ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Προς: Την Επιτροπή Διαβούλευσης
Από: Αγροτικός Τομέας – Κίνημα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» (Μαρία Καρυστιανού)
Θέμα: Θέσεις επί των προβλέψεων για τη συγκεντρωτική διαχείριση υδάτων και την αναδιάρθρωση των αρδευτικών υποδομών

Εμείς, ως Αγροτικός Τομέας του Κινήματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», καταθέτουμε την έντονη ανησυχία μας σχετικά με τις προβλέψεις του προτεινόμενου νομοσχεδίου για τη συγκεντρωτική διαχείριση των υδάτων και την υπαγωγή των αρδευτικών υποδομών σε φορείς με εταιρική δομή, όπως η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ.

Οι θέσεις μας εστιάζουν στα εξής κρίσιμα σημεία:

1. Απώλεια της άμεσης τεχνικής ανταπόκρισης:
Η άρδευση αποτελεί μια δυναμική και κρίσιμη διαδικασία που απαιτεί 24ωρη ετοιμότητα και άμεση επέμβαση στο πεδίο. Προβλήματα όπως βουλώματα καναλιών ή ξαφνικές βλάβες απαιτούν βαθιά γνώση της τοπικής γεωγραφίας και άμεση πρόσβαση. Η απομάκρυνση της διαχείρισης από τα τοπικά κλιμάκια και η μετάβαση σε μια κεντρική, γραφειοκρατική δομή, εκτιμούμε ότι θα δημιουργήσει αδράνεια. Μια καθυστέρηση λίγων ωρών μπορεί να αποβεί μοιραία για την παραγωγή, ειδικά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

2. Κίνδυνος «ιδιωτικοποίησης» και κερδοσκοπικής τιμολόγησης:
Η υπαγωγή της διαχείρισης του νερού σε εταιρείες εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών (ΕΥΔΑΠ/ΕΥΑΘ) προκαλεί εύλογους φόβους για την αντιμετώπιση του νερού ως «εμπορεύματος» και όχι ως δημόσιου αγαθού. Η εταιρική λογική της μεγιστοποίησης του κέρδους είναι απολύτως ασύμβατη με την ανάγκη για προσιτό κόστος παραγωγής στον πρωτογενή τομέα. Η πιθανότητα επιβάρυνσης των αγροτών με κόστη που αφορούν τη χρηματιστηριακή λειτουργία των παραπάνω εταιρειών θα καταστήσει πολλές καλλιέργειες μη βιώσιμες.

3. Ανάγκη για αποκεντρωμένη διαχείριση:
Οι ΤΟΕΒ, παρά τις υφιστάμενες δυσλειτουργίες τους, διατηρούν μια οργανική επαφή με το τοπικό πεδίο και τους παραγωγούς. Αντί για την πλήρη υποβάθμιση του ρόλου τους, προτείνουμε τη δημιουργία περιφερειακών δημόσιων φορέων (μη εισηγμένων στο ΧΑΑ), οι οποίοι θα διατηρούν αποκεντρωμένα τεχνικά κλιμάκια με μόνιμο προσωπικό στο πεδίο. Η διαχείριση πρέπει να παραμείνει κοντά στον χρήστη, με εγγυημένο χρόνο απόκρισης σε επείγοντα περιστατικά.

Κατόπιν των ανωτέρω, ζητούμε ρητές διασφαλίσεις ότι:

Δεν θα υπάρξει αλλαγή στο καθεστώς τιμολόγησης που θα πλήττει το εισόδημα του αγρότη.

Θα διατηρηθεί η τοπική τεχνική παρουσία και η δυνατότητα άμεσης επέμβασης 24/7 στο δίκτυο.

Θα αποκλειστεί ο έλεγχος των αρδευτικών υποδομών από εισηγμένες ανώνυμες εταιρείες που λειτουργούν με κριτήρια χρηματιστηριακής απόδοσης.

Το νερό είναι βασικό εργαλείο επιβίωσης για την ελληνική αγροτική οικονομία. Η διαχείρισή του οφείλει να διέπεται από αρχές κοινωνικής ωφέλειας, διαφάνειας και επιχειρησιακής αμεσότητας, και όχι από λογικές αγοράς που θέτουν σε κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια της χώρας.

Με εκτίμηση,

Αγροτικός Τομέας
Κίνημα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» (Μαρία Καρυστιανού)

ΕΘΝΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Προτάσεις για την ενίσχυση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα

Υποβάλλεται στο πλαίσιο της Δημόσιας Διαβούλευσης του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας
Νίκος Καραπάνος
Σύμβουλος Στρατηγικής Δημοσίων Υποδομών
Ιούλιος 2026

ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ
Η εκπόνηση της πρώτης Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θεσμικές πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής και της βιώσιμης ανάπτυξης. Για πρώτη φορά επιχειρείται η διαμόρφωση ενός ενιαίου στρατηγικού πλαισίου που αντιμετωπίζει το νερό όχι ως αποσπασματικό αντικείμενο διαχείρισης, αλλά ως κρίσιμο παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής ευημερίας, περιβαλλοντικής προστασίας και εθνικής ανθεκτικότητας.
Η Στρατηγική αναγνωρίζει εύστοχα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τη διαρκώς αυξανόμενη πίεση στους υδατικούς πόρους, την ανάγκη περιορισμού των απωλειών στα δίκτυα, τη σημασία της επαναχρησιμοποίησης του νερού, την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και την ανάγκη καλύτερου συντονισμού των εμπλεκόμενων φορέων.
Η συνολική της κατεύθυνση είναι ορθή και απολύτως συμβατή με τις ευρωπαϊκές πολιτικές για τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων.
Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι οι εθνικές στρατηγικές δεν αξιολογούνται από την ποιότητα των διακηρύξεών τους αλλά από την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής τους. Πολιτικές με άρτιο σχεδιασμό συχνά αποτυγχάνουν όταν δεν συνοδεύονται από σαφείς μηχανισμούς παρακολούθησης, αντικειμενική αξιολόγηση, διαφάνεια, λογοδοσία και συνεχή προσαρμογή στις νέες συνθήκες.
Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα μια μοναδική ευκαιρία. Τα σημαντικά χρηματοδοτικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ωρίμανση των ψηφιακών τεχνολογιών, η εμπειρία των φορέων διαχείρισης και η αυξημένη περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση της κοινωνίας δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια ουσιαστική μεταρρύθμιση στη διακυβέρνηση των υδάτων.
Το παρόν Υπόμνημα δεν προτείνει αλλαγή της φιλοσοφίας της Εθνικής Στρατηγικής. Αντιθέτως, επιδιώκει να ενισχύσει την εφαρμογή της μέσω ενός συνεκτικού πλαισίου διακυβέρνησης που βασίζεται σε διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές καλής διοίκησης, διαφάνειας, συνεργασίας, αξιολόγησης και λήψης αποφάσεων με βάση αξιόπιστα δεδομένα.
Κεντρική θέση του Υπομνήματος αποτελεί η παραδοχή ότι το νερό δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος ούτε μόνο ένα περιβαλλοντικό αγαθό.
Αποτελεί Εθνικό Στρατηγικό Κεφάλαιο.
Η προστασία, η διατήρηση και η ορθολογική αξιοποίησή του επηρεάζουν άμεσα την επισιτιστική ασφάλεια της χώρας, την ενεργειακή επάρκεια, την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, τον τουρισμό, τη δημόσια υγεία, την πολιτική προστασία, την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών και τη συνολική αναπτυξιακή προοπτική της Ελλάδας.
Με βάση αυτή τη θεώρηση προτείνονται δέκα συγκεκριμένες παρεμβάσεις που μπορούν να ενσωματωθούν στην εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής χωρίς δημιουργία νέων διοικητικών δομών, χωρίς πρόσθετη γραφειοκρατία και χωρίς ανατροπή του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου.
Οι προτάσεις αυτές εστιάζουν στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, στην αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων, στη μέτρηση της απόδοσης των πολιτικών, στη διαφάνεια, στη συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων και στη δημιουργία ενός σταθερού συστήματος συνεχούς αξιολόγησης της προόδου.
Η επιτυχία της Εθνικής Στρατηγικής δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από το ύψος των επενδύσεων ούτε από τον αριθμό των έργων που θα υλοποιηθούν. Θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της χώρας να μετατρέψει τον στρατηγικό σχεδιασμό σε μετρήσιμα αποτελέσματα προς όφελος του πολίτη, της οικονομίας και του περιβάλλοντος.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το νερό αποτελεί τον θεμελιώδη φυσικό πόρο πάνω στον οποίο στηρίζεται η ανθρώπινη ζωή, η δημόσια υγεία, η αγροτική παραγωγή, η βιομηχανική δραστηριότητα, η ενεργειακή ασφάλεια, ο τουρισμός και η διατήρηση των φυσικών οικοσυστημάτων.
Η διαχείρισή του δεν συνιστά αποκλειστικά περιβαλλοντική πολιτική. Αποτελεί ζήτημα εθνικής σημασίας, καθώς επηρεάζει άμεσα την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Τα τελευταία χρόνια η Μεσόγειος αναγνωρίζεται διεθνώς ως μία από τις πλέον ευάλωτες περιοχές στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Η μείωση των διαθέσιμων υδατικών αποθεμάτων, η αύξηση της συχνότητας και της διάρκειας των περιόδων ξηρασίας, η εντονότερη εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων και οι αυξανόμενες απαιτήσεις σε νερό για ύδρευση, άρδευση και τουρισμό δημιουργούν νέες προκλήσεις για όλες τις χώρες της περιοχής και ιδιαίτερα για την Ελλάδα.
Η υιοθέτηση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα αποτελεί επομένως ένα ουσιαστικό και αναγκαίο βήμα προς τη διαμόρφωση μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής, η οποία υπερβαίνει τον ορίζοντα μιας κυβερνητικής θητείας και θέτει τις βάσεις για μια συνεκτική εθνική προσέγγιση.
Ωστόσο, η εμπειρία τόσο της Ελλάδας όσο και άλλων ευρωπαϊκών χωρών δείχνει ότι η ύπαρξη στρατηγικού σχεδίου δεν αρκεί από μόνη της. Η πραγματική επιτυχία εξαρτάται από την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής, την ποιότητα του συντονισμού, τη συστηματική παρακολούθηση της προόδου και τη δυνατότητα έγκαιρης προσαρμογής των πολιτικών όταν οι συνθήκες μεταβάλλονται.
Για τον λόγο αυτό, το παρόν Υπόμνημα επικεντρώνεται κυρίως στην ενίσχυση των μηχανισμών εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής, προτείνοντας ένα πλαίσιο σύγχρονης διακυβέρνησης που μπορεί να υποστηρίξει τους ήδη διατυπωμένους στρατηγικούς στόχους και να μεγιστοποιήσει τα αναμενόμενα οφέλη για τη χώρα.

2. ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ
Η διαμόρφωση μιας Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα αποτελεί ουσιαστική θεσμική εξέλιξη για τη χώρα. Σε αντίθεση με αποσπασματικές πολιτικές του παρελθόντος, επιχειρεί να συγκροτήσει ένα συνεκτικό πλαίσιο αρχών, στόχων και προτεραιοτήτων, το οποίο συνδέει τη διαχείριση των υδάτων με τη βιώσιμη ανάπτυξη, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, την ενεργειακή μετάβαση, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την κοινωνική συνοχή.
Η στρατηγική προσέγγιση που υιοθετείται είναι συμβατή με τις βασικές κατευθύνσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής για τα ύδατα και αναγνωρίζει ότι η επόμενη δεκαετία θα χαρακτηρίζεται από αυξημένες πιέσεις στους διαθέσιμους υδατικούς πόρους. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών, η μείωση των απωλειών στα δίκτυα, η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων, η εξοικονόμηση πόρων και η προστασία των οικοσυστημάτων αποτελούν ορθές στρατηγικές επιλογές και διαμορφώνουν μια ισχυρή βάση για την εθνική πολιτική.
Ιδιαίτερα θετική είναι η αναγνώριση της ανάγκης για καλύτερο συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων, καθώς και η πρόθεση αξιοποίησης ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση των υδατικών πόρων και των σχετικών υποδομών. Η κατεύθυνση αυτή ανταποκρίνεται στις διεθνείς εξελίξεις και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για περισσότερο τεκμηριωμένες και αποτελεσματικές δημόσιες πολιτικές.
Παράλληλα, η σύνδεση της Στρατηγικής με τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα. Η δυνατότητα χρηματοδότησης έργων ύδρευσης, άρδευσης, αφαλάτωσης, επαναχρησιμοποίησης νερού, έξυπνων δικτύων και ψηφιακών εφαρμογών μπορεί να επιταχύνει τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στις νέες προκλήσεις.
Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι εθνικές στρατηγικές σπάνια αποτυγχάνουν λόγω εσφαλμένων στόχων. Πολύ συχνότερα αποτυγχάνουν επειδή δεν συνοδεύονται από αποτελεσματικούς μηχανισμούς εφαρμογής, παρακολούθησης και αξιολόγησης.
Η διαπίστωση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ελληνική πραγματικότητα. Η χώρα διαθέτει αξιόλογο επιστημονικό δυναμικό, ικανές δημόσιες υπηρεσίες και σημαντική εμπειρία στην υλοποίηση τεχνικών έργων. Εκεί όπου παρατηρούνται διαχρονικά δυσκολίες είναι η διαλειτουργικότητα των συστημάτων, η ανταλλαγή δεδομένων, η σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων, η διαρκής αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και η αξιοποίηση της εμπειρίας που αποκτάται κατά την εφαρμογή των πολιτικών.
Για τον λόγο αυτό, η επόμενη φάση της Εθνικής Στρατηγικής δεν πρέπει να επικεντρωθεί αποκλειστικά στην παραγωγή νέων σχεδίων ή στην αύξηση των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων. Η πραγματική πρόκληση είναι η δημιουργία ενός σταθερού πλαισίου εφαρμογής, μέσα στο οποίο κάθε δημόσια επένδυση, κάθε διοικητική παρέμβαση και κάθε θεσμική πρωτοβουλία θα συνδέεται με συγκεκριμένους στόχους, μετρήσιμα αποτελέσματα και διαφανείς διαδικασίες αξιολόγησης.
Με άλλα λόγια, η χώρα καλείται να μεταβεί από τη λογική της διαχείρισης έργων στη λογική της διακυβέρνησης αποτελεσμάτων. Η μετάβαση αυτή δεν απαιτεί απαραίτητα νέους νόμους ή νέους φορείς. Απαιτεί κυρίως κοινές διαδικασίες, αξιόπιστα δεδομένα, διαφάνεια, συνεργασία και συστηματική αξιολόγηση.
Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα έχει όλες τις προϋποθέσεις να αποτελέσει το θεμέλιο αυτής της μετάβασης. Για να επιτευχθεί όμως ο στόχος αυτός, είναι αναγκαίο να ενισχυθεί με ένα λειτουργικό πλαίσιο διακυβέρνησης, το οποίο θα διασφαλίζει τη συνέχεια της εφαρμογής της ανεξάρτητα από διοικητικές ή πολιτικές μεταβολές και θα επιτρέπει στη δημόσια διοίκηση να προσαρμόζει έγκαιρα τις πολιτικές της στις νέες ανάγκες και στα νέα δεδομένα.

3. ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΤΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
Η έννοια της διακυβέρνησης δεν ταυτίζεται με τη διοίκηση ούτε με την απλή άσκηση αρμοδιοτήτων. Στη σύγχρονη ευρωπαϊκή πρακτική, διακυβέρνηση σημαίνει η ικανότητα ενός κράτους να σχεδιάζει, να συντονίζει, να εφαρμόζει, να παρακολουθεί και να αξιολογεί δημόσιες πολιτικές με τρόπο συνεκτικό, διαφανή και αποτελεσματικό.
Στον τομέα των υδάτων, η ανάγκη αυτή είναι ακόμη πιο έντονη. Η διαχείριση του νερού αφορά πλήθος φορέων της κεντρικής διοίκησης, της αυτοδιοίκησης, των οργανισμών κοινής ωφέλειας, των επιχειρήσεων, της επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών. Η πολυπλοκότητα αυτή καθιστά αναγκαία την ύπαρξη ενός κοινού πλαισίου λειτουργίας που θα επιτρέπει τη συνεργασία, τη διαφάνεια και τη λήψη αποφάσεων στη βάση κοινών δεδομένων και κοινών στόχων.
Η Ελλάδα δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Διαθέτει θεσμούς, επιστημονική γνώση, ανθρώπινο δυναμικό και σημαντικές υποδομές. Το ζητούμενο δεν είναι η δημιουργία νέων οργανισμών, αλλά η καλύτερη αξιοποίηση όσων ήδη υπάρχουν. Η ενίσχυση της συνεργασίας, η διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων, η καθιέρωση κοινών δεικτών απόδοσης και η δημόσια λογοδοσία μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την αποτελεσματικότητα του υφιστάμενου συστήματος χωρίς πρόσθετη γραφειοκρατία.
Στο πλαίσιο αυτό, η διακυβέρνηση των υδάτων πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια διαρκής διαδικασία βελτίωσης. Κάθε έργο, κάθε πρόγραμμα και κάθε διοικητική παρέμβαση πρέπει να παράγει γνώση, ώστε η εμπειρία να αξιοποιείται για τον σχεδιασμό των επόμενων πολιτικών. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος συνεχούς μάθησης, που ενισχύει την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης και αυξάνει την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Η επιτυχία της Εθνικής Στρατηγικής θα εξαρτηθεί τελικά από την ικανότητα της χώρας να μετατρέψει τον στρατηγικό σχεδιασμό σε καθημερινή διοικητική πρακτική. Αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της σύγχρονης διακυβέρνησης των υδάτων και η βασική προϋπόθεση για τη βιώσιμη διαχείριση ενός πόρου που αποτελεί θεμέλιο της οικονομικής ανάπτυξης, της κοινωνικής ευημερίας και της περιβαλλοντικής ισορροπίας.

4. ΔΕΚΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

Πρόταση 1: Θεσμοθέτηση Ετήσιας Εθνικής Έκθεσης Υδάτων
Η εφαρμογή μιας εθνικής στρατηγικής προϋποθέτει συστηματική αποτύπωση της προόδου της. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η θεσμοθέτηση μιας Ετήσιας Εθνικής Έκθεσης Υδάτων, η οποία θα παρουσιάζει την κατάσταση των υδατικών πόρων, την πρόοδο των έργων, την εξέλιξη των βασικών δεικτών και την επίτευξη των στρατηγικών στόχων.
Η έκθεση θα πρέπει να δημοσιοποιείται κάθε χρόνο και να αποτελεί εργαλείο λογοδοσίας προς τους πολίτες, αλλά και εργαλείο διοίκησης για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Παράλληλα, θα λειτουργεί ως μηχανισμός έγκαιρης αναγνώρισης προβλημάτων και προσαρμογής των πολιτικών όπου απαιτείται.
Η καθιέρωση μιας τέτοιας διαδικασίας θα ενισχύσει τη διαφάνεια, θα διευκολύνει τον κοινοβουλευτικό και κοινωνικό έλεγχο και θα δημιουργήσει μια σταθερή βάση αξιολόγησης της εθνικής πολιτικής για τα ύδατα.
Πρόταση 2: Δημιουργία Ενιαίου Συστήματος Δεικτών Απόδοσης (National Water KPIs)
Η επιτυχία μιας δημόσιας πολιτικής δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά από τον αριθμό των έργων που υλοποιούνται ή από το ύψος των χρηματοδοτήσεων που απορροφώνται.
Απαιτείται η ανάπτυξη ενός ενιαίου συστήματος βασικών δεικτών απόδοσης (KPIs), οι οποίοι θα επιτρέπουν την αντικειμενική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των πολιτικών σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.
Οι δείκτες αυτοί θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν, ενδεικτικά, τη μείωση των απωλειών στα δίκτυα ύδρευσης, την αύξηση της επαναχρησιμοποίησης νερού, τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας των εγκαταστάσεων, την ποιότητα του πόσιμου νερού, τον χρόνο αποκατάστασης βλαβών και την πρόοδο των επενδυτικών προγραμμάτων.
Η ύπαρξη κοινών δεικτών θα επιτρέψει τη συγκρισιμότητα μεταξύ περιοχών, τη βελτίωση της διοικητικής αποτελεσματικότητας και την καλύτερη αξιοποίηση των δημόσιων πόρων.
Πρόταση 3: Εθνική Ψηφιακή Πλατφόρμα Δεδομένων Υδάτων
Η λήψη ορθών αποφάσεων προϋποθέτει την ύπαρξη αξιόπιστων και επικαιροποιημένων δεδομένων.
Προτείνεται η ανάπτυξη μιας ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας που θα συγκεντρώνει πληροφορίες από τα υδρολογικά δίκτυα, τα συστήματα τηλεμετρίας, τους έξυπνους μετρητές, τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας νερού και λυμάτων, καθώς και από τις αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες.
Η διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων θα περιορίσει την πολυδιάσπαση της πληροφορίας, θα διευκολύνει τον συντονισμό των φορέων και θα ενισχύσει την ικανότητα της διοίκησης να λαμβάνει τεκμηριωμένες αποφάσεις σε πραγματικό χρόνο.
Πρόταση 4: Τακτική Αξιολόγηση της Εφαρμογής της Στρατηγικής
Καμία στρατηγική δεν μπορεί να παραμένει αμετάβλητη σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.
Προτείνεται η καθιέρωση μηχανισμού περιοδικής αξιολόγησης της εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής, ανά τριετία, με στόχο την αποτίμηση της προόδου, την καταγραφή των δυσκολιών εφαρμογής και την αναθεώρηση επιμέρους δράσεων όταν αυτό απαιτείται.
Η διαδικασία αυτή θα διασφαλίσει ότι η Στρατηγική παραμένει επίκαιρη, ευέλικτη και προσαρμοσμένη στις νέες επιστημονικές, τεχνολογικές και περιβαλλοντικές εξελίξεις.
Πρόταση 5: Σύνδεση των Δημόσιων Επενδύσεων με Μετρήσιμα Αποτελέσματα
Η αξιολόγηση των δημόσιων επενδύσεων πρέπει να βασίζεται στην πραγματική προστιθέμενη αξία που δημιουργούν για την κοινωνία και όχι μόνο στην απορρόφηση χρηματοδοτήσεων.
Προτείνεται κάθε σημαντικό έργο ύδρευσης, άρδευσης, αφαλάτωσης ή επαναχρησιμοποίησης να συνοδεύεται από προκαθορισμένους δείκτες αποτελεσματικότητας, όπως η εξοικονόμηση νερού, η μείωση των λειτουργικών δαπανών, η ενεργειακή απόδοση, η βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών.
Με τον τρόπο αυτό θα είναι δυνατή η αντικειμενική αξιολόγηση του πραγματικού οφέλους κάθε δημόσιας επένδυσης και η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
Πρόταση 6: Ειδικά Σχέδια Υδατικής Ανθεκτικότητας για Περιοχές Αυξημένης Ευπάθειας
Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από έντονες γεωγραφικές και κλιματικές διαφοροποιήσεις, οι οποίες δεν επιτρέπουν την εφαρμογή ενιαίων λύσεων σε όλες τις περιοχές της χώρας. Οι ανάγκες ενός μεγάλου αστικού κέντρου διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνες ενός μικρού νησιού, μιας ορεινής περιοχής ή μιας κατεξοχήν αγροτικής περιφέρειας.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η εκπόνηση Ειδικών Σχεδίων Υδατικής Ανθεκτικότητας για περιοχές που εμφανίζουν αυξημένη ευπάθεια ως προς την επάρκεια ή την ποιότητα των υδάτων. Τα σχέδια αυτά θα πρέπει να στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, όπως η εποχική αύξηση του πληθυσμού, η εξάρτηση από υπόγειους υδροφορείς, η τουριστική δραστηριότητα ή οι ανάγκες του πρωτογενούς τομέα.
Η προσέγγιση αυτή θα επιτρέψει την καλύτερη ιεράρχηση των έργων, την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Πρόταση 7: Επένδυση στο Ανθρώπινο Δυναμικό και στη Διοικητική Ικανότητα
Καμία στρατηγική δεν μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά χωρίς επαρκές και κατάλληλα εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Η συνεχής εξέλιξη των τεχνολογιών, η εισαγωγή νέων ψηφιακών εργαλείων και η αυξανόμενη πολυπλοκότητα της διαχείρισης των υδάτων καθιστούν αναγκαία την ενίσχυση των δεξιοτήτων των στελεχών της δημόσιας διοίκησης και των φορέων διαχείρισης.
Προτείνεται η θεσμοθέτηση ενός διαρκούς προγράμματος επιμόρφωσης, το οποίο θα καλύπτει θέματα ολοκληρωμένης διαχείρισης υδάτων, ανάλυσης δεδομένων, ψηφιακών εφαρμογών, ενεργειακής αποδοτικότητας, διαχείρισης κινδύνων και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να ενισχυθεί η ανταλλαγή τεχνογνωσίας μεταξύ των φορέων της χώρας, καθώς και η συνεργασία με πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και διεθνείς οργανισμούς. Η επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί επένδυση στη διαχρονική αποτελεσματικότητα της δημόσιας πολιτικής.
Πρόταση 8: Προώθηση της Κυκλικής Διαχείρισης και της Επαναχρησιμοποίησης Υδάτων
Η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως λύση έκτακτης ανάγκης αλλά ως σταθερό στοιχείο της εθνικής πολιτικής για τους υδατικούς πόρους.
Προτείνεται η συστηματική ενσωμάτωση της κυκλικής διαχείρισης του νερού στον σχεδιασμό των νέων έργων και η σταδιακή αύξηση της αξιοποίησης ανακτημένου νερού, ιδίως για αρδευτικές, βιομηχανικές και αστικές χρήσεις όπου αυτό είναι τεχνικά και περιβαλλοντικά εφικτό.
Η εφαρμογή της προσέγγισης αυτής θα μειώσει την πίεση στους φυσικούς υδατικούς πόρους, θα περιορίσει τις ανάγκες άντλησης υπόγειων υδάτων και θα ενισχύσει την προσαρμογή της χώρας στις συνθήκες λειψυδρίας.
Παράλληλα, θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της κυκλικής οικονομίας και στη βελτίωση της αποδοτικότητας των δημόσιων επενδύσεων στον τομέα του νερού.
Πρόταση 9: Διαφάνεια, Συμμετοχή και Ενημέρωση των Πολιτών
Η βιώσιμη διαχείριση των υδάτων δεν αποτελεί αποκλειστική ευθύνη της διοίκησης. Προϋποθέτει τη συμμετοχή των πολιτών, των επιχειρήσεων, των παραγωγικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών.
Προτείνεται η ενίσχυση της δημόσιας πρόσβασης στα βασικά στοιχεία που αφορούν την εφαρμογή της Στρατηγικής, καθώς και η ανάπτυξη εργαλείων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την αξία του νερού και την ανάγκη ορθολογικής χρήσης του.
Η δημοσιοποίηση των βασικών δεικτών εφαρμογής, η αξιοποίηση ανοικτών δεδομένων και η τακτική επικοινωνία των αποτελεσμάτων θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη δημόσια διοίκηση και θα δημιουργήσουν ισχυρότερη κοινωνική συναίνεση γύρω από τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις.
Πρόταση 10: Εθνικός Οδικός Χάρτης Υδάτων 2035
Η Εθνική Στρατηγική αποκτά πραγματική αξία όταν συνοδεύεται από σαφές σχέδιο υλοποίησης. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η κατάρτιση ενός Εθνικού Οδικού Χάρτη Υδάτων με ορίζοντα το 2035, ο οποίος θα εξειδικεύει τις βασικές δράσεις της Στρατηγικής, θα καθορίζει ενδιάμεσα ορόσημα, υπεύθυνους φορείς, χρονοδιαγράμματα και βασικούς δείκτες παρακολούθησης.
Ο Οδικός Χάρτης δεν θα πρέπει να αποτελεί ένα στατικό διοικητικό κείμενο αλλά ένα δυναμικό εργαλείο προγραμματισμού, το οποίο θα επικαιροποιείται περιοδικά με βάση την πρόοδο εφαρμογής, τις νέες τεχνολογικές δυνατότητες και τις εξελίξεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή.
Με τον τρόπο αυτό η χώρα θα αποκτήσει ένα συνεκτικό πλαίσιο εφαρμογής της πολιτικής για τα ύδατα, με διαχρονική συνέχεια, ανεξάρτητα από διοικητικές ή πολιτικές μεταβολές.

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Οι δέκα προτάσεις που παρουσιάζονται στο παρόν Υπόμνημα δεν επιδιώκουν να αναμορφώσουν το περιεχόμενο της Εθνικής Στρατηγικής ούτε να δημιουργήσουν νέα επίπεδα διοίκησης ή πρόσθετες γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Αντιθέτως, βασίζονται στην αρχή ότι η χώρα διαθέτει ήδη σημαντικό θεσμικό και επιστημονικό υπόβαθρο. Εκείνο που απαιτείται είναι η ενίσχυση της συνεργασίας, η συστηματική αξιολόγηση των πολιτικών, η αξιοποίηση της τεχνολογίας και η καθιέρωση κοινών κανόνων παρακολούθησης της προόδου.
Η επιτυχία της Εθνικής Στρατηγικής δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την έκταση των χρηματοδοτήσεων ή τον αριθμό των έργων που θα υλοποιηθούν. Θα εξαρτηθεί κυρίως από την ικανότητα του διοικητικού συστήματος να λειτουργεί με συνέχεια, συντονισμό, λογοδοσία και διαρκή βελτίωση.

5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η διαμόρφωση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό βήμα για τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας πολιτικής στον τομέα της διαχείρισης των υδατικών πόρων. Η στρατηγική αυτή δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση των σημερινών προκλήσεων, αλλά θέτει τις βάσεις για μια νέα αντίληψη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η χώρα θα προστατεύσει, θα αξιοποιήσει και θα διαχειριστεί έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς της πόρους κατά τις επόμενες δεκαετίες.
Η επιτυχία της, ωστόσο, δεν θα εξαρτηθεί μόνο από την ποιότητα του σχεδιασμού ούτε από το ύψος των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων. Θα εξαρτηθεί πρωτίστως από την ικανότητα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης να εφαρμόσει με συνέπεια, συνέχεια και αποτελεσματικότητα τις προβλεπόμενες πολιτικές.
Η εμπειρία από την εφαρμογή δημόσιων πολιτικών στην Ελλάδα και διεθνώς δείχνει ότι οι μεταρρυθμίσεις αποκτούν πραγματική αξία όταν συνοδεύονται από μηχανισμούς παρακολούθησης, αντικειμενικής αξιολόγησης, θεσμικής συνεργασίας και συνεχούς βελτίωσης. Η ύπαρξη στρατηγικού σχεδιασμού αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση· δεν αποτελεί όμως από μόνη της επαρκή συνθήκη επιτυχίας.
Οι προτάσεις που παρουσιάζονται στο παρόν Υπόμνημα έχουν ως στόχο να ενισχύσουν ακριβώς αυτή τη διάσταση της εφαρμογής. Δεν εισάγουν ένα νέο μοντέλο διοίκησης ούτε προτείνουν την ίδρυση πρόσθετων φορέων. Αντίθετα, αξιοποιούν το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο και προτείνουν τη βελτίωση του τρόπου με τον οποίο αυτό λειτουργεί, μέσα από καλύτερο συντονισμό, διαφάνεια, αξιολόγηση και αξιοποίηση της τεχνολογίας.
Η χώρα διαθέτει σήμερα μια μοναδική ευκαιρία. Η επιστημονική γνώση, οι σύγχρονες ψηφιακές δυνατότητες, οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι και η αυξημένη κοινωνική ευαισθητοποίηση για τα ζητήματα του νερού δημιουργούν ένα περιβάλλον που ευνοεί την επιτυχή υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής.
Η αξιοποίηση αυτής της ευκαιρίας απαιτεί μακροπρόθεσμη προσέγγιση, θεσμική συνέχεια και ευρεία συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Η πολιτική για τα ύδατα δεν μπορεί να περιορίζεται σε έναν διοικητικό κύκλο ή σε μια κυβερνητική περίοδο. Αποτελεί διαρκή εθνική προτεραιότητα και οφείλει να αντιμετωπίζεται με συνέπεια, τεκμηρίωση και συνέχεια.

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΑΡΧΩΝ
Η αποτελεσματική διαχείριση των υδάτων δεν αποτελεί αποκλειστικά τεχνική ή περιβαλλοντική πρόκληση. Αποτελεί ζήτημα στρατηγικής σημασίας για το μέλλον της χώρας.
Το νερό συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής των πολιτών, τη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή, την ενεργειακή ασφάλεια, τον τουρισμό, την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, την προστασία της βιοποικιλότητας και την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Η διαχείρισή του οφείλει να βασίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις αρχές:
• Βιωσιμότητα, ώστε οι σημερινές ανάγκες να καλύπτονται χωρίς να υπονομεύεται η δυνατότητα των επόμενων γενεών να αξιοποιήσουν τους ίδιους πόρους.
• Αποτελεσματικότητα, ώστε κάθε δημόσια παρέμβαση να παράγει μετρήσιμο όφελος για την κοινωνία και το περιβάλλον.
• Διαφάνεια και λογοδοσία, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν την πρόοδο της εφαρμογής των πολιτικών και την αξιοποίηση των δημόσιων πόρων.
• Συνεργασία, ώστε η επιτυχία της εθνικής πολιτικής να αποτελεί αποτέλεσμα συντονισμένης δράσης της Πολιτείας, της Αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας, των επιχειρήσεων και της κοινωνίας των πολιτών.
Η μετάβαση σε ένα σύγχρονο μοντέλο διακυβέρνησης των υδάτων δεν είναι μόνο διοικητική μεταρρύθμιση. Είναι επένδυση στη μακροχρόνια ανθεκτικότητα της χώρας.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Το παρόν Υπόμνημα υποβάλλεται με πνεύμα συνεργασίας και δημιουργικής συμβολής στη δημόσια διαβούλευση για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα.
Βασική του επιδίωξη είναι να ενισχύσει μια ήδη σημαντική εθνική πρωτοβουλία, προτείνοντας συγκεκριμένες βελτιώσεις που μπορούν να διευκολύνουν την εφαρμογή της και να αυξήσουν την αποτελεσματικότητά της.
Η Ελλάδα διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να αποτελέσει παράδειγμα σύγχρονης, ολοκληρωμένης και βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.
Η επίτευξη του στόχου αυτού προϋποθέτει ότι η στρατηγική θα συνοδεύεται από συνεχή αξιολόγηση, αξιόπιστα δεδομένα, θεσμική συνεργασία και σταθερή πολιτική βούληση.
Γιατί, τελικά, η πραγματική επιτυχία δεν θα κριθεί από τον αριθμό των σχεδίων που θα εκπονηθούν ούτε από τον αριθμό των έργων που θα ολοκληρωθούν.
Θα κριθεί από το κατά πόσο η Ελλάδα θα καταφέρει να μετατρέψει τη γνώση σε πολιτική, την πολιτική σε εφαρμογή και την εφαρμογή σε μετρήσιμο αποτέλεσμα για τον πολίτη και το περιβάλλον.
Και πάνω απ' όλα, από την αναγνώριση μιας θεμελιώδους αρχής:
Το νερό δεν αποτελεί απλώς φυσικό πόρο. Αποτελεί εθνικό στρατηγικό κεφάλαιο. Η προστασία και η ορθολογική διαχείρισή του αποτελούν ευθύνη της σημερινής γενιάς και παρακαταθήκη για τις επόμενες.

Νικόλαος Γ. Καραπάνος
Σύμβουλος Στρατηγικής Δημοσίων Υποδομών
π. Δήμαρχος Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου
BA in Business Administration
MA in Sales and Marketing

VPUMPS – KYVOS Desalination Units

Bλάχος Τεχνική ΙΚΕ | Κορωπί Αττικής

Αντώνης Βλάχος, Ιδρυτής & Διευθύνων Σύμβουλος

Παρέμβαση στη Δημόσια Διαβούλευση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα

Θέμα: Η ευέλικτη αφαλάτωση ως εργαλείο ταυτόχρονης αντιμετώπισης της λειψυδρίας και του κορεσμού των ηλεκτρικών δικτύων

=== 1. Σύνοψη ===

Η χώρα αντιμετωπίζει παράλληλα δύο διαρθρωτικά προβλήματα: (α) επιδεινούμενη λειψυδρία, ιδίως στα νησιά και τις παράκτιες περιοχές, και (β) κορεσμό των ηλεκτρικών δικτύων από τη ραγδαία διείσδυση των ΑΠΕ, με αποτέλεσμα εκτεταμένες περικοπές παραγωγής (curtailment) και εξαγωγή ενέργειας σε μηδενικές ή αρνητικές τιμές τις μεσημβρινές ώρες, την οποία η χώρα επανεισάγει ακριβότερα τις ώρες αιχμής. Το μέγεθος του προβλήματος δεν είναι θεωρητικό: το 2025 οι περικοπές ΑΠΕ έφθασαν τις 1.867 GWh — το 6,6% της συνολικής παραγωγής ΑΠΕ, υπερδιπλάσιες του 2024 — ενώ καταγράφηκαν περισσότερες από 475 ώρες με μηδενικές ή αρνητικές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά (στοιχεία ΑΔΜΗΕ).

Προτείνουμε η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα να αναγνωρίσει ρητά την αφαλάτωση με ευέλικτη λειτουργία (flexible desalination) ως μέτρο διπλής ωφέλειας: μετατρέπει την περικοπτόμενη ενέργεια ΑΠΕ σε πόσιμο νερό, λειτουργώντας ως ισοδύναμο αποθήκευσης για το δίκτυο — με τη δεξαμενή νερού στη θέση της μπαταρίας — και ταυτόχρονα ενισχύει την υδατική επάρκεια περιοχών με ελλιπή υδροδότηση. Ως βασικό μοντέλο υλοποίησης προκρίνεται η Σύμπραξη Δημόσιου–Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) με 25ετή σύμβαση: ο φορέας ύδρευσης δεν καταβάλλει κανένα αρχικό κεφάλαιο και πληρώνει μόνο ανά κυβικό μέτρο παραδιδόμενου νερού, ενώ η κυριότητα, η λειτουργία και η συντήρηση του εξοπλισμού παραμένουν στον κατασκευαστή.

=== 2. Το προτεινόμενο μοντέλο λειτουργίας ===

Μονάδες αφαλάτωσης (SWRO/BWRO) εγκαθίστανται σε παράκτιες περιοχές με έλλειμμα νερού, σε σύζευξη με σταθμούς ΑΠΕ που υφίστανται περικοπές, και λειτουργούν ως εξής:

- Συνεχής λειτουργία 24/7 σε βασικό φορτίο, ώστε να διασφαλίζεται η υγιής λειτουργία των μεμβρανών και η αξιοποίηση του κεφαλαίου, με κλιμάκωση στο 100% της δυναμικότητας κατά τις ώρες κορεσμού του δικτύου, απορροφώντας ενέργεια που άλλως θα περικοπτόταν.
- Αρθρωτή (modular) αρχιτεκτονική πολλαπλών παράλληλων συστοιχιών, που επιτρέπει ευρύ εύρος ρύθμισης φορτίου χωρίς επιβάρυνση των μεμβρανών.
- Δεξαμενή προϊόντος επαρκούς χωρητικότητας, ώστε η παροχή προς τον τελικό αποδέκτη (ΔΕΥΑ ή άλλο φορέα ύδρευσης) να παραμένει σταθερή, ενώ η ηλεκτρική κατανάλωση ακολουθεί τις ανάγκες του δικτύου. Η δεξαμενή επιτελεί, ουσιαστικά, τον ρόλο της μπαταρίας.
- Ευφυές σύστημα ελέγχου που λαμβάνει σήματα αγοράς/διαχειριστή (τιμές προημερήσιας αγοράς, εντολές περιορισμού) και κατανέμει αυτόματα το φορτίο της μονάδας — τεχνολογία ήδη διαθέσιμη από την ελληνική βιομηχανία.
- Διαχείριση άλμης σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα — διάθεση μέσω κατάλληλα σχεδιασμένων διαχυτήρων και πρόγραμμα παρακολούθησης του θαλάσσιου αποδέκτη — ώστε το περιβαλλοντικό αποτύπωμα να παραμένει πλήρως ελεγχόμενο και αδειοδοτήσιμο.

=== 3. Σύγκριση με τη συμβατική αποθήκευση (BESS) ===

Η αποθήκευση με συσσωρευτές είναι απαραίτητη για το σύστημα, δεν αποτελεί όμως τη μόνη — ούτε πάντοτε τη βέλτιστη — λύση απορρόφησης της περικοπτόμενης ενέργειας, ιδίως σε παράκτιες περιοχές με υδατικό έλλειμμα:

Ενδεικτική σύγκριση (Συσσωρευτές BESS έναντι Ευέλικτης αφαλάτωσης):

- Κόστος «αποθήκευσης» — BESS: €250–400 ανά kWh εγκατεστημένης χωρητικότητας / Ευέλικτη αφαλάτωση: €60–100 ανά m³ δεξαμενής (≈ €20–30 ανά ισοδύναμη kWh)
- Διάρκεια ζωής — BESS: 10–15 έτη, με σταδιακή υποβάθμιση χωρητικότητας / Ευέλικτη αφαλάτωση: 25–30+ έτη (δεξαμενή), 10–15 έτη μονάδα RO, χωρίς υποβάθμιση «χωρητικότητας»
- Κίνδυνοι ασφαλείας — BESS: Κίνδυνος πυρκαγιάς (thermal runaway), ειδικές απαιτήσεις πυροπροστασίας / Ευέλικτη αφαλάτωση: Μηδενικός αντίστοιχος κίνδυνος
- Περιβαλλοντικό αποτύπωμα — BESS: Εξαρτήσεις από κρίσιμες πρώτες ύλες (λίθιο κ.λπ.), ανοικτό ζήτημα ανακύκλωσης / Ευέλικτη αφαλάτωση: Συμβατικός μηχανολογικός εξοπλισμός· διαχειρίσιμη άλμη κατά τα διεθνή πρότυπα
- Τελικό προϊόν — BESS: Επανεγχεόμενη ενέργεια (με απώλειες κύκλου 10–15%) / Ευέλικτη αφαλάτωση: Πόσιμο νερό — αγαθό σε έλλειψη, με άμεση κοινωνική και οικονομική αξία

Επισημαίνονται ιδιαίτερα τρεις διαφορές: (α) η διάρκεια ζωής — η δεξαμενή νερού λειτουργεί επί δεκαετίες χωρίς υποβάθμιση, ενώ οι συσσωρευτές χάνουν σταδιακά χωρητικότητα και απαιτούν αντικατάσταση εντός 10–15 ετών· (β) η ασφάλεια — οι συστοιχίες λιθίου ενέχουν κίνδυνο πυρκαγιάς (thermal runaway) με ιδιαίτερες απαιτήσεις πυροπροστασίας, ζήτημα κρίσιμο σε νησιωτικές και δασικές περιοχές, ενώ η αφαλάτωση είναι συμβατική μηχανολογική εγκατάσταση χωρίς αντίστοιχο κίνδυνο· και (γ) το περιβαλλοντικό αποτύπωμα — οι συσσωρευτές εξαρτώνται από κρίσιμες πρώτες ύλες με ανοικτό το ζήτημα της ανακύκλωσης στο τέλος ζωής, ενώ ο εξοπλισμός αφαλάτωσης είναι πλήρως συντηρήσιμος και ανακτήσιμος με συμβατικά μέσα.

Με ειδική ενεργειακή κατανάλωση 3–3,5 kWh ανά κυβικό μέτρο, κάθε MWh περικοπτόμενης ενέργειας που απορροφάται μετατρέπεται σε περίπου 300 m³ πόσιμου νερού — αντί να εξάγεται σε μηδενική τιμή. Σε εθνική κλίμακα, οι περικοπές του 2025 (1.867 GWh) αντιστοιχούν θεωρητικά σε περίπου 550 εκατ. m³ πόσιμου νερού· ακόμη και η αξιοποίηση μόλις του 5% αυτού του δυναμικού θα κάλυπτε τις ετήσιες υδρευτικές ανάγκες δεκάδων νησιών.

Εξίσου κρίσιμη είναι η σύγκριση με τους τρόπους με τους οποίους καλύπτεται σήμερα το υδατικό έλλειμμα: μεταφορά νερού με υδροφόρα πλοία, με κόστος 6–15 € ανά κυβικό μέτρο που επιβαρύνει πλήρως τον κρατικό προϋπολογισμό, υπεράντληση υδροφορέων με προϊούσα υφαλμύρινση, και εν γένει έκτακτες, αποσπασματικές λύσεις χωρίς μόνιμο αποτέλεσμα. Η ευέλικτη αφαλάτωση μέσω ΣΔΙΤ παρέχει, αντιθέτως, μόνιμη υποδομή με κόστος ανά κυβικό μέτρο σημαντικά χαμηλότερο από τις λύσεις έκτακτης ανάγκης — κόστος που προσδιορίζεται ανά έργο, ανάλογα με την κλίμακα και το ενεργειακό προφίλ, μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας.

=== 4. Μοντέλο υλοποίησης: ΣΔΙΤ με 25ετή σύμβαση — μηδενικό αρχικό κεφάλαιο για τον φορέα ύδρευσης ===

Δεν προτείνεται η πώληση μονάδων αφαλάτωσης στους εμπλεκόμενους φορείς. Το προκρινόμενο μοντέλο υλοποίησης είναι Σύμπραξη Δημόσιου–Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) με σύμβαση 25 ετών, στην οποία ο εξοπλισμός δεν εξαγοράζεται από κανέναν εμπλεκόμενο φορέα:

- Ο κατασκευαστής της μονάδας αφαλάτωσης διατηρεί την κυριότητα του εξοπλισμού και αναλαμβάνει καθ' όλη τη διάρκεια της σύμβασης τη λειτουργία και συντήρηση (O&M), εγγυώμενος διαθεσιμότητα, απόδοση και ποιότητα νερού.
- Ο παραγωγός ΑΠΕ παρέχει τον χώρο και την ενέργεια — αξιοποιώντας κατά προτεραιότητα την περικοπτόμενη παραγωγή του — και αμείβεται για αυτήν, χωρίς να αναλαμβάνει επενδυτικό ρίσκο σε τεχνολογία εκτός του αντικειμένου του.
- Ο φορέας ύδρευσης (ΔΕΥΑ κ.λπ.) δεν καταβάλλει κανένα αρχικό κεφάλαιο — ούτε κεφαλαιακή δαπάνη ούτε εγγύηση κατασκευής — και πληρώνει αποκλειστικά ανά κυβικό μέτρο παραδιδόμενου νερού, βάσει μακροχρόνιας Σύμβασης Αγοράς Νερού.
Το βασικό όφελος του μοντέλου είναι ακριβώς αυτό: η υπηρεσία που αναλαμβάνει την υδροδότηση αποκτά νέα υποδομή χωρίς καμία αρχική επένδυση, χωρίς δανεισμό και χωρίς δημοσιονομική επιβάρυνση — μετατρέποντας ένα απρόσιτο κεφαλαιουχικό έργο σε προβλέψιμη λειτουργική δαπάνη ανά κυβικό. Παράλληλα, η δομή ευθυγραμμίζει τα κίνητρα όλων των μερών: ο λειτουργός αμείβεται μόνο εφόσον παράγει, άρα έχει διαρκές κίνητρο βέλτιστης απόδοσης, ενώ το επενδυτικό και τεχνολογικό ρίσκο φέρει ο έχων την τεχνογνωσία. Ο 25ετής ορίζοντας διασφαλίζει τη χρηματοδοτησιμότητα (bankability) της επένδυσης και αντιστοιχεί στον ωφέλιμο βίο των βασικών υποδομών.

=== 5. Θεσμικές προτάσεις ===

Η προσέγγιση ευθυγραμμίζεται με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων (European Water Resilience Strategy, Ιούνιος 2025), η οποία αναδεικνύει την ενεργειακά ευφυή και κυκλική διαχείριση του νερού σε προτεραιότητα της ΕΕ. Για να καταστεί το μοντέλο υλοποιήσιμο από ιδιωτικές επενδύσεις, χωρίς σημαντική δημοσιονομική επιβάρυνση, προτείνουμε η Στρατηγική να προβλέψει:

- Αναγνώριση της ευέλικτης αφαλάτωσης ως ισοδύναμου μέσου ευελιξίας/αποθήκευσης στον ενεργειακό σχεδιασμό (ΕΣΕΚ), με αντίστοιχους όρους σύνδεσης και προτεραιότητας για σταθμούς ΑΠΕ που συζευγνύονται με μονάδες αφαλάτωσης, κατ' αναλογία των σταθμών ΑΠΕ με αποθήκευση.
- Θεσμοθέτηση τυποποιημένης Σύμβασης Αγοράς Νερού (Water Purchase Agreement) μεταξύ ιδιωτών παραγωγών νερού και φορέων ύδρευσης (ΔΕΥΑ κ.λπ.), με μακροχρόνιο ορίζοντα και συγκεκριμένο μηχανισμό διασφάλισης πληρωμών — π.χ. εκχώρηση εσόδων ύδρευσης ή κεντρική εκκαθάριση κατ' αναλογία του ρόλου του ΔΑΠΕΕΠ στην αγορά ενέργειας — και ρυθμιστική εποπτεία της τιμολόγησης από τη ΡΑΑΕΥ, κατ' αναλογία των συμβάσεων αγοράς ενέργειας (PPA).
- Σαφές αδειοδοτικό πλαίσιο για την παραγωγή και διάθεση αφαλατωμένου νερού από ιδιωτικούς φορείς (συμπεριλαμβανομένων παραγωγών ΑΠΕ), με ενιαία διαδικασία και προδιαγραφές ποιότητας.
- Ένταξη των έργων σύζευξης ΑΠΕ–αφαλάτωσης στα χρηματοδοτικά εργαλεία (Ταμείο Ανάκαμψης, ΕΣΠΑ, μηχανισμοί απορρόφησης περικοπών), με προτεραιότητα σε νησιωτικές και παράκτιες περιοχές με τεκμηριωμένο υδατικό έλλειμμα.
- Πρόβλεψη τυποποιημένης, επιταχυμένης διαδικασίας ΣΔΙΤ για έργα αφαλάτωσης μικρής και μεσαίας κλίμακας με 25ετή σύμβαση, ώστε οι ΔΕΥΑ — φορείς κατά κανόνα χωρίς επενδυτική δυνατότητα — να αποκτούν υποδομή χωρίς αρχικό κεφάλαιο, με πληρωμή αποκλειστικά ανά παραδιδόμενο κυβικό μέτρο.

=== 6. Ποιοι είμαστε ===

Η VPUMPS δραστηριοποιείται από το 1992 στα αντλητικά συστήματα και τις υποδομές νερού, με έδρα το Κορωπί Αττικής. Η εταιρεία σχεδιάζει και κατασκευάζει στην Ελλάδα ολοκληρωμένες, τυποποιημένες μονάδες άντλησης (KYVOS) σε ειδικά σχεδιασμένα ερμάρια, με ενσωματωμένους πίνακες αυτοματισμού, συστήματα ρύθμισης στροφών υψηλής ενεργειακής απόδοσης και πλατφόρμα απομακρυσμένης εποπτείας και ευφυούς κατανομής φορτίου. Παραμένουμε στη διάθεση του Υπουργείου για την τεχνική τεκμηρίωση της πρότασης και τη συμμετοχή σε πιλοτική εφαρμογή.

Με εκτίμηση,

Αντώνης Βλάχος

Ιδρυτής & Διευθύνων Σύμβουλος, VPUMPS

Κορωπί Αττικής, Ιούλιος 2026

ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ
στη δημόσια διαβούλευση επί του Σχεδίου Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα Ιούλιος 2026

Γενική τοποθέτηση
Η Περιφέρεια Θεσσαλίας χαιρετίζει την κατάρτιση της πρώτης Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα και τη ρητή αναγνώριση του νερού ως δημόσιου αγαθού, στρατηγικού εθνικού αποθέματος και κρίσιμου παράγοντα για τη δημόσια υγεία, την επισιτιστική ασφάλεια, την περιβαλλοντική ισορροπία και την εθνική ανθεκτικότητα. Θετική είναι επίσης η μετατόπιση του σχεδιασμού από την αποσπασματική αποκατάσταση προς την πρόληψη, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, την αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων και τη σύγχρονη διακυβέρνηση.
Για τη Θεσσαλία, ωστόσο, η Στρατηγική πρέπει να μετατραπεί σε δεσμευμένο πρόγραμμα εφαρμογής. Το ίδιο το κείμενο της διαβούλευσης καταγράφει ότι στο Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας μόλις περίπου ένα στα τρία επιφανειακά υδατικά συστήματα επιτυγχάνει καλή οικολογική κατάσταση, το 63% βρίσκεται σε κίνδυνο μη επίτευξης των περιβαλλοντικών στόχων, ενώ η έκταση που κατατάσσεται σε Ζώνες Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας έχει αυξηθεί στο 34,2% του Υδατικού Διαμερίσματος. Η Περιφέρεια αντιμετωπίζει ταυτόχρονα υπεράντληση και υποβάθμιση υδροφορέων, λειψυδρία, καταστροφικές πλημμύρες και αυξημένη τρωτότητα της αγροτικής παραγωγής και των κρίσιμων υποδομών.
Η εξέταση των αναρτημένων σχολίων στη δημόσια διαβούλευση αναδεικνύει μια ευρεία σύγκλιση: για κάθε μέτρο απαιτείται σαφής υπεύθυνος φορέας, χρονοδιάγραμμα, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, επίπεδο αναφοράς και μετρήσιμος δείκτης αποτελέσματος. Επαναλαμβάνονται επίσης η ανάγκη αξιόπιστων δεδομένων ανά λεκάνη απορροής, η αντιμετώπιση της υποστελέχωσης, η διαρκής συντήρηση των υποδομών, η προστασία της επιχειρησιακής συνέχειας, η ενίσχυση των αναγκών Πολιτικής Προστασίας και η πλήρης τήρηση της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Η θέση της Περιφέρειας Θεσσαλίας είναι ότι οι εννέα προτάσεις που ακολουθούν συνιστούν ενιαίο μοντέλο μετάβασης από τη στρατηγική κατεύθυνση στην εφαρμογή. Δεν αποτελούν μεμονωμένες διεκδικήσεις, αλλά αλληλοσυμπληρούμενο πλαίσιο έργων, θεσμικών αλλαγών, δεδομένων, χρηματοδότησης, συντήρησης και δημόσιας λογοδοσίας.
Η υδατική ασφάλεια και η αντιπλημμυρική προστασία δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως διακριτά πεδία πολιτικής. Απαιτούν ενιαίο σχεδιασμό σε επίπεδο λεκάνης απορροής, αξιόπιστα δεδομένα, σαφή κατανομή ευθύνης, επαρκείς πόρους και διαρκή επιχειρησιακή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Η εμπειρία της Θεσσαλίας από τα διαδοχικά και ακραία πλημμυρικά φαινόμενα, σε συνδυασμό με τη λειψυδρία και την ξηρασία, την υποβάθμιση των υπόγειων υδροφορέων και την αυξημένη έκθεση κρίσιμων υποδομών και παραγωγικών δραστηριοτήτων, αναδεικνύει την ανάγκη η Εθνική Στρατηγική να αποκτήσει σαφή επιχειρησιακό χαρακτήρα.

Υφιστάμενη βάση εφαρμογής στη Θεσσαλία
Η Θεσσαλία δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Περιφέρειας που περιλαμβάνονται στην αρχική εισήγηση, έχουν ολοκληρωθεί αποκαταστάσεις σε 432 θέσεις επέμβασης μετά τις καταστροφές, συνολικής δαπάνης περίπου 75,7 εκατ. ευρώ. Το σύνολο υλοποιημένων ή εξελισσόμενων έργων αντιπλημμυρικής προστασίας στις τέσσερις Περιφερειακές Ενότητες ανέρχεται σε 116,2 εκατ. ευρώ, ενώ έχουν προγραμματιστεί πρόσθετα έργα, δράσεις λειψυδρίας, πενταετές πρόγραμμα καθαρισμών ποταμών και έργα εγγείων βελτιώσεων.
Παράλληλα, η Περιφέρεια αναπτύσσει επιχειρησιακό σχεδιασμό για τον Πηνειό, τη λεκάνη του Καλέντζη και τα αστικά ρέματα του Βόλου, σύστημα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο με μετεωρολογικά και υδρολογικά δεδομένα, καθώς και εργαλεία πρόγνωσης σε συνεργασία με επιστημονικούς φορείς. Στη Λίμνη Κάρλα προωθείται η αναμόρφωση του αρδευτικού μοντέλου, ενώ έχουν προετοιμαστεί παρεμβάσεις τεχνητού εμπλουτισμού υδροφορέων και λύσεων βασισμένων στη φύση.
Οι δράσεις αυτές πρέπει να αναγνωριστούν και να συνδεθούν σε ένα ενιαίο πιλοτικό πρόγραμμα εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής στη Θεσσαλία, με κοινά δεδομένα, σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, μετρήσιμους στόχους και σταθερό μηχανισμό χρηματοδότησης και παρακολούθησης.

Οι εννέα προτάσεις της Περιφέρειας Θεσσαλίας
1. Συμφωνία Εφαρμογής Θεσσαλίας 2027-2033
Πρόταση
Να συναφθεί δεσμευτική Συμφωνία Εφαρμογής μεταξύ Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Περιφέρειας Θεσσαλίας, ΟΔΥΘ, Δήμων, Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων και παρόχων υπηρεσιών ύδατος. Η Συμφωνία θα συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο χαρτοφυλάκιο τα έργα και τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις που αφορούν την ποσοτική και ποιοτική προστασία των υδάτων, την αντιπλημμυρική προστασία, τη λειψυδρία, την άρδευση, την επαναχρησιμοποίηση και την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα.
Για κάθε δράση πρέπει να ορίζονται κύριος και φορέας υλοποίησης, αρμόδιος φορέας λειτουργίας και συντήρησης, προϋπολογισμός, βαθμός ωριμότητας, αδειοδοτική κατάσταση, πηγή χρηματοδότησης, χρονοδιάγραμμα, επίπεδο αναφοράς, δείκτης αποτελέσματος και προβλεπόμενο λειτουργικό κόστος. Η πρόοδος πρέπει να δημοσιοποιείται ανά τρίμηνο σε κοινό ψηφιακό πίνακα παρακολούθησης.
Στη Συμφωνία πρέπει να προβλέπεται ρητή συμμετοχή της Αυτοτελούς Διεύθυνσης Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας Θεσσαλίας, ιδίως στα ζητήματα διαχείρισης πλημμυρικού κινδύνου, έγκαιρης προειδοποίησης, προστασίας κρίσιμων υποδομών ύδατος, επιχειρησιακής ετοιμότητας και διαχείρισης των συνεπειών φυσικών ή τεχνολογικών καταστροφών.
Η συμμετοχή της Πολιτικής Προστασίας δεν υποκαθιστά τις αρμοδιότητες των τεχνικών, περιβαλλοντικών ή υδατικών αρχών, αλλά εξασφαλίζει την επιχειρησιακή σύνδεση των σχεδίων, τη διαχείριση κρίσεων και τη συνέχεια των κρίσιμων λειτουργιών.
Τεκμηρίωση. Η ίδια η Εθνική Στρατηγική αναγνωρίζει τον διοικητικό κατακερματισμό, τις υστερήσεις επιχειρησιακής απόκρισης, τα προβλήματα χρηματοδότησης και τη δυσχέρεια υλοποίησης. Η 2η Αναθεώρηση του ΣΔΛΑΠ Θεσσαλίας απαιτεί η εφαρμογή των μέτρων να γίνεται από προσδιορισμένους φορείς και οι αρμόδιες υπηρεσίες να ενημερώνουν για τις ενέργειές τους. Στα σχόλια της διαβούλευσης επαναλαμβάνεται ότι χωρίς υπεύθυνο φορέα, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδοτική πηγή, δείκτη και δημόσια παρακολούθηση, η Στρατηγική κινδυνεύει να παραμείνει κείμενο αρχών.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Νομοθετική ή προγραμματική κατοχύρωση της Συμφωνίας με διάρκεια 2027-2033 και ετήσια αναθεώρηση του χαρτοφυλακίου.
• Ενιαίος πίνακας ευθύνης ανά δράση, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις και κενά μεταξύ κεντρικής διοίκησης, Περιφέρειας, ΟΔΥΘ, Δήμων και παρόχων.
• Τριμηνιαία δημόσια αναφορά φυσικού και οικονομικού αντικειμένου και ετήσια αξιολόγηση αποτελεσματικότητας.
• Σαφής και δεσμευτική κατανομή αρμοδιοτήτων για κάθε δράση πρόληψης, ετοιμότητας, αντιμετώπισης και αποκατάστασης, με προσδιορισμό του φορέα που σχεδιάζει, χρηματοδοτεί, υλοποιεί, συντηρεί, ελέγχει και ενεργοποιεί επιχειρησιακά κάθε μέτρο.
• Υποχρεωτική επιχειρησιακή σύνδεση των ΣΔΚΠ και των ΣΔΛΑΠ με τα Περιφερειακά και Δημοτικά Σχέδια Πολιτικής Προστασίας, με επίπεδα επιφυλακής, όρια συναγερμού, ροές επικοινωνίας και προκαθορισμένες ενέργειες ανά φορέα.
• Κατάρτιση επιχειρησιακών παραρτημάτων ανά λεκάνη απορροής και Ζώνη Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας, με σενάρια πλημμύρας, ευάλωτες περιοχές, κρίσιμα σημεία του οδικού δικτύου, εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, ευαίσθητες κοινωνικές δομές, διαθέσιμους πόρους και εναλλακτικές διαδρομές πρόσβασης.
2. Ταμείο Υδατικής Ανθεκτικότητας Ταχείας Ωρίμανσης (ΤΑΤΥΩ)
Πρόταση
Να δημιουργηθεί διακριτή χρηματοδοτική γραμμή και εξειδικευμένη μονάδα τεχνικής ωρίμανσης για έργα υδατικής και αντιπλημμυρικής ανθεκτικότητας στη Θεσσαλία. Το Ταμείο θα χρηματοδοτεί όχι μόνο την κατασκευή, αλλά κυρίως τις κρίσιμες προπαρασκευαστικές ενέργειες: υδρολογικές και υδρογεωλογικές μελέτες, γεωτεχνικές έρευνες, αποτυπώσεις, απαλλοτριώσεις, περιβαλλοντικούς φακέλους, τεύχη δημοπράτησης, ψηφιακά μητρώα παγίων, σχέδια ασφάλειας και σχέδια λειτουργίας και συντήρησης.
Η ένταξη έργου στο ΤΑΤΥΩ πρέπει να προϋποθέτει τεκμηριωμένο πρόβλημα, σαφές επίπεδο αναφοράς, ποσοτικοποιημένο αποτέλεσμα, εκτίμηση κόστους κύκλου ζωής και προσδιορισμένο φορέα λειτουργίας. Έργο χωρίς εξασφαλισμένη συντήρηση, χωρίς δεδομένα βάσης ή χωρίς σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας δεν πρέπει να θεωρείται ώριμο.
Το ΤΑΤΥΩ πρέπει να χρηματοδοτεί και τις επιχειρησιακές προϋποθέσεις εφαρμογής των έργων, όπως τη συντήρηση σταθμών μέτρησης και τηλεμετρίας, την εφεδρική ηλεκτροδότηση και επικοινωνία, τα σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας, την εκπαίδευση του προσωπικού, τις διακλαδικές ασκήσεις και τους ετήσιους προληπτικούς ελέγχους.
Τεκμηρίωση. Η 2η Αναθεώρηση του ΣΔΛΑΠ Θεσσαλίας προβλέπει ότι οι δαπάνες εφαρμογής θα εξειδικευθούν με νεότερες αποφάσεις, γεγονός που καθιστά αναγκαίο ειδικό εφαρμοστικό χρηματοδοτικό εργαλείο. Στη διαβούλευση τονίζονται η απουσία μόνιμου χρηματοδοτικού πλαισίου για αντικατάσταση και συντήρηση δικτύων, η αδυναμία μικρών φορέων να ωριμάσουν σύνθετα έργα και η ανάγκη χρηματοδότησης συνδεδεμένης με μετρήσιμη απόδοση και όχι μόνο με την προμήθεια εξοπλισμού.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Πολυετής προϋπολογισμός που θα καλύπτει μελέτη, κατασκευή, ψηφιακή παρακολούθηση, λειτουργία και συντήρηση.
• Κεντρική ομάδα υποστήριξης με υδρολόγους, υδρογεωλόγους, γεωπόνους, μηχανικούς, περιβαλλοντολόγους, οικονομολόγους έργων και ειδικούς σε GIS/δεδομένα.
• Υποχρεωτική αξιολόγηση κλιματικού κινδύνου και ανθεκτικότητας πριν από τη χρηματοδότηση κάθε μεγάλης υποδομής.
• Επιλεξιμότητα δαπανών για ετήσιες επιθεωρήσεις, επιχειρησιακές ασκήσεις, εκπαίδευση προσωπικού, εφεδρικά συστήματα ενέργειας και επικοινωνιών, σχέδια ασφάλειας και σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας.
• Κάθε χρηματοδοτούμενο μέτρο να συνδέεται υποχρεωτικά με υπεύθυνο φορέα, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, χρονοδιάγραμμα, επαρκή στελέχωση και μετρήσιμους δείκτες αποτελέσματος.
3. Ειδικό καθεστώς για τα «Έργα Εθνικής Υδατικής Ασφάλειας»
Πρόταση
Να εξεταστεί ειδική νομοθετική ρύθμιση στον ν. 4014/2011, με σαφή πρόβλεψη έργων Εθνικής Υδατικής Ασφάλειας, με πρότυπο τις διαδικασίες επιτάχυνσης του ν. 4864/2021 να ορίζεται: ένας υπεύθυνος φακέλου, μία ψηφιακή θυρίδα, παράλληλες αντί διαδοχικών γνωμοδοτήσεων και δεσμευτικές προθεσμίες 60–90 ημερών, για έργα που τεκμηριωμένα υπηρετούν την υδατική ασφάλεια, την αντιπλημμυρική προστασία ή τη διασφάλιση κρίσιμων υδατικών υποδομών. Η διαδικασία μπορεί να αξιοποιήσει στοιχεία από τα συστήματα επιτάχυνσης στρατηγικών επενδύσεων.
Για την εξυπηρέτηση των ανωτέρω προτείνεται να συσταθεί Επιτροπή Έγκρισης Έργων Υδατικής Ασφάλειας, με τη συμμετοχή μεταξύ άλλων, του ΟΔΥΘ και εκπροσώπων της Περιφέρειας Θεσσαλίας, για ταχύτητα και επιστημονική εγκυρότητα, για τον χαρακτηρισμό και την προώθηση των έργων που εντάσσονται στη στρατηγική.
Η επιτάχυνση δεν πρέπει να συνεπάγεται περιβαλλοντική απορρύθμιση ή σιωπηρή τελική έγκριση. Πρέπει να διατηρούνται πλήρως η περιβαλλοντική αδειοδότηση του συγκεκριμένου έργου, η δέουσα εκτίμηση για περιοχές Natura 2000, οι απαιτήσεις της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα, οι οικολογικές παροχές, η εξέταση σωρευτικών επιπτώσεων και η ουσιαστική συμμετοχή του κοινού.
Για την ένταξη κάθε έργου στο ειδικό καθεστώς πρέπει να προηγείται εκτίμηση κινδύνου Πολιτικής Προστασίας, έλεγχος της δυνατότητας πρόσβασης και λειτουργίας του έργου σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης και αξιολόγηση των πιθανών δευτερογενών συνεπειών από αστοχία, πλημμύρα ή ρύπανση.
Πρέπει επίσης να προηγείται χαρτογράφηση βιομηχανικών και κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων, εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων, χώρων αποθήκευσης καυσίμων, φυτοπροστατευτικών προϊόντων, χημικών ουσιών και αποβλήτων, ιδίως όταν βρίσκονται εντός ή πλησίον πλημμυρικών ζωνών.
Τεκμηρίωση. Η Στρατηγική χαρακτηρίζει την επάρκεια και ανθεκτικότητα των υδατικών πόρων ζήτημα εθνικής ασφάλειας, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει την καθυστέρηση στην υλοποίηση έργων. Στα σχόλια της διαβούλευσης διατυπώνεται, όμως, εύλογη ανησυχία ότι η ταχύτητα δεν πρέπει να υποκαταστήσει την επιστημονική τεκμηρίωση, τα τοπικά υδατικά ισοζύγια και την αξιολόγηση σωρευτικών και οικολογικών επιπτώσεων. Η προτεινόμενη διαδικασία επιδιώκει ταχύτητα μέσω συντονισμού και πληρότητας φακέλου, όχι μέσω χαλάρωσης των εγγυήσεων.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Θεσμοθέτηση ενιαίου υπεύθυνου φακέλου και ψηφιακής παρακολούθησης όλων των γνωμοδοτήσεων.
• Προκαταρκτικός έλεγχος συμβατότητας με ΣΔΛΑΠ, ΣΔΚΠ, ΠεΣΠΚΑ και χωροταξικό σχεδιασμό πριν από την ένταξη έργου στο ειδικό καθεστώς.
• Δημοσιοποίηση της τεκμηρίωσης, του χρονοδιαγράμματος και των περιβαλλοντικών όρων κάθε έργου.
• Υποχρεωτικός έλεγχος συμβατότητας με τα Περιφερειακά και Δημοτικά Σχέδια Πολιτικής Προστασίας.
• Η επιτάχυνση να μη συνεπάγεται χαλάρωση των απαιτήσεων ασφάλειας, επιχειρησιακής ετοιμότητας, περιβαλλοντικής προστασίας ή δημόσιας υγείας.
4. «Πρώτα η αποδοτικότητα του νερού»
Πρόταση
Η αρχή «Water Efficiency First» πρέπει να αποτελέσει δεσμευτικό κριτήριο για κάθε νέα επένδυση. Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση για βελτίωση της αποδοτικότητας του νερού κατά τουλάχιστον 10% έως το 2030 πρέπει να υιοθετηθεί ως ελάχιστο σημείο εκκίνησης και να εξειδικευτεί με αυστηρότερους, τεκμηριωμένους στόχους ανά λεκάνη απορροής, χρήση και κατηγορία δικτύου.
Στην άρδευση απαιτείται ενιαίο πρόγραμμα κλειστών δικτύων, ογκομετρικής μέτρησης, τηλεμετρίας, ελέγχου πιέσεων, γεωργίας ακριβείας και συμβουλευτικής υποστήριξης των παραγωγών. Στην ύδρευση απαιτούνται ζώνες ελέγχου, ενεργός διαχείριση διαρροών, αντικατάσταση παλαιών αγωγών και δείκτες μη τιμολογούμενου νερού. Η σύνδεση χρηματοδότησης και ενισχύσεων με αποδεδειγμένη εξοικονόμηση πρέπει να γίνει σταδιακά και με τεχνική και οικονομική στήριξη, ώστε η μετάβαση να είναι δίκαιη.
Η εξοικονόμηση και η διαχείριση της ζήτησης πρέπει να συνδέονται με σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας και με προκαθορισμένες προτεραιότητες χρήσεων σε περιόδους λειψυδρίας ή έκτακτης ανάγκης. Πρέπει να διασφαλίζονται κατά προτεραιότητα η ύδρευση, η δημόσια υγεία, τα νοσοκομεία και οι κοινωνικές δομές, η κτηνοτροφία, οι απομακρυσμένοι οικισμοί και οι ανάγκες Πολιτικής Προστασίας και δασοπυρόσβεσης.
Τεκμηρίωση. Η Εθνική Στρατηγική θέτει τη διαχείριση της ζήτησης και την εξοικονόμηση, ιδίως στην άρδευση, στον πυρήνα της επιχειρησιακής στόχευσης. Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Υδατικής Ανθεκτικότητας θέτει ως ενωσιακή επιδίωξη τουλάχιστον 10% βελτίωση της αποδοτικότητας έως το 2030. Στη διαβούλευση προτείνεται η χρηματοδότηση να συνδέεται με επίπεδο αναφοράς και πραγματικό αποτέλεσμα: τηλεμετρία χωρίς μείωση απωλειών ή κατανάλωσης αποτελεί απλή προμήθεια εξοπλισμού, όχι μεταρρύθμιση.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Καθορισμός στόχων ανά λεκάνη, με ετήσιο υδατικό ισοζύγιο και δημοσιοποίηση της προόδου.
• Υποχρεωτικοί δείκτες αποδοτικότητας για παρόχους ύδρευσης και άρδευσης, όπως απώλειες, kWh ανά κυβικό μέτρο, χρόνος αποκατάστασης βλαβών και ποσοστό μετρούμενων παροχών.
• Χρηματοδοτικά κίνητρα για κλειστά δίκτυα, εξοικονόμηση και γεωργία ακριβείας, με ειδική μέριμνα για μικρούς παραγωγούς και ενεργειακό κόστος.
• Διατήρηση ελάχιστου στρατηγικού αποθέματος και αναγκαίας δυναμικότητας για έκτακτες ανάγκες ύδρευσης, δημόσιας υγείας, δασοπυρόσβεσης και Πολιτικής Προστασίας.
5. Ενεργοποίηση και διασύνδεση των εργαλείων που ήδη υπάρχουν
Πρόταση
Η προτεραιότητα δεν πρέπει να είναι η δημιουργία νέων, αποσπασματικών μητρώων, αλλά η εξυγίανση και λειτουργική διασύνδεση των υφιστάμενων. Το Εθνικό Μητρώο Σημείων Υδροληψίας πρέπει να συνδεθεί με τις άδειες χρήσης νερού, τους πιστοποιημένους μετρητές, τα στοιχεία κατανάλωσης των παρόχων, τα μητρώα γεωτρήσεων και τα δεδομένα των οργανισμών εγγείων βελτιώσεων.
Τα Γενικά Σχέδια Υπηρεσιών Ύδατος, οι Ετήσιες Εκθέσεις Προγραμματισμού, τα επιχειρησιακά σχέδια των ΟΕΒ, το CivilProt Dashboard και η πλατφόρμα παρακολούθησης έργων ποταμών και ρεμάτων της Περιφέρειας Θεσσαλίας, μπορούν να αποτελέσουν κοινό σύστημα σχεδιασμού και λογοδοσίας. Απαιτούνται ενιαία πρότυπα δεδομένων, σαφής ιδιοκτησία και ευθύνη ενημέρωσης, διαλειτουργικότητα, ιστορικό μεταβολών και ελεγχόμενη πρόσβαση των επιχειρησιακών φορέων σε πραγματικό χρόνο.
Η προβλεπόμενη εθνική ψηφιακή πλατφόρμα πρέπει να εξασφαλίζει στις υπηρεσίες Πολιτικής Προστασίας συνεχή και διαλειτουργική πρόσβαση, σε πραγματικό ή σχεδόν πραγματικό χρόνο, στα δεδομένα βροχόπτωσης, στάθμης και παροχής ποταμών, κορεσμού εδάφους, κατάστασης αναχωμάτων, φραγμάτων, ταμιευτήρων και αντλιοστασίων.
Πρέπει να θεσπιστεί ενιαίο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης με προκαθορισμένα επιχειρησιακά κατώφλια. Η πρόγνωση πρέπει να βασίζεται όχι μόνο στην ένταση του φαινομένου, αλλά και στις αναμενόμενες επιπτώσεις σε οικισμούς, κρίσιμες υποδομές, οδικό δίκτυο, εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης και ευάλωτες κοινωνικές δομές.
Το δίκτυο παρακολούθησης πρέπει να αναβαθμιστεί με βάση τις ανάγκες κάθε λεκάνης απορροής, με συνεχή συντήρηση των σταθμών μέτρησης, κάλυψη των κενών στα υδρολογικά, υδρογεωλογικά και ποιοτικά δεδομένα και πιστοποίηση της αξιοπιστίας τους.
Τεκμηρίωση. Η Εθνική Στρατηγική αναγνωρίζει σημαντικά κενά στο Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης και περιορισμένη αξιοπιστία σε μεγάλο μέρος των ταξινομήσεων, λόγω ανεπαρκούς συνεχούς επιτόπιας παρακολούθησης. Το ζήτημα των δεδομένων είναι από τα συχνότερα στη διαβούλευση: ζητούνται ισοζύγια ανά λεκάνη, πλήρης αποτύπωση υποδομών, ενοποίηση των ΕΜΣΥ και αδειών, ψηφιακό μητρώο παγίων και δυνατότητα αξιολόγησης της επιχειρησιακής ετοιμότητας των μέτρων.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Δημόσιο ετήσιο υδατικό ισοζύγιο Θεσσαλίας, ανά λεκάνη και βασική χρήση, με σαφή αναφορά στην ποιότητα και αβεβαιότητα των δεδομένων.
• Ενιαίος ψηφιακός χάρτης υδροληψιών, δικτύων, αντιπλημμυρικών έργων, κρίσιμων υποδομών και υπεύθυνων φορέων λειτουργίας/συντήρησης.
• Πρωτόκολλο ανταλλαγής δεδομένων και επιχειρησιακής πρόσβασης για Περιφέρεια, Πολιτική Προστασία, ΟΔΥΘ, Δήμους και παρόχους.
• Δημιουργία ενιαίου ψηφιακού μητρώου αντιπλημμυρικών και υδατικών υποδομών, στο οποίο θα καταγράφονται αναχώματα, υδατορέματα, τάφροι, συλλεκτήρες, τεχνικά έργα διέλευσης, φράγματα, ταμιευτήρες, αντλιοστάσια, γεωτρήσεις, εγκαταστάσεις επεξεργασίας νερού και λυμάτων και κρίσιμα τμήματα των δικτύων.
• Για κάθε υποδομή να αναφέρονται ο κύριος, ο φορέας λειτουργίας και συντήρησης, η υφιστάμενη κατάστασή της, η ημερομηνία τελευταίας επιθεώρησης, οι διαπιστωμένες αδυναμίες και η επιχειρησιακή της κρισιμότητα.
• Πρόβλεψη εφεδρικών συστημάτων λειτουργίας και επικοινωνίας σε περίπτωση διακοπής ηλεκτροδότησης ή τηλεπικοινωνιών.
6. Να αποθηκεύουμε το νερό δύο φορές: στην επιφάνεια και στο υπέδαφος
Πρόταση
Η Θεσσαλία χρειάζεται συνδυασμένο χαρτοφυλάκιο επιφανειακής αποθήκευσης και αποκατάστασης των υπόγειων αποθεμάτων. Οι ταμιευτήρες και τα μεγάλα έργα πρέπει να συνδυάζονται με τεχνητό εμπλουτισμό υδροφορέων, ορεινή υδρονομία, μικρές ανασχέσεις, αποκατάσταση πλημμυρικών πεδίων και παρόχθιων ζωνών, προστασία υγροτόπων και λύσεις βασισμένες στη φύση. Όπου είναι τεχνικά, υγειονομικά και περιβαλλοντικά ασφαλές, μέρος των χειμερινών απορροών και των ελεγχόμενων πλημμυρικών όγκων πρέπει να μετατρέπεται σε απόθεμα για περιόδους ξηρασίας.
Η αρχή «δίνουμε χώρο στον Πηνειό» πρέπει να αποκτήσει χωρική και κανονιστική διάσταση. Παράλληλα, η κεντρική κυβέρνηση πρέπει να λάβει οριστικές, χρηματοδοτημένες και χρονοδεσμευμένες αποφάσεις για τα έργα εθνικής αρμοδιότητας, συμπεριλαμβανομένων των ημιτελών έργων του άνω Αχελώου και της σήραγγας μεταφοράς, καθώς και των φραγμάτων Ενιπέα, Μουζακίου, Πύλης και λοιπών συναφών έργων. Κάθε απόφαση οφείλει να εντάσσεται στο εγκεκριμένο ΣΔΛΑΠ Θεσσαλίας, να βασίζεται σε επικαιροποιημένο υδατικό ισοζύγιο και να συμμορφώνεται πλήρως με την εθνική και ενωσιακή περιβαλλοντική νομοθεσία.
Η ορεινή υδρονομία, η αποκατάσταση των πλημμυρικών πεδίων και των παρόχθιων ζωνών, η προστασία των υγροτόπων, η συγκράτηση του νερού στο έδαφος και η μείωση της διάβρωσης πρέπει να αποτελούν οργανικό μέρος της αντιπλημμυρικής προστασίας. Για κάθε παρέμβαση πρέπει να τεκμηριώνεται η συμβολή της στη μείωση της πλημμυρικής αιχμής και να καθορίζεται ο φορέας διαρκούς συντήρησης.
Τεκμηρίωση. Η 2η Αναθεώρηση του ΣΔΛΑΠ απαιτεί όλα τα έργα που σχετίζονται με τα ύδατα να λαμβάνουν υπόψη το ΣΔΚΠ και το Περιφερειακό Σχέδιο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή. Η εκτίμηση επιρροής της κλιματικής αλλαγής στα ΣΔΚΠ δείχνει ότι μεταβάλλεται η συχνότητα των πλημμυρών σχεδιασμού, άρα οι υποδομές δεν μπορούν να βασίζονται μόνο σε ιστορικές περιόδους επαναφοράς. Τα σχόλια της διαβούλευσης υποστηρίζουν την αποθήκευση και τον εμπλουτισμό, αλλά ζητούν τεκμηρίωση των επιπτώσεων, σωρευτική αξιολόγηση, οικολογικές παροχές και αποφυγή αντίφασης μεταξύ σκληρών έργων και λύσεων βασισμένων στη φύση.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Ενιαία αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων ανά λεκάνη, με κόστος κύκλου ζωής, κλιματικά σενάρια, οικολογικές παροχές και επιπτώσεις στους υπόγειους υδροφορείς.
• Χωρικός καθορισμός ζωνών φυσικής συγκράτησης και ελεγχόμενης εκτόνωσης πλημμυρών, με πρόβλεψη αποζημιώσεων και συμβατών χρήσεων γης.
• Πιλοτικά έργα τεχνητού εμπλουτισμού με αυστηρό έλεγχο ποιότητας νερού, παρακολούθηση στάθμης και σαφή κριτήρια παύσης λειτουργίας.
• Αποτροπή επιχώσεων, στενώσεων ή καλύψεων υδατορεμάτων, αυθαίρετων παρεμβάσεων σε τάφρους και συλλεκτήρες, δόμησης σε ζώνες πλημμύρας και κάθε δραστηριότητας που περιορίζει τη φυσική απορροή ή αυξάνει την έκθεση πληθυσμού και υποδομών.
• Ενσωμάτωση των ζωνών φυσικής συγκράτησης και ελεγχόμενης εκτόνωσης πλημμυρών στα επιχειρησιακά σχέδια Πολιτικής Προστασίας.
7. Περιφερειακό Σχέδιο Ξηρασίας και Λειψυδρίας
Πρόταση
Να καταρτιστεί ειδικό Περιφερειακό Σχέδιο Ξηρασίας και Λειψυδρίας για τη Θεσσαλία, λειτουργικά συνδεδεμένο με τα ΣΔΛΑΠ, τα σχέδια Πολιτικής Προστασίας, τα σχέδια ασφάλειας τροφοδοσίας των παρόχων και τον σχεδιασμό του ΟΔΥΘ. Το Σχέδιο πρέπει να βασίζεται σε ενιαίο σύστημα δεικτών και σε προκαθορισμένα επίπεδα κανονικότητας, προειδοποίησης, συναγερμού και έκτακτης ανάγκης.
Οι δείκτες πρέπει να συνδυάζουν βροχόπτωση, χιονοκάλυψη όπου είναι σχετική, αποθέματα ταμιευτήρων, παροχές ποταμών, στάθμες και ποιοτική κατάσταση υπόγειων υδάτων, υγρασία εδάφους, κατανάλωση και προβλεπόμενη ζήτηση. Για κάθε επίπεδο θα προκαθορίζονται μέτρα, προτεραιότητες χρήσεων, περιορισμοί, εναλλακτικές πηγές, μέτρα στήριξης ευάλωτων ομάδων και διαδικασία δημόσιας ενημέρωσης.
Το Περιφερειακό Σχέδιο πρέπει να συνδέεται επιχειρησιακά με τα Περιφερειακά και Δημοτικά Σχέδια Πολιτικής Προστασίας, με επίπεδα επιφυλακής, όρια συναγερμού, ροές επικοινωνίας και προκαθορισμένες ενέργειες ανά φορέα.
Η δημόσια ενημέρωση πρέπει να είναι έγκαιρη, στοχευμένη και προσβάσιμη. Πρέπει να θεσπιστούν ενιαία πρότυπα ενημέρωσης για τους περιορισμούς ή την απαγόρευση χρήσης νερού, την έκτακτη υδροδότηση και την ασφαλή επαναφορά της κατανάλωσης, με ιδιαίτερη μέριμνα για άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένους, πολίτες χωρίς ψηφιακή πρόσβαση και αλλόγλωσσους κατοίκους ή επισκέπτες.
Τεκμηρίωση. Η διεθνής πρακτική της Ισπανίας χρησιμοποιεί ειδικά σχέδια ξηρασίας, υδρομετεωρολογικούς δείκτες και διαβαθμισμένες καταστάσεις κανονικότητας, προειδοποίησης, συναγερμού και έκτακτης ανάγκης, με τακτική δημοσιοποίηση και προκαθορισμένα μέτρα. Η Εθνική Στρατηγική αναγνωρίζει ότι η πρόληψη πρέπει να προηγείται της διαχείρισης κρίσης. Για τη Θεσσαλία, όπου η λειψυδρία συνυπάρχει με υψηλή εξάρτηση της παραγωγής από την άρδευση, η ενεργοποίηση μέτρων μετά την εξάντληση των αποθεμάτων είναι επιχειρησιακά και κοινωνικά ανεπαρκής.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Μηνιαίο δημόσιο δελτίο κατάστασης ανά λεκάνη και συχνότερη ενημέρωση κατά τα επίπεδα συναγερμού.
• Αυτόματη ενεργοποίηση προκαθορισμένων μέτρων με βάση διαφανή κατώφλια, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά εκ νέου διαπραγμάτευση.
• Σχέδια συνέχειας υδροδότησης, εφεδρικές υδροληψίες και ειδική πρόβλεψη για νοσοκομεία, κοινωνικές δομές, κτηνοτροφία, μικρούς οικισμούς και ανάγκες Πολιτικής Προστασίας.
• Προκαθορισμένη αλυσίδα διοίκησης και επικοινωνίας για κάθε επίπεδο συναγερμού, με καθορισμό των φορέων που εισηγούνται, αποφασίζουν, ενεργοποιούν και ελέγχουν τα μέτρα.
• Πρόβλεψη εναλλακτικών πηγών, εφεδρικής ηλεκτροδότησης και τρόπων μεταφοράς ή διανομής πόσιμου νερού σε περίπτωση αστοχίας των βασικών υποδομών.
8. Ασφαλής επαναχρησιμοποίηση νερού
Πρόταση
Να επιλεγούν άμεσα ώριμες πιλοτικές ζώνες επαναχρησιμοποίησης, με τριτοβάθμια επεξεργασμένου νερού στη Θεσσαλία, ιδίως όπου υπάρχει σταθερή γεωργική ζήτηση, κατάλληλη εγκατάσταση επεξεργασίας και δυνατότητα ασφαλούς δικτύου διανομής. Η επαναχρησιμοποίηση πρέπει να εντάσσεται στο υδατικό ισοζύγιο της λεκάνης και να μην αντιμετωπίζεται ως αποσπασματικό έργο διάθεσης λυμάτων.
Κάθε σύστημα πρέπει να διαθέτει καθορισμένη κατηγορία ποιότητας ανά χρήση, άδεια, σχέδιο διαχείρισης κινδύνου, σαφή κατανομή ευθύνης από την εγκατάσταση έως τον τελικό χρήστη, συνεχή παρακολούθηση, πρωτόκολλο μη συμμόρφωσης, προστασία εδάφους και υπόγειων υδάτων και συμφωνημένους τελικούς χρήστες. Η αποδοχή από τους παραγωγούς και τους καταναλωτές προϋποθέτει διαφάνεια, εκπαίδευση και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων ελέγχου.
Να θεσμοθετηθεί ειδικό πρωτόκολλο προστασίας των υδάτων μετά από πλημμυρικό συμβάν. Το πρωτόκολλο πρέπει να προβλέπει άμεση χαρτογράφηση πιθανών πηγών ρύπανσης, προστασία ή προσωρινή διακοπή ευάλωτων υδροληψιών, δειγματοληψίες σε πόσιμο, επιφανειακό και υπόγειο νερό, προκαθορισμό αρμόδιων εργαστηρίων και σαφή κριτήρια για τη διακοπή και την ασφαλή επαναφορά της υδροδότησης ή της επαναχρησιμοποίησης.
Τεκμηρίωση. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2020/741 θεσπίζει ελάχιστες απαιτήσεις ποιότητας και παρακολούθησης και κανόνες διαχείρισης κινδύνου για την ασφαλή χρήση ανακτημένου νερού στη γεωργική άρδευση. Ο Κανονισμός απαιτεί σχέδιο διαχείρισης κινδύνου και υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης και ζωικής υγείας και του περιβάλλοντος. Η Εθνική Στρατηγική περιλαμβάνει την επαναχρησιμοποίηση και τις εναλλακτικές πηγές ως βασικό άξονα κυκλικής οικονομίας και αντιμετώπισης της λειψυδρίας.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Χαρτογράφηση κατάλληλων εγκαταστάσεων επεξεργασίας, δυνητικών καλλιεργειών, αποστάσεων μεταφοράς και περιβαλλοντικών περιορισμών.
• Πιλοτική εφαρμογή με πλήρες σχέδιο κινδύνου, πιστοποιημένη παρακολούθηση, εναλλακτική διάθεση σε περίπτωση μη συμμόρφωσης και ανεξάρτητο έλεγχο.
• Χρηματοδότηση των δικτύων διανομής και μηχανισμός συμφωνίας με τελικούς χρήστες πριν από την κατασκευή.
• Δυνατότητα άμεσης αναστολής της επαναχρησιμοποίησης και ενεργοποίησης εναλλακτικής διάθεσης σε περίπτωση πλημμύρας, ρύπανσης, αστοχίας της εγκατάστασης ή διακοπής της παρακολούθησης.
• Επιχειρησιακή σύνδεση του σχεδίου διαχείρισης κινδύνου με τα πρωτόκολλα Πολιτικής Προστασίας, δημόσιας υγείας και ενημέρωσης του πληθυσμού.
9. Ενιαία διακυβέρνηση, συντήρηση και λογοδοσία
Πρόταση
Να συγκροτηθεί μικρή κοινή επιχειρησιακή μονάδα Περιφέρειας Θεσσαλίας, ΟΔΥΘ, συναρμόδιων υπουργείων, δήμων, ΟΕΒ και παρόχων, με σαφή εντολή παρακολούθησης των έργων, επίλυσης διοικητικών εμπλοκών και διαχείρισης κοινών δεδομένων. Για κάθε έργο και υποδομή πρέπει να υπάρχει ένας υπεύθυνος, σαφής πίνακας αρμοδιοτήτων, ψηφιακό μητρώο παγίων, προϋπολογισμός συντήρησης, δείκτες απόδοσης και ετήσια δημόσια αναφορά.
Η διακυβέρνηση πρέπει να καλύπτει όχι μόνο τη διοικητική και οικονομική λειτουργία, αλλά και την επιχειρησιακή επάρκεια, την ασφάλεια και τη συνέχεια των κρίσιμων υποδομών ύδρευσης, άρδευσης, αποχέτευσης, ομβρίων και αντιπλημμυρικής προστασίας. Απαιτούνται σχέδια συνέχειας, εφεδρική ηλεκτροδότηση και επικοινωνία, φυσική και κυβερνοασφάλεια, τακτικές ασκήσεις και επαρκής στελέχωση με επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό.
Στην κοινή επιχειρησιακή μονάδα πρέπει να συμμετέχει ρητά η Αυτοτελής Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Η συμμετοχή της πρέπει να καλύπτει τον σχεδιασμό πρόληψης και ετοιμότητας, την ανταλλαγή επιχειρησιακών δεδομένων, την προστασία των κρίσιμων υποδομών, τη διαχείριση των συνεπειών και τη βραχεία αποκατάσταση μετά από καταστροφικό συμβάν.
Πρέπει να καθιερωθεί ετήσιος προληπτικός έλεγχος πριν από την πλημμυρική περίοδο, ο οποίος θα περιλαμβάνει την κατάσταση υδατορεμάτων, αναχωμάτων, αποστραγγιστικών δικτύων, φρεατίων, αντλιοστασίων και τεχνικών έργων, με καταγραφή προβλημάτων, υπεύθυνο φορέα αποκατάστασης και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα άρσης των ελλείψεων.
Οι κρίσιμες εγκαταστάσεις ύδρευσης, άρδευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων πρέπει να υποβάλλονται σε υποχρεωτικό έλεγχο ανθεκτικότητας έναντι πλημμύρας, διακοπής ηλεκτροδότησης, αστοχίας τηλεπικοινωνιών, αποκλεισμού οδικής πρόσβασης, κυβερνοεπιθέσεων και περιστατικών ρύπανσης. Κάθε φορέας λειτουργίας πρέπει να διαθέτει σχέδιο επιχειρησιακής συνέχειας, εφεδρική ηλεκτροδότηση και εναλλακτικές λύσεις υδροδότησης
Τεκμηρίωση. Στη διαβούλευση επισημαίνονται η σύγχυση αρμοδιοτήτων και η καθυστέρηση πλήρους ενεργοποίησης του ΟΔΥΘ, η ανάγκη ελάχιστων δεικτών επιχειρησιακής επάρκειας, η υποστελέχωση, η έλλειψη σταθερής συντήρησης και η ανάγκη προστασίας κρίσιμων υποδομών και από σκόπιμες ή υβριδικές απειλές. Επισημαίνεται επίσης ότι οι υποδομές ύδατος είναι κρίσιμες για τη δημόσια υγεία, την Πολιτική Προστασία, τη δασοπυρόσβεση και τη στήριξη μικρών ή απομακρυσμένων οικισμών. Η κοινή μονάδα δεν υποκαθιστά τις θεσμικές αρμοδιότητες, αλλά εξασφαλίζει καθημερινό συντονισμό και λογοδοσία.
Ζητούμενη ενσωμάτωση στη Στρατηγική
• Κατάρτιση δεσμευτικού πίνακα αρμοδιοτήτων για πρόληψη, λειτουργία, συντήρηση, έκτακτη ανάγκη και αποκατάσταση.
• Ελάχιστο πλαίσιο επιχειρησιακής επάρκειας με δείκτες για απώλειες, τηλεμετρία, ποιότητα, ενεργειακή απόδοση, χρόνο αποκατάστασης, σχέδια ασφάλειας και εφεδρεία.
• Ετήσιες ασκήσεις σύνθετων σεναρίων και αποτίμηση μετά από κάθε σοβαρό συμβάν, με υποχρεωτική ενσωμάτωση των διδαγμάτων στα σχέδια και στις τεχνικές προδιαγραφές.
• Υποχρεωτική πραγματοποίηση διακλαδικών ασκήσεων ετοιμότητας με συμμετοχή Περιφέρειας, Δήμων, Πυροσβεστικού Σώματος, Ελληνικής Αστυνομίας, ΕΚΑΒ, υπηρεσιών Υγείας και Περιβάλλοντος, παρόχων ύδατος, οργανισμών εγγείων βελτιώσεων και διαχειριστών ενέργειας και τηλεπικοινωνιών.
• Τα σενάρια των ασκήσεων να καλύπτουν σύνθετα περιστατικά, όπως πλημμύρα σε συνδυασμό με αστοχία αναχώματος, διακοπή ηλεκτροδότησης, ρύπανση υδροληψίας, αποκλεισμό οδικής πρόσβασης ή αστοχία τηλεπικοινωνιών.
• Υποχρεωτική αποτίμηση μετά από κάθε σημαντικό συμβάν ή άσκηση, με καταγραφή αδυναμιών, διορθωτικών ενεργειών, υπεύθυνων φορέων και δεσμευτικών προθεσμιών υλοποίησης.
• Ενίσχυση της διοικητικής, επιστημονικής και επιχειρησιακής ικανότητας των εμπλεκόμενων φορέων, με επαρκή στελέχωση, κατάλληλη εκπαίδευση, εξοπλισμό και μόνιμη τεχνική υποστήριξη.

Συμπέρασμα
Οι εννέα προτάσεις συγκροτούν ένα ενιαίο λειτουργικό μοντέλο: μετράμε πριν αποφασίσουμε, εξοικονομούμε πριν αναζητήσουμε νέο νερό, αποθηκεύουμε χωρίς να υποβαθμίζουμε τα οικοσυστήματα, αδειοδοτούμε γρήγορα χωρίς να ακυρώνουμε την περιβαλλοντική προστασία, συντηρούμε ό,τι κατασκευάζουμε και δημοσιοποιούμε ό,τι υλοποιούμε.
Η Περιφέρεια Θεσσαλίας ζητεί να αποτελέσει η Θεσσαλία την πρώτη Περιφέρεια ολοκληρωμένης εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, με εξασφαλισμένους πόρους, σαφείς κανόνες, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμα αποτελέσματα. Η εμπειρία των πλημμυρών, η πίεση στους υδροφορείς, η κρισιμότητα της αγροτικής παραγωγής και η ήδη αναπτυσσόμενη περιφερειακή υποδομή δεδομένων και Πολιτικής Προστασίας καθιστούν τη Θεσσαλία κατάλληλο και αναγκαίο πεδίο εφαρμογής.
Η υδατική ασφάλεια δεν είναι μόνο ζήτημα έργων. Είναι ζήτημα θεσμών, γνώσης, συντήρησης, κοινωνικής δικαιοσύνης, οικολογικής προστασίας και επιχειρησιακής ετοιμότητας. Η Εθνική Στρατηγική θα κριθεί από την ικανότητά της να μετατρέψει αυτές τις αρχές σε έγκαιρες, χρηματοδοτημένες και ελέγξιμες δράσεις.
Η Θεσσαλία πρέπει να αποτελέσει πεδίο εφαρμογής ειδικού, ολοκληρωμένου προγράμματος υδατικής και αντιπλημμυρικής ανθεκτικότητας, στο οποίο θα συνδέονται τα έργα, τα δεδομένα, τα σχέδια διαχείρισης υδάτων και πλημμυρικού κινδύνου, τα σχέδια Πολιτικής Προστασίας, η προστασία της δημόσιας υγείας, η επιχειρησιακή συνέχεια των κρίσιμων υποδομών και η έγκαιρη ενημέρωση του πληθυσμού.
Η επιτυχία της Εθνικής Στρατηγικής θα εξαρτηθεί τελικά από το αν κάθε πρόβλεψη μεταφράζεται σε συγκεκριμένη επιχειρησιακή διαδικασία, με υπεύθυνο φορέα, επαρκή χρηματοδότηση, στελέχωση, συντήρηση, μετρήσιμο αποτέλεσμα και δημόσια λογοδοσία.
Οι προτάσεις της Περιφέρειας δεν επαναλαμβάνουν μηχανιστικά τα επιμέρους σχόλια, αλλά ενσωματώνουν τις θεματικές στις οποίες εμφανίζεται ουσιαστική σύγκλιση:
• Μετάβαση από γενικές κατευθύνσεις σε εφαρμοστικό σχέδιο με υπεύθυνο φορέα, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδότηση, επίπεδο αναφοράς και δείκτη αποτελέσματος.
• Ανάπτυξη αξιόπιστων και τοπικά εξειδικευμένων δεδομένων, υδατικών ισοζυγίων ανά λεκάνη, επιτόπιας παρακολούθησης και διαλειτουργικών ψηφιακών μητρώων.
• Μόνιμη χρηματοδότηση για αντικατάσταση και συντήρηση δικτύων και σύνδεση των χρηματοδοτήσεων με αποδεδειγμένη μείωση απωλειών και βελτίωση της αποδοτικότητας.
• Ενίσχυση της επιστημονικής και τεχνικής στελέχωσης των Περιφερειών, δήμων, παρόχων, ΟΕΒ και λοιπών φορέων εφαρμογής.
• Προστασία της επιχειρησιακής συνέχειας και της φυσικής και κυβερνοασφάλειας των κρίσιμων υδατικών υποδομών, με ειδική σύνδεση με την Πολιτική Προστασία και τη δασοπυρόσβεση.
• Πλήρης εφαρμογή της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα, αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων, προστασία οικολογικών παροχών και ισόρροπος συνδυασμός τεχνικών έργων με λύσεις βασισμένες στη φύση.

Βασικές πηγές τεκμηρίωσης
1. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σχέδιο Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, έκδοση 21.6.2026.
2. Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου 18/29.4.2024, 2η Αναθεώρηση Σχεδίου Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας, ΦΕΚ 83A/12.6.2024.
3. 1η Αναθεώρηση Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας - Εκτίμηση Επιρροής Κλιματικής Αλλαγής.
4. Οδηγία 2000/60/ΕΚ για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων.
5. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, European Water Resilience Strategy και αρχή Water Efficiency First.
6. Κανονισμός (ΕΕ) 2020/741 για τις ελάχιστες απαιτήσεις επαναχρησιμοποίησης των υδάτων και Κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1765 για τα σχέδια διαχείρισης κινδύνου.
7. Ν. 5106/2024 για τη σύσταση και λειτουργία του Οργανισμού Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας.
8. Ν. 4662/2020, άρθρο 20, όπως ισχύει, σχετικά με τις αρμοδιότητες των Αυτοτελών Διευθύνσεων Πολιτικής Προστασίας των Περιφερειών.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΠ 39721/20-7-2026
ΝΟΜΟΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑΣ



ΨΗΦΙΣΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΝΕΑΣ ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑΣ
κατά του σχεδίου νόμου για τη μεταφορά των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης στην Ε.Υ.Α.Θ.

Το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Νέας Προποντίδας κατά την τακτική συνεδρίαση της Πέμπτης 17/7/2026 συζήτησε το ψήφισμα που κατέθεσαν οι Δήμαρχοι Χαλκιδικής κατά του σχεδίου νόμου για τη μεταφορά των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης στην Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε. δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι το υιοθετεί και ταυτίζεται με αυτό. Συνεπώς,

Εκφράζει

Την κατηγορηματική αντίθεσή του στις διατάξεις του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με τις οποίες προβλέπεται η υποχρεωτική μεταφορά των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης των Δήμων μας στην Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε.
Η θέση αυτή δεν αποτελεί άρνηση της ανάγκης εκσυγχρονισμού και ενίσχυσης των υπηρεσιών ύδατος. Αντίθετα, αναγνωρίζει ότι η κλιματική αλλαγή, η λειψυδρία, η ανάγκη αναβάθμισης των υποδομών και η βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών επιβάλλουν μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις αυτές οφείλουν να σχεδιάζονται σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, να σέβονται τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτοδιοικητική αυτοτέλεια και να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Το προτεινόμενο νομοσχέδιο δεν πληροί τις παραπάνω προϋποθέσεις.
Ειδικότερα:
Το νομοσχέδιο είναι ένα ακόμα βήμα υπερσυγκέντρωσης αρμοδιοτήτων και διαχειριστικής πρωτοκαθεδρίας στο κεντρικό κράτος και σε κατ` ουσία εκτελεστικούς του βραχίονες όπως η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ, που σταδιακά καταργεί κάθε έννοια αποκέντρωσης στη χώρα μας και καθιστά την Αυτοδιοίκηση για μια ακόμα φορά θεσμό περιορισμένης ευθύνης. Συγκεντρώνει κρίσιμες αρμοδιότητες σε έναν υπερτοπικό φορέα, μια εισηγμένη Ανώνυμη Εταιρεία, αποδυναμώνοντας περαιτέρω τον θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και περιορίζοντας τη δυνατότητα των Δήμων να διαχειρίζονται μια κατεξοχήν τοπική υπόθεση, κατά το πνεύμα του άρθρου 102 του Συντάγματος.
Κατατέθηκε χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με τους Δήμους, χωρίς ολοκληρωμένο επιχειρησιακό σχέδιο εφαρμογής και χωρίς τεκμηριωμένη αξιολόγηση των οικονομικών, κοινωνικών και αναπτυξιακών επιπτώσεων.
Αφαιρεί από τους Δήμους τον έλεγχο της τιμολογιακής πολιτικής, χωρίς να παρέχει σαφείς εγγυήσεις για την προστασία των πολιτών και των αγροτών από μελλοντικές αυξήσεις στο κόστος ύδρευσης και άρδευσης. Η δέσμευση διατήρησης σταθερών τιμών άρδευσης για μια τριετία, αποτελεί προάγγελο αύξησης των τιμών μετά την παρέλευση της τριετίας, χωρίς καμία εγγύηση προστασίας για τους εναπομείναντες αγρότες που προσπαθούν να επιβιώσουν στον τόπο τους μέσα σε πλήθος από αντιξοότητες.
Δεν προβλέπει ουσιαστική συμμετοχή των Δήμων στη λήψη αποφάσεων. Η προβλεπόμενη εκπροσώπηση είναι περιορισμένη και δεν συνοδεύεται από αποφασιστικές αρμοδιότητες.
Δεν παρέχει καμία εγγύηση για την καθημερινή λειτουργία ενός ιδιαίτερα σύνθετου δικτύου που στη Χαλκιδική περιλαμβάνει περισσότερες από 600 γεωτρήσεις, αντλιοστάσια και κρίσιμες εγκαταστάσεις, πολλές από τις οποίες βρίσκονται σε απομακρυσμένες και δυσπρόσιτες περιοχές. Δεν προβλέπονται τοπικά συνεργεία, δεσμευτικοί χρόνοι αποκατάστασης βλαβών ούτε συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο, παρά το γεγονός ότι ακόμη και μικρές καθυστερήσεις μπορεί να αφήσουν οικισμούς χωρίς νερό ή να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές στην αγροτική παραγωγή.
Δεν διασφαλίζει ότι οι υδατικοί πόροι της Χαλκιδικής θα αξιοποιούνται για τις ανάγκες της ίδιας της Χαλκιδικής, η οποία αντιμετωπίζει ήδη αυξημένες απαιτήσεις λόγω τουρισμού και διαθέτει ισχυρό πρωτογενή τομέα που εξαρτάται από την επάρκεια νερού.
Δεν αντιμετωπίζει τα πραγματικά αίτια των προβλημάτων των δημοτικών υπηρεσιών ύδατος, τα οποία οφείλονται κυρίως στη διαχρονική υποχρηματοδότηση, στην υποστελέχωση των Δήμων και στη δυσκολία χρηματοδότησης των αναγκαίων έργων υποδομής.
Δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την αποτίμηση και την τύχη της δημοτικής περιουσίας, χωρίς να παρέχει επαρκείς διασφαλίσεις για τα συμφέροντα των Δήμων. Πολύ φοβόμαστε ότι θα αδικήσει για μια ακόμα φορά τους Δήμους μας, ωθώντας στο μονόδρομο της μακροχρόνιας και ενδεχομένως πολυδάπανης και αναποτελεσματικής δικαστικής αντιπαράθεσης.
Είναι σαφές ότι η αντιμετώπιση της λειψυδρίας δεν μπορεί να επιτευχθεί με την αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τους Δήμους, αλλά με ουσιαστικές επενδύσεις στα δίκτυα, μείωση των απωλειών νερού, ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και στενή συνεργασία Πολιτείας και Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Για τους λόγους αυτούς το Δημοτικό Συμβούλιο
 Απορρίπτει την υποχρεωτική συγχώνευση των δημοτικών υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης στην Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε.
 Ζητά την απόσυρση του σχεδίου νόμου και την έναρξη ουσιαστικού διαλόγου με την Κ.Ε.Δ.Ε., τις Περιφερειακές Ενώσεις Δήμων και τους Δήμους της χώρας.
 Προτείνει, εφόσον η Πολιτεία επιθυμεί τη δημιουργία μεγαλύτερων σχημάτων διαχείρισης υπηρεσιών ύδατος, αυτή να πραγματοποιείται αποκλειστικά σε εθελοντική βάση, κατόπιν απόφασης των οικείων Δημοτικών Συμβουλίων, σύμφωνα με τις προβλέψεις του άρθρου 253 του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026).
 Το νερό είναι δημόσιο κοινωνικό αγαθό και η διαχείρισή του απαιτεί λύσεις που να ενισχύουν την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών, χωρίς να αποδυναμώνουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση, χωρίς να απομακρύνουν τη λήψη αποφάσεων από τις τοπικές κοινωνίες και χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την αναπτυξιακή προοπτική της Χαλκιδικής.»


Η Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου


Δέσποινα Ραμανδάνη