Τα παρακάτω σχόλια υποβάλλονται από τον κ. Γεώργιο Σαχίνη, εκ μέρους της Διεύθυνσης Στρατηγικής της ΕΥΔΑΠ Α.Ε.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.1) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ

1. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΘΕΣΠΙΣΗ ΜΕΤΡΗΣΙΜΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΜΟΓΕΝΟΠΟΙΗΣΗ – ΤΑΚΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΗΤΡΩΟΥ ΣΗΜΕΙΩΝ ΥΔΡΟΛΗΨΙΩΝ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική αναγνωρίζει ορθά τη σημασία της εξοικονόμησης νερού και της μείωσης των απωλειών στα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης, καθώς και την ανάγκη βελτίωσης της αποδοτικότητας των υποδομών διαχείρισης υδάτων. Ωστόσο, δεν προβλέπει συγκεκριμένους ποσοτικοποιημένους εθνικούς στόχους στους δείκτες που σήμερα παρακολουθούνται από το ΥΠΕΝ και τη ΡΑΑΕΥ.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Θεσμοθέτηση εθνικού πλαισίου καθορισμού μετρήσιμων στόχων εξοικονόμησης νερού και μείωσης απωλειών ανά κατηγορία παρόχου υπηρεσιών ύδατος.
Παράλληλα, ομογενοποίηση του τρόπου ενημέρωσης και τακτική ενημέρωση - παρακολούθηση του Εθνικού Μητρώου Σημείων Υδροληψιών συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων από σχετικά μετρητικά συστήματα.
Διασύνδεση με τα μητρώα όλων των φορέων με στοχό την γεωχωρική ταυτοποίηση.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Καθορισμός Εθνικών Στόχων Απόδοσης: Θέσπιση ποσοτικοποιημένων στόχων για τη μείωση των απωλειών δικτύου, τη βελτίωση της αποδοτικότητας χρήσης νερού και τον περιορισμό των μη τιμολογούμενων ποσοτήτων νερού, με διαφοροποίηση ανά κατηγορία και μέγεθος παρόχου.
• Τακτική ενημέρωση του Εθνικού Μητρώου Σημείων Υδροληψιών με στοιχεία απολήψεων και συστηματοποίηση ελέγχων.
• Διασύνδεση και Διαλειτουργικότητα Δεδομένων: Σύνδεση του Εθνικού Μητρώου Σημείων υδροληψιών με συστήματα παρακολούθησης κατανάλωσης ενέργειας, πληροφοριακά συστήματα παρόχων και εθνικές βάσεις δεδομένων όπως από το Κτηματολόγιο, Δασολόγιο και Αρχαιολογία, ώστε να ενισχυθεί η αξιοπιστία των στοιχείων, η ταυτοποίηση υδροληψιών και να περιοριστούν φαινόμενα μη καταγεγραμμένης – νόμιμης άντλησης.
• Δημοσιοποίηση και Διαφάνεια: Καθιέρωση ετήσιας δημοσιοποίησης αποτελεσμάτων και δεικτών απόδοσης σε εθνικό επίπεδο, ώστε να ενισχυθεί η λογοδοσία, η συγκριτική αξιολόγηση και η διάχυση καλών πρακτικών.
• Μηχανισμός Περιοδικής Αξιολόγησης και Αναθεώρησης: Τακτική επανεξέταση στόχων, δεικτών και επιδόσεων, με δυνατότητα προσαρμογής των πολιτικών ανάλογα με τις εξελίξεις στους υδατικούς πόρους, τις τεχνολογικές δυνατότητες και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Στρατηγικό Όφελος
• Βελτίωση της αποδοτικότητας των δικτύων ύδρευσης και περιορισμός των απωλειών νερού.
• Ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της συγκριτικής αξιολόγησης μεταξύ παρόχων υπηρεσιών ύδατος.
• Βελτίωση της ποιότητας, της πληρότητας και της αξιοπιστίας των δεδομένων διαχείρισης υδάτων.
• Περιορισμός των μη καταγεγραμμένων απολήψεων και αποτελεσματικότερη παρακολούθηση της χρήσης των υδατικών πόρων.
• Υποστήριξη τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων για τη διαχείριση λειψυδρίας, την κατανομή πόρων και τον επενδυτικό σχεδιασμό.
• Ενίσχυση της υδατικής ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των συστημάτων ύδρευσης απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
• Σύγκλιση με τις διεθνείς καλές πρακτικές διαχείρισης απόδοσης και ψηφιακής διακυβέρνησης των υπηρεσιών ύδατος.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.1) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ

2. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΥΔΑΤΙΚΗΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΔΟΜΩΝ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική ορθώς αναγνωρίζει τη σημασία της εξοικονόμησης νερού και της βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων, ιδίως σε περιοχές που αντιμετωπίζουν αυξημένες πιέσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής και της αυξανόμενης εποχικότητας της ζήτησης νερού.
Ωστόσο, δεν προβλέπεται ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο υδατικής αειφορίας ειδικά προσαρμοσμένο στις ανάγκες του τουριστικού τομέα.
Παράλληλα, απουσιάζει ένα συνεκτικό πλαίσιο κινήτρων που να ενθαρρύνει τη μείωση της κατανάλωσης νερού, την εφαρμογή μέτρων εξοικονόμησης, την επαναχρησιμοποίηση και την αξιοποίηση εναλλακτικών υδατικών πόρων στις τουριστικές υποδομές. Η μακροχρόνια βιωσιμότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος προϋποθέτει τη σταδιακή ενσωμάτωση της διάστασης του νερού στον σχεδιασμό και τη λειτουργία των τουριστικών υποδομών.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Θεσμοθέτηση Εθνικού Πλαισίου Υδατικής Αειφορίας Τουριστικών Υποδομών με στόχο την ενσωμάτωση της υδατικής αποδοτικότητας, της επαναχρησιμοποίησης νερού και της κυκλικής διαχείρισης υδάτων στον σχεδιασμό, τη λειτουργία και την αξιολόγηση των τουριστικών εγκαταστάσεων.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Ενσωμάτωση Κριτηρίων Υδατικής Αειφορίας στον Τουριστικό Σχεδιασμό.
• Προώθηση της Επαναχρησιμοποίησης Νερού στον Τουριστικό Τομέα.
• Ψηφιακή Παρακολούθηση και Έξυπνη Διαχείριση Νερού.
• Ειδικές Κατευθύνσεις για Περιοχές Υψηλού Υδατικού Στρες.
• Ενίσχυση συμμετοχής σε διεθνή πρότυπα βιωσιμότητας σύμφωνα με τις σχετικές Ευρωπαϊκές κατευθύνσεις (EU Ecolabel, Green Key κλπ).

Στρατηγικό Όφελος
• Μείωση του υδατικού αποτυπώματος των τουριστικών δραστηριοτήτων.
• Περιορισμός πιέσεων στους τοπικούς υδατικούς πόρους.
• Αύξηση αξιοποίησης ανακτημένου νερού και εναλλακτικών πόρων.
• Ενίσχυση ανθεκτικότητας έναντι λειψυδρίας.
• Βελτίωση περιβαλλοντικής ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουρισμού.

Στρατηγικός Σκοπός: Μείωση του υδατικού αποτυπώματος των τουριστικών υποδομών.

Αναμενόμενο Όφελος: Προστασία υδατικών πόρων.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.2) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΥΚΛΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΜΕ ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.5) ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ/ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΚΤΙΡΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ

3. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΘΕΣΜΟΘΕΤΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΑΝΑΚΤΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ (ΣΑΑΝ)

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής:
Η Στρατηγική ορθώς θέτει ως προτεραιότητα την κεντρική επαναχρησιμοποίηση μέσω της αναβάθμισης των μεγάλων Εγκαταστάσεων Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ).
Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή παραμένει ημιτελής αν δεν πλαισιωθεί από παράλληλες λύσεις.
Η κεντρική διαχείριση, αν και απαραίτητη, δεν επαρκεί από μόνη της για την επίτευξη ολιστικής υδατικής ασφάλειας. Λόγω των μεγάλων αποστάσεων και των υψομετρικών διαφορών, η αποκλειστική εξάρτηση από τις κεντρικές ΕΕΛ συνεπάγεται δυσανάλογο ενεργειακό και οικονομικό κόστος για τη μεταφορά του ανακτημένου νερού προς τα εσωτερικά σημεία ζήτησης (όπως περιαστικά δάση, αστικό πράσινο/ πάρκα κ.α.).
Για να υπάρξει μια πραγματικά ολιστική αντιμετώπιση, η κεντρική υποδομή πρέπει να συναντήσει την αποκεντρωμένη, καλύπτοντας τα κενά διανομής και βελτιστοποιώντας το υδατικό ισοζύγιο στην πηγή.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης:
Θεσμοθέτηση και εθνική χωροθέτηση των Συστημάτων Αποκεντρωμένης Ανάκτησης Νερού (ΣΑΑΝ) ως ισότιμο, συμπληρωματικό πυλώνα στην αξιοποίηση του ανακτημένου νερού/επαναχρησιμοποίηση.
Το μοντέλο των ΣΑΑΝ μετατοπίζει τη φιλοσοφία από την απλή "επεξεργασία αποβλήτων" στην εγγενή κυκλικότητα (circularity-by-design), επεξεργαζόμενο τα αστικά λύματα απευθείας στον τόπο παραγωγής τους.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης:
• Θεσμικό & Κανονιστικό Πλαίσιο ΣΑΑΝ: Θέσπιση ειδικών τεχνικών προδιαγραφών και απλοποιημένων αδειοδοτικών διαδικασιών για τη λειτουργία αυτόνομων ΣΑΑΝ (π.χ. compact συστήματα μεμβρανών MBR ή ολοκληρωμένες Λύσεις βασισμένες στη Φύση - NBS) σε επίπεδο πολεοδομικού τετραγώνου, μεγάλων τουριστικών αναπτύξεων, βιομηχανικών ζωνών και δημόσιων υποδομών.
• Πολεοδομικός και Χωροταξικός Σχεδιασμός Πρόβλεψη υποδομών ΣΑΑΝ (και διπλών δικτύων διανομής) θεσμική και ρυθμιστική ενσωμάτωση της αποκεντρωμένης Επαναχρησιμοποίησης Νερού στα σχέδια πόλεων, στα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ) και στις Στρατηγικές Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) μεγάλων έργων.
Άμεση προτεραιοποιηση της εφαρμογής τους σε χώρους αστικού και περιαστικού πρασίνου, άλση, πάρκα, δημόσιους χώρους και λοιπές υποδομές που συμβάλλουν στη βελτίωση του μικροκλίματος, στη μείωση των φαινομένων αστικής θερμικής νησίδας και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή
• Μηχανισμός Διαμοιρασμού Κόστους/Οφέλους: Σύνδεση των ΣΑΑΝ με τις τοπικές ΔΕΥΑ (ΕΥΔΑΠ / ΕΥΑΘ στην περιοχή αρμοδιότητας τους). Οι ΔΕΥΑ/ (ΕΥΔΑΠ / ΕΥΑΘ στην περιοχή αρμοδιότητας τους) θα μπορούν να λειτουργούν ως εγγυητές ή διαχειριστές των αποκεντρωμένων αυτών συστημάτων, μειώνοντας το φορτίο που δέχονται τα κεντρικά τους δίκτυα αποχέτευσης και εξοικονομώντας πόρους από τη λειτουργία των κεντρικών αντλιοστασίων.

Στρατηγικό Όφελος :
• τα ΣΑΑΝ μετατρέπουν τις πόλεις και τις τουριστικές περιοχές από "καταναλωτές" σε "παραγωγούς" νερού.
• επιτυγχάνεται γεωγραφική αποκέντρωση του υδατικού ρίσκου (ανθεκτικότητα σε ξηρασία)
• ελαχιστοποιείται το ενεργειακό αποτύπωμα της μεταφοράς νερού
• διασφαλίζεται η άμεση, επιτόπια διαθεσιμότητα πόρων για κρίσιμες ανάγκες (πυρόσβεση, αστική ψύξη, άρδευση).


ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.2) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΥΚΛΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ

4. ΠΡΟΤΑΣΗ: ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΟΥ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΥ ΥΔΡΟΦΟΡΕΩΝ (MANAGED AQUIFER RECHARGE – MAR)

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική αναγνωρίζει την ανάγκη αντιμετώπισης της λειψυδρίας και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των υδατικών συστημάτων έναντι των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο, δεν προβλέπει ένα ολοκληρωμένο εθνικό πλαίσιο για την αξιοποίηση των υπόγειων υδροφορέων ως στρατηγικών φυσικών αποθηκών νερού.
Η απουσία οργανωμένου προγράμματος ελεγχόμενου εμπλουτισμού υδροφορέων περιορίζει τη δυνατότητα αξιοποίησης του περίσσειου ανακτημένου νερού που δύναται να προκύπτει από τις Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων, τα Συστήματα Αποκεντρωμένης Ανάκτησης Νερού (ΣΑΑΝ), καθώς και από πλεονάζουσες χειμερινές απορροές και άλλους μη συμβατικούς υδατικούς πόρους. Ως αποτέλεσμα, δεν αξιοποιείται επαρκώς η δυνατότητα αναπλήρωσης των υπόγειων αποθεμάτων και ενίσχυσης της υδατικής ασφάλειας της χώρας.
Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι ο Ελεγχόμενος Εμπλουτισμός Υδροφορέων (Managed Aquifer Recharge – MAR) συνιστά ένα από τα πλέον αποτελεσματικά εργαλεία αποθήκευσης νερού μεγάλης κλίμακας, συνδυάζοντας την επαναχρησιμοποίηση υδατικών πόρων με την προστασία και αποκατάσταση των υπόγειων υδροφορέων.
Η επιτυχής εφαρμογή έργων MAR προϋποθέτει ένα κεντρικά συντονιζόμενο και ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης, το οποίο διασφαλίζει τον ενιαίο σχεδιασμό, τη συνεχή παρακολούθηση και την εποπτεία όλων των σταδίων λειτουργίας των έργων. Η διαχείριση αυτή πρέπει να βασίζεται σε εξειδικευμένες υδρογεωλογικές μελέτες και να υποστηρίζεται από συστήματα συνεχών μετρήσεων, δίκτυα αισθητήρων, ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης και μηχανισμούς αξιολόγησης δεδομένων. Παράλληλα, απαιτείται ενεργή διαχείριση και έλεγχος των αντλήσεων από τους υδροφορείς, ώστε να διασφαλίζεται η βιώσιμη αξιοποίηση των αποθεμάτων και η διατήρηση της καλής ποσοτικής και ποιοτικής κατάστασης των υπόγειων υδάτων.
Κρίσιμο στοιχείο επιτυχίας αποτελεί η ύπαρξη ενιαίου ή ισχυρά συντονισμένου σχήματος διακυβέρνησης, στο οποίο ο φορέας διαχείρισης των υπόγειων υδάτων και ο φορέας διαχείρισης των υδατικών πόρων που αξιοποιούνται για τον εμπλουτισμό (ανακτημένο νερό, επιφανειακά ύδατα ή άλλοι εναλλακτικοί πόροι) λειτουργούν υπό κοινό στρατηγικό σχεδιασμό και λειτουργικό συντονισμό. Όπου δεν υφίσταται ενιαίος φορέας, απαιτείται θεσμοθετημένη συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων οργανισμών με σαφείς αρμοδιότητες, κοινά πρωτόκολλα παρακολούθησης και μηχανισμούς ανταλλαγής δεδομένων.
Στην Ελλάδα, η ανάπτυξη ενός τέτοιου πλαισίου παραμένει ζητούμενο, καθώς η διαχείριση των υπόγειων υδάτων εξακολουθεί να επικεντρώνεται κυρίως στην αδειοδότηση και τον έλεγχο των υδρογεωτρήσεων, χωρίς ένα ολοκληρωμένο σύστημα ενεργού διαχείρισης των υδροφορέων σε επίπεδο υδρογεωλογικής λεκάνης.
Παράλληλα, ο τεχνητός εμπλουτισμός δεν συμβάλλει μόνο στην ποσοτική ενίσχυση των υπόγειων αποθεμάτων, αλλά και στην αντιμετώπιση προβλημάτων ποιοτικής υποβάθμισης, όπως η υφαλμύρινση παράκτιων υδροφορέων. Μέσω της δημιουργίας υδραυλικών φραγμών γλυκού νερού είναι δυνατός ο περιορισμός της διείσδυσης θαλάσσιου νερού και η σταδιακή αποκατάσταση της ποιότητας των υπόγειων υδάτων σε ευάλωτες παράκτιες περιοχές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Θριάσιο Πεδίο, όπου έχουν εκπονηθεί σχετικές μελέτες από το πρώην ΙΓΜΕ για τη διερεύνηση της εφαρμογής αντίστοιχων παρεμβάσεων.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία αποδεικνύει ότι ο Ελεγχόμενος Εμπλουτισμός Υδροφορέων (Managed Aquifer Recharge - MAR) αποτελεί πλέον ώριμη και αποδεδειγμένα αποτελεσματική πρακτική διαχείρισης υδατικών πόρων.
Τα έργα MAR υλοποιούνται στο πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης υδάτων, σύμφωνα με τις αρχές της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ), των αντίστοιχων Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής και των εθνικών συστημάτων αδειοδότησης και διαχείρισης υδάτων. Η εμπειρία αυτή καταδεικνύει ότι η επιτυχία των έργων MAR συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη θεσμικού πλαισίου, ολοκληρωμένης διαχείρισης των υπόγειων υδάτων, συστημάτων συνεχούς παρακολούθησης και ισχυρού συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Θεσμοθέτηση Εθνικού Προγράμματος Ελεγχόμενου Εμπλουτισμού Υδροφορέων (Managed Aquifer Recharge – MAR), με στόχο την οργανωμένη αποθήκευση υδατικών πόρων στους υπόγειους υδροφορείς μέσω κατάλληλων έργων εμπλουτισμού, προηγμένων συστημάτων παρακολούθησης και ολοκληρωμένων μηχανισμών διαχείρισης και ελέγχου.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Θέσπιση εθνικού θεσμικού και τεχνικού πλαισίου για τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση, τη λειτουργία και την παρακολούθηση έργων MAR.
• Κατάρτιση Εθνικού Μητρώου Υδροφορέων κατάλληλων για εφαρμογή έργων τεχνητού εμπλουτισμού.
• Διασύνδεση του MAR με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ), τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Ξηρασίας και τα μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
• Αξιοποίηση ανακτημένου νερού από Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων, πλεοναζόντων χειμερινών απορροών και λοιπών μη συμβατικών υδατικών πόρων.
• Ανάπτυξη ψηφιακών συστημάτων παρακολούθησης της ποσοτικής και ποιοτικής κατάστασης των υδροφορέων.
• Δημιουργία μηχανισμών παρακολούθησης και διαχείρισης αντλήσεων για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας των υπόγειων αποθεμάτων.
• Προώθηση λύσεων βασισμένων στη φύση (Nature-Based Solutions – NBS), όπως τεχνητοί υγρότοποι, λεκάνες διήθησης, έργα φυσικού εμπλουτισμού και πράσινες υποδομές διαχείρισης ομβρίων.
• Υλοποίηση πιλοτικών έργων σε νησιωτικές, παράκτιες και λειψυδρικές περιοχές με υψηλή τρωτότητα στην κλιματική αλλαγή.
• Ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ΥΠΕΝ, Περιφερειών, ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, ΔΕΥΑ και λοιπών αρμόδιων φορέων στον σχεδιασμό, τη λειτουργία και την εποπτεία έργων εμπλουτισμού.

Στρατηγικό Όφελος
• Ενίσχυση των εθνικών στρατηγικών αποθεμάτων νερού και της υδατικής ασφάλειας της χώρας.
• Αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της λειψυδρίας και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
• Μείωση φαινομένων υφαλμύρινσης και αποκατάσταση υποβαθμισμένων παράκτιων υδροφορέων.
• Ανάκτηση και αξιοποίηση ανακτημένου νερού και άλλων μη συμβατικών υδατικών πόρων.
• Μείωση του περιβαλλοντικού και ενεργειακού αποτυπώματος της αποθήκευσης και μεταφοράς νερού.
• Ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υδατικών συστημάτων σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας.
• Υποστήριξη των στόχων της κυκλικής οικονομίας, της βιώσιμης διαχείρισης υδάτων και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Στρατηγικός Σκοπός
Αξιοποίηση των υπόγειων υδροφορέων ως στρατηγικών φυσικών υποδομών αποθήκευσης νερού και ενίσχυση της υδατικής ανθεκτικότητας της χώρας.

Αναμενόμενο Όφελος
Αύξηση της διαθεσιμότητας υδατικών πόρων, ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι της λειψυδρίας και βελτίωση της ποσοτικής και ποιοτικής κατάστασης των υπόγειων υδάτων.

ΘΕΜΑΤΙΚΗ (5.2) : ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΥΚΛΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ

5. ΠΡΟΤΑΣΗ : ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΘΕΣΜΙΚΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΤΟΜΕΙΣ ΥΨΗΛΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ

Το κενό της Εθνικής Στρατηγικής
Η Στρατηγική ορθώς αναδεικνύει την ανάγκη αύξησης της επαναχρησιμοποίησης νερού και τη μετάβαση προς ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας στον τομέα των υδάτων.
Ωστόσο, η προσέγγιση παραμένει κυρίως επικεντρωμένη στην παραγωγή ανακτημένου νερού και λιγότερο στη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου αξιοποίησης και απορρόφησής του από τους τελικούς χρήστες.
Παρά την ύπαρξη διαθέσιμων ή δυνητικά διαθέσιμων ποσοτήτων ανακτημένου νερού από τις Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων, καθώς και από Συστήματα Αποκεντρωμένης Ανάκτησης Νερού (ΣΑΑΝ), η αξιοποίησή τους παραμένει περιορισμένη κυρίως λόγω της απουσίας στοχευμένων πολιτικών σε τομείς με υψηλή κατανάλωση νερού.
Η αποτελεσματική αξιοποίηση του ανακτημένου νερού προϋποθέτει όχι μόνο την ανάπτυξη των απαραίτητων υποδομών παραγωγής του, αλλά και τη σταδιακή διαμόρφωση ενός θεσμικού, κανονιστικού και οικονομικού πλαισίου που θα ενθαρρύνει και θα διευκολύνει τη χρήση του σε δραστηριότητες όπου η χρήση πόσιμου νερού δεν είναι αναγκαία. Η μετάβαση προς μία πραγματικά κυκλική διαχείριση των υδάτων απαιτεί τη δημιουργία σταθερών μηχανισμών απορρόφησης της διαθέσιμης ποσότητας ανακτημένου νερού από τους τελικούς χρήστες.
Για να επιτευχθεί ουσιαστική μετάβαση προς την κυκλική διαχείριση των υδάτων, απαιτείται σταδιακή αλλά συστηματική διεύρυνση των χρήσεων επαναχρησιμοποίησης σε τομείς που παρουσιάζουν υψηλές καταναλώσεις και σημαντικό δυναμικό υποκατάστασης πόσιμου νερού.

Πρόταση Στρατηγικής Προσθήκης
Θεσμοθέτηση εθνικού πλαισίου σταδιακής ενσωμάτωσης του ανακτημένου νερού σε τομείς υψηλής κατανάλωσης, μέσω συνδυασμού κανονιστικών παρεμβάσεων, τεχνικών προδιαγραφών, οικονομικών κινήτρων και αναπτυξιακών εργαλείων.
Η προσέγγιση αυτή δεν αντιμετωπίζει την επαναχρησιμοποίηση ως μεμονωμένη τεχνολογική εφαρμογή, αλλά ως δομικό στοιχείο της εθνικής υδατικής πολιτικής και της μετάβασης προς μία κυκλική οικονομία νερού.

Άξονες Στρατηγικής Υλοποίησης
• Τομεακή Ιεράρχηση Χρήσεων Υψηλού Υδατικού Αποτυπώματος
Προσδιορισμός τομέων προτεραιότητας όπου η χρήση ανακτημένου νερού μπορεί να εφαρμοσθεί με ασφάλεια και υψηλή αποδοτικότητα, όπως:
 αγροτική άρδευση
 άρδευση αστικού και περιαστικού πρασίνου,
 τουριστικές εγκαταστάσεις,
 γήπεδα γκολφ,
 βιομηχανικές και βιοτεχνικές χρήσεις,
 δημοτικές χρήσεις,
 καθαρισμοί οδών και κοινόχρηστων χώρων,
 χρήσεις ψύξης και κλιματισμού,
 έργα περιβαλλοντικής αποκατάστασης
• Προσδιορισμός εύρους υδατικού αποτυπώματος ανά δραστηριότητα - γραμμή παραγωγής και διάχυση σχετικών καλών πρακτικών.
Στις περιπτώσεις όπου είναι εφικτή η συγκριτική αξιολόγηση του εύρους υδατικού αποτυπώματος ανά δραστηριότητα, είναι σκόπιμο να πραγματοποιείται έστω και για λόγους διάχυσης και ενσωμάτωσης καλών πρακτικών.
• Σταδιακή Ρυθμιστική Ενσωμάτωση
Ανάπτυξη μηχανισμού σταδιακής ενσωμάτωσης στόχων χρήσης ανακτημένου νερού στις διαδικασίες αδειοδότησης νέων ή εκσυγχρονιζόμενων εγκαταστάσεων υψηλής κατανάλωσης νερού.
• Καθορισμός, τεχνικές προδιαγραφές και πρότυπα μεγάλων καταναλωτών
Επικαιροποίηση και εξειδίκευση τεχνικών προδιαγραφών, προτύπων ποιότητας και διαδικασιών ελέγχου, ώστε να διευκολύνεται η ασφαλής και ομοιόμορφη εφαρμογή έργων επαναχρησιμοποίησης σε όλη τη χώρα.
• Οικονομικά Κίνητρα και Χρηματοδοτικά Εργαλεία
 Σαφής πρόβλεψη χρηματοδοτικών εργαλείων και μηχανισμών ενίσχυσης των έργων επαναχρησιμοποίησης.
 Δημιουργία ειδικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων και κινήτρων για φορείς που επενδύουν σε υποδομές αξιοποίησης ανακτημένου νερού ή προσαρμόζουν τις εγκαταστάσεις τους για τη χρήση του.
• Καθορισμός συγκεκριμένων εθνικών στόχων για την αξιοποίηση ανακτημένου νερού σε αγροτικές, βιομηχανικές και περιβαλλοντικές χρήσεις.
Η θέσπιση ποσοτικών εθνικών στόχων ανά τομέα χρήσης θα ενισχύσει τη διείσδυση της επαναχρησιμοποίησης νερού, θα διευκολύνει την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων πολιτικής και θα συμβάλει στη μείωση της κατανάλωσης πρωτογενών υδατικών πόρων σε αγροτικές, βιομηχανικές και περιβαλλοντικές εφαρμογές.
• Κυκλικός Σχεδιασμός Νέων Υδατικών Υποδομών
Καθιέρωση της εξέτασης δυνατοτήτων επαναχρησιμοποίησης νερού ως στοιχείου του σχεδιασμού νέων τουριστικών, βιομηχανικών, εμπορικών και αστικών αναπτύξεων, με στόχο τη σταδιακή υποκατάσταση της χρήσης πόσιμου νερού όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό, περιβαλλοντικά ασφαλές και οικονομικά βιώσιμο.
• Παρακολούθηση και Αξιολόγηση Εφαρμογής
Ανάπτυξη μηχανισμού παρακολούθησης των ποσοτήτων ανακτημένου νερού που αξιοποιούνται ανά τομέα χρήσης, με καθορισμό δεικτών προόδου και περιοδική αναθεώρηση στόχων.

Στρατηγικό Όφελος

• αυξάνεται η πραγματική αξιοποίηση των διαθέσιμων ποσοτήτων ανακτημένου νερού,
• μειώνεται η χρήση πόσιμου νερού σε δραστηριότητες όπου δεν απαιτείται ποιότητα ανθρώπινης κατανάλωσης,
• περιορίζονται οι πιέσεις στους επιφανειακούς και υπόγειους υδατικούς πόρους,
• επιταχύνεται η μετάβαση προς την κυκλική οικονομία νερού,
• ενισχύεται η ανθεκτικότητα των περιοχών που αντιμετωπίζουν αυξημένο υδατικό στρες και λειψυδρία,
• δημιουργείται σταθερή και προβλέψιμη ζήτηση για ανακτημένο νερό, βελτιώνοντας τη βιωσιμότητα των σχετικών επενδύσεων,
• υποστηρίζεται η επίτευξη των εθνικών στόχων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων.

Στρατηγικός Σκοπός
Αύξηση της επαναχρησιμοποίησης νερού.

Αναμενόμενο Όφελος
Μείωση των πιέσεων στους υδατικούς πόρους.

22/7/2026

ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ

Κείμενο θέσεων της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ επί του σχεδίου της ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ όπως αυτό εκδόθηκε στις 21/6/2026 και τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση από τις 22/6/2026 έως τις 22/7/2026.

Εισαγωγικό πλαίσιο

Η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική την πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαμόρφωση μιας Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, η οποία φιλοδοξεί να αποτελέσει το κεντρικό πλαίσιο πολιτικής για την προστασία, διαχείριση και βιώσιμη αξιοποίηση των υδατικών πόρων της χώρας.

Η ανάγκη υιοθέτησης μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής καθίσταται σήμερα περισσότερο επιτακτική από ποτέ. Η κλιματική κρίση, η αυξανόμενη συχνότητα και ένταση φαινομένων λειψυδρίας και πλημμυρών, η υπερεκμετάλλευση επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, οι πιέσεις από τον τουρισμό, τη γεωργία και την αστική ανάπτυξη, καθώς και η διαρκής υποβάθμιση σημαντικών υδατικών οικοσυστημάτων, επιβάλλουν μια συνεκτική πολιτική που θα θέτει ως προτεραιότητα την προστασία του φυσικού κεφαλαίου της χώρας.

Η Eθνική Στρατηγική ορθώς αναγνωρίζει το νερό ως δημόσιο αγαθό και θεμελιώδη προϋπόθεση για την κοινωνική ευημερία, τη δημόσια υγεία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου κειμένου θα κριθεί τελικά από τον βαθμό στον οποίο οι γενικές κατευθύνσεις μετατρέπονται σε συγκεκριμένες, δεσμευτικές και εφαρμόσιμες πολιτικές.

Επί της αρχής

Η ΕΛΛΕΤ συμφωνεί ως προς την ανάγκη ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδατικών πόρων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή, την εξοικονόμηση νερού και την προστασία των υδατικών οικοσυστημάτων.

Θεωρούμε θετική τη ρητή αναφορά στην Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ) και στην οικοσυστημική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία το νερό δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως οικονομικός ή παραγωγικός πόρος, αλλά ως θεμέλιο της οικολογικής λειτουργίας των λεκανών απορροής και των φυσικών οικοσυστημάτων.

Ωστόσο, η Eθνική Στρατηγική παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα κείμενο γενικών αρχών και κατευθύνσεων. Δεν προσδιορίζει επαρκώς τις υποχρεώσεις των εμπλεκόμενων φορέων, τους μηχανισμούς εφαρμογής, τα χρονοδιαγράμματα, τους δείκτες παρακολούθησης και τις συνέπειες της μη συμμόρφωσης. Η απουσία αυτών των στοιχείων δημιουργεί εύλογα ερωτήματα ως προς την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής της.

Θετικά σημεία με βελτιωτικές προτάσεις

1. Έμφαση στην εξοικονόμηση νερού και στην ορθολογική διαχείριση της ζήτησης
Η αναγνώριση της ανάγκης περιορισμού των απωλειών στα δίκτυα ύδρευσης και άρδευσης, καθώς και η προώθηση μέτρων εξοικονόμησης νερού, αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων.

2. Καταπολέμηση των παράνομων υδροληψιών
Η πρόβλεψη για ενίσχυση των ελέγχων και η αξιοποίηση ψηφιακών συστημάτων παρακολούθησης των υδροληψιών μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στον περιορισμό της ανεξέλεγκτης εκμετάλλευσης των υπόγειων υδροφορέων.

3. Εκσυγχρονισμός των αρδευτικών δικτύων
Η αντιμετώπιση των σημαντικών απωλειών νερού στα υφιστάμενα δίκτυα άρδευσης αποτελεί αναγκαία συνθήκη για τη μείωση της πίεσης στους υδατικούς πόρους και τη βελτίωση της αποδοτικότητας του αγροτικού τομέα.

4. Προώθηση της επαναχρησιμοποίησης νερού
Η αξιοποίηση επεξεργασμένων εκροών για κατάλληλες μη πόσιμες χρήσεις αποτελεί σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της κυκλικής οικονομίας και της εξοικονόμησης υδατικών πόρων.

Σημεία προβληματισμού και κριτικής, με βελτιωτικές προτάσεις

1. Έλλειψη δεσμευτικού χαρακτήρα
Το σημαντικότερο έλλειμμα της Eθνικής Στρατηγικής είναι η απουσία σαφών δεσμεύσεων, μετρήσιμων στόχων, χρονοδιαγραμμάτων και μηχανισμών λογοδοσίας.
Προτείνεται η ενσωμάτωση συγκεκριμένων δεικτών επίδοσης, τακτικής αξιολόγησης της προόδου και δημόσιας δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων εφαρμογής.

2. Ανεπαρκής εξειδίκευση της εφαρμογής της Οδηγίας-Πλαισίου για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ)
Η Eθνική Στρατηγική δεν εξηγεί με ποιον τρόπο θα επιτευχθεί η «καλή κατάσταση» των υδάτων ούτε πώς θα αντιμετωπισθούν οι χρόνιες παραβάσεις που έχουν οδηγήσει την Ελλάδα σε διαδικασίες επί παραβάσει στο παρελθόν.

3. Μεταφορές υδάτων μεταξύ λεκανών απορροής
Η αναφορά σε «στρατηγικές διασυνδέσεις» και μεταφορά πλεοναζόντων υδάτων προς ελλειμματικές περιοχές προκαλεί σοβαρό προβληματισμό.
Η ΕΛΛΕΤ θεωρεί ότι κάθε σχεδιασμός μεταφοράς υδάτων πρέπει να αποτελεί έσχατη επιλογή, να τεκμηριώνεται επιστημονικά και να προηγείται εξάντληση όλων των δυνατοτήτων εξοικονόμησης, περιορισμού της ζήτησης και αποκατάστασης των τοπικών υδατικών ισοζυγίων.

4. Ελλιπής προστασία των υδατικών πόρων εντός προστατευόμενων περιοχών
Παρά τη σημασία των περιοχών του δικτύου Natura 2000, των Εθνικών Πάρκων και των προστατευόμενων υγροτόπων, δεν προβλέπονται ειδικά μέτρα προστασίας των πηγών, των ποταμών και των υδροφορέων που βρίσκονται εντός αυτών.

5. Απουσία αναφοράς στη βιομηχανία εμφιάλωσης νερού
Η αυξανόμενη εμπορική εκμετάλλευση φυσικών πηγών δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αναφορά στους όρους παραχώρησης, στους μηχανισμούς παρακολούθησης και στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η Στρατηγική οφείλει να εξετάσει το ζήτημα στο πλαίσιο της βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων.

6. Ανεπαρκής αναγνώριση της αξίας της φυσικής ροής των υδάτων
Απουσιάζει μια σαφής πολιτική προτεραιότητας στη διατήρηση των φυσικών ροών ποταμών και πηγών, καθώς και στην αποκατάσταση υποβαθμισμένων υδατικών οικοσυστημάτων.
Η διασφάλιση της οικολογικής παροχής δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα αλλά ως θεμελιώδης περιβαλλοντική υποχρέωση.

7. Έλλειψη σύνδεσης με τη φέρουσα ικανότητα των περιοχών
Ιδιαίτερα στις νησιωτικές και τουριστικές περιοχές, η κατανάλωση νερού αυξάνεται με ρυθμούς που υπερβαίνουν τη φυσική αναπλήρωση των πόρων.
Η Στρατηγική οφείλει να συνδέσει ρητά τη διαθεσιμότητα υδατικών πόρων με τον χωροταξικό σχεδιασμό, τις χρήσεις γης και τα όρια ανάπτυξης.

8. Έλλειψη ολοκληρωμένου χρηματοδοτικού και ελεγκτικού πλαισίου

Δεν προβλέπεται σαφές πρόγραμμα χρηματοδότησης των αναγκαίων έργων ούτε ανεξάρτητος μηχανισμός ελέγχου της εφαρμογής της Eθνικής Στρατηγικής.
Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από την εξασφάλιση πόρων και τη συστηματική παρακολούθηση της υλοποίησής της.

Τελική τοποθέτηση

Η ΕΛΛΕΤ θεωρεί ότι το σχέδιο Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα αποτελεί ένα χρήσιμο πρώτο βήμα προς τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής εθνικής πολιτικής για το νερό. Περιλαμβάνει σημαντικές κατευθύνσεις ως προς την εξοικονόμηση, την παρακολούθηση των υδατικών πόρων, την κλιματική ανθεκτικότητα και την προστασία των οικοσυστημάτων.

Ωστόσο, η Eθνική Στρατηγική χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση προκειμένου να μετατραπεί από ένα κείμενο κατευθύνσεων σε ένα πραγματικό εργαλείο πολιτικής. Απαιτούνται σαφείς δεσμεύσεις, μετρήσιμοι στόχοι, μηχανισμοί λογοδοσίας, ειδικές προβλέψεις για τις προστατευόμενες περιοχές και ουσιαστική ενσωμάτωση των αρχών της οικοσυστημικής διαχείρισης.

Η προστασία του νερού δεν αποτελεί μόνο ζήτημα υποδομών και διαχείρισης. Αποτελεί πρωτίστως ζήτημα διαφύλαξης του φυσικού κεφαλαίου της χώρας, προστασίας της βιοποικιλότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης και ευθύνης απέναντι στις επόμενες γενιές.

Παρατηρήσεις του Συλλόγου Θιγομένων Ιδιοκτητών από Σχέδιο Πόλης Χίου.
Επί του σχεδίου του νέου Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων και της ΣΜΠΕ αυτού

περιεχόμενα:
1. Όραμα και αποστολή 2
2. Πυλώνες πολιτικής 2
1. Κεφάλαιο «Διακυβέρνηση – Συντονισμός – Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση» 3
Πυλώνας 2 — Κλιματική θωράκιση με πρόληψη και ασφάλεια. 3
Πυλώνας 3 — Σύγχρονη διακυβέρνηση: γνώση, διαφάνεια, ικανότητα υλοποίησης 4
1. Αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (και για τη Χίο). 4
2. Κίνητρα για συλλογή βρόχινου νερού 4
3. Διαχείριση ομβρίων 5
5. Διαχωρισμός γκρίζων και μαύρων υδάτων 5
6. Αναπλήρωση υπόγειων υδροφορέων 5
4. Ενοποίηση ενεργειακής και υδατικής αυτάρκειας 5
1. Κεφάλαιο «Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή» 6
Να προστεθεί νέα δράση: 6
2. Κεφάλαιο «Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας» 6
3. Κεφάλαιο «Παρακολούθηση και Αναθεώρηση της Στρατηγικής» 6
3. Κεφάλαιο «Πρόγραμμα Μέτρων – Χρηματοδοτικά εργαλεία» 7
3.5 Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας 7
4. Άξονες Στρατηγικής 7
Άξονας 1: Διασφάλιση Ποσοτικής και Ποιοτικής Επάρκειας 7
<<Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης» 7
Ειδική πρόβλεψη για τα νησιά 9
5. Κατευθύνσεις Πολιτικής - Επιχειρησιακή Στόχευση 9
5.1 Πολιτική Διαχείρισης Ζήτησης και Εξοικονόμησης Νερού 9
5.2 Πολιτική Κυκλικής Οικονομίας και Επαναχρησιμοποίησης Νερού 10
α) Θεσμοθέτηση "Πιστοποιητικού Υδατικής Απόδοσης Κτιρίων (ΠΥΑΚ)" 10
5.3 Πολιτική Προστασίας Υδατικών Συστημάτων 10
5.4 Πολιτική Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Αλλαγή 11
β) Πρόγραμμα «Εξοικονομώ Νερό» 11
5.5 Πολιτική Ενσωμάτωσης στον Χωροταξικό/Πολεοδομικό και Κτιριολογικό Σχεδιασμό 11
Πολεοδομικά κίνητρα 12
Οικονομικά κίνητρα: 12
5.6 Πολιτική Ψηφιοποίησης και Διαχείρισης Δεδομένων. 12
5.7 Πολιτική Οικονομικής Βιωσιμότητας και Ανταποδοτικότητας 12
5.8 Πολιτική Συμμετοχής και Διαφάνειας 13
6. Στρατηγικές Προτεραιότητες για την Εξειδίκευση Μέτρων 13
7. Κατευθύνσεις Διακυβέρνησης και Συντονισμού 14
7.1 Πλαίσιο Οργάνωσης και Θεσμικού Συντονισμού 14
7.2 Διοικητική και Επιστημονική Ικανότητα 14
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 14
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: Βιοκλιματικός Χάρτης Ελλάδος, υπουργείου Γεωργίας. 14
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IΙ: χάρτης βροχοπτώσεων από κλιματικό Άτλαντα Ελλάδος ΕΜΥ. 16
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IΙI: χάρτης ηλιοφάνειας από κλιματικό Άτλαντα Ελλάδος ΕΜΥ. 17
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV: χάρτης κινδύνου ερημοποίησης από Γεωπονικό Παν. Αθηνών 19
Βιβλιογραφικές παραπομπές: 21

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Οι παρακάτω προτάσεις είναι ιδιαίτερα συμβατές με τις σύγχρονες αρχές της ολοκληρωμένης διαχείρισης υδάτων, της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της κυκλικής οικονομίας. Για τη Χίο, διατυπώνονται συγκεκριμένες προτάσεις προς την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, αλλά και κατευθύνσεις για το Σχέδιο Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας και τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια.

Σε συνέχεια των κατευθύνσεων και οδηγιών της ΕΕ για τα Ύδατα,(European Parliament & Council of the European Union, 2026) , σύμφωνα με τα άρθρα 4&5 περί υποχρεωτικής ενσωμάτωσης στο εθνικό δίκαιο, της αναθεωρημένης οδηγίας για ύδατα στα νησιά (European Environment Agency [EEA], 2025), (European Commission, 2026) .

Στις 6 Ιουνίου 2026 η ΕΕ δημοσίευσε μελέτη, κείμενο προτάσεων για Ύδατα σε συνδυασμό με χρήση ΑΠΕ στα νησιά του Αιγαίου, (RETOUCH NEXUS, 2026) , ως συνέχεια μελέτης του Νοεμβρίου 2025, η οποία αναθεωρήθηκε στις 10 Ιουνίου 2026 (European Environment Agency, 2026b).

Ενώ, στις 10 Ιουνίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το πρώτο ολοκληρωμένο πακέτο στρατηγικών για τα Νησιά και τις Παράκτιες Κοινότητες. Στόχος του είναι η θωράκισή τους απέναντι στην κλιματική αλλαγή, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και η βιώσιμη ανάπτυξη της Γαλάζιας Οικονομίας.

Το Ζήτημα της Χρήσης και Επάρκειας Νερού
Η διαχείριση του νερού αποτελεί κεντρικό πυλώνα των νέων στρατηγικών λόγω των ιδιαίτερων προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι περιοχές αυτές:Εποχιακή Λειψυδρία: Η κατακόρυφη αύξηση της ζήτησης νερού λόγω του θερινού τουρισμού εξαντλεί τους τοπικούς υδροφόρους ορίζοντες. Διασύνδεση Νερού-Ενέργειας (Water-Energy Nexus): Η αυξανόμενη εξάρτηση από μονάδες αφαλάτωσης απαιτεί υψηλή κατανάλωση ενέργειας, επηρεάζοντας την ενεργειακή ασφάλεια των νησιών.

Στο κείμενο της European Commission. (2026a). EU strategy for islands (COM(2026) 520 final, σελ. 19/20). EUR-Lex. EUR-Lex, περιληπτικά οι στρατηγικές πολιτικές για τα νησιά παρουσιάζονται στο ακόλουθο διάγραμμα:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52026DC0520,
Ενώ συμπερασματικά καταλήγει:
<>

Οπότε στη βάση αυτών στηρίζονται οι προτάσεις που ακολουθούν.
1. Όραμα και αποστολή
Θεωρούμε ότι αξίζει να προστεθεί και μία νέα εθνική αρχή, η οποία σήμερα απουσιάζει από το σχέδιο:
«Κάθε σταγόνα βρόχινου νερού που καταλήγει στη θάλασσα χωρίς προηγούμενη αξιοποίηση ή δυνατότητα εμπλουτισμού των υπόγειων υδροφορέων αποτελεί απώλεια πολύτιμου φυσικού πόρου, ιδιαίτερα στις άνυδρες και νησιωτικές περιοχές.»

2. Πυλώνες πολιτικής

ΠΡΟΤΑΣΗ: Κατάταξη του εθνικού χώρου σε ζώνες Υψηλού Κίνδυνου Λειψυδρίας κ ερημοποίησης, ανάλογα με τον βιοκλιματικό χάρτη της Ελλάδας, την κλιματική αλλαγή και το ύψος βροχοπτώσεων!

Από την ανάγνωση του σχεδίου Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα προκύπτει ότι δίνεται ιδιαίτερη έμφαση:

● στην παρακολούθηση της λειψυδρίας και της ξηρασίας,

● στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή,

● στα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής (ΣΔΛΑΠ),

● στα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας,

● στην εξοικονόμηση και επαναχρησιμοποίηση νερού.

Ωστόσο, δεν φαίνεται να προβλέπεται η θεσμοθέτηση μιας Ενιαίας Εθνικής Χωρικής Κατάταξης (ζωνοποίησης) του ελληνικού χώρου με βάση:

● τον κίνδυνο λειψυδρίας,

● τον κίνδυνο ξηρασίας/ ερημοποίησης, ως εργαλείο που να συνδέεται άμεσα με διαφορετικές υποχρεώσεις, κίνητρα και χρηματοδοτήσεις.

● Και την ενίσχυση υδατικών πόρων σε καμμένες και αναδασωτέες εκτάσεις!

Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό κενό της Στρατηγικής και θα μπορούσε να προστεθεί στο κεφάλαιο που αφορά την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση των υδατικών κινδύνων, αλλά και να διαπερνά οριζόντια το κεφάλαιο των οικονομικών εργαλείων.

Πρόταση νέας στρατηγικής δράσης

1. Κεφάλαιο «Διακυβέρνηση – Συντονισμός – Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση»
Πυλώνας 2 — Κλιματική θωράκιση με πρόληψη και ασφάλεια.

Θεσμοθέτηση "Εθνικού Χάρτη Υδατικής Επικινδυνότητας και Υδατικής Ανθεκτικότητας", με κατάταξη όλων των περιοχών της χώρας σε ζώνες (π.χ. Α–Ε), σύμφωνα με:

1. Χάρτη βιοκλιματικό από δασική υπηρεσία

2. δείκτη λειψυδρίας,

3. δείκτη ξηρασίας,/ ερημοποίησης,

4. διαθέσιμους υδατικούς πόρους,

5. τουριστική πίεση,

6. εποχική αύξηση πληθυσμού,

7. προβλέψεις κλιματικής αλλαγής.

(Βλ, ΣΔΚΠ, 1η αναθεώρηση, 2024).
Σύνδεση με χρηματοδοτικά εργαλεία

Πυλώνας 3 — Σύγχρονη διακυβέρνηση: γνώση, διαφάνεια, ικανότητα υλοποίησης

Εδώ μπορεί να προστεθεί νέα δράση:

«Θεσμοθέτηση μηχανισμού ανάδρασης των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) προς τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) και τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ)>>,

ώστε κατά την περιοδική αναθεώρησή τους να λαμβάνονται υπόψη τεκμηριωμένες προτάσεις των ΟΤΑ που βασίζονται σε νέα υδρολογικά δεδομένα ή σε ολοκληρωμένα έργα αντιπλημμυρικής προστασίας.»
1. Αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (και για τη Χίο).
-Επικαιροποίηση των χαρτών πλημμυρικού κινδύνου με βάση τα πρόσφατα εκτελεσθέντα έργα αντιπλημμυρικής προστασίας και τα καιρικά φαινόμενα.

-Χαρτογράφηση μικρών λεκανών απορροής, ρεμάτων και χειμάρρων που σήμερα δεν αποτυπώνονται επαρκώς.

-Προώθηση λύσεων βασισμένων στη φύση (Nature-based Solutions), όπως αποκατάσταση ρεμάτων, αναδασώσεις και αναβαθμίδες.

-Προστασία λεκανών απορροής υδάτων από σφράγιση εδαφών ( soil sealing),

-Χαρτογράφηση λεκάνων απορροής και προστασία τους κατά την εκτέλεση έργων μεγάλης κλίμακας, δημόσιων και ιδιωτικών, ΙΔΙΩΣ κατά την εκτέλεση και εγκατάσταση έργων ΑΠΕ!!!

Οι προτάσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν ένα ολοκληρωμένο κεφάλαιο δημόσιας διαβούλευσης, τεκμηριωμένο με βάση τις αρχές της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ (Πλαίσιο για τα Ύδατα), της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ για τις πλημμύρες και της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ανθεκτικότητα των υδάτων, και την ΟΔΗΓΙΑ (ΕΕ) 2026/805 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 30ής Μαρτίου 2026

2. Ειδικό πρόγραμμα για τα νησιά

Η Χίος να αποτελέσει πιλοτικό νησί ολοκληρωμένης διαχείρισης νερού.

Σύνδεση των μέτρων με το μαστιχοπαραγωγικό τοπίο, την αγροδασοπονία και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Χρηματοδότηση μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων για έξυπνα συστήματα διαχείρισης νερού. (European Commission. (2026a).
1. Κεφάλαιο «Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή»
Να προστεθεί νέα δράση:
«Στις καμένες και αναδασωτέες εκτάσεις να καταρτίζονται Ειδικά Σχέδια Υδρολογικής Αποκατάστασης, τα οποία θα περιλαμβάνουν έργα συγκράτησης ομβρίων, τεχνητού εμπλουτισμού υπόγειων υδροφορέων, μικροφράγματα, κορμοδέματα, λιθοδομές, αναβαθμίδες, λιμνοδεξαμενές και λοιπές παρεμβάσεις που συμβάλλουν στη μείωση της διάβρωσης, στην αύξηση της διήθησης και στην ενίσχυση των διαθέσιμων υδατικών πόρων.»
2. Κεφάλαιο «Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας»
Εδώ μπορεί να προστεθεί ότι:
Τα μέτρα αποκατάστασης μετά από δασικές πυρκαγιές αποτελούν προτεραιότητα των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας, καθώς μειώνουν τις πλημμυρικές αιχμές και την ένταση των φερτών υλικών.
Έτσι συνδέονται άμεσα η αντιπλημμυρική προστασία και η αναδάσωση.
3. Κεφάλαιο «Παρακολούθηση και Αναθεώρηση της Στρατηγικής»
Να προβλεφθεί ότι τα ΤΠΣ, οι Δήμοι, οι ΔΕΥΑ, οι Περιφέρειες μπορούν να υποβάλλουν τεκμηριωμένες προτάσεις για επικαιροποίηση των ΣΔΛΑΠ και ΣΔΚΠ πριν από κάθε κύκλο αναθεώρησης.
Επιπλέον πρόταση:
να επεκταθεί ακόμη περισσότερο η διάταξη:
<>

Αυτό θα δημιουργούσε έναν θεσμοθετημένο μηχανισμό "ανάδρασης από τη βάση προς την κορυφή" (bottom-up planning), αντίστοιχο με τη λογική του Ν. 4759/2020 για τον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό. Είναι μια καινοτόμος πρόταση, ιδιαίτερα χρήσιμη για νησιωτικούς δήμους όπως η Χίος, όπου νέα αντιπλημμυρικά έργα, έργα αποθήκευσης νερού ή αλλαγές στις χρήσεις γης μπορούν να μεταβάλουν ουσιαστικά τα δεδομένα που είχαν ληφθεί υπόψη κατά την εκπόνηση των εθνικών σχεδίων.
3. Κεφάλαιο «Πρόγραμμα Μέτρων – Χρηματοδοτικά εργαλεία»
Προτείνουμε να προβλεφθεί ειδική χρηματοδότηση για:
● μικρά έργα ορεινής υδρονομίας,
● λιμνοδεξαμενές,
● έργα τεχνητού εμπλουτισμού,
● αποκατάσταση πηγών,
● αξιοποίηση παραδοσιακών αναβαθμίδων,
● έργα συγκράτησης εδαφών στις καμένες εκτάσεις.
Κίνητρα για συλλογή βρόχινου νερού
Κίνητρα για εγκατάσταση δεξαμενών (cisterns/κινστέρνες/φουντάνες) σε όλα τα νέα δημόσια κτίρια.

Κίνητρα για εγκατάσταση δεξαμενών ( συλλογής ομβρίων υδάτων) σε κατοικίες, ξενοδοχεία, σχολεία και επιχειρήσεις.

Αξιοποίηση των παραδοσιακών χιώτικων κινστερνών ως στοιχείο πολιτιστικής κληρονομιάς και ανθεκτικότητας.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ:
Η σύγχρονη επαναφορά τους, με κατάλληλες προδιαγραφές υγιεινής και ασφάλειας, μπορεί να μειώσει σημαντικά την κατανάλωση πόσιμου νερού, να περιορίσει τις πλημμυρικές απορροές και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των οικισμών απέναντι στις παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας.

Αναπλήρωση υπόγειων υδροφορέων
Δίκτυα τεχνητού εμπλουτισμού μέσω αγωγών ομβρίων.

Μικρά φράγματα ανάσχεσης, λιμνοδεξαμενές και αναβαθμίδες στα ορεινά της Χίου.

Παρακολούθηση της υφαλμύρωσης των παράκτιων υδροφορέων.

Ενοποίηση ενεργειακής και υδατικής αυτάρκειας
Να προωθηθεί η έννοια του "Κτιρίου Κυκλικής Αυτάρκειας", όπου συνδυάζονται:
φωτοβολταϊκά για αυτοπαραγωγή,
αντλίες χαμηλής κατανάλωσης,
συλλογή βρόχινου νερού,
διαχωρισμός γκρίζων και μαύρων υδάτων,
επαναχρησιμοποίηση γκρίζων υδάτων,
έξυπνα συστήματα διαχείρισης ενέργειας και νερού.( European Environment Agency [EEA], 2025), (European Commission, 2026).

Τα προγράμματα χρηματοδότησης να αξιολογούν συνολικά το ενεργειακό και υδατικό αποτύπωμα κάθε κτιρίου, και κάθε έργου.
3.5 Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας
να προστεθεί ότι κατά την αναθεώρησή τους θα εξετάζεται η υποχρεωτική ενσωμάτωση μέτρων αποκεντρωμένης διαχείρισης ομβρίων (δεξαμενές, κινστέρνες, διαπερατές επιφάνειες, έργα διήθησης), ώστε να μειώνονται οι πλημμυρικές αιχμές και παράλληλα να ενισχύονται τα υπόγεια υδατικά συστήματα.
Εδώ μπορεί να προστεθεί ότι:
Τα μέτρα αποκατάστασης μετά από δασικές πυρκαγιές αποτελούν προτεραιότητα των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας, καθώς μειώνουν τις πλημμυρικές αιχμές και την ένταση των φερτών υλικών.
Έτσι συνδέονται άμεσα η αντιπλημμυρική προστασία και η αναδάσωση.

4. Άξονες Στρατηγικής
Θεωρώ ότι αξίζει να προστεθεί και μία νέα εθνική αρχή, η οποία σήμερα απουσιάζει από το σχέδιο:

«Κάθε σταγόνα βρόχινου νερού που καταλήγει στη θάλασσα χωρίς προηγούμενη αξιοποίηση ή δυνατότητα εμπλουτισμού των υπόγειων υδροφορέων αποτελεί απώλεια πολύτιμου φυσικού πόρου, ιδιαίτερα στις άνυδρες και νησιωτικές περιοχές.»

Αυτή η αρχή μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα μιας πρότασης που θα αναδεικνύει τη Χίο ως πιλοτικό νησί υδατικής αυτάρκειας και κυκλικής διαχείρισης νερού, συνδέοντας την παραδοσιακή χρήση των κινστερνών με τις σύγχρονες τεχνολογίες εξοικονόμησης και επαναχρησιμοποίησης νερού.

Άξονας 1: Διασφάλιση Ποσοτικής και Ποιοτικής Επάρκειας
<<Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης»

Προγράμματα της ΕΕ για ύδατα στα νησιά του Αιγαίου, (European Environment Agency [EEA], 2025, Climate-ADAPT) :
Προτείνεται να προστεθεί ειδικό κεφάλαιο στην Εθνική Στρατηγική με τίτλο:
«Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης»,
Οι αποφάσεις χρηματοδότησης έργων υδατικών πόρων σε απομονωμένα νησιά του Αιγαίου, άγονες, αραιοκατοικημένες ή απομονωμένες περιοχές ( πχ Αμανή Χίου), ΙΔΙΩΣ κατά ΜΗΚΟΣ των συνόρων, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τους παράγοντες όπως την κατοχύρωση των εθνικών δικαιωμάτων μέσω της διασφάλισης της μόνιμης κατοίκησης μικρών νησίδων, και βραχονησίδων, ( βλ. Οινούσσες Ψαρρά) ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ από χρηματοοικονομικού παραμέτρους οικονομικού κόστους, και σύγκρισης κόστους -απόδοσης-απόσβεσης-κερδοφορίας!
σύμφωνα με το ΣΥΝΤΑΓΜΑ ( 2001), Άρθρο 101, παράγραφος 4 για την κατοχύρωση της αρχης νησιωτικότητας στο Σχεδιασμό¨ επίσης το Άρθρο 25, (αναθεώρηση) ΣΥΝΤΑΓΜΑ 1975, (παρ. 1 εδ. β΄), την αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου (παρ. 1 εδ. α΄) και την αρχή της αναλογικότητας (παρ. 1 εδ. δ΄).
ΒΛ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V, για τεκμηρίωση.
Ειδική πρόβλεψη για τα νησιά
Η Χίος και γενικότερα τα νησιά του Αιγαίου μπορούν να αποτελέσουν πιλοτικές περιοχές εφαρμογής "Water Smart Islands", με στόχο:
● τη μέγιστη αξιοποίηση κάθε σταγόνας βρόχινου νερού,
● τη μείωση της άντλησης υπόγειων υδάτων,
● την αντιμετώπιση της υφαλμύρωσης,
● την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Οι προτάσεις αυτές συνάδουν με τη νέα ευρωπαϊκή πολιτική για την ανθεκτικότητα των υδάτων και μπορούν να αποτελέσουν μια καινοτόμο ελληνική πρωτοβουλία, συνδέοντας την κυκλική οικονομία, την εξοικονόμηση φυσικών πόρων και την κλιματική προσαρμογή, με ιδιαίτερη εφαρμογή στις νησιωτικές και άνυδρες περιοχές όπως η Χίος.

5. Κατευθύνσεις Πολιτικής - Επιχειρησιακή Στόχευση
5.1 Πολιτική Διαχείρισης Ζήτησης και Εξοικονόμησης Νερού
Στο κεφάλαιο για τον τουρισμό, ιδίως σε περιοχές με Υψηλή Τουριστική Ανάπτυξη, να προστεθεί η επιδότηση Κεντρικών Δικτύων εγκαταστάσεων άντλησης, διήθησης, κυκλοφορίας θαλασσινού νερού για παραθαλάσσιες πισίνες, αλλά ΚΑΙ επαναπροώθησης της απόρριψης των χημικά κατεργασμένων θαλασσινών υδάτων, κατόπιν ελέγχου και επεξεργασίας της ποιότητας των χημικών τους, ώστε αφενός να περιοριστεί η χρήση πόσιμου νερού σε τουριστικές μονάδες, αλλά και να ελεγχθεί και μειωθεί η απορροή χημικών μολυντών στο θαλάσσιο περιβάλλον !
5.2 Πολιτική Κυκλικής Οικονομίας και Επαναχρησιμοποίησης Νερού
. Κανονιστικές αλλαγές
Ενσωμάτωση των παραπάνω απαιτήσεων στον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό και στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια.

Υποχρεωτικά Σχέδια Διαχείρισης Νερού για μεγάλα τουριστικά καταλύματα και δημόσια κτίρια.

Καθορισμός ελάχιστης χωρητικότητας δεξαμενών συλλογής βρόχινου νερού ανάλογα με την επιφάνεια της στέγης.

Οι προτάσεις αυτές μπορούν να διαμορφωθούν σε ένα συνεκτικό πακέτο προτάσεων πολιτικής για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα.

Διαχείριση ομβρίων
Υποχρέωση κατασκευής δεξαμενών ανάσχεσης ομβρίων σε νέες αναπτύξεις.

Διήθηση ομβρίων μέσω φρεατίων και τάφρων για εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα.

Διαπερατά πεζοδρόμια και χώροι στάθμευσης ώστε να μειώνεται η επιφανειακή απορροή.

Επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων
Αξιοποίηση των εκροών των βιολογικών καθαρισμών για άρδευση γεωργικών εκτάσεων, πάρκων και κοινόχρηστων χώρων.

Δημιουργία ξεχωριστών δικτύων ανακτημένου νερού (purple network) όπου είναι τεχνικά εφικτό.

Προτεραιότητα στη χρήση ανακτημένου νερού αντί πόσιμου για δημοτικές χρήσεις.

Διαχωρισμός γκρίζων και μαύρων υδάτων
Πρόβλεψη κινήτρων στα νέα κτίρια για ξεχωριστό δίκτυο greywater.

Επαναχρησιμοποίηση νερών από ντους, νιπτήρες και πλυντήρια για πότισμα και καθαρισμό αυλών, μετά από κατάλληλη επεξεργασία.

Θέσπιση οικονομικών κινήτρων για μετατροπή υφιστάμενων κατοικιών σε αύξηση αποτελεσματικότητας στη διαχείριση υδάτων!


Προτεινόμενες νέες πολιτικές και θεσμικές παρεμβάσεις.

α) Θεσμοθέτηση "Πιστοποιητικού Υδατικής Απόδοσης Κτιρίων (ΠΥΑΚ)"

Όπως εφαρμόζεται το Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ), να θεσπιστεί προαιρετικά μέσω κινήτρων Πιστοποιητικό Υδατικής Απόδοσης, με κλίμακα (π.χ. Α+ έως Η), που θα αξιολογεί:

● την κατανάλωση πόσιμου νερού,

● τη συλλογή και αξιοποίηση βρόχινου νερού,

● την επαναχρησιμοποίηση γκρίζων υδάτων,

● τη χρήση επεξεργασμένων υδάτων,

● την ύπαρξη δεξαμενών αποθήκευσης,

● την ψηφιακή παρακολούθηση και εξοικονόμηση νερού.

Στόχος να δημιουργηθούν ημιαυτόνομα ή ακόμη και υδατικά αυτόνομα κτίρια, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές.
5.3 Πολιτική Προστασίας Υδατικών Συστημάτων
Προστασία θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Επαναπροώθησης της απόρριψης των χημικά κατεργασμένων θαλασσινών υδάτων από πισίνες συστάδων ξενοδοχειακών συγκροτημάτων κατόπιν ελέγχου και επεξεργασίας της ποιότητας των χημικών τους, ώστε αφενός να περιοριστεί η χρήση πόσιμου νερού σε τουριστικές μονάδες, αλλά και να ελεγχθεί και μειωθεί η απορροή χημικών μολυντών στο θαλάσσιο περιβάλλον
5.4 Πολιτική Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Αλλαγή
Η διασπορά των πηγών άντλησης σε διαφορετικές υδρολογικές λεκάνες μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην προστασία και σταδιακή επαναπλήρωση των υδροφορέων (European Commission, Directorate-General for Environment [EC], 2015).
β) Πρόγραμμα «Εξοικονομώ Νερό»
Να δημιουργηθεί ειδικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα, αντίστοιχο του «Εξοικονομώ», που θα επιδοτεί:

● κατασκευή κινστερνών και δεξαμενών βρόχινου νερού,

● συστήματα συλλογής από στέγες,

● εγκαταστάσεις επαναχρησιμοποίησης γκρίζων υδάτων,

● φίλτρα και μικρές μονάδες επεξεργασίας,

● έξυπνους μετρητές κατανάλωσης,

● αυτόματα αρδευτικά συστήματα,

● μικρές μονάδες τεχνητού εμπλουτισμού υπόγειων υδροφορέων.

Η επιδότηση να συνδέεται με τη βελτίωση κατάταξης στην κατηγορία του Πιστοποιητικού Υδατικής Απόδοσης.

5.5 Πολιτική Ενσωμάτωσης στον Χωροταξικό/Πολεοδομικό και Κτιριολογικό Σχεδιασμό
Επιπλέον πρόταση:
να επεκταθεί ακόμη περισσότερο η διάταξη:
<>

Αυτό θα δημιουργούσε έναν θεσμοθετημένο μηχανισμό "ανάδρασης από τη βάση προς την κορυφή" (bottom-up planning), αντίστοιχο με τη λογική του Ν. 4759/2020, άρθρο 10, εδ. για τον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό. Είναι μια καινοτόμος πρόταση, ιδιαίτερα χρήσιμη για νησιωτικούς δήμους όπως η Χίος, όπου νέα αντιπλημμυρικά έργα, έργα αποθήκευσης νερού ή αλλαγές στις χρήσεις γης μπορούν να μεταβάλουν ουσιαστικά τα δεδομένα που είχαν ληφθεί υπόψη κατά την εκπόνηση των εθνικών σχεδίων, ώστε να αποφεύγονται αδικαιολόγητοι περιορισμοί και συγκρούσεις στις χρήσεις γης, ήδη δομημένων παράκτιων περιοχών.
Πολεοδομικά κίνητρα
ΠΡΟΤΑΣΗ: Να προβλεφθεί ότι:

● οι υπόγειες ή ενσωματωμένες δεξαμενές συλλογής νερού δεν προσμετρώνται στον συντελεστή δόμησης,

● δεν υπολογίζονται στην κάλυψη του οικοπέδου,

● δεν υπολογίζονται στον όγκο του κτιρίου,

● διευκολύνεται η κατασκευή τους χωρίς πρόσθετες πολεοδομικές επιβαρύνσεις.

● Δεν επιβαρύνονται με δημοτικά τέλη και ΤΑΠ.

● Αντίστοιχα κίνητρα να δοθούν για εγκαταστάσεις επαναχρησιμοποίησης νερού και συστήματα τεχνητού εμπλουτισμού.
Οικονομικά κίνητρα:
5.6 Πολιτική Ψηφιοποίησης και Διαχείρισης Δεδομένων.
Επικαιροποίηση βιοκλιματικού χάρτη Ελλάδας, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία συλλογής δεδομένων από ΕΜΥ, άτλαντα, και αντίστοιχη ζωνοποίηση του εθνικού χώρου, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία, αλλά και την πρόοδο επιστημονικών ερευνών, μελετών, και μεθόδων συλλογής, επεξεργασίας και εξαγωγής συμπερασμάτων.
5.7 Πολιτική Οικονομικής Βιωσιμότητας και Ανταποδοτικότητας

Οι αποφάσεις χρηματοδότησης έργων υδατικών πόρων σε απομονωμένα νησιά του Αιγαίου, άγονες, αραιοκατοικημένες ή απομονωμένες περιοχές ( πχ Αμανή Χίου), ΙΔΙΩΣ κατά ΜΗΚΟΣ των συνόρων, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τους παράγοντες όπως την κατοχύρωση των εθνικών δικαιωμάτων μέσω της διασφάλισης της μόνιμης κατοίκησης μικρών νησίδων, και βραχονησίδων, ( βλ. Οινούσσες Ψαρρά) ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ από χρηματοοικονομικού παραμέτρους οικονομικού κόστους, και σύγκρισης κόστους -απόδοσης-απόσβεσης-κερδοφορίας!

Μετακύλιση του κόστους πρόσβασης σε υδάτινους πόρους από τις κεντρικές υπηρεσίες παροχής υδάτων σε αυτόνομη πρόσβαση πολιτών, κατοίκων, ιδιωτών, ιδίως σε απομακρυσμένες, καλλιεργούμενες εκτάσεις, μέσω της ενθάρρυνσης:
● συγκέντρωσης όμβριων υδάτων, και
● αξιοποίηση ήδη υπαρχόντων πηγών άντλησης - πχ παλαιών πηγαδιών & γεωτρήσεων - κατόπιν μελέτης Διαχωρισμού και προσδιορισμού της χωρικής εξάπλωσης των υδρο-λιθολογικών ενοτήτων και αποτύπωση των ορίων της υδρολογικής και της υδρογεωλογικής λεκάνης τους. Εκτίμηση της υδροπερατότητας και υδρο-χωρητικότητας των γεωλογικών σχηματισμών της λεκάνης απορροής και άλλων υδραυλικών παραμέτρων, υδατικών λεκανών υδροφόρου ορίζοντα (Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας [ΥΠΕΝ], 2021, σελ. 18), , θα διασφαλίζουν την αξιοποίηση τοπικών υδατικών αποθεμάτων, και από ιδιώτες, παραγωγούς και αγροτικούς συνεταιρισμούς, συμβάλλοντας στην μέγιστη αξιοποίηση υδροφόρου ορίζοντα, μείωση της υπεράντλησης κεντρικών υδατο-λεκάνων απόληψης, διαμοιρασμό πηγών άντλησης, δυνατότητα επαναπλήρωσης υπερ αντλούμενων υδροφορέων, εξοικονόμησης οικονομικών πόρων άντλησης και παροχής στις κεντρικές υπηρεσίες διαχείρισης υδάτων (Yin et al., 2020, & Gorelick, S. M. (1983).
5.8 Πολιτική Συμμετοχής και Διαφάνειας
Συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, ΟΤΑ, φορέων και πολιτών, μέσω δημοσιοποίησης και διαβούλευσης μελετών, σχεδίων και έργων, για ικανό διάστημα, μέσω Τοπικών μέσων και δικτύων επικοινωνίας- διαβούλευση τοπικών σχεδίων μέσω σχετικών πλατφορμών δημόσιας διαβούλευσης Δήμων.
Κίνητρα για συμμετοχή και ευαισθητοποίηση πολιτών, μέσω της διασφάλισης επαρκούς πρόσβασης ιδιωτών, πολιτών, παραγωγικών μονάδων, επαγγελματικών φορέων σε παροχή προσιτών υδατικών πόρων - ιδίως για κρίσιμους τομείς παραγωγής και επεξεργασίας τοπικά παραγόμενων προϊόντων και υπηρεσιών, όπως προϊόντα ΠΟΠ, ΠΓΕ, , πχ μαστίχα Χίου, ιχθυοκαλλιέργειες, τουριστική βιομηχανία, κλπ.
ΑΙΤΙΟΛΌΓΗΣΗ: Η διασπορά των πηγών άντλησης σε διαφορετικές υδρολογικές λεκάνες μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην προστασία και σταδιακή επαναπλήρωση των υδροφορέων. (European Commission, Directorate-General for Environment [EC], 2015).

5.9 Πολιτική Διασυνοριακής Συνεργασίας
6. Στρατηγικές Προτεραιότητες για την Εξειδίκευση Μέτρων
Κανονιστικές αλλαγές
Ενσωμάτωση των παραπάνω απαιτήσεων στον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό και στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ & ΕΠΣ).

Υποχρεωτικά Σχέδια Διαχείρισης Νερού για μεγάλα τουριστικά καταλύματα και δημόσια κτίρια.

Καθορισμός ελάχιστης χωρητικότητας δεξαμενών συλλογής βρόχινου νερού ανάλογα με την επιφάνεια της στέγης.

Οι προτάσεις αυτές μπορούν να διαμορφωθούν σε ένα συνεκτικό πακέτο προτάσεων πολιτικής για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα.

7. Κατευθύνσεις Διακυβέρνησης και Συντονισμού
7.1 Πλαίσιο Οργάνωσης και Θεσμικού Συντονισμού
7.2 Διοικητική και Επιστημονική Ικανότητα
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I: Βιοκλιματικός Χάρτης Ελλάδος, υπουργείου Γεωργίας.


https://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/XOROTAJIA/erhmopoihsh_ethniko_sxedio.pdf,
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IΙ: χάρτης βροχοπτώσεων από κλιματικό Άτλαντα Ελλάδος ΕΜΥ.

http://climatlas.hnms.gr/sdi/,



ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IΙI: χάρτης ηλιοφάνειας από κλιματικό Άτλαντα Ελλάδος ΕΜΥ.
;http://climatlas.hnms.gr/,




ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV: χάρτης κινδύνου ερημοποίησης από Γεωπονικό Παν. Αθηνών

https://www.naturanrg.gr/h-erhmopoihsh-xtypa-thn-ellada/,

<>

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V: Παράμετρος Νησιωτικότητας στο σχέδιο διαχείρισης Υδάτων-ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ
σύμφωνα με το ΣΥΝΤΑΓΜΑ ( 2001), Άρθρο 101, παράγραφος 4 για την κατοχύρωση της αρχης νησιωτικότητας στο Σχεδιασμό¨ επίσης το Άρθρο 25, (αναθεώρηση) ΣΥΝΤΑΓΜΑ 1975, (παρ. 1 εδ. β΄), την αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου (παρ. 1 εδ. α΄) και την αρχή της αναλογικότητας (παρ. 1 εδ. δ΄).
Επίσης οφείλετε να λάβετε υπόψη σας το Άρ. 24 παρ. 2, (ΣΥΝΤΑΓΜΑ 1975),
<>
ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ:
Η λήψη προτάσεων, αποφάσεων και κάθετων μέτρων, κοινών για όλο τον Ελλαδικό χώρο θα επιφέρει επιδείνωση υπηρεσιών παροχής υδάτων στο νησιωτικό χώρο, καθώς διαφέρει από τις γεωγραφικές, κλιματολογικές, υδρολογικές, υδρολιθολογικές, βιοκλιματικές συνθήκες, αλλά και τις ανθρωπογενείς (πληθυσμό- μόνιμο & εποχικό), απόσταση από κέντρο, γεωγραφική απομόνωση και δυνατότητα διασύνδεσης υπηρεσιών εξυπηρέτησης, γραμματειακής υποστήριξης, τεχνικής αποκατάστασης βλαβών, και διασύνδεσης παρεχομένων υδάτων.
ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΉ:
● Εθνικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού ΦΕΚ 128/Α/03.07.2008: Άρθρο 2 – Στρατηγικές κατευθύνσεις χωρικής ανάπτυξης, Ενότητα: Νησιωτικός χώρος, ΦΕΚ: Σελ.2463–2464, :
«Ο νησιωτικός χώρος της χώρας, λόγω της γεωγραφικής ασυνέχειας, της πολυδιάσπασης και της απόστασης από τα ηπειρωτικά κέντρα, παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που επιβάλλουν την άσκηση διαφοροποιημένης χωρικής πολιτικής…»
● ΝΟΜΟΣ 4150/2013, ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ, ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ, Άρθρο 32
ΑΡΧΉΣ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΌΤΗΤΑΣ: <>

● Νόμος 4832/2021 (ΦΕΚ A 172 - 25.09.2021) ΠΔ, Κύρωση κώδικα νομοθεσίας για την ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική στον νησιωτικό χώρο…, Άρθρο 1.
1. Αντικείμενο… είναι ο καθορισμός του πλαισίου για τον σχεδιασμό και την εξειδίκευση των κατευθύνσεων της εθνικής στρατηγικής για την ολοκληρωμένη… πολιτική στον νησιωτικό χώρο, τον προσδιορισμό των βιώσιμων αναπτυξιακών πολιτικών και προγραμμάτων χρηματοδότησης που συνδέονται με … τη νησιωτικότητα, καθώς και τον συντονισμό κρίσιμων δημοσίων πολιτικών, …σύμφωνα με την κείμενη εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, καθώς και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης του Ο.Η.Ε. (Ατζέντα 2030).

2. Το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής,... σε συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία …για την κατάρτιση περιφερειακών και τοπικών προγραμμάτων,....:
α) Θεσμοθετεί και παρακολουθεί στρατηγικές, σχέδια, προγράμματα και δράσεις που σχετίζονται με …και τον νησιωτικό χώρο,... >>
β) Υιοθετεί… ολοκληρωμένο και συνεκτικό σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της έντονης διαφοροποίησης του νησιωτικού ..χώρου, με ..έμφαση στις ειδικές κατηγορίες του νησιωτικού χώρου, όπως τα μικρά νησιά ή νησιά που αντιμετωπίζουν συνδυαστικά χωρικές, οικονομικές, κοινωνικές-πληθυσμιακές και περιβαλλοντικές προκλήσεις, καθώς και τις ευάλωτες ομάδες του νησιωτικού πληθυσμού, …>>
Άρθρο 2. Ορισμοί…β) ΓΑΛΑΖΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: …γ) ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ: Το κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής για την Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική στον Νησιωτικό χώρο, για τον στρατηγικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό των βασικών δημόσιων πολιτικών τοπικά, περιφερειακά και εθνικά… με στόχο την ανάπτυξη …της νησιωτικής συνοχής, καθώς και την προώθηση των επενδύσεων και βιώσιμων θέσεων απασχόλησης …
Βιβλιογραφικές παραπομπές:

● Ελληνική Δημοκρατία. (2025). Νόμος υπ' αριθμ. 5170/2025: Θέσπιση προδιαγραφών ακινήτων βραχυχρόνιας μίσθωσης, περιβαλλοντική κατάταξη καταλυμάτων, απλούστευση διαδικασίας ίδρυσης τουριστικών επιχειρήσεων, ειδικότερες διατάξεις ελέγχέου και ενίσχυσης πλαισίου τουριστικών υποδομών και λοιπές επείγουσες διατάξεις (ΦΕΚ Α' 6/20.01.2025). Εθνικό Τυπογραφείο. https://www.e-nomothesia.gr/kat-tourismos/n-5170-2025.html.

● Ελληνική Επιτροπή για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης. (2001). Ελληνικό εθνικό σχέδιο δράσης κατά της ερημοποίησης. Υπουργείο Γεωργίας. https://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/XOROTAJIA/erhmopoihsh_ethniko_sxedio.pdf.

● Ελληνική Νομοθεσία. (2013, 29 Απριλίου). Νόμος 4150/2013 - Ανασυγκρότηση του Υπουργείου Ναυτιλίας και Αιγαίου και άλλες διατάξεις. Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, ΦΕΚ 102/Α'.

● European Commission: Directorate-General for Environment, Guidance document on the application of water balances for supporting the implementation of the WFD – Final – Version 6.1 – 18/05/2015, Publications Office, 2015, https://data.europa.eu/doi/10.2779/352735.

● European Commission. (2026a, June 10). Commission presents first-ever EU strategies for islands and coastal communities. Directorate-General for Regional and Urban Policy. https://ec.europa.eu/regional_policy/whats-new/newsroom/10-06-2026-commission-presents-first-ever-eu-strategies-for-islands-and-coastal-communities_en⁠,

● European Commission. (2026b, June 10). Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: EU strategy for islands (COM(2026) 520 final). EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:52026DC0520,

● European Environment Agency. (2025). Non-conventional water sources on Greek islands. Climate-ADAPT. https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/mission-inactive/solutions/mission-stories-inactive/non-conventional-water-sources-on-greek-islands-story94⁠.

● European Environment Agency. (2026, June 10). Integrating innovative solutions across multiple sectors to reduce water scarcity and increase climate resilience: Non-conventional water sources on Greek islands. Climate-ADAPT. https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/mission-inactive/solutions/mission-stories-inactive/non-conventional-water-sources-on-greek-islands-story94⁠,

● European Parliament & Council of the European Union. (2026, March 30). Directive (EU) 2026/805 amending Directive 2000/60/EC establishing a framework for Community action in the field of water policy, Directive 2006/118/EC on the protection of groundwater against pollution and deterioration and Directive 2008/105/EC on environmental quality standards in the field of water policy. Official Journal of the European Union, L 2026/805. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=OJ:L_202600805⁠, προσπελάστηκε 18/07/2026,

● Gorelick, S. M. (1983). A Review of Distributed Parameter Groundwater Management Modeling Methods. Water Resources Research, 19(2), 305–319.

● Μαυρομμάτης, Γ. (1980). Το βιοκλίμα της Ελλάδος: Σχέσεις κλίματος και φυσικής βλαστήσεως - Βιοκλιματικοί χάρτες. Υπουργείο Γεωργίας, Ίδρυμα Δασικών Ερευνών. http://hdl.handle.net/20.500.12038/205,

● Νόμος 4759/2020 «Εκσυγχρονισμός της Χωροταξικής και Πολεοδομικής Νομοθεσίας και άλλες διατάξεις», 2020.

● Νόμος 4832/2021. Κύρωση κώδικα νομοθεσίας για την ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική στον νησιωτικό χώρο και για τον μηχανισμό εφαρμογής, την κρατική εποπτεία και τους γενικούς όρους υλοποίησης του Μεταφορικού Ισοδυνάμου. (2021, 25 Σεπτεμβρίου). Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, ΦΕΚ A 172.

● RETOUCH NEXUS. (2026, June 4). New policy brief: Water and energy sustainability in small island economies. https://retouch-nexus.eu/2026/06/04/new-policy-brief-water-and-energy-sustainability-in-small-island-economies/⁠

● Σύνταγμα της Ελλάδος. (1975). Άρθρο 25.

● Yin, J., Pham, H. V., & Tsai, F. T.-C. (2020). Multiobjective spatial pumping optimization for groundwater management in a multiaquifer system. Journal of Water Resources Planning and Management, 146(4), Article 04020013. https://doi.org/10.1061/(ASCE)WR.1943-5452.0001180.

● Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων. (2008). Κοινή Υπουργική Απόφαση 6876/4871/2008. Έγκριση του Γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης. Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, ΦΕΚ 128/Α/03.07.2008.

● Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας. (2021, Μάρτιος). Τεχνικές προδιαγραφές μελετών ζωνών υφαλμύρινσης υπόγειων υδροφορέων σύμφωνα με τις απαιτήσεις των Σχεδίων Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής Ποταμών της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ. Γενική Γραμματεία Φυσικού Περιβάλλοντος & Υδάτων, Γενική Διεύθυνση Υδάτων. ypeka.gr.

Κάβουρας Σπύρος
πρόεδρος Συλλόγου Θιγομένων Ιδιοκτητών από Σχέδιο Πόλης Χίου
Τελειόφοιτος ΜΠΣ Παν. Αιγαίου,
Ανθρωπογεωγραφίας, Χωρικού Σχεδιασμού και Ανάπτυξης

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΕΥΡΩΤΑ
επί της Δημόσιας Διαβούλευσης της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα.

Ο Δήμος Ευρώτα χαιρετίζει την πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαμόρφωση της πρώτης Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, καθώς η ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την προστασία του περιβάλλοντος, την αγροτική ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Η λεκάνη απορροής του ποταμού Ευρώτα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αγροτικές περιοχές της χώρας, με ιδιαίτερα αυξημένες ανάγκες άρδευσης, αλλά και έντονα προβλήματα λειψυδρίας, υπεράντλησης υπόγειων υδροφορέων, υφαλμύρωσης και πλημμυρικών φαινομένων. Για τον λόγο αυτό, θεωρούμε ότι η Εθνική Στρατηγική πρέπει να συνοδεύεται από στοχευμένες παρεμβάσεις στις περιοχές που αντιμετωπίζουν αυξημένες πιέσεις στους υδατικούς τους πόρους.
1. Ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων του ποταμού Ευρώτα.
Προτείνεται η κατά προτεραιότητα υλοποίηση έργων αποθήκευσης επιφανειακών υδάτων μέσω της κατασκευής φραγμάτων και ταμιευτήρων στους πρόποδες του Ταϋγέτου και του Πάρνωνα, εντός της λεκάνης απορροής και των διοικητικών ορίων του Δήμου Ευρώτα.
Τα έργα αυτά θα επιτρέψουν:
• τη συγκράτηση των χειμερινών απορροών,
• την αξιοποίηση των επιφανειακών υδάτων αντί της υπεράντλησης των υπόγειων υδροφορέων,
• τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων,
• την εξασφάλιση επαρκούς νερού για άρδευση,
• τη μείωση των επιπτώσεων της λειψυδρίας,
• τη συμβολή στην αντιπλημμυρική προστασία της περιοχής.
2. Εκσυγχρονισμός των αρδευτικών δικτύων.
Η Στρατηγική πρέπει να προβλέπει την άμεση χρηματοδότηση και υλοποίηση έργων εκσυγχρονισμού των αρδευτικών υποδομών.
Ειδικότερα προτείνεται:
• η κατασκευή κλειστών πιεστικών αρδευτικών δικτύων,
• η αντικατάσταση των ανοικτών δικτύων με σύγχρονα κλειστά κυκλώματα,
• η εγκατάσταση συστημάτων τηλεμετρίας, τηλεελέγχου και ψηφιακής διαχείρισης του νερού,
• η μείωση των απωλειών νερού και της ενεργειακής κατανάλωσης.
Παράλληλα, οι Τοπικοί Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) πρέπει να ενισχυθούν θεσμικά και χρηματοδοτικά ώστε να εκσυγχρονίσουν τις υποδομές τους και να εφαρμόσουν σύγχρονες πρακτικές διαχείρισης των αρδευτικών δικτύων.
3. Προστασία των υπόγειων υδροφορέων – Αντιμετώπιση της υφαλμύρωσης.
Η παραλιακή ζώνη και ιδιαίτερα ο κάμπος από τη Γλυκόβρυση έως τη Στεφανιά παρουσιάζει έντονα φαινόμενα υφαλμύρωσης λόγω της υπεράντλησης των υπόγειων υδροφορέων.
Προτείνεται:
• η εκπόνηση ολοκληρωμένης υδρογεωλογικής μελέτης για την έκταση και την εξέλιξη του φαινομένου,
• η συνεχής παρακολούθηση της ποιότητας και της στάθμης των υπόγειων νερών,
• η εφαρμογή έργων τεχνητού εμπλουτισμού των υδροφορέων,
• η λήψη ειδικών μέτρων για την ανάσχεση της θαλάσσιας διείσδυσης.
Η αντιμετώπιση της υφαλμύρωσης αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση της αγροτικής παραγωγής και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
4. Νέες υδρευτικές γεωτρήσεις.
Η κατασκευή νέων υδρευτικών γεωτρήσεων θα πρέπει να πραγματοποιείται μόνο όπου τεκμηριώνεται επιστημονικά ότι δεν υπάρχει εναλλακτική δυνατότητα ασφαλούς υδροδότησης.
5. Αντιπλημμυρική προστασία του κάτω ρου του ποταμού Ευρώτα.
Η περιοχή του κάτω ρου του ποταμού Ευρώτα παρουσιάζει διαχρονικά σημαντικά πλημμυρικά προβλήματα, τα οποία επιδεινώνονται λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Ιδιαίτερη προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην αντιπλημμυρική προστασία των οικισμών:
• Βλαχιώτη,
• Έλους,
• Λεήμονα,
• Σκάλας,
καθώς και των παρακείμενων αγροτικών εκτάσεων.
Παράλληλα απαιτείται η άμεση αντιμετώπιση των πλημμυρικών φαινομένων που προκαλούνται από τα ρέματα Λάκκα και Βορβάς, μέσω ολοκληρωμένων έργων διευθέτησης, ανάσχεσης και αντιπλημμυρικής προστασίας.
Προτείνονται:
• η εκπόνηση επικαιροποιημένων αντιπλημμυρικών μελετών,
• η διευθέτηση των ρεμάτων Λάκκα και Βορβάς,
• η κατασκευή έργων ορεινής υδρονομίας στις ανάντη λεκάνες,
• ο συστηματικός καθαρισμός και η συντήρηση της κοίτης του ποταμού Ευρώτα και των ρεμάτων,
• η δημιουργία σύγχρονου συστήματος παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης πλημμυρικών φαινομένων.
6. Ψηφιακή παρακολούθηση των υδατικών πόρων.
Προτείνεται η ανάπτυξη ολοκληρωμένου ψηφιακού συστήματος παρακολούθησης της λεκάνης απορροής του ποταμού Ευρώτα, με συνεχή καταγραφή:
• των παροχών του ποταμού,
• της στάθμης των υπόγειων υδροφορέων,
• της ποιότητας των υδάτων,
• των αρδευτικών καταναλώσεων,
• των υδρομετεωρολογικών δεδομένων.
Η αξιοποίηση των δεδομένων αυτών θα επιτρέψει την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων και την αποτελεσματικότερη διαχείριση του υδατικού δυναμικού.
7. Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Η Εθνική Στρατηγική θα πρέπει να προβλέπει ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία για περιοχές υψηλής τρωτότητας, όπως η λεκάνη του Ευρώτα, προκειμένου να υλοποιηθούν έργα αποθήκευσης νερού, εξοικονόμησης υδατικών πόρων, αντιπλημμυρικής προστασίας και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των αγροτικών περιοχών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Συμπέρασμα:
Ο Δήμος Ευρώτα θεωρεί ότι η προστασία και η ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων της λεκάνης του ποταμού Ευρώτα αποτελεί ζήτημα στρατηγικής σημασίας για τη Λακωνία και την εθνική αγροτική παραγωγή.
Η κατασκευή έργων αποθήκευσης επιφανειακών υδάτων, ο εκσυγχρονισμός των αρδευτικών δικτύων, η προστασία των υπόγειων υδροφορέων, η αντιμετώπιση της υφαλμύρωσης, η ενίσχυση των ΤΟΕΒ και η υλοποίηση ολοκληρωμένων αντιπλημμυρικών έργων στον κάτω ρου του Ευρώτα και στα ρέματα Λάκκα και Βόρβας αποτελούν παρεμβάσεις άμεσης προτεραιότητας.
Ο Δήμος Ευρώτα ζητά οι παραπάνω προτάσεις να ενσωματωθούν στον σχεδιασμό της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα και να αποτελέσουν αντικείμενο προτεραιοποίησης στα επόμενα χρηματοδοτικά προγράμματα, ώστε να διασφαλιστεί η υδατική ασφάλεια, η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και η βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής.

Εκτενές κείμενο σχολίων από το WWF Ελλάς είναι διαθέσιμο εδώ: https://wwfeu.awsassets.panda.org/downloads/sxolia_ethniki-stratigiki-ydata_2026.pdf

Ειδικότερα ζητάμε:
1. Νομοθετική καθιέρωση του δικαιώματος πρόσβασης σε νερό ανθρώπινης κατανάλωσης για όλους, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες ομάδες, σε αρμονία με το Σύνταγμα, τις διεθνείς συμβάσεις, τον ΧΘΔΕΕ, τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων και το άρθ. 16 παρ. 1 (α) της Οδηγίας 2020/2184.

2. Νομοθετική καθιέρωση της αρχής της προτεραιότητας στην αποδοτική χρήση των υδάτων [«η λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για τη μείωση της ζήτησης νερού κατά προτεραιότητα έναντι της εκμετάλλευσης πρόσθετων υδάτινων πόρων. Κατά φθίνουσα σειρά προτεραιότητας, θα πρέπει πρώτα να μειωθεί η κατανάλωση, ακολουθούμενη από μέτρα για την αύξηση της αποδοτικότητας, και ακολουθεί η επαναχρησιμοποίηση των λυμάτων και η επέκταση της παροχής νερού...», πρβλ. Σύσταση (ΕΕ) 2025/1179]. Στα πλαίσια αυτά, η πολιτεία πρέπει να θεσπίσει προοδευτικά τα ακόλουθα μέτρα: i. Εφόσον δεν προβλέπεται από άλλες διατάξεις, υποχρέωση όλων των φορέων δραστηριοτήτων κατηγορίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης Α που κατέχουν άδεια χρήσης νερού να αναρτούν στοιχεία άντλησης και απόρριψης σε δημόσια προσπελάσιμη ιστοσελίδα. ii. Υποχρέωση μείωσης των απωλειών αρδευτικού νερού στον μέγιστο βαθμό που επιτρέπουν οι βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, ως δεσμευτική προϋπόθεση αδειοδότησης οποιουδήποτε νέου αρδευτικού έργου που απαιτεί άντληση από επιφανειακά ή υπόγεια υδάτινα σώματα. iii. Υποχρεωτικός υπολογισμός του «υδατικού αποτυπώματος» κατά την αδειοδότηση οποιουδήποτε νέου έργου ή σχεδίου. iv. Θέσπιση της αρχής της «υδατικής ουδετερότητας» (water neutrality) για κάθε νέο έργο με σημαντικές επιπτώσεις στην κατάσταση των υδάτων και για κάθε νέο μέτρο πολεοδομικού ή χωροταξικού σχεδιασμού. v. Συμπλήρωση και ενίσχυση της προστασίας ορισμένων ιδιαίτερα ευάλωτων υδάτινων σωμάτων με υφιστάμενα νομικά μέσα, όπως ενδεικτικά με την εκπόνηση του καταλόγου υγρότοπων με επιφάνεια μεγαλύτερη των 80 στρεμμάτων [20 παρ. 6 δ) ν. 3937/2011]. vi. Άμεση θεσμοθέτηση της οικολογικής παροχής για όλα τα ποτάμια υδάτινα σώματα. vii. Ενσωμάτωση της διάστασης της κλιματικής αλλαγής σε όλα τα βασικά και συμπληρωματικά μέτρα της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ (ΣΔΛΑΠ, ΣΔΚΠ). viii. Με δεδομένη την ανάγκη προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, ενίσχυση της προστασίας των υδατορρεμάτων από γκρίζες υποδομές, ενδεικτικά με μέτρα όπως η αύξηση της απόστασης από την οριογραμμή εντός της οποίας δεν επιτρέπεται η δόμηση (πρβλ. άρθ. 9 ν. 4258/2014, 28 παρ. 1 ν. 4067/2012), η θέσπιση των «μπλέ» και «πράσινων» οικολογικών διαδρόμων, η πλήρης απαγόρευση (μετά από δεκαετίες καταχρήσεων) της διευθέτησης υδατορεμάτων μέσω της υποκατάστασής τους με κλειστά ή ανοιχτά τεχνικά έργα στην ίδια ή διαφορετική θέση [άρθ. 1 σημ. 13) και 5 παρ. 3 ν. 4258/2014], και ενεργοποίηση της ενιαίας βάσης δεδομένων του άρθ. 6 ν. 4258/2014. ix. Άμεση λήψη των μέτρων εφαρμογής του άρθρου 9 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, σχετικά με την αποκατάσταση της φυσικής συνδεσιμότητας των ποταμών και των φυσικών λειτουργιών των πλημμυρικών περιοχών. x. Επιτάχυνση της έκδοσης της νέας Εθνικής Στρατηγικής Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή (ΕΣΠΚΑ), προκειμένου να υπάρξει μία επικαιροποιημένη και επιστημονικά άρτια εκτίμηση της τρωτότητας της διαχείρισης των υδάτων στην κλιματική αλλαγή. Μέχρι τότε μπορεί να αξιοποιηθεί η διαδικασία του άρθ. 9 ν. 4936/2022. xi. Σε περιοχές με μέτρια υδατική καταπόνηση, μόνιμη και οριζόντια απαγόρευση αποκλειστικά ιδιωτικών υδροβόρων δραστηριοτήτων (π.χ., πλήρωσης πισινών) με γλυκό ή μη επαναχρησιμοποιημένο νερό. xii. Ενσωμάτωση των παραπάνω κριτηρίων στην επενδυτική νομοθεσία (στρατηγικές επενδύσεις, αναπτυξιακή νομοθεσία, κτλ.) με την μορφή δεσμευτικών κριτηρίων επιλεξιμότητας.

3. Κατά προτεραιότητα υλοποίηση λύσεων βασισμένων στη φύση (NBS) και οικοσυστημικής αποκατάστασης ως κύριας προσέγγισης i. στον αντιπλημμυρικό σχεδιασμό της χώρας, με δέσμια αρμοδιότητα του ΥΠΕΝ για έκδοση κεντρικών κατευθύνσεων και των αρχών ανάθεσης δημόσιων έργων, αναδόχων για εφαρμογή ii. στην αποκατάσταση υδροφορέων και τη διάθεση νερού για αρδευτική χρήση. Ένα προσωρινός ορισμός των έργων αυτών μπορεί να βρεθεί στο Παράρτημα Α (σημείο 3.1) του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2023/2486 “για τη συμπλήρωση του κανονισμού (ΕΕ) 2020/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου με τον καθορισμό τεχνικών κριτηρίων ελέγχου για τον προσδιορισμό των προϋποθέσεων υπό τις οποίες μια οικονομική δραστηριότητα θεωρείται ότι συμβάλλει σημαντικά στη βιώσιμη χρήση και προστασία των υδάτινων και των θαλάσσιων πόρων, στη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία, στην πρόληψη και στον έλεγχο της ρύπανσης ή στην προστασία και αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων….”. Για τις ανάγκες του σημείου αυτού, επιβάλλεται η τροποποίηση της νομοθεσίας, έτσι ώστε η εξέταση της δυνατότητας επιλογής των έργων αυτών να είναι υποχρεωτική κατά την στρατηγική (και μη) περιβαλλοντική αδειοδότηση όλων των συναφών δραστηριοτήτων, καθώς και στις προκηρύξεις συναφών δημόσιων συμβάσεων. Παράλληλα, τα έργα αυτά θα πρέπει να χαρακτηρίζονται «στρατηγικά» (βάσει του άρθ. 23 παρ. 4 ν. 5264/2025), και να εντάσσονται σε ειδικό τομεακό πρόγραμμα (άρθ. 15 παρ. 1 ν. 5264/2025).

4. Δέσμια αρμοδιότητα όλων των παρόχων υπηρεσιών ύδατος για επίτευξη μέγιστου ποσοστού ανακύκλωσης νερού από τα δίκτυα και επαναχρησιμοποίησης του νερού από τους βιολογικούς καθαρισμούς για άρδευση καλλιεργειών και δασική προστασία.

5. Σε αρμονία με το άρθρο 7 της Οδηγίας 2007/60, και με την προτεινόμενη Εθνική Στρατηγική (κεφ. 5.5), υποχρεωτική ένταξη των ΖΔΥΚΠ και των φυσικών πλημμυρικών πεδίων στον πολεοδομικό, χωροταξικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό, με αυστηρή ρύθμιση χρήσεων και δραστηριοτήτων εντός αυτών. Νομίμως υφιστάμενες χρήσεις εντός των ΖΔΥΚΠ θα πρέπει να θωρακιστούν με τα κατάλληλα αντιπλημμυρικά έργα και παρεμβάσεις. Θα πρέπει να απαγορευτεί η χωροθέτηση νέων κρίσιμων υποδομών, και νέων χρήσεων που συνεπάγονται παρουσία μεγάλου αριθμού ανθρώπων σε αυτές.

6. Σε αρμονία με το άρθ. 8 παρ. 2 α) και β) της Οδηγίας 2020/2184, και με την προτεινόμενη Εθνική Στρατηγική (κεφ. 5.5), υποχρεωτική ένταξη των ζωνών προστασίας πηγών υδροληψίας στον πολεοδομικό, χωροταξικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό, με αυστηρή ρύθμιση χρήσεων και δραστηριοτήτων εντός αυτών.

7. Δημιουργία βάσης δεδομένων όπου θα αναρτούνται όλα τα δεδομένα παρακολούθησης που αφορούν τα ύδατα, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους (Οδηγίες 2000/60, 2007/60, ΑΕΠΟ, παρακολούθηση της ποιότητας πόσιμου νερού και υδάτων κολύμβησης, θαλάσσια στρατηγική, διεθνείς συμβάσεις, υδατορέματα, κ.α.).

8. Στο στρατηγικό πλαίσιο του Άξονα 4 (σελ. 56) θα πρέπει να προστεθεί η δημιουργία ανοικτής και προσβάσιμης βάσης δεδομένων όπου θα συλλέγεται το σύνολο της σχετικής πληροφορίας (έργα, χρήσεις γης, προηγούμενες παρεμβάσεις, γεωλογία, κ.λπ.) για ζώνη 100 ή 200 μέτρων εκατέρωθεν των υδατορεμάτων, ώστε να αποτελέσει τη βάση πληροφορίας για ορθότερη διαχείριση των επιφανειακών υδάτων. Το ίδιο μπορεί να αναφερθεί και στην Πολιτική Ψηφιοποίησης και διαχείρισης δεδομένων (σ. 65), όπου γίνεται λόγος για τη δημιουργία ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας υδάτων.

9. Εφόσον δεν υπάρχουν ειδικές προβλέψεις,
i. καθιέρωση της δημόσιας συμμετοχής σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν τα ύδατα, συμπεριλαμβανόμενων των αποφάσεων που λαμβάνονται από τους παρόχους υπηρεσιών ύδατος
ii. καθιέρωση της πρόσβασης σε διοικητική διαδικασία ενώπιον αμερόληπτης αρχής για την επίλυση σχετικών διαφορών.

Σε κατάσταση διαρκώς επιδεινούμενης κλιματικής κρίσης, η εξοικονόμηση και επανάχρηση υδάτινων πόρων και η αποκατάσταση των υδάτινων οικοσυστημάτων δεν είναι απλά μια «πράσινη» επιλογή ανάμεσα σε πολλές «γκρίζες» - είναι κατεπείγουσα προτεραιότητα και μόνη επιλογή που πραγματικά υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.