Η συμβολή των πολιτών και των φορέων θεωρείται καθοριστικής σημασίας για τη διαμόρφωση μιας στρατηγικής που θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της χώρας και θα διασφαλίζει τη βιώσιμη διαχείριση του νερού για τις σημερινές και τις επόμενες γενιές.
Με την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά έναν ενιαίο και μακρόπνοο οδικό χάρτη που θέτει τις βάσεις για τη διαφύλαξη του νερού ως στρατηγικού εθνικού πόρου, ενισχύει την ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης και υπηρετεί ένα βιώσιμο μέλλον για το περιβάλλον, την κοινωνία και την οικονομία.
Η διαβούλευση θα διαρκέσει ως τις 22 Ιουλίου 2026, και ώρα 21:30.
O Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας
Σταύρος Ν. Παπασταύρου
Δημοσιευμένα σχόλια
Ωστόσο, θεωρούμε ότι απαιτούνται ορισμένες κρίσιμες συμπληρώσεις και εξειδικεύσεις ώστε η Στρατηγική να αποκτήσει μεγαλύτερη επιχειρησιακή αξία και να αποτελέσει πραγματικό εργαλείο υλοποίησης πολιτικών και επενδύσεων.
1. Επιχειρησιακή βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα των παρόχων υπηρεσιών ύδατος
Η Στρατηγική αναγνωρίζει τα βασικά προβλήματα των επιχειρήσεων ύδατος, όπως το αυξημένο ενεργειακό κόστος, τη γήρανση των υποδομών, τις σημαντικές απώλειες νερού στα δίκτυα και την έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Ωστόσο, δεν περιγράφει συγκεκριμένες πολιτικές και εργαλεία αντιμετώπισης αυτών των προκλήσεων.
Προτείνεται να συμπεριληφθεί ειδικός άξονας που να αφορά:
• τη μείωση του ενεργειακού κόστους μέσω επενδύσεων σε ενεργειακά αποδοτικό εξοπλισμό και έργα ΑΠΕ,
• τη χρηματοδότηση δράσεων ψηφιακού μετασχηματισμού και αυτοματοποίησης δικτύων,
• τη δημιουργία προγραμμάτων προσέλκυσης και διατήρησης εξειδικευμένων στελεχών,
• την ενίσχυση συνεργασιών μεταξύ παρόχων για την αξιοποίηση οικονομιών κλίμακας,
• την ανάπτυξη σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας και ανθεκτικότητας απέναντι σε ακραία κλιματικά φαινόμενα.
2. Οδικός χάρτης εφαρμογής των νέων ευρωπαϊκών υποχρεώσεων
Κατά την επόμενη δεκαετία οι πάροχοι υπηρεσιών ύδατος θα κληθούν να υλοποιήσουν ένα εξαιρετικά απαιτητικό πλαίσιο νέων κανονιστικών υποχρεώσεων που απορρέουν από:
• την αναθεωρημένη Οδηγία για το Πόσιμο Νερό,
• τη νέα Οδηγία για την Επεξεργασία Αστικών Λυμάτων,
• τις απαιτήσεις ασφάλειας και ανθεκτικότητας κρίσιμων υποδομών,
• τους στόχους για ενεργειακή ουδετερότητα και κυκλική οικονομία.
Η Εθνική Στρατηγική οφείλει να συνοδεύεται από έναν αναλυτικό Οδικό Χάρτη Εφαρμογής, ο οποίος θα περιλαμβάνει:
• σαφή χρονοδιαγράμματα,
• κατανομή αρμοδιοτήτων,
• εκτίμηση επενδυτικού κόστους,
• μηχανισμούς τεχνικής υποστήριξης,
• δείκτες παρακολούθησης της προόδου.
Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθούν νέες καθυστερήσεις συμμόρφωσης και πιθανές κυρώσεις προς τη χώρα.
3. Χρηματοδότηση και επενδυτικός προγραμματισμός
Παρά το γεγονός ότι η Στρατηγική αναγνωρίζει επενδυτικές ανάγκες που ανέρχονται σε πολλά δισεκατομμύρια ευρώ για έργα ύδρευσης, αποχέτευσης, επεξεργασίας λυμάτων, ψηφιοποίησης και αντιπλημμυρικής προστασίας, δεν προσδιορίζει τον μηχανισμό χρηματοδότησης των απαιτούμενων παρεμβάσεων.
Προτείνεται η θεσμοθέτηση ενός Πολυετούς Εθνικού Επενδυτικού Προγράμματος Υδάτων, με:
• καταγραφή των έργων εθνικής προτεραιότητας,
• πολυετή χρηματοδοτικό σχεδιασμό,
• συνδυασμό εθνικών, ευρωπαϊκών και ιδιωτικών πόρων,
• εξειδικευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία για μικρούς και μεσαίους παρόχους,
• μηχανισμό ταχείας ωρίμανσης και δημοπράτησης έργων.
Η έλλειψη σταθερής χρηματοδοτικής προοπτικής αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους λόγους καθυστέρησης στην υλοποίηση των προβλεπόμενων μέτρων.
4. Καινοτομία, έρευνα και ελληνική τεχνογνωσία
Η παγκόσμια αγορά του νερού εξελίσσεται ραγδαία με την εισαγωγή νέων τεχνολογιών που αφορούν:
• την τεχνητή νοημοσύνη,
• την τηλεμετρία,
• την πρόβλεψη διαρροών,
• την επαναχρησιμοποίηση νερού,
• τις ενεργειακά αποδοτικές τεχνολογίες επεξεργασίας.
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικές επιχειρήσεις, ερευνητικά κέντρα και πανεπιστημιακά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτό, γεγονός που δεν αποτυπώνεται επαρκώς στη Στρατηγική.
Προτείνεται η υιοθέτηση πολιτικών που θα ενισχύσουν:
• πιλοτικά έργα καινοτομίας,
• συμπράξεις μεταξύ δημόσιων φορέων και επιχειρήσεων,
• προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης,
• εξωστρέφεια και διεθνή προώθηση ελληνικών τεχνολογιών και υπηρεσιών.
Η ενίσχυση της καινοτομίας δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό εργαλείο αλλά και μοχλό ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας.
5. Εθνικός συντονισμός και συνέχεια της πολιτικής υδάτων
Η ίδια η Στρατηγική αναγνωρίζει ως βασικό πρόβλημα τον κατακερματισμό αρμοδιοτήτων. Με αφορμή την πρώτη Εθνική Στρατηγική, η οποία θα απαιτεί διαρκή παρακολούθηση, συντονισμό και ανανέωση, προτείνουμε τη δημιουργία ενός μόνιμου Εθνικού Συμβουλίου Υδάτων, με τη συμμετοχή των συναρμόδιων Υπουργείων, της ΡΑΑΕΥ, της ΕΥΔΑΠ, της ΕΥΑΘ, της ΕΔΕΥΑ, της αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας και των εκπροσώπων της αγοράς μέσω του ΠΑΣΕΠΠΕ. Το Συμβούλιο θα μπορούσε να παρακολουθεί την πρόοδο εφαρμογής της Στρατηγικής, να αξιολογεί τους δείκτες επίδοσης, να εισηγείται αναθεωρήσεις και να διασφαλίζει τον απαιτούμενο διατομεακό συντονισμό. Αντίστοιχα συλλογικά όργανα λειτουργούν με επιτυχία σε χώρες με μεγάλη εμπειρία στην διαχείριση των υδάτων, όπως η Γαλλία (Comité National de l'Eau) και η Ολλανδία (Delta Programme), ενισχύοντας τον συντονισμό και τη συνέχεια της εθνικής πολιτικής.
6. Συμμετοχή της αγοράς και των επιχειρήσεων στην εφαρμογή της Στρατηγικής
Η επίτευξη των στόχων της Εθνικής Στρατηγικής προϋποθέτει την κινητοποίηση όχι μόνο του δημόσιου τομέα αλλά και του συνόλου του παραγωγικού οικοσυστήματος που δραστηριοποιείται στον τομέα των υδάτων. Η ελληνική αγορά διαθέτει σημαντική τεχνογνωσία, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και εμπειρία στην υλοποίηση έργων ύδρευσης, αποχέτευσης, επεξεργασίας λυμάτων, ψηφιακών εφαρμογών και περιβαλλοντικών υποδομών, τα οποία μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην επίτευξη των στόχων της Στρατηγικής.
Προτείνεται:
• Η θεσμοθέτηση μόνιμου μηχανισμού διαβούλευσης μεταξύ Πολιτείας, παρόχων υπηρεσιών ύδατος, ερευνητικής κοινότητας και επιχειρήσεων του κλάδου.
• Η συμμετοχή εκπροσώπων της αγοράς στις ομάδες εργασίας που θα παρακολουθούν την εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής και την εξειδίκευση των δράσεων ανά τομέα πολιτικής. [
• Η ανάπτυξη πιλοτικών έργων καινοτομίας μέσω συνεργασιών μεταξύ παρόχων υπηρεσιών ύδατος, επιχειρήσεων και ερευνητικών φορέων, με στόχο την επιτάχυνση της υιοθέτησης νέων τεχνολογιών.
• Η προώθηση συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την υλοποίηση κρίσιμων έργων υποδομών, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η επαναχρησιμοποίηση νερού, η ψηφιοποίηση δικτύων, η ενεργειακή αναβάθμιση εγκαταστάσεων και η μείωση των απωλειών νερού.
• Η ενσωμάτωση κριτηρίων καινοτομίας, ψηφιακού μετασχηματισμού, ενεργειακής αποδοτικότητας και κυκλικής οικονομίας στα προγράμματα χρηματοδότησης έργων ύδατος.
Η αγορά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως προμηθευτής εξοπλισμού ή υπηρεσιών, αλλά ως στρατηγικός εταίρος στην εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής. Η αξιοποίηση της ελληνικής επιχειρηματικής και τεχνολογικής βάσης μπορεί να επιταχύνει την υλοποίηση των αναγκαίων επενδύσεων, να μειώσει το κόστος εφαρμογής, να ενισχύσει την εξωστρέφεια του κλάδου και να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.
Η επίτευξη των στόχων της Εθνικής Στρατηγικής προϋποθέτει την κινητοποίηση όχι μόνο του δημόσιου τομέα, αλλά και του συνόλου του παραγωγικού οικοσυστήματος που δραστηριοποιείται στον ευρύτερο τομέα των υδάτων, των λυμάτων και των περιβαλλοντικών υποδομών. Η ελληνική αγορά διαθέτει σημαντική τεχνογνωσία, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και εμπειρία στην υλοποίηση έργων ύδρευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων, καθώς και στη διαχείριση βιομηχανικών υδάτων και υγρών αποβλήτων, στην επαναχρησιμοποίηση νερού στις παραγωγικές διαδικασίες και στη βιώσιμη διαχείριση της παραγόμενης ιλύος. Η τεχνογνωσία αυτή μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην εφαρμογή της Στρατηγικής, στην προώθηση της κυκλικής οικονομίας και στην αποδοτικότερη αξιοποίηση των υδατικών και λοιπών πόρων. Κρίνεται, συνεπώς, χρήσιμο οι σχετικές γενικές κατευθύνσεις της Στρατηγικής να εξειδικευθούν περαιτέρω σε συγκεκριμένες δράσεις για τη βελτίωση της αποδοτικότητας χρήσης νερού στη βιομηχανία, την υποκατάσταση πρωτογενών υδατικών πόρων με ανακτημένο νερό και την ανάκτηση πόρων από υγρά απόβλητα και ιλύ.
Συμπερασματικά ο ΠΑΣΕΠΠΕ θεωρεί ότι το Σχέδιο Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα κινείται σε θετική κατεύθυνση και αποτυπώνει με ρεαλισμό τις υφιστάμενες προκλήσεις. Η επιτυχία του, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή, την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας, τη χρήση αξιόπιστων δεδομένων, τη μείωση των απωλειών και την υιοθέτηση μιας πραγματικά ολοκληρωμένης πολιτικής διαχείρισης της ζήτησης. Η στρατηγική πρέπει να συνοδευθεί από σαφείς ποσοτικούς στόχους, ισχυρούς μηχανισμούς παρακολούθησης και επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους, ώστε να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο διασφάλισης της υδατικής επάρκειας και της κλιματικής ανθεκτικότητας της χώρας.
Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Τροποποίησης Καιρού (Weather Modification) ως Στρατηγικού Πυλώνα για την Ενίσχυση των Υδάτινων Αποθεμάτων και τη Διαχείριση Ακραίων Φαινομένων.
Το 1994 η ΕΥΔΑΠ με παρόμοιες υδρολογικές συνθήκες εφάρμοσε πρόγραμμα αύξησης βροχοπτώσεων με επιτυχία υπό την εποπτεία του ΑΠΘ.
Link σύμβασης: https://shorturl.at/fFJsV
Τον Μάιο του 2013 έως τον Ιούνιο του 2015 υλοποιήθηκε το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ (DAPHNE), με στόχο την αντιμετώπιση της ξηρασίας στη Θεσσαλία μέσω καινοτόμων μεθόδων τροποποίησης καιρού. Το πρόγραμμα αξιολόγησε τη δυνατότητα εφαρμογής τεχνικών αύξησης υετού και εξέτασε τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες (2041–2050), ώστε να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα αντίστοιχων παρεμβάσεων στο μέλλον. Το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ υλοποιήθηκε από μια εξειδικευμένη σύμπραξη τεσσάρων (4) βασικών εταίρων από τον ακαδημαϊκό (Τομέας Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας ΑΠΘ και Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΑΠΘ) και τον ιδιωτικό τομέα (3Δ Α.Ε. και Γνώμων Πληροφορική Α.Ε.). Επιστημονικός Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρακώστας από τον Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ.
Link παρουσίασης προγράμματος: https://tinyurl.com/3y66us68
1. Εισαγωγή & Τεκμηρίωση Σκοπού
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της επακόλουθης λειψυδρίας στην Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε παθητικά τεχνικά έργα (όπως φράγματα και δίκτυα) ή σε ευχολόγια περιορισμού της κατανάλωσης. Απαιτούνται ενεργητικές, δοκιμασμένες τεχνολογικές λύσεις που παρεμβαίνουν στην ατμόσφαιρα για τη βελτιστοποίηση του υδρολογικού κύκλου.
Ενώ η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία άνω των 40 ετών στις πτήσεις τροποποίησης καιρού, αυτή έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στο κομμάτι της χαλαζικής προστασίας. Είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά αναγκαίο να επεκταθεί η χρήση της τεχνολογίας αυτής στην τεχνητή αύξηση των βροχοπτώσεων και κυρίως των χιονοπτώσεων, καθώς και στη στρατηγική διαχείριση έντονων καταιγίδων.
2. Ιστορικά Στοιχεία & Διεθνής Πρακτική
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η σπορά νεφών (cloud seeding) αποτελεί σταθερό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής πολλών κρατών για τη διαχείριση των υδάτων και την άμβλυνση της ξηρασίας:
• Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ): Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε πολιτείες που πλήττονται από λειψυδρία, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και το Κολοράντο, με τη συνεργασία κυβερνητικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για γεωργικούς, οικολογικούς και υδροηλεκτρικούς σκοπούς.
• Αυστραλία: Τα πρώτα πειράματα ξεκίνησαν ήδη από το 1947. Οι δράσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα, στοχεύοντας σε λεκάνες απορροής ταμιευτήρων για την ενίσχυση της απορροής νερού και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
• Κίνα: Διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εδώ και δεκαετίες, αναπτύσσοντας αεροσκάφη, πυραύλους και επίγειες γεννήτριες για την ανακούφιση των άνυδρων βόρειων και δυτικών περιοχών της.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Από το 1990 ηγούνται φιλόδοξων προγραμμάτων με σχεδόν 300 αποστολές ετησίως για την ενίσχυση των βροχοπτώσεων στις ερημικές περιοχές τους.
• Σαουδική Αραβία: Ενέταξε πρόσφατα (2022) το σύστημα σποράς νεφών στο εθνικό της πλάνο για τη δημιουργία νέων πηγών νερού, την καταπολέμηση της ερήμωσης και την ενίσχυση του πρασίνου.
• Λοιπές Χώρες: Ανάλογα προγράμματα εφαρμόζουν η Ταϊλάνδη (από το 1955 για γεωργικούς σκοπούς και πρόσφατα για τη μείωση της ρύπανσης), η Ινδία και η Ρωσία (για γεωργία, διαχείριση υδάτων και ενίσχυση χιονιού).
3. Άξονες Πρότασης προς Ένταξη στο Εθνικό Σχέδιο
Α. Θεσμοθέτηση Προγραμμάτων Χειμερινής Σποράς για Ενίσχυση Χιονόπτωσης
• Σκεπτικό: Το χιόνι αποτελεί την καλύτερη φυσική αποθήκη νερού. Αντίθετα με τη βροχή, η οποία σε έντονες συνθήκες προκαλεί ακαριαία επιφανειακή απορροή, πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους, το χιόνι συσσωρεύεται στους ορεινούς όγκους. Λιώνει σταδιακά κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ομαλά τα φράγματα, τις λίμνες και τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
• Προτεινόμενο Μέτρο: Στοχευμένες πτήσεις σποράς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της πρώιμης άνοιξης πάνω από τις κύριες ορεινές λεκάνες απορροής της χώρας (π.χ. Πίνδος, ορεινοί όγκοι Μακεδονίας/Θεσσαλίας), με σκοπό την αύξηση του πάχους της χιονοκάλυψης.
Β. Διαχείριση και Εκτόνωση Ακραίων Φαινομένων (Τύπου Daniel)
• Έγκαιρη Προειδοποίηση (Nowcasting): Πλήρης ενσωμάτωση των υφιστάμενων εξειδικευμένων μετεωρολογικών ραντάρ (όπως αυτά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας) στο εθνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας για την 24ωρη, ζωντανή παρακολούθηση της δυναμικής των καταιγίδων,
• Επιλεκτική Εκτόνωση Φαινομένων: Σε περιπτώσεις επερχόμενων έντονων φαινομένων, προτείνεται η εφαρμογή στρατηγικής «υπερ-σποράς» (overseeding) ή πρόκλησης πρόωρης βροχόπτωσης. Στόχος είναι η τεχνητή ενεργοποίηση του νεφικού συστήματος ώστε να εκτονώσει μεγάλο μέρος του υδάτινου φορτίου του πριν αυτό φτάσει πάνω από ευαίσθητες οικιστικές, αστικές ή ευάλωτες γεωργικές περιοχές (π.χ. ρίψη υλικών πάνω από θαλάσσιες εκτάσεις ή μη κατοικημένους ορεινούς όγκους).
4. Επιχειρησιακή Ετοιμότητα & Αξιοποίηση Υφιστάμενων Πόρων
Η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν ούτε να αναμείνει πολυετείς μελέτες:
1. Υφιστάμενα Μέσα: Υπάρχει ήδη η υποδομή σε ειδικά τροποποιημένα αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), εξοπλισμένα με συστήματα καύσης και εκτόξευσης ειδικών φυσιγγίων .
2. Δίκτυο Ραντάρ: Η ύπαρξη ενεργών μετεωρολογικών ραντάρ σε κομβικά σημεία (π.χ. Θεσσαλία, Μακεδονία) επιτρέπει την άμεση καθοδήγηση των επιχειρήσεων.
3. Ανθρώπινο Δυναμικό: Διατίθεται έμπειρο, εξειδικευμένο ιπτάμενο προσωπικό και ελεγκτές ραντάρ με δεκαετίες εμπειρίας σε συνθήκες stand-by και διαχείρισης καταιγίδων.
4. Θεσμικές Συνέργειες & Επίτευξη Οικονομιών Κλίμακας
Για την ορθολογική διαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, προτείνεται η δημιουργία ενός Κοινού Επιχειρησιακού Μηχανισμού Τροποποίησης Καιρού, ο οποίος θα λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τη ΔΕΗ και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος λειτουργίας επιμερίζεται και επιτυγχάνονται σημαντικές οικονομίες κλίμακας:
Α. Συνέργεια με τη ΔΕΗ (Υδροηλεκτρική Παραγωγή & Αποθέματα)
• Το Διεθνές Παράδειγμα: Στα πρότυπα της Αυστραλίας, όπου η σπορά νεφών εφαρμόζεται συστηματικά πάνω από τις λεκάνες απορροής των ταμιευτήρων για την ενίσχυση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ΔΕΗ έχει άμεσο οικονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον να επενδύσει σε αυτή την τεχνολογία.
• Πλεονέκτημα για τη Χώρα: Η τεχνητή ενίσχυση της χιονόπτωσης στα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα εξασφαλίζει τη σταδιακή πλήρωση των φραγμάτων της ΔΕΗ (π.χ. στον Αχελώο ή στον Αλιάκμονα). Αυτό μεταφράζεται σε:
1. Αύξηση της παραγωγής «πράσινης» και φθηνής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
2. Διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων νερού της χώρας για περιόδους αιχμής (καύσωνες).
3. Επάρκεια νερού για την άρδευση των μεγάλων γεωργικών πεδιάδων το καλοκαίρι.
Β. Συνέργεια με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (Πρόληψη & Nowcasting)
• Μείωση Κόστους Καταστολής/Αποζημιώσεων: Το κόστος των πτήσεων σποράς και της συντήρησης των ραντάρ είναι μηδαμινό μπροστά στα δισεκατομμύρια ευρώ που δαπανώνται εκ των υστέρων για αποζημιώσεις (όπως μετά τον Daniel) ή για την αποκατάσταση υποδομών.
• Επιχειρησιακό Όφελος: Το Υπουργείο αποκτά άμεση πρόσβαση στο εξειδικευμένο δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ και στην εμπειρία των ελεγκτών για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών (nowcasting). Παράλληλα, η δυνατότητα ελεγχόμενης εκτόνωσης φαινομένων σε μή ευαίσθητες περιοχές μειώνει το πλημμυρικό ρίσκο στις πόλεις.
Γ. Πώς επιτυγχάνονται οι Οικονομίες Κλίμακας (Scale Economies)
Αντί η Πολιτική Προστασία, η ΔΕΗ, ο ΕΛΓΑ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να λειτουργούν αυτόνομα, οι υποδομές ενοποιούνται:
• Κοινό Κόστος Υποδομών: Τα ίδια αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), οι ίδιες επίγειες εγκαταστάσεις, οι σταθμοί ανεφοδιασμού και τα μετεωρολογικά ραντάρ (σε Φίλυρο Θεσσαλονίκης και Λιόπρασο Τρικάλων ) χρησιμοποιούνται όλο τον χρόνο.
• Εποχιακή Εναλλαγή Δράσεων:
o Άνοιξη - Καλοκαίρι: Τα μέσα εστιάζουν στην χαλαζική Προστασία για λογαριασμό του ΕΛΓΑ και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
o Φθινόπωρο: Τα μέσα τίθενται σε ετοιμότητα για τη Διαχείριση/Εκτόνωση έντονων καταιγίδων για λογαριασμό της Πολιτικής Προστασίας.
o Χειμώνας: Τα μέσα μεταφέρονται στους ορεινούς όγκους για την Ενίσχυση Χιονοπτώσεων για λογαριασμό της ΔΕΗ και των οργανισμών ύδρευσης.
"Καλούμε το Υπουργείο και τους αρμόδιους φορείς να μην περιορίσουν το Εθνικό Σχέδιο σε παθητικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ζητούμε την επίσημη θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση Εθνικού Προγράμματος Τροποποίησης Καιρού, το οποίο —ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές δεκαετιών— θα χρησιμοποιεί τη σπορά νεφών για την τεχνητή ενίσχυση των χιονοπτώσεων/βροχοπτώσεων και την ελεγχόμενη εκτόνωση των ακραίων καταιγίδων, θωρακίζοντας έμπρακτα την οικονομία, τη γεωργία και την ασφάλεια των πολιτών. Η αποσπασματική αντιμετώπιση του καιρού ανήκει στο παρελθόν. Προτείνουμε ένα συμμετοχικό μοντέλο χρηματοδότησης (Υπ. Πολιτικής Προστασίας, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΔΕΗ και ΕΛΓΑ), όπου με το ίδιο ακριβώς επιχειρησιακό κόστος —αξιοποιώντας τον υφιστάμενο στόλο και τα ραντάρ της χώρας— θα προσφέρουμε ταυτόχρονα φθηνή ενέργεια, προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι, επάρκεια νερού και θωράκιση των πόλεων από πλημμύρες. Είναι οικονομικά παράλογο να αγνοούμε μια έτοιμη λύση που άλλες χώρες αξιοποιούν εδώ και 70 χρόνια."
Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Τροποποίησης Καιρού (Weather Modification) ως Στρατηγικού Πυλώνα για την Ενίσχυση των Υδάτινων Αποθεμάτων και τη Διαχείριση Ακραίων Φαινομένων.
Το 1994 η ΕΥΔΑΠ με παρόμοιες υδρολογικές συνθήκες εφάρμοσε πρόγραμμα αύξησης βροχοπτώσεων με επιτυχία υπό την εποπτεία του ΑΠΘ.
Link σύμβασης: https://shorturl.at/fFJsV
Τον Μάιο του 2013 έως τον Ιούνιο του 2015 υλοποιήθηκε το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ (DAPHNE), με στόχο την αντιμετώπιση της ξηρασίας στη Θεσσαλία μέσω καινοτόμων μεθόδων τροποποίησης καιρού. Το πρόγραμμα αξιολόγησε τη δυνατότητα εφαρμογής τεχνικών αύξησης υετού και εξέτασε τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες (2041–2050), ώστε να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα αντίστοιχων παρεμβάσεων στο μέλλον. Το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ υλοποιήθηκε από μια εξειδικευμένη σύμπραξη τεσσάρων (4) βασικών εταίρων από τον ακαδημαϊκό (Τομέας Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας ΑΠΘ και Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΑΠΘ) και τον ιδιωτικό τομέα (3Δ Α.Ε. και Γνώμων Πληροφορική Α.Ε.). Επιστημονικός Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρακώστας από τον Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ.
Link παρουσίασης προγράμματος: https://tinyurl.com/3y66us68
1. Εισαγωγή & Τεκμηρίωση Σκοπού
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της επακόλουθης λειψυδρίας στην Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε παθητικά τεχνικά έργα (όπως φράγματα και δίκτυα) ή σε ευχολόγια περιορισμού της κατανάλωσης. Απαιτούνται ενεργητικές, δοκιμασμένες τεχνολογικές λύσεις που παρεμβαίνουν στην ατμόσφαιρα για τη βελτιστοποίηση του υδρολογικού κύκλου.
Ενώ η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία άνω των 40 ετών στις πτήσεις τροποποίησης καιρού, αυτή έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στο κομμάτι της χαλαζικής προστασίας. Είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά αναγκαίο να επεκταθεί η χρήση της τεχνολογίας αυτής στην τεχνητή αύξηση των βροχοπτώσεων και κυρίως των χιονοπτώσεων, καθώς και στη στρατηγική διαχείριση έντονων καταιγίδων.
2. Ιστορικά Στοιχεία & Διεθνής Πρακτική
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η σπορά νεφών (cloud seeding) αποτελεί σταθερό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής πολλών κρατών για τη διαχείριση των υδάτων και την άμβλυνση της ξηρασίας:
• Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ): Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε πολιτείες που πλήττονται από λειψυδρία, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και το Κολοράντο, με τη συνεργασία κυβερνητικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για γεωργικούς, οικολογικούς και υδροηλεκτρικούς σκοπούς.
• Αυστραλία: Τα πρώτα πειράματα ξεκίνησαν ήδη από το 1947. Οι δράσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα, στοχεύοντας σε λεκάνες απορροής ταμιευτήρων για την ενίσχυση της απορροής νερού και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
• Κίνα: Διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εδώ και δεκαετίες, αναπτύσσοντας αεροσκάφη, πυραύλους και επίγειες γεννήτριες για την ανακούφιση των άνυδρων βόρειων και δυτικών περιοχών της.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Από το 1990 ηγούνται φιλόδοξων προγραμμάτων με σχεδόν 300 αποστολές ετησίως για την ενίσχυση των βροχοπτώσεων στις ερημικές περιοχές τους.
• Σαουδική Αραβία: Ενέταξε πρόσφατα (2022) το σύστημα σποράς νεφών στο εθνικό της πλάνο για τη δημιουργία νέων πηγών νερού, την καταπολέμηση της ερήμωσης και την ενίσχυση του πρασίνου.
• Λοιπές Χώρες: Ανάλογα προγράμματα εφαρμόζουν η Ταϊλάνδη (από το 1955 για γεωργικούς σκοπούς και πρόσφατα για τη μείωση της ρύπανσης), η Ινδία και η Ρωσία (για γεωργία, διαχείριση υδάτων και ενίσχυση χιονιού).
3. Άξονες Πρότασης προς Ένταξη στο Εθνικό Σχέδιο
Α. Θεσμοθέτηση Προγραμμάτων Χειμερινής Σποράς για Ενίσχυση Χιονόπτωσης
• Σκεπτικό: Το χιόνι αποτελεί την καλύτερη φυσική αποθήκη νερού. Αντίθετα με τη βροχή, η οποία σε έντονες συνθήκες προκαλεί ακαριαία επιφανειακή απορροή, πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους, το χιόνι συσσωρεύεται στους ορεινούς όγκους. Λιώνει σταδιακά κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ομαλά τα φράγματα, τις λίμνες και τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
• Προτεινόμενο Μέτρο: Στοχευμένες πτήσεις σποράς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της πρώιμης άνοιξης πάνω από τις κύριες ορεινές λεκάνες απορροής της χώρας (π.χ. Πίνδος, ορεινοί όγκοι Μακεδονίας/Θεσσαλίας), με σκοπό την αύξηση του πάχους της χιονοκάλυψης.
Β. Διαχείριση και Εκτόνωση Ακραίων Φαινομένων (Τύπου Daniel)
• Έγκαιρη Προειδοποίηση (Nowcasting): Πλήρης ενσωμάτωση των υφιστάμενων εξειδικευμένων μετεωρολογικών ραντάρ (όπως αυτά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας) στο εθνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας για την 24ωρη, ζωντανή παρακολούθηση της δυναμικής των καταιγίδων,
• Επιλεκτική Εκτόνωση Φαινομένων: Σε περιπτώσεις επερχόμενων έντονων φαινομένων, προτείνεται η εφαρμογή στρατηγικής «υπερ-σποράς» (overseeding) ή πρόκλησης πρόωρης βροχόπτωσης. Στόχος είναι η τεχνητή ενεργοποίηση του νεφικού συστήματος ώστε να εκτονώσει μεγάλο μέρος του υδάτινου φορτίου του πριν αυτό φτάσει πάνω από ευαίσθητες οικιστικές, αστικές ή ευάλωτες γεωργικές περιοχές (π.χ. ρίψη υλικών πάνω από θαλάσσιες εκτάσεις ή μη κατοικημένους ορεινούς όγκους).
4. Επιχειρησιακή Ετοιμότητα & Αξιοποίηση Υφιστάμενων Πόρων
Η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν ούτε να αναμείνει πολυετείς μελέτες:
1. Υφιστάμενα Μέσα: Υπάρχει ήδη η υποδομή σε ειδικά τροποποιημένα αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), εξοπλισμένα με συστήματα καύσης και εκτόξευσης ειδικών φυσιγγίων .
2. Δίκτυο Ραντάρ: Η ύπαρξη ενεργών μετεωρολογικών ραντάρ σε κομβικά σημεία (π.χ. Θεσσαλία, Μακεδονία) επιτρέπει την άμεση καθοδήγηση των επιχειρήσεων.
3. Ανθρώπινο Δυναμικό: Διατίθεται έμπειρο, εξειδικευμένο ιπτάμενο προσωπικό και ελεγκτές ραντάρ με δεκαετίες εμπειρίας σε συνθήκες stand-by και διαχείρισης καταιγίδων.
4. Θεσμικές Συνέργειες & Επίτευξη Οικονομιών Κλίμακας
Για την ορθολογική διαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, προτείνεται η δημιουργία ενός Κοινού Επιχειρησιακού Μηχανισμού Τροποποίησης Καιρού, ο οποίος θα λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τη ΔΕΗ και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος λειτουργίας επιμερίζεται και επιτυγχάνονται σημαντικές οικονομίες κλίμακας:
Α. Συνέργεια με τη ΔΕΗ (Υδροηλεκτρική Παραγωγή & Αποθέματα)
• Το Διεθνές Παράδειγμα: Στα πρότυπα της Αυστραλίας, όπου η σπορά νεφών εφαρμόζεται συστηματικά πάνω από τις λεκάνες απορροής των ταμιευτήρων για την ενίσχυση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ΔΕΗ έχει άμεσο οικονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον να επενδύσει σε αυτή την τεχνολογία.
• Πλεονέκτημα για τη Χώρα: Η τεχνητή ενίσχυση της χιονόπτωσης στα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα εξασφαλίζει τη σταδιακή πλήρωση των φραγμάτων της ΔΕΗ (π.χ. στον Αχελώο ή στον Αλιάκμονα). Αυτό μεταφράζεται σε:
1. Αύξηση της παραγωγής «πράσινης» και φθηνής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
2. Διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων νερού της χώρας για περιόδους αιχμής (καύσωνες).
3. Επάρκεια νερού για την άρδευση των μεγάλων γεωργικών πεδιάδων το καλοκαίρι.
Β. Συνέργεια με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (Πρόληψη & Nowcasting)
• Μείωση Κόστους Καταστολής/Αποζημιώσεων: Το κόστος των πτήσεων σποράς και της συντήρησης των ραντάρ είναι μηδαμινό μπροστά στα δισεκατομμύρια ευρώ που δαπανώνται εκ των υστέρων για αποζημιώσεις (όπως μετά τον Daniel) ή για την αποκατάσταση υποδομών.
• Επιχειρησιακό Όφελος: Το Υπουργείο αποκτά άμεση πρόσβαση στο εξειδικευμένο δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ και στην εμπειρία των ελεγκτών για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών (nowcasting). Παράλληλα, η δυνατότητα ελεγχόμενης εκτόνωσης φαινομένων σε μή ευαίσθητες περιοχές μειώνει το πλημμυρικό ρίσκο στις πόλεις.
Γ. Πώς επιτυγχάνονται οι Οικονομίες Κλίμακας (Scale Economies)
Αντί η Πολιτική Προστασία, η ΔΕΗ, ο ΕΛΓΑ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να λειτουργούν αυτόνομα, οι υποδομές ενοποιούνται:
• Κοινό Κόστος Υποδομών: Τα ίδια αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), οι ίδιες επίγειες εγκαταστάσεις, οι σταθμοί ανεφοδιασμού και τα μετεωρολογικά ραντάρ (σε Φίλυρο Θεσσαλονίκης και Λιόπρασο Τρικάλων ) χρησιμοποιούνται όλο τον χρόνο.
• Εποχιακή Εναλλαγή Δράσεων:
o Άνοιξη - Καλοκαίρι: Τα μέσα εστιάζουν στην χαλαζική Προστασία για λογαριασμό του ΕΛΓΑ και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
o Φθινόπωρο: Τα μέσα τίθενται σε ετοιμότητα για τη Διαχείριση/Εκτόνωση έντονων καταιγίδων για λογαριασμό της Πολιτικής Προστασίας.
o Χειμώνας: Τα μέσα μεταφέρονται στους ορεινούς όγκους για την Ενίσχυση Χιονοπτώσεων για λογαριασμό της ΔΕΗ και των οργανισμών ύδρευσης.
"Καλούμε το Υπουργείο και τους αρμόδιους φορείς να μην περιορίσουν το Εθνικό Σχέδιο σε παθητικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ζητούμε την επίσημη θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση Εθνικού Προγράμματος Τροποποίησης Καιρού, το οποίο —ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές δεκαετιών— θα χρησιμοποιεί τη σπορά νεφών για την τεχνητή ενίσχυση των χιονοπτώσεων/βροχοπτώσεων και την ελεγχόμενη εκτόνωση των ακραίων καταιγίδων, θωρακίζοντας έμπρακτα την οικονομία, τη γεωργία και την ασφάλεια των πολιτών. Η αποσπασματική αντιμετώπιση του καιρού ανήκει στο παρελθόν. Προτείνουμε ένα συμμετοχικό μοντέλο χρηματοδότησης (Υπ. Πολιτικής Προστασίας, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΔΕΗ και ΕΛΓΑ), όπου με το ίδιο ακριβώς επιχειρησιακό κόστος —αξιοποιώντας τον υφιστάμενο στόλο και τα ραντάρ της χώρας— θα προσφέρουμε ταυτόχρονα φθηνή ενέργεια, προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι, επάρκεια νερού και θωράκιση των πόλεων από πλημμύρες. Είναι οικονομικά παράλογο να αγνοούμε μια έτοιμη λύση που άλλες χώρες αξιοποιούν εδώ και 70 χρόνια."
Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Τροποποίησης Καιρού (Weather Modification) ως Στρατηγικού Πυλώνα για την Ενίσχυση των Υδάτινων Αποθεμάτων και τη Διαχείριση Ακραίων Φαινομένων.
Το 1994 η ΕΥΔΑΠ με παρόμοιες υδρολογικές συνθήκες εφάρμοσε πρόγραμμα αύξησης βροχοπτώσεων με επιτυχία υπό την εποπτεία του ΑΠΘ.
Link σύμβασης: https://shorturl.at/fFJsV
Τον Μάιο του 2013 έως τον Ιούνιο του 2015 υλοποιήθηκε το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ (DAPHNE), με στόχο την αντιμετώπιση της ξηρασίας στη Θεσσαλία μέσω καινοτόμων μεθόδων τροποποίησης καιρού. Το πρόγραμμα αξιολόγησε τη δυνατότητα εφαρμογής τεχνικών αύξησης υετού και εξέτασε τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες (2041–2050), ώστε να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα αντίστοιχων παρεμβάσεων στο μέλλον. Το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ υλοποιήθηκε από μια εξειδικευμένη σύμπραξη τεσσάρων (4) βασικών εταίρων από τον ακαδημαϊκό (Τομέας Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας ΑΠΘ και Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΑΠΘ) και τον ιδιωτικό τομέα (3Δ Α.Ε. και Γνώμων Πληροφορική Α.Ε.). Επιστημονικός Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρακώστας από τον Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ.
Link παρουσίασης προγράμματος: https://tinyurl.com/3y66us68
1. Εισαγωγή & Τεκμηρίωση Σκοπού
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της επακόλουθης λειψυδρίας στην Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε παθητικά τεχνικά έργα (όπως φράγματα και δίκτυα) ή σε ευχολόγια περιορισμού της κατανάλωσης. Απαιτούνται ενεργητικές, δοκιμασμένες τεχνολογικές λύσεις που παρεμβαίνουν στην ατμόσφαιρα για τη βελτιστοποίηση του υδρολογικού κύκλου.
Ενώ η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία άνω των 40 ετών στις πτήσεις τροποποίησης καιρού, αυτή έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στο κομμάτι της χαλαζικής προστασίας. Είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά αναγκαίο να επεκταθεί η χρήση της τεχνολογίας αυτής στην τεχνητή αύξηση των βροχοπτώσεων και κυρίως των χιονοπτώσεων, καθώς και στη στρατηγική διαχείριση έντονων καταιγίδων.
2. Ιστορικά Στοιχεία & Διεθνής Πρακτική
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η σπορά νεφών (cloud seeding) αποτελεί σταθερό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής πολλών κρατών για τη διαχείριση των υδάτων και την άμβλυνση της ξηρασίας:
• Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ): Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε πολιτείες που πλήττονται από λειψυδρία, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και το Κολοράντο, με τη συνεργασία κυβερνητικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για γεωργικούς, οικολογικούς και υδροηλεκτρικούς σκοπούς.
• Αυστραλία: Τα πρώτα πειράματα ξεκίνησαν ήδη από το 1947. Οι δράσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα, στοχεύοντας σε λεκάνες απορροής ταμιευτήρων για την ενίσχυση της απορροής νερού και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
• Κίνα: Διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εδώ και δεκαετίες, αναπτύσσοντας αεροσκάφη, πυραύλους και επίγειες γεννήτριες για την ανακούφιση των άνυδρων βόρειων και δυτικών περιοχών της.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Από το 1990 ηγούνται φιλόδοξων προγραμμάτων με σχεδόν 300 αποστολές ετησίως για την ενίσχυση των βροχοπτώσεων στις ερημικές περιοχές τους.
• Σαουδική Αραβία: Ενέταξε πρόσφατα (2022) το σύστημα σποράς νεφών στο εθνικό της πλάνο για τη δημιουργία νέων πηγών νερού, την καταπολέμηση της ερήμωσης και την ενίσχυση του πρασίνου.
• Λοιπές Χώρες: Ανάλογα προγράμματα εφαρμόζουν η Ταϊλάνδη (από το 1955 για γεωργικούς σκοπούς και πρόσφατα για τη μείωση της ρύπανσης), η Ινδία και η Ρωσία (για γεωργία, διαχείριση υδάτων και ενίσχυση χιονιού).
3. Άξονες Πρότασης προς Ένταξη στο Εθνικό Σχέδιο
Α. Θεσμοθέτηση Προγραμμάτων Χειμερινής Σποράς για Ενίσχυση Χιονόπτωσης
• Σκεπτικό: Το χιόνι αποτελεί την καλύτερη φυσική αποθήκη νερού. Αντίθετα με τη βροχή, η οποία σε έντονες συνθήκες προκαλεί ακαριαία επιφανειακή απορροή, πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους, το χιόνι συσσωρεύεται στους ορεινούς όγκους. Λιώνει σταδιακά κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ομαλά τα φράγματα, τις λίμνες και τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
• Προτεινόμενο Μέτρο: Στοχευμένες πτήσεις σποράς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της πρώιμης άνοιξης πάνω από τις κύριες ορεινές λεκάνες απορροής της χώρας (π.χ. Πίνδος, ορεινοί όγκοι Μακεδονίας/Θεσσαλίας), με σκοπό την αύξηση του πάχους της χιονοκάλυψης.
Β. Διαχείριση και Εκτόνωση Ακραίων Φαινομένων (Τύπου Daniel)
• Έγκαιρη Προειδοποίηση (Nowcasting): Πλήρης ενσωμάτωση των υφιστάμενων εξειδικευμένων μετεωρολογικών ραντάρ (όπως αυτά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας) στο εθνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας για την 24ωρη, ζωντανή παρακολούθηση της δυναμικής των καταιγίδων,
• Επιλεκτική Εκτόνωση Φαινομένων: Σε περιπτώσεις επερχόμενων έντονων φαινομένων, προτείνεται η εφαρμογή στρατηγικής «υπερ-σποράς» (overseeding) ή πρόκλησης πρόωρης βροχόπτωσης. Στόχος είναι η τεχνητή ενεργοποίηση του νεφικού συστήματος ώστε να εκτονώσει μεγάλο μέρος του υδάτινου φορτίου του πριν αυτό φτάσει πάνω από ευαίσθητες οικιστικές, αστικές ή ευάλωτες γεωργικές περιοχές (π.χ. ρίψη υλικών πάνω από θαλάσσιες εκτάσεις ή μη κατοικημένους ορεινούς όγκους).
4. Επιχειρησιακή Ετοιμότητα & Αξιοποίηση Υφιστάμενων Πόρων
Η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν ούτε να αναμείνει πολυετείς μελέτες:
1. Υφιστάμενα Μέσα: Υπάρχει ήδη η υποδομή σε ειδικά τροποποιημένα αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), εξοπλισμένα με συστήματα καύσης και εκτόξευσης ειδικών φυσιγγίων .
2. Δίκτυο Ραντάρ: Η ύπαρξη ενεργών μετεωρολογικών ραντάρ σε κομβικά σημεία (π.χ. Θεσσαλία, Μακεδονία) επιτρέπει την άμεση καθοδήγηση των επιχειρήσεων.
3. Ανθρώπινο Δυναμικό: Διατίθεται έμπειρο, εξειδικευμένο ιπτάμενο προσωπικό και ελεγκτές ραντάρ με δεκαετίες εμπειρίας σε συνθήκες stand-by και διαχείρισης καταιγίδων.
4. Θεσμικές Συνέργειες & Επίτευξη Οικονομιών Κλίμακας
Για την ορθολογική διαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, προτείνεται η δημιουργία ενός Κοινού Επιχειρησιακού Μηχανισμού Τροποποίησης Καιρού, ο οποίος θα λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τη ΔΕΗ και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος λειτουργίας επιμερίζεται και επιτυγχάνονται σημαντικές οικονομίες κλίμακας:
Α. Συνέργεια με τη ΔΕΗ (Υδροηλεκτρική Παραγωγή & Αποθέματα)
• Το Διεθνές Παράδειγμα: Στα πρότυπα της Αυστραλίας, όπου η σπορά νεφών εφαρμόζεται συστηματικά πάνω από τις λεκάνες απορροής των ταμιευτήρων για την ενίσχυση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ΔΕΗ έχει άμεσο οικονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον να επενδύσει σε αυτή την τεχνολογία.
• Πλεονέκτημα για τη Χώρα: Η τεχνητή ενίσχυση της χιονόπτωσης στα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα εξασφαλίζει τη σταδιακή πλήρωση των φραγμάτων της ΔΕΗ (π.χ. στον Αχελώο ή στον Αλιάκμονα). Αυτό μεταφράζεται σε:
1. Αύξηση της παραγωγής «πράσινης» και φθηνής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
2. Διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων νερού της χώρας για περιόδους αιχμής (καύσωνες).
3. Επάρκεια νερού για την άρδευση των μεγάλων γεωργικών πεδιάδων το καλοκαίρι.
Β. Συνέργεια με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (Πρόληψη & Nowcasting)
• Μείωση Κόστους Καταστολής/Αποζημιώσεων: Το κόστος των πτήσεων σποράς και της συντήρησης των ραντάρ είναι μηδαμινό μπροστά στα δισεκατομμύρια ευρώ που δαπανώνται εκ των υστέρων για αποζημιώσεις (όπως μετά τον Daniel) ή για την αποκατάσταση υποδομών.
• Επιχειρησιακό Όφελος: Το Υπουργείο αποκτά άμεση πρόσβαση στο εξειδικευμένο δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ και στην εμπειρία των ελεγκτών για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών (nowcasting). Παράλληλα, η δυνατότητα ελεγχόμενης εκτόνωσης φαινομένων σε μή ευαίσθητες περιοχές μειώνει το πλημμυρικό ρίσκο στις πόλεις.
Γ. Πώς επιτυγχάνονται οι Οικονομίες Κλίμακας (Scale Economies)
Αντί η Πολιτική Προστασία, η ΔΕΗ, ο ΕΛΓΑ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να λειτουργούν αυτόνομα, οι υποδομές ενοποιούνται:
• Κοινό Κόστος Υποδομών: Τα ίδια αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), οι ίδιες επίγειες εγκαταστάσεις, οι σταθμοί ανεφοδιασμού και τα μετεωρολογικά ραντάρ (σε Φίλυρο Θεσσαλονίκης και Λιόπρασο Τρικάλων ) χρησιμοποιούνται όλο τον χρόνο.
• Εποχιακή Εναλλαγή Δράσεων:
o Άνοιξη - Καλοκαίρι: Τα μέσα εστιάζουν στην χαλαζική Προστασία για λογαριασμό του ΕΛΓΑ και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
o Φθινόπωρο: Τα μέσα τίθενται σε ετοιμότητα για τη Διαχείριση/Εκτόνωση έντονων καταιγίδων για λογαριασμό της Πολιτικής Προστασίας.
o Χειμώνας: Τα μέσα μεταφέρονται στους ορεινούς όγκους για την Ενίσχυση Χιονοπτώσεων για λογαριασμό της ΔΕΗ και των οργανισμών ύδρευσης.
"Καλούμε το Υπουργείο και τους αρμόδιους φορείς να μην περιορίσουν το Εθνικό Σχέδιο σε παθητικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ζητούμε την επίσημη θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση Εθνικού Προγράμματος Τροποποίησης Καιρού, το οποίο —ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές δεκαετιών— θα χρησιμοποιεί τη σπορά νεφών για την τεχνητή ενίσχυση των χιονοπτώσεων/βροχοπτώσεων και την ελεγχόμενη εκτόνωση των ακραίων καταιγίδων, θωρακίζοντας έμπρακτα την οικονομία, τη γεωργία και την ασφάλεια των πολιτών. Η αποσπασματική αντιμετώπιση του καιρού ανήκει στο παρελθόν. Προτείνουμε ένα συμμετοχικό μοντέλο χρηματοδότησης (Υπ. Πολιτικής Προστασίας, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΔΕΗ και ΕΛΓΑ), όπου με το ίδιο ακριβώς επιχειρησιακό κόστος —αξιοποιώντας τον υφιστάμενο στόλο και τα ραντάρ της χώρας— θα προσφέρουμε ταυτόχρονα φθηνή ενέργεια, προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι, επάρκεια νερού και θωράκιση των πόλεων από πλημμύρες. Είναι οικονομικά παράλογο να αγνοούμε μια έτοιμη λύση που άλλες χώρες αξιοποιούν εδώ και 70 χρόνια."
Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Τροποποίησης Καιρού (Weather Modification) ως Στρατηγικού Πυλώνα για την Ενίσχυση των Υδάτινων Αποθεμάτων και τη Διαχείριση Ακραίων Φαινομένων.
Το 1994 η ΕΥΔΑΠ με παρόμοιες υδρολογικές συνθήκες εφάρμοσε πρόγραμμα αύξησης βροχοπτώσεων με επιτυχία υπό την εποπτεία του ΑΠΘ.
Link σύμβασης: https://shorturl.at/fFJsV
Τον Μάιο του 2013 έως τον Ιούνιο του 2015 υλοποιήθηκε το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ (DAPHNE), με στόχο την αντιμετώπιση της ξηρασίας στη Θεσσαλία μέσω καινοτόμων μεθόδων τροποποίησης καιρού. Το πρόγραμμα αξιολόγησε τη δυνατότητα εφαρμογής τεχνικών αύξησης υετού και εξέτασε τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες (2041–2050), ώστε να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα αντίστοιχων παρεμβάσεων στο μέλλον. Το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ υλοποιήθηκε από μια εξειδικευμένη σύμπραξη τεσσάρων (4) βασικών εταίρων από τον ακαδημαϊκό (Τομέας Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας ΑΠΘ και Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΑΠΘ) και τον ιδιωτικό τομέα (3Δ Α.Ε. και Γνώμων Πληροφορική Α.Ε.). Επιστημονικός Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρακώστας από τον Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ.
Link παρουσίασης προγράμματος: https://tinyurl.com/3y66us68
1. Εισαγωγή & Τεκμηρίωση Σκοπού
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της επακόλουθης λειψυδρίας στην Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε παθητικά τεχνικά έργα (όπως φράγματα και δίκτυα) ή σε ευχολόγια περιορισμού της κατανάλωσης. Απαιτούνται ενεργητικές, δοκιμασμένες τεχνολογικές λύσεις που παρεμβαίνουν στην ατμόσφαιρα για τη βελτιστοποίηση του υδρολογικού κύκλου.
Ενώ η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία άνω των 40 ετών στις πτήσεις τροποποίησης καιρού, αυτή έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στο κομμάτι της χαλαζικής προστασίας. Είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά αναγκαίο να επεκταθεί η χρήση της τεχνολογίας αυτής στην τεχνητή αύξηση των βροχοπτώσεων και κυρίως των χιονοπτώσεων, καθώς και στη στρατηγική διαχείριση έντονων καταιγίδων.
2. Ιστορικά Στοιχεία & Διεθνής Πρακτική
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η σπορά νεφών (cloud seeding) αποτελεί σταθερό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής πολλών κρατών για τη διαχείριση των υδάτων και την άμβλυνση της ξηρασίας:
• Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ): Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε πολιτείες που πλήττονται από λειψυδρία, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και το Κολοράντο, με τη συνεργασία κυβερνητικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για γεωργικούς, οικολογικούς και υδροηλεκτρικούς σκοπούς.
• Αυστραλία: Τα πρώτα πειράματα ξεκίνησαν ήδη από το 1947. Οι δράσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα, στοχεύοντας σε λεκάνες απορροής ταμιευτήρων για την ενίσχυση της απορροής νερού και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
• Κίνα: Διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εδώ και δεκαετίες, αναπτύσσοντας αεροσκάφη, πυραύλους και επίγειες γεννήτριες για την ανακούφιση των άνυδρων βόρειων και δυτικών περιοχών της.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Από το 1990 ηγούνται φιλόδοξων προγραμμάτων με σχεδόν 300 αποστολές ετησίως για την ενίσχυση των βροχοπτώσεων στις ερημικές περιοχές τους.
• Σαουδική Αραβία: Ενέταξε πρόσφατα (2022) το σύστημα σποράς νεφών στο εθνικό της πλάνο για τη δημιουργία νέων πηγών νερού, την καταπολέμηση της ερήμωσης και την ενίσχυση του πρασίνου.
• Λοιπές Χώρες: Ανάλογα προγράμματα εφαρμόζουν η Ταϊλάνδη (από το 1955 για γεωργικούς σκοπούς και πρόσφατα για τη μείωση της ρύπανσης), η Ινδία και η Ρωσία (για γεωργία, διαχείριση υδάτων και ενίσχυση χιονιού).
3. Άξονες Πρότασης προς Ένταξη στο Εθνικό Σχέδιο
Α. Θεσμοθέτηση Προγραμμάτων Χειμερινής Σποράς για Ενίσχυση Χιονόπτωσης
• Σκεπτικό: Το χιόνι αποτελεί την καλύτερη φυσική αποθήκη νερού. Αντίθετα με τη βροχή, η οποία σε έντονες συνθήκες προκαλεί ακαριαία επιφανειακή απορροή, πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους, το χιόνι συσσωρεύεται στους ορεινούς όγκους. Λιώνει σταδιακά κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ομαλά τα φράγματα, τις λίμνες και τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
• Προτεινόμενο Μέτρο: Στοχευμένες πτήσεις σποράς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της πρώιμης άνοιξης πάνω από τις κύριες ορεινές λεκάνες απορροής της χώρας (π.χ. Πίνδος, ορεινοί όγκοι Μακεδονίας/Θεσσαλίας), με σκοπό την αύξηση του πάχους της χιονοκάλυψης.
Β. Διαχείριση και Εκτόνωση Ακραίων Φαινομένων (Τύπου Daniel)
• Έγκαιρη Προειδοποίηση (Nowcasting): Πλήρης ενσωμάτωση των υφιστάμενων εξειδικευμένων μετεωρολογικών ραντάρ (όπως αυτά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας) στο εθνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας για την 24ωρη, ζωντανή παρακολούθηση της δυναμικής των καταιγίδων,
• Επιλεκτική Εκτόνωση Φαινομένων: Σε περιπτώσεις επερχόμενων έντονων φαινομένων, προτείνεται η εφαρμογή στρατηγικής «υπερ-σποράς» (overseeding) ή πρόκλησης πρόωρης βροχόπτωσης. Στόχος είναι η τεχνητή ενεργοποίηση του νεφικού συστήματος ώστε να εκτονώσει μεγάλο μέρος του υδάτινου φορτίου του πριν αυτό φτάσει πάνω από ευαίσθητες οικιστικές, αστικές ή ευάλωτες γεωργικές περιοχές (π.χ. ρίψη υλικών πάνω από θαλάσσιες εκτάσεις ή μη κατοικημένους ορεινούς όγκους).
4. Επιχειρησιακή Ετοιμότητα & Αξιοποίηση Υφιστάμενων Πόρων
Η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν ούτε να αναμείνει πολυετείς μελέτες:
1. Υφιστάμενα Μέσα: Υπάρχει ήδη η υποδομή σε ειδικά τροποποιημένα αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), εξοπλισμένα με συστήματα καύσης και εκτόξευσης ειδικών φυσιγγίων .
2. Δίκτυο Ραντάρ: Η ύπαρξη ενεργών μετεωρολογικών ραντάρ σε κομβικά σημεία (π.χ. Θεσσαλία, Μακεδονία) επιτρέπει την άμεση καθοδήγηση των επιχειρήσεων.
3. Ανθρώπινο Δυναμικό: Διατίθεται έμπειρο, εξειδικευμένο ιπτάμενο προσωπικό και ελεγκτές ραντάρ με δεκαετίες εμπειρίας σε συνθήκες stand-by και διαχείρισης καταιγίδων.
4. Θεσμικές Συνέργειες & Επίτευξη Οικονομιών Κλίμακας
Για την ορθολογική διαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, προτείνεται η δημιουργία ενός Κοινού Επιχειρησιακού Μηχανισμού Τροποποίησης Καιρού, ο οποίος θα λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τη ΔΕΗ και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος λειτουργίας επιμερίζεται και επιτυγχάνονται σημαντικές οικονομίες κλίμακας:
Α. Συνέργεια με τη ΔΕΗ (Υδροηλεκτρική Παραγωγή & Αποθέματα)
• Το Διεθνές Παράδειγμα: Στα πρότυπα της Αυστραλίας, όπου η σπορά νεφών εφαρμόζεται συστηματικά πάνω από τις λεκάνες απορροής των ταμιευτήρων για την ενίσχυση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ΔΕΗ έχει άμεσο οικονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον να επενδύσει σε αυτή την τεχνολογία.
• Πλεονέκτημα για τη Χώρα: Η τεχνητή ενίσχυση της χιονόπτωσης στα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα εξασφαλίζει τη σταδιακή πλήρωση των φραγμάτων της ΔΕΗ (π.χ. στον Αχελώο ή στον Αλιάκμονα). Αυτό μεταφράζεται σε:
1. Αύξηση της παραγωγής «πράσινης» και φθηνής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
2. Διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων νερού της χώρας για περιόδους αιχμής (καύσωνες).
3. Επάρκεια νερού για την άρδευση των μεγάλων γεωργικών πεδιάδων το καλοκαίρι.
Β. Συνέργεια με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (Πρόληψη & Nowcasting)
• Μείωση Κόστους Καταστολής/Αποζημιώσεων: Το κόστος των πτήσεων σποράς και της συντήρησης των ραντάρ είναι μηδαμινό μπροστά στα δισεκατομμύρια ευρώ που δαπανώνται εκ των υστέρων για αποζημιώσεις (όπως μετά τον Daniel) ή για την αποκατάσταση υποδομών.
• Επιχειρησιακό Όφελος: Το Υπουργείο αποκτά άμεση πρόσβαση στο εξειδικευμένο δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ και στην εμπειρία των ελεγκτών για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών (nowcasting). Παράλληλα, η δυνατότητα ελεγχόμενης εκτόνωσης φαινομένων σε μή ευαίσθητες περιοχές μειώνει το πλημμυρικό ρίσκο στις πόλεις.
Γ. Πώς επιτυγχάνονται οι Οικονομίες Κλίμακας (Scale Economies)
Αντί η Πολιτική Προστασία, η ΔΕΗ, ο ΕΛΓΑ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να λειτουργούν αυτόνομα, οι υποδομές ενοποιούνται:
• Κοινό Κόστος Υποδομών: Τα ίδια αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), οι ίδιες επίγειες εγκαταστάσεις, οι σταθμοί ανεφοδιασμού και τα μετεωρολογικά ραντάρ (σε Φίλυρο Θεσσαλονίκης και Λιόπρασο Τρικάλων ) χρησιμοποιούνται όλο τον χρόνο.
• Εποχιακή Εναλλαγή Δράσεων:
o Άνοιξη - Καλοκαίρι: Τα μέσα εστιάζουν στην χαλαζική Προστασία για λογαριασμό του ΕΛΓΑ και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
o Φθινόπωρο: Τα μέσα τίθενται σε ετοιμότητα για τη Διαχείριση/Εκτόνωση έντονων καταιγίδων για λογαριασμό της Πολιτικής Προστασίας.
o Χειμώνας: Τα μέσα μεταφέρονται στους ορεινούς όγκους για την Ενίσχυση Χιονοπτώσεων για λογαριασμό της ΔΕΗ και των οργανισμών ύδρευσης.
Καλούμε το Υπουργείο και τους αρμόδιους φορείς να μην περιορίσουν το Εθνικό Σχέδιο σε παθητικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ζητούμε την επίσημη θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση Εθνικού Προγράμματος Τροποποίησης Καιρού, το οποίο —ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές δεκαετιών— θα χρησιμοποιεί τη σπορά νεφών για την τεχνητή ενίσχυση των χιονοπτώσεων/βροχοπτώσεων και την ελεγχόμενη εκτόνωση των ακραίων καταιγίδων, θωρακίζοντας έμπρακτα την οικονομία, τη γεωργία και την ασφάλεια των πολιτών. Η αποσπασματική αντιμετώπιση του καιρού ανήκει στο παρελθόν. Προτείνουμε ένα συμμετοχικό μοντέλο χρηματοδότησης (Υπ. Πολιτικής Προστασίας, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΔΕΗ και ΕΛΓΑ), όπου με το ίδιο ακριβώς επιχειρησιακό κόστος —αξιοποιώντας τον υφιστάμενο στόλο και τα ραντάρ της χώρας— θα προσφέρουμε ταυτόχρονα φθηνή ενέργεια, προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι, επάρκεια νερού και θωράκιση των πόλεων από πλημμύρες. Είναι οικονομικά παράλογο να αγνοούμε μια έτοιμη λύση που άλλες χώρες αξιοποιούν εδώ και 70 χρόνια.