδρίας.
• Βελτίωση επιχειρησιακής ετοιμότητας της χώρας.

Στρατηγικός Σκοπός
Ενίσχυση της εθνικής ικανότητας συντονισμού, λήψης αποφάσεων και διαχείρισης φαινομένων λειψυδρίας μέσω μόνιμου επιχειρησιακού μηχανισμού διακυβέρνησης.

Αναμενόμενο Όφελος
Συνεκτικότερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση φαινομένων λειψυδρίας μέσω συντονισμένης δράσης όλων των συναρμόδιων φορέων.

Θεσμική Αρχιτεκτονική
Εθνικός Δείκτης → Μέτρηση | Παρατηρητήριο → Αξιολόγηση | Συντονιστικό Όργανο → Απόφαση και Δράση

ΘΕΜΑΤΙΚΗ: (5.7) ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

10. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική αναγνωρίζει την ανάγκη σημαντικών επενδύσεων σε υποδομές, ψηφιακά συστήματα, έργα ανθεκτικότητας και δράσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Παράλληλα, προβλέπει αυξημένες απαιτήσεις για ψηφιοποίηση, παρακολούθηση, διαφάνεια, κυβερνοασφάλεια και αναβάθμιση υποδομών.
Ωστόσο, δεν προβλέπει ρητά ροή κονδυλίων για την υποστήριξή της και δεν υποδεικνύει τον τρόπο συνεργασίας μεταξύ όλων των συν-αρμόδιων φορέων για την απαιτούμενη εξασφάλιση των χρηματοδοτήσεων.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Ρητή δέσμευση μηχανισμού χρηματοδότησης της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα και προτεραιοποίησης υλοποίησης.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Συλλογή και αξιολόγηση των κοστολογημένων δράσεων και επενδύσεων που εντάσσονται στις προτεραιότητες της Στρατηγικής, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της ΡΑΑΕΥ.
• Χρηματοοικονομική αξιολόγηση κινδύνων και τακτική οικονομική αξιολόγηση των επιπτώσεων σεναρίων λειψυδρίας.
• Διασφάλιση της προτεραιοποίησης της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα κατά τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των χρηματοδοτικών εργαλείων από κάθε αρμόδιο φορέα.
• Ευθυγράμμιση των μέτρων των ΣΔΛΑΠ με όλες τις αναγκαίες δράσεις και επενδύσεις.

Στρατηγικό Όφελος
• Ενισχύεται η οικονομική βιωσιμότητα και η ανθεκτικότητα των παρόχων υπηρεσιών ύδατος.
• Εξασφαλίζεται η χαμηλότερη τιμολογιακή επιβάρυνση στον καταναλωτή.
• Βελτιώνεται ο μακροπρόθεσμος οικονομικός και επενδυτικός σχεδιασμός.
• Υποστηρίζεται η αποτελεσματική συμμόρφωση με τις αυξανόμενες κανονιστικές απαιτήσεις.
• Διευκολύνεται η υλοποίηση έργων στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα των υπηρεσιών ύδατος.
• Διασφαλίζεται η ισορροπία μεταξύ ρυθμιστικών απαιτήσεων, επενδυτικών αναγκών και επιχειρησιακής δυνατότητας των παρόχων.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (6.) : ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΜΕΤΡΩΝ

11. ΠΡΟΤΑΣΗ: ΔΕΙΚΤΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική δεν περιλαμβάνει ειδική πρόβλεψη για την αξιολόγηση κινδύνων.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Προτείνεται η υιοθέτηση συστήματος Δεικτών Κινδύνου (Key Risk Indicators – KRIs) το οποίο θα λειτουργεί ως μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης για κρίσιμους τομείς όπως η χρηματοδότηση έργων, οι αποκλίσεις κόστους, οι καθυστερήσεις υλοποίησης, η διαθεσιμότητα κρίσιμων υλικών και εξοπλισμού, η εξάρτηση από στρατηγικούς προμηθευτές και η επάρκεια υδατικών πόρων.
Παράλληλα, προτείνεται η συστηματική αξιολόγηση κινδύνων εφοδιαστικής αλυσίδας, συμπεριλαμβανομένων γεωπολιτικών εξελίξεων, διακυμάνσεων τιμών, περιορισμών στη διαθεσιμότητα κρίσιμου εξοπλισμού και εξαρτήσεων από συγκεκριμένους προμηθευτές.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Υιοθέτηση ενιαίου συστήματος KRIs

Στρατηγικό Όφελος
• Μειώνεται ο κίνδυνος διακοπής λειτουργίας.
• Προστατεύονται κρίσιμες υπηρεσίες ύδατος.
• Βελτιώνεται η επιχειρησιακή συνέχεια.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (6) : ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΜΕΤΡΩΝ

12. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΟΣΤΟΥΣ–ΟΦΕΛΟΥΣ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ.

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική αναγνωρίζει ότι τα προγράμματα μέτρων παρουσιάζουν υπερπληθωρισμό, περιορισμένη υλοποίηση, αποκλίσεις στην τεκμηρίωση και ανάγκη καλύτερης αξιολόγησης κόστους–οφέλους, ενώ παράλληλα προτείνει την ιεράρχηση των μέτρων βάσει αποδοτικότητας, συνεργειών, καινοτομίας, διασύνδεσης και μετρησιμότητας.
Ωστόσο, δεν προβλέπεται υποχρεωτική, ενιαία και τυποποιημένη μεθοδολογία αξιολόγησης των μέτρων πριν από την υιοθέτηση και εφαρμογή τους, ούτε μηχανισμός συστηματικής παρακολούθησης της υλοποίησής τους και έγκαιρης αναγνώρισης κρίσιμων κινδύνων που ενδέχεται να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα ή τη βιωσιμότητά τους.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Καθιέρωση ολοκληρωμένου πλαισίου ανάλυσης κόστους – οφέλους, αξιολόγησης κινδύνων και παρακολούθησης της υλοποίησης των μέτρων της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα.
Παράλληλα, προτείνεται η υιοθέτηση τυποποιημένου συστήματος Δεικτών Κινδύνου (Key Risk Indicators – KRIs), το οποίο θα λειτουργεί ως μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης της υλοποίησης των μέτρων, επιτρέποντας τον έγκαιρο εντοπισμό αποκλίσεων και κινδύνων που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση, το κόστος, τα χρονοδιαγράμματα, τη διαθεσιμότητα κρίσιμων πόρων και την εφοδιαστική αλυσίδα.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Τυποποιημένη μεθοδολογία αξιολόγησης μέτρων.
• Εκτίμηση κόστους εφαρμογής και λειτουργίας.
• Εκτίμηση περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών οφελών.
• Αξιολόγηση χρηματοδοτικής ωριμότητας και επιχειρησιακής εφικτότητας.
• Υιοθέτηση συστήματος Δεικτών Κινδύνου (KRIs) για την παρακολούθηση της πορείας υλοποίησης των μέτρων.
• Παρακολούθηση κρίσιμων παραμέτρων, όπως η χρηματοδότηση έργων, οι αποκλίσεις κόστους, οι καθυστερήσεις υλοποίησης, η διαθεσιμότητα κρίσιμων υλικών και εξοπλισμού και η επάρκεια υδατικών πόρων.
• Συστηματική αξιολόγηση κινδύνων της εφοδιαστικής αλυσίδας, συμπεριλαμβανομένων γεωπολιτικών εξελίξεων, διακυμάνσεων τιμών, περιορισμών στη διαθεσιμότητα κρίσιμου εξοπλισμού και εξαρτήσεων από στρατηγικούς προμηθευτές.
• Ιεράρχηση μέτρων βάσει κινδύνου, κόστους, αναμενόμενου οφέλους και στρατηγικής σημασίας.
• Περιοδική επανεξέταση της αποτελεσματικότητας των μέτρων και επικαιροποίηση των προτεραιοτήτων.

Στρατηγικό Όφελος
• Βελτιώνεται η ποιότητα και η τεκμηρίωση του στρατηγικού σχεδιασμού.
• Περιορίζονται μη ώριμα, μη υλοποιήσιμα ή χαμηλής αποδοτικότητας μέτρα.
• Ενισχύεται η δυνατότητα χρηματοδότησης και απορρόφησης πόρων.
• Βελτιώνεται η παρακολούθηση της υλοποίησης των μέτρων και η διαχείριση κινδύνων.
• Μειώνεται η πιθανότητα καθυστερήσεων, υπερβάσεων κόστους και προβλημάτων εφοδιαστικής αλυσίδας.
• Συνδέεται ο στρατηγικός σχεδιασμός με την πραγματική επιχειρησιακή εφαρμογή και τα αποτελέσματα των μέτρων

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΝΕΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ : ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΡΙΣΙΜΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΎΔΑΤΟΣ

13. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ, ΔΙΑΡΚΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΥΔΑΤΟΣ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Εθνική Στρατηγική αναγνωρίζει την ανάγκη ενίσχυσης των θεσμικών και διοικητικών μηχανισμών διαχείρισης των υδάτων, καθώς και τη σημασία της αποτελεσματικής εφαρμογής των προβλεπόμενων πολιτικών και μέτρων.
Ωστόσο, η επιτυχής εφαρμογή των στόχων της Στρατηγικής προϋποθέτει την ύπαρξη κατάλληλα εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού και την ανάπτυξη εξειδικευμένων διοικητικών, τεχνικών και επιστημονικών ικανοτήτων σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς του τομέα ύδατος.
Οι πάροχοι υπηρεσιών ύδατος καλούνται να ανταποκριθούν σε ένα διαρκώς αυξανόμενο και ιδιαίτερα σύνθετο κανονιστικό περιβάλλον, το οποίο περιλαμβάνει απαιτήσεις σχετικές με την ποιότητα του πόσιμου νερού, την επαναχρησιμοποίηση, την κλιματική προσαρμογή, την ενεργειακή αποδοτικότητα, την κυβερνοασφάλεια, την ανθεκτικότητα κρίσιμων υποδομών, τη διαχείριση κινδύνων και τη συμμόρφωση με νέες ευρωπαϊκές και εθνικές υποχρεώσεις.
Παράλληλα, παρατηρείται σημαντική ανομοιογένεια ως προς τη διοικητική και τεχνική επάρκεια των φορέων του τομέα ύδατος, ενώ δεν προβλέπεται ένα ενιαίο εθνικό πλαίσιο συνεχούς επιμόρφωσης, μεταφοράς τεχνογνωσίας και ανάπτυξης εξειδικευμένων δεξιοτήτων.
Η απουσία οργανωμένων μηχανισμών εκπαίδευσης και θεσμικής υποστήριξης ενδέχεται να περιορίσει την αποτελεσματικότητα των προβλεπόμενων παρεμβάσεων, να επιβραδύνει την εφαρμογή νέων πολιτικών και να αυξήσει τον κίνδυνο μη συμμόρφωσης με κανονιστικές απαιτήσεις.
Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η υδατική ανθεκτικότητα εξαρτάται όχι μόνο από τις υποδομές και τις επενδύσεις, αλλά και από την ικανότητα των οργανισμών να προσαρμόζονται έγκαιρα στις νέες απαιτήσεις, να αξιοποιούν αποτελεσματικά τα δεδομένα και να διαχειρίζονται σύνθετους τεχνικούς, κανονιστικούς και επιχειρησιακούς κινδύνους.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
1. Θεσμοθέτηση Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης Ικανοτήτων και Διαρκούς Εκπαίδευσης στον τομέα ύδατος, με στόχο την ενίσχυση της διοικητικής, τεχνικής, επιστημονικής και κανονιστικής ικανότητας των παρόχων υπηρεσιών ύδατος και των αρμόδιων δημόσιων φορέων. Το πλαίσιο αυτό θα λειτουργεί ως μόνιμος μηχανισμός ανάπτυξης γνώσης, μεταφοράς τεχνογνωσίας, παρακολούθησης κανονιστικών εξελίξεων και ενίσχυσης της επιχειρησιακής ετοιμότητας του τομέα ύδατος απέναντι στις νέες προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, της ψηφιοποίησης, της κυβερνοασφάλειας και της ανθεκτικότητας κρίσιμων υποδομών.
2. Συλλογή των απαιτήσεων προστασίας και ανθεκτικότητας των υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης έναντι φυσικών κινδύνων, ακραίων καιρικών φαινομένων, κυβερνοεπιθέσεων, δολιοφθορών και λοιπών ανθρωπογενών απειλών.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
Για την πρόταση (1):
• Ανάπτυξη προγραμμάτων συνεχούς εκπαίδευσης και επιμόρφωσης σε θέματα διαχείρισης υδάτων, κινδύνων και κρίσεων, κανονιστικής συμμόρφωσης, κυβερνοασφάλειας, επιχειρησιακής ανθεκτικότητας και προστασίας κρίσιμων υποδομών.
• Μεταφορά Τεχνογνωσίας και Διάχυση Καλών Πρακτικών: Δημιουργία μόνιμων μηχανισμών ανταλλαγής εμπειρίας και γνώσης μεταξύ παρόχων υπηρεσιών ύδατος, ερευνητικών ιδρυμάτων και δημόσιων φορέων.
• Ασκήσεις Ετοιμότητας και Επιχειρησιακής Απόκρισης: Διοργάνωση τακτικών ασκήσεων για σενάρια λειψυδρίας, κυβερνοπεριστατικών, φυσικών καταστροφών και διαταραχών κρίσιμων υπηρεσιών.
• Μηχανισμός Αξιολόγησης Ικανοτήτων και Αναγκών Εκπαίδευσης: Τακτική αξιολόγηση των δεξιοτήτων και αναγκών των φορέων του τομέα ύδατος και επικαιροποίηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Για την πρόταση (2):
• Υποχρεωτικές αξιολογήσεις κινδύνου.
• Συγκέντρωση σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας, σχεδίων ανάκαμψης από καταστροφές, μέτρα φυσικής και ψηφιακής ασφάλειας, περιοδικές ασκήσεις ετοιμότητας και μηχανισμούς παρακολούθησης της ανθεκτικότητας των κρίσιμων υδατικών υποδομών.

Στρατηγικό Όφελος
• Δημιουργία ισχυρότερου, περισσότερο ανθεκτικού και τεχνολογικά ώριμου τομέα ύδατος.
• Ανάπτυξη εξειδικευμένων δεξιοτήτων σε θέματα ανθεκτικότητας και διαχείρισης κινδύνων.
• Ενίσχυση της κανονιστικής συμμόρφωσης και της ετοιμότητας απέναντι σε νέες υποχρεώσεις.
• Υποστήριξη της ασφαλούς ψηφιακής μετάβασης και της κυβερνοανθεκτικότητας των φορέων ύδατος.