Με αφορμή το κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα και τις διαπιστώσεις του για τις διαρθρωτικές αδυναμίες των παρόχων (p. 36), επιθυμώ να καταθέσω την προσωπική μου μαρτυρία και διαμαρτυρία ως κάτοικος της Νότιας Κέρκυρας, μιας περιοχής που αντιμετωπίζει πλήρη επιχειρησιακή εγκατάλειψη από τη Διαδημοτική ΔΕΥΑ Κέρκυρας.Η Στρατηγική αναγνωρίζει ορθώς στον Πυλώνα 1 το νερό ως «εγγύηση ζωής, υγείας και ευημερίας» και τη δίκαιη πρόσβαση σε αυτό. Δυστυχώς, στην πράξη, οι πολίτες της Νότιας Κέρκυρας έχουν αφεθεί στη μοίρα τους. Ενώ η τουριστική και οικιστική πίεση στην περιοχή είναι τεράστια, η ΔΕΥΑ Κέρκυρας αδυνατεί να καλύψει τις στοιχειώδεις ανάγκες, προχωρώντας σε συνεχείς διακοπές και αφήνοντάς μας χωρίς επαρκές και ποιοτικό νερό.Επιπλέον, η Στρατηγική εντοπίζει σοβαρά «κενά στη συνέπεια υποβολής στοιχείων» και «ελλείψεις στην καταμέτρηση». Στη Νότια Κέρκυρα, η καταμέτρηση των υδρομετρητών είναι ανύπαρκτη, με αποτέλεσμα η τιμολόγηση να γίνεται με αυθαίρετο, εμπειρικό και μη ορθολογικό τρόπο. Την ίδια στιγμή, η επιχείρηση επιβάλλει υψηλότατα πάγια τέλη, τα οποία στερούνται παντελώς ανταποδοτικού χαρακτήρα. Τα έσοδα αυτά δεν μεταφράζονται ποτέ σε έργα υποδομής, εκσυγχρονισμό ή αυτοματοποίηση των τοπικών δικτύων, με αποτέλεσμα οι απώλειες και η υποβάθμιση του δικτύου να συνεχίζονται εις βάρος των νόμιμων καταναλωτών.Αν η νέα Εθνική Στρατηγική επιθυμεί πραγματικά να αποτελέσει «μακρόπνοο οδικό χάρτη», δεν πρέπει να μείνει στα χαρτιά. Απαιτείται:Αυστηρός έλεγχος και λογοδοσία των παρόχων (ΔΕΥΑ), με την άμεση παρέμβαση της ΡΑΑΕΥ για την επιβολή υποχρεωτικών, τακτικών καταμετρήσεων.Δίκαιη κατανομή των πόρων του ΕΣΠΑ και των εθνικών κονδυλίων, ώστε να μην ευνοούνται μόνο τα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά να χρηματοδοτούνται άμεσα έργα αιχμής στη Νότια Κέρκυρα (αντικατάσταση δικτύων, μείωση διαρροών, εξασφάλιση επάρκειας).Σύνδεση της τιμολογιακής πολιτικής με την πραγματική κατανάλωση και τη λειτουργική επάρκεια, και όχι την εξάντληση των πολιτών μέσω άδικων παγίων.Η υδατική ασφάλεια δεν μπορεί να είναι προνόμιο λίγων. Ζητούμε την άμεση ενσωμάτωση δικλείδων ασφαλείας στη Στρατηγική, ώστε οι τοπικοί πάροχοι να υποχρεωθούν να επιτελέσουν το έργο τους.

1. Συνδυασμός Δορυφορικών Δεδομένων (Ραντάρ + Εικόνα)
Προς το Κεφάλαιο: «Ψηφιοποίηση και Διαχείριση Δεδομένων» ή «Εξοικονόμηση Νερού»

Σχόλιο: «Για να βρούμε τις κρυφές υπόγειες διαρροές νερού, δεν πρέπει να βασιζόμαστε μόνο σε απλά συστήματα ραντάρ (όπως το SAR), τα οποία συχνά δίνουν λάθος ενδείξεις. Προτείνεται η χρήση προηγμένων συστημάτων που συνδυάζουν ταυτόχρονα δεδομένα ραντάρ (SAR) και πολυφασματικές δορυφορικές εικόνες υψηλής ανάλυσης. Αυτός ο συνδυασμός «βλέπει» καλύτερα τόσο την υγρασία του εδάφους όσο και την επιφάνεια, προσφέροντας πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια σε πόλεις και χωριά.»

2. Σύνδεση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) με τα Ψηφιακά Μητρώα (GIS) των ΔΕΥΑ
Προς το Κεφάλαιο: «Τεχνική και λειτουργική απόδοση των παρόχων»

Σχόλιο: «Οι πάροχοι νερού (ΔΕΥΑ και Δήμοι) χρειάζονται έξυπνα ψηφιακά εργαλεία. Προτείνεται οι δορυφορικές ενδείξεις να μην δίνονται ως απλά σημεία στον χάρτη, αλλά να συνδέονται απευθείας με τα ψηφιακά δίκτυα (GIS) των ΔΕΥΑ μέσω μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης (Probabilistic AI). Το σύστημα θα πρέπει να διαβάζει το ιστορικό των σωλήνων και να βγάζει αυτόματα έτοιμα πλάνα μέρας και διαδρομές για τα συνεργεία εδάφους, γλιτώνοντας χρόνο και εργατοώρες.»

3. Εντοπισμός και Άμεση Επισκευή Χωρίς Σκάψιμο
Προς το Κεφάλαιο: «Στρατηγικές Προτεραιότητες / Μέτρα»

Σχόλιο: «Η παραδοσιακή μέθοδος που απαιτεί να σκάβουμε τον δρόμο για να βρούμε την παραμικρή διαρροή είναι ξεπερασμένη και ακριβή. Προτείνεται η υιοθέτηση τεχνολογιών χωρίς εκσκαφή (Trenchless / No-Dig). Όταν ο δορυφόρος εντοπίζει μια ύποπτη περιοχή, η επισκευή μπορεί να γίνεται εσωτερικά στον σωλήνα (π.χ. με ειδικά σφραγιστικά τζελ). Έτσι, δεν χρειάζεται χειρουργική ακρίβεια εκατοστού από τον δορυφόρο, αποφεύγεται το κλείσιμο των δρόμων και μειώνεται δραστικά το κόστος.»

4. Σύνδεση της Μείωσης Διαρροών με τα Πιστοποιητικά Άνθρακα (Carbon Offsets)
Προς το Κεφάλαιο: «Κλιματική θωράκιση και Οικονομική βιωσιμότητα»

Σχόλιο: «Όταν χάνεται νερό, χάνεται και η ενέργεια που ξοδέψαμε για να το αντλήσουμε, αυξάνοντας τις εκπομπές CO2. Προτείνεται η Εθνική Στρατηγική να πριμοδοτεί τεχνολογίες που υπολογίζουν αυτόματα τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα από το νερό που διασώζεται. Αυτό θα επιτρέψει στις ΔΕΥΑ να χρηματοδοτούν τα έργα τους μέσω της αγοράς πιστοποιητικών άνθρακα (Carbon Offsetting), κάνοντας τις επενδύσεις τους βιώσιμες και "πράσινες".»

Οι θέσεις του Σωματείου “Ελληνικό Δίκτυο ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ” στη δημόσια διαβούλευση για Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα - ΜΕΡΟΣ A’, Ιούλιος 2026.
• ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ της Οδηγίας – Πλαίσιο για τα ΥΔΑΤΑ. 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου .
• Το νερό ως Στόχος της Βιώσιμης Ανάπτυξης.
• Οι γενικές θέσεις των ΦτΦ/ NFGR για την “Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα” του ΥΠΕΝ - 3η Παγκόσμια Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Νερό (8-10.12.2026)

Οι ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ/ Naturefriends Greece από το 2012:
• Συμμετέχουν στο κίνημα για να χαρακτηριστεί το νερό δημόσιο και κοινωνικό αγαθό.
• Έχουν αναπτύξει ή και στηρίξει δράσεις άλλων φορέων και κινημάτων για το Νερό.
• Έχουν εκδώσει Δελτία Τύπου με τις θέσεις του σωματείου καθώς και μια μπροσούρα με θέμα “Το Δικαίωμα στο καθαρό πόσιμο νερό”.
Οι ΦτΦ ως μέλη του Ευρωπαϊκού Κινήματος για το Νερό / European Water Movement έχουν υιοθετήσει και μεταφράσει τα εξής ντοκουμέντα:
• The Naples Manifesto – European Movement for Water/ Το Μανιφέστο της Νάπολης – Ευρωπαϊκό Κίνημα για το Νερό ως Κοινό Αγαθό, 2012.
• EWM Final Declaration – Girona Annual Meeting 2025/ Τελική Διακήρυξη του EWM – Ετήσια Συνάντηση της Χιρόνα (Δεκ. 2025)
• H Συνεισφορά του “Ευρωπαϊκού Κινήματος για το Νερό”/ EWM στην Πρόσκληση για Υποβολή Αποδεικτικών Στοιχείων σχετικά με την αναθεώρηση της Οδηγίας-Πλαισίου για το Νερό. (Απρίλιος 2026)
Οι θέσεις του Σωματείου “Ελληνικό Δίκτυο ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ” στη δημόσια διαβούλευση για Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα - Μέρος A’ (Παρατηρήσεις – Σχόλια για το Κεφάλαιο 1 “Όραμα και Αποστολή”, σελ. 3. https://tinyurl.com/yampmmxd
α) Οδηγία – Πλαίσιο για τα ΥΔΑΤΑ. 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου - https://tinyurl.com/25dzcytf
Στην Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα του ΥΠΕΝ και στο Κεφάλαιο 1. “Όραμα και αποστολή” αναφέρεται “η πλήρη ευθυγράμμιση με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (εν συντομία Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα), κατοχυρώνεται η οικοσυστημική λογική που βρίσκεται στον πυρήνα της σύγχρονης υδατικής πολιτικής. Το νερό αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως παραγωγικός πόρος, αλλά και ως θεμέλιο της οικολογικής λειτουργίας των λεκανών απορροής, που αποτελεί προϋπόθεση για τη ζωή….”
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε πρόταση για δημόσια διαβούλευση με θέμα: “Πολιτική της ΕΕ για τα ύδατα – στοχευμένη αναθεώρηση της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα” 2000/60/ΕΚ / EU water policy – targeted revision of the Water Framework Directive (04/2026) https://ec.europa.eu/newsroom/neb/items/929001/en

ΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ:
• Η επανέναρξη της αναθεώρησης της Οδηγίας – Πλαίσιο για τα Ύδατα 2000/60/ΕΚ θα συνεπαγόταν εκτεταμένους περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και θεσμικούς κινδύνους προς όφελος λίγων. Θα αποδυνάμωνε την προστασία των υδάτινων πόρων, με άμεσες συνέπειες για το Ανθρώπινο Δικαίωμα στο Νερό, τη δημόσια υγεία και την υγεία της φύσης, τις τοπικές και μικρής κλίμακας επιχειρήσεις, ενώ θα μετέφερε το μακροπρόθεσμο κόστος στις κοινότητες και στις δημόσιες αρχές.
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να απόσχει από την επανέναρξη της αναθεώρησης της Οδηγίας – Πλαίσιο για τα Ύδατα. Aντίθετα, να δώσει προτεραιότητα στην πλήρη και αποτελεσματική εφαρμογή της.
• Να παραμείνει στην ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΑ ΥΔΑΤΑ του ΥΠΕΝ η αναφορά για την “...πλήρη ευθυγράμμιση με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων (εν συντομία Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα…).

β) Το νερό ως Στόχος της Βιώσιμης Ανάπτυξης
Στην Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα του ΥΠΕΝ και στο Κεφάλαιο 1 (σελ.3) αναφέρεται “...η συμφωνία με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών που συνδέονται με τον τομέα των υδάτων…”
Σύμφωνα με την “Αξιολόγηση της Κατάστασης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) – Κλιμάκωση ή έλλειψη δράσης; | Μόνο το 17% των ΣΒΑ βρίσκεται σε καλό δρόμο” (13.02.2025).
Στην Εθελοντική Εθνική Αναθεώρηση 2022 - Αξιολόγηση προόδου των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης στην Ελλάδα | Επίσημες κυβερνητικές εκθέσεις, σελ.86-91 ENSURE AVAILABILITY AND SUSTAINABLE MANAGEMENT OF WATER AND SANITATION FOR ALL παρουσιάζεται μια εξιδανικευμένη κατάσταση η οποία ωστόσο απέχει από την πραγματική.
Η ίδια εξιδανικευμένη κατάσταση παρουσιάζεται από το ΥΠΕΝ και στη δημόσια διαβούλευση για Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, Ιούλιος 2026.
https://hlpf.un.org/countries/greece/voluntary-national-review-2022
Αντιθέτως στην “Έκθεση Αξιολόγησης από Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών για την υλοποίηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης στην Ελλάδα | Ελληνική Πλατφόρμα για την Ανάπτυξη, 2022 | Επιστημονικ ή επιμέλεια Δρ. Ορέστης Βάθης, το συμπέρασμα για το νερό, ΣΒΑ 6 είναι το εξής: “Η πολιτική διαχείρισης των υδάτων είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Σημαντικά προβλήματα αναμένεται να προκύψουν με την ιδιωτικοποίηση των εταιρειών ύδρευσης τόσο από πλευράς ποιότητας όσο και από πλευράς τιμών. Αντίστοιχα ζητήματα παρατηρούνται στους υποστόχους 6.3 και 6.6. Εντοπίστηκαν επίσης νόμοι και άρθρα που ψηφίστηκαν κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία που είναι αντίθετα με πολύ πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας”. (σελ. 19) https://tinyurl.com/yeyvb7vm
γ) Οι γενικές θέσεις των ΦτΦ/ NFGR για την “Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα” του ΥΠΕΝ – είναι οι ίδιες και για την “3η Παγκόσμια Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Νερό - Abu Dhabi, United Arab Emirates (8 – 10 Δεκεμβρίου 2026). https://sdgs.un.org/conferences/water2026
ΒΑΣΙΚΗ ΘΕΣΗ: Το νερό είναι αδιαπραγμάτευτο δημόσιο – κοινό – κοινωνικό αγαθό, στο οποίο υπάρχει δια βίου ανεμπόδιστη πρόσβαση και ελεύθερη χρήση από κάθε άνθρωπο και δεν είναι προς ιδιωτικοποίηση, συνολικά η χρήση και η διαχείριση (συμπεριλαμβάνονται οι σχετικές υποδομές, δίκτυα μεταφοράς, αποθήκευσης και η συντήρηση αυτών) καθώς και κάθε είδους συναλλακτική σχέση.
10 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ
1. Το νερό είναι ένα παγκόσμιο κοινό αγαθό και δεν μπορεί να ανεχθεί τις λογικές ιδιωτικοποίησης, εμπορευματοποίησης και χρηματιστικοποίησης.
2. Προστασία από τη ρύπανση σε κάθε είδους τροφοδότη του υδροφόρου ορίζοντα (ρέματα, παραπόταμοι, ποταμοί, λιμναία οικοσυστήματα τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ιδιαίτερη πολιτιστική αξία).
3. Περιορισμός των αρδευτικών απωλειών και μέριμνα για την εξοικονόμηση υδατικών πόρων με στοχευμένη γεωργική ισόρροπη αναπτυξιακή αποτελεσματική και αποδοτική στρατηγική επωφελεία των τοπικών κοινωνιών και των τοπικών παραγωγικών συστημάτων.
4. Απαγόρευση κάλυψης ρεμάτων, εκτροπής ποταμών και απαγόρευση της λεηλασίας υδατικών ορεινών πόρων προκειμένου να μην ενισχυθεί περαιτέρω ο υδροκεφαλισμός αστικών περιοχών και η εξυπηρέτηση της υπερκατανάλωσης.
5. Στο πλαίσιο των 17 Στόχων, γνωστών ως «Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης» (Σεπτέμβριος 2015, Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη), διασφάλιση της διατήρησης των ορεινών και πεδινών λιμναίων οικοσυστημάτων συμπεριλαμβανομένης της βιοποικιλότητάς τους με παράλληλη κινητοποίηση και σημαντική αύξηση των οικονομικών πόρων από όλες τις πηγές επωφελεία της βιοποικιλότητας και της διαγενεακής δημόσιας και κοινής χρήσης των οικοσυστημάτων. Αδιατάρακτη από ανθρωπογενείς παρεμβάσεις και δια βίου διατήρηση ορεινών περιοχών με λιμναία οικοσυστήματα και επιφανειακές ή υπόγειες πηγές σε απόσταση 1 Khm από το υδατικό λιμναίο πεδίο / πηγή ή 1 Κhm από την περίμετρο εθνικού δρυμού.
6. Περιορισμός ποσοστιαίος με χρονικά ορόσημα στις απώλειες αστικών δικτύων ύδρευσης παράλληλα με αξιοποίηση του βρόχινου νερού για το αστικό πράσινο, διαμέσου πρόβλεψης και υλοποίησης συγκεκριμένων αναφορών – δράσεων. Μέριμνα για υπόγειες υδατοδεξαμενές σε δημόσιους χώρους (ιδιαίτερα όταν υφίστανται κατασκευές είτε αναπλάσεις χώρων από εθνικούς ή συγχρηματοδοτούμενους χώρους ή μέριμνα για εναλλακτική ισοδύναμη υποδομή) για αποθήκευση βρόχινου νερού προς αρδευτική χρήση.
7. Ολοκληρωμένη αποκατάσταση αστικών ρεμάτων (αριθμός ανά έτος) και μικρά φράγματα στις λεκάνες απορροής για εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα με παράλληλη μέριμνα για περιορισμό ή αποφυγή εναλλακτικά των τεχνητών αγωγών εγκιβωτισμού και απορροής του νερού κατ’ ευθείαν στη θάλασσα (συγκεκριμένες πολιτικές και έργα για συγκράτηση υδατικών πόρων στην αντίστοιχη λεκάνη απορροής).
8. Περιορισμός άλλων έργων αναψυχής και άθλησης, πέραν των βασικών υδρευτικών – αρδευτικών, ανάλογα με το διαθέσιμο υδατικό απόθεμα κάθε περιοχής / λεκάνης απορροής (π.χ. δεν μπορεί να κατασκευάζονται γήπεδα golf όταν είναι διαπιστωμένη η έλλειψη γλυκού νερού ως προς τις ανάγκες ύδρευσης – άρδευσης για την επόμενη 10ετία, ή πισίνες σε νησιά). Συγκεκριμένες πολιτικές και έργα για εξοικονόμηση υδατικών πόρων.
9. Η Πολιτεία (Κεντρική Διοίκηση και οι δύο βαθμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης) έχουν την υποχρέωση να είναι οι μοναδικοί εγγυητές για την προάσπιση του δημοσίου συμφέροντος και την καθολική ανεμπόδιστη πρόσβαση και ελεύθερη χρήση των πολιτών στα «κοινά τοις πάσι αγαθά» (res communes omnium) και εν προκειμένω για το νερό.
10. Η διακυβέρνηση πρέπει να είναι διαφανής, δημόσια, συμμετοχική και χωρίς αποκλεισμούς.

Οι καταμετρητές ύδρευσης μένουμε στον αέρα δυστυχώς.Θα μας πάνε στην ΕΥΔΑΠ κι από κει πόρτα εξόδου.Οταν προσληφθηκαμε μπήκαμε με ΑΣΕΠ δημοσίου δικαίου υπάλληλοι και τώρα πώς γίνεται να μας μεταφέρουν σε ημιιδιωτικη εταιρεία? Μας τα ανακοίνωσε ήδη ο δήμαρχος ότι θα μας πάρει υπαλλήλους η ΕΥΔΑΠ για αρχή.Μεγαλη η στεναχώρια, έχουμε οικογένειες. Δεν πήραμε ποτέ ούτε το ανθυγιεινό επίδομα και παρόλο που δουλεύουμε στον δρόμο υπό ακραίες καιρικές συνθήκες κι επειδή συγκεκριμένα είμαι σε χωριό και μετράω ρολόγια έρχομαι αντιμέτωπος με φίδια, κατσαρίδες μέσα στα φρεάτια και ότι άλλο δεν βάζει ο νους.Κι όμως ποτέ δεν πήραμε το ανθυγιεινό επίδομα και τώρα ηρθε η ώρα να μας πετάξουν .Λυπαμαι πάρα πολύ, μας πουλήσατε χυδαία.

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΕΝΤΕΣ

ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ και ΝΕΡΟ: 8+1 προτάσεις για δημόσιο νερό, βιώσιμες υπηρεσίες ύδρευσης και δίκαιο κόστος

Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα είναι μια σημαντική πρωτοβουλία, γιατί αναγνωρίζει το νερό ως δημόσιο αγαθό και κρίσιμο εθνικό πόρο. Η κατεύθυνση αυτή είναι σωστή.

Όμως, για να γίνει η Στρατηγική πραγματικό εργαλείο πολιτικής και όχι απλώς ένα γενικό κείμενο αρχών, πρέπει να ενσωματώσει καθαρά τη νησιωτικότητα.

Η νησιωτικότητα δεν είναι πολιτική ευαισθησία. Είναι συνταγματική υποχρέωση. Το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος προβλέπει ότι ο νομοθέτης και η Διοίκηση οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών.
Άρα, μια Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα δεν αρκεί να αναφέρεται γενικά στα νησιά, στη γεωγραφική δυσκολία ή στην εποχικότητα. Πρέπει να περιλαμβάνει ειδική πολιτική για τις νησιωτικές υπηρεσίες ύδρευσης.

Όταν μιλάμε για παρόχους ύδρευσης, εννοούμε τις δημόσιες υπηρεσίες ύδρευσης, είτε αυτές λειτουργούν μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης.

Η βιωσιμότητα αυτών των υπηρεσιών δεν είναι απλώς οικονομικό θέμα. Είναι προϋπόθεση για να παραμείνει το νερό πραγματικά δημόσιο αγαθό.
Στα νησιά, η λειψυδρία δεν είναι μόνο πρόβλημα παραγωγής νερού. Είναι ταυτόχρονα πρόβλημα ενεργειακού κόστους, απωλειών δικτύου, εποχικής αιχμής, μικρής μόνιμης πληθυσμιακής βάσης, υφαλμύρινσης του υδροφόρου ορίζοντα, τεχνικής υποστελέχωσης και οικονομικής αντοχής των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης .
Το βασικό ερώτημα δεν μπορεί να είναι μόνο: «πώς θα παράγουμε περισσότερο νερό;»

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

Πώς θα εξασφαλίσουμε επαρκές, ποιοτικό και προσιτό νερό στα νησιά, χωρίς να πτωχεύουν οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων και των ΔΕΥΑ και χωρίς να φορτώνεται το κόστος στους μόνιμους κατοίκους;

Η εμπειρία δείχνει ότι η χρηματοδότηση έκτακτων ή εποχικών μονάδων παραγωγής νερού στα νησιά μπορεί να είναι αναγκαία σε περιόδους πίεσης. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί μόνιμη πρακτική χωρίς έλεγχο, μετρήσεις και σχέδιο μείωσης απωλειών.

Δεν μπορεί το κράτος να πληρώνει κάθε καλοκαίρι για να παράγεται ακριβό νερό, όταν μεγάλο μέρος του παραγόμενου νερού δεν γίνεται ποτέ έσοδο για την υπηρεσία ύδρευσης.

Πρώτα έλεγχος, μετρήσεις, απώλειες και κόστος. Μετά νέα παραγωγή.
Με βάση τα παραπάνω, προτείνεται να ενταχθεί στην Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα ειδική Νησιωτική Ρήτρα Υδατικής, Ενεργειακής και Οικονομικής Βιωσιμότητας, με 8 βασικές προτάσεις +1 οριζόντια πρόβλεψη εφαρμογής.

1. Ρητή εφαρμογή της συνταγματικής αρχής της νησιωτικότητας

Η Εθνική Στρατηγική πρέπει να αναφέρει καθαρά ότι η πολιτική για το νερό στα νησιά σχεδιάζεται με βάση το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος.
Η νησιωτικότητα δεν πρέπει να μένει μια γενική αναφορά. Πρέπει να γίνεται πράξη με συγκεκριμένα μέτρα, ειδικούς δείκτες, ειδική χρηματοδότηση και ξεχωριστή αξιολόγηση των αναγκών των νησιωτικών υπηρεσιών ύδρευσης.

2. Ειδικό κεφάλαιο «Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης»

Προτείνεται να προστεθεί ειδικό κεφάλαιο στην Εθνική Στρατηγική με τίτλο:
«Νησιωτικότητα και Υπηρεσίες Ύδρευσης»

Το κεφάλαιο αυτό πρέπει να περιλαμβάνει ειδικούς δείκτες για τα νησιά, όπως:
μόνιμος πληθυσμός ανά κατοικημένο νησί, εποχική αύξηση πληθυσμού, βαθμός εξάρτησης από νέες μονάδες παραγωγής νερού, ενεργειακό κόστος, υφαλμύρινση του υδροφόρου ορίζοντα, απώλειες δικτύου, τεχνική στελέχωση της υπηρεσίας ύδρευσης, οικονομική δυνατότητα του Δήμου ή της ΔΕΥΑ και ανάγκη προστασίας των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών.

Χωρίς τέτοιους δείκτες, η νησιωτικότητα μένει γενική έννοια και όχι εφαρμόσιμη πολιτική.

3. Υποχρεωτικοί δείκτες κόστους και ενεργειακής κατανάλωσης ανά κυβικό

Κάθε έργο ύδρευσης, άντλησης, μεταφοράς, αφαλάτωσης ή νέας παραγωγής νερού σε νησιωτική περιοχή πρέπει να συνοδεύεται υποχρεωτικά από δύο βασικούς δείκτες:

α) κόστος ανά κυβικό μέτρο νερού, σε €/m³
β) ενεργειακή κατανάλωση ανά κυβικό μέτρο νερού, σε kWh/m³

Οι δείκτες αυτοί πρέπει να υπολογίζονται τόσο για το νερό που παράγεται όσο και για το νερό που τελικά τιμολογείται.

Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί άλλο είναι το κόστος παραγωγής ενός κυβικού και άλλο το πραγματικό κόστος του κυβικού που τελικά φτάνει και χρεώνεται στον καταναλωτή. Όταν υπάρχουν μεγάλες απώλειες ή νερό που δεν τιμολογείται, το πραγματικό κόστος ανεβαίνει πολύ.

Χωρίς καθαρή εικόνα για το κόστος ανά κυβικό και την κατανάλωση ενέργειας ανά κυβικό, δεν υπάρχει σοβαρός σχεδιασμός ούτε προστασία των ανταποδοτικών υπηρεσιών ύδρευσης.

4. Καμία νέα παραγωγή νερού χωρίς σχέδιο μείωσης απωλειών

Δεν είμαστε κατά των νέων μονάδων παραγωγής νερού. Σε αρκετά νησιά είναι αναγκαίες.
Όμως δεν μπορεί να σχεδιάζεται νέα παραγωγή χωρίς να γνωρίζουμε:
πόσο νερό χάνεται, πόσο νερό τιμολογείται, πόσο νερό εισπράττεται και πόσο τελικά κοστίζει το χρήσιμο κυβικό.

Η παραγωγή ακριβού νερού σε δίκτυα με μεγάλες απώλειες πιέζει οικονομικά τους Δήμους και τις ΔΕΥΑ και τελικά επιβαρύνει άδικα τους πολίτες.

Γι’ αυτό προτείνεται καμία χρηματοδότηση νέας παραγωγής νερού να μην εγκρίνεται χωρίς παράλληλο σχέδιο εντοπισμού και μείωσης απωλειών, εκσυγχρονισμού δικτύου, υδρομέτρησης και παρακολούθησης του νερού που δεν τιμολογείται.

Δεν μπορεί να παράγουμε ακριβά για να χάνουμε ακριβά.

5. Δημόσιος έλεγχος και σωστή μορφή των συμβάσεων παραγωγής ή προμήθειας νερού
Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις συμβάσεις με τις οποίες ιδιώτες αναλαμβάνουν παραγωγή ή προμήθεια νερού ανά κυβικό, αξιοποιώντας δημόσιες ή δημοτικές εγκαταστάσεις.

Η τεχνική υποστήριξη από ιδιώτες μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι αναγκαία. Όμως δεν πρέπει να οδηγεί σε υποκατάσταση της δημόσιας υπηρεσίας ύδρευσης ούτε σε απώλεια ελέγχου πάνω στην παραγωγή, στο κόστος, στα δεδομένα και στην τιμή του νερού.

Δεν μπορεί να εμφανίζεται ως απλή «προμήθεια κυβικών νερού» μια σύμβαση όπου ο ιδιώτης στην πράξη λειτουργεί, συντηρεί, επισκευάζει ή υποστηρίζει τεχνικά δημόσια μονάδα παραγωγής.

Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται σωστή μορφή σύμβασης, σύμφωνα με το πραγματικό αντικείμενο: λειτουργία, συντήρηση, επισκευή, τεχνική ευθύνη και στελέχωση.

Όταν ο ιδιώτης πληρώνεται για το νερό που παράγει, αλλά ο Δήμος ή η ΔΕΥΑ μένει να πληρώνει το ρεύμα, τις απώλειες και το οικονομικό ρίσκο, τότε ο ιδιώτης έχει το σίγουρο έσοδο και η δημόσια υπηρεσία κρατά τον δύσκολο λογαριασμό. Αυτό αποδυναμώνει τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού.

Προτείνεται όλες οι συμβάσεις παραγωγής ή προμήθειας νερού ανά κυβικό να περιλαμβάνουν υποχρεωτικά:

πλήρη εικόνα του συνολικού κόστους, σαφή αναφορά στο ποιος πληρώνει το ρεύμα, δείκτες €/m³ και kWh/m³, ρήτρες απόδοσης, υποχρεώσεις συντήρησης, σχέδιο τεχνικής στελέχωσης, διαφάνεια στα δεδομένα παραγωγής και δημόσια πρόσβαση στα βασικά οικονομικά στοιχεία της σύμβασης.

Το νερό παραμένει πραγματικά δημόσιο μόνο όταν ο δημόσιος φορέας ελέγχει όχι μόνο τις υποδομές, αλλά και την παραγωγή, το κόστος, τα δεδομένα και την τελική τιμή.

6. Ειδική προστασία των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών

Για τα πολύ μικρά κατοικημένα νησιά, ιδίως όσα έχουν έως 100 μόνιμους κατοίκους, η πρόσβαση στο νερό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με στενά ανταποδοτικά κριτήρια.

Το νερό σε αυτά τα νησιά είναι όρος ζωής, κατοίκησης και δημογραφικής αντοχής.

Δεν πρέπει να λειτουργεί ως αντικίνητρο παραμονής.
Προτείνεται να υπάρχει εγγυημένη βασική ποσότητα νερού για τους μόνιμους κατοίκους των πολύ μικρών κατοικημένων νησιών, με αντικειμενικά πληθυσμιακά, γεωγραφικά και λειτουργικά κριτήρια.

Η βασική αυτή ποσότητα πρέπει να χρεώνεται με προστατευμένη τιμή ή με ανώτατη επιβάρυνση στην πρώτη κλίμακα κατανάλωσης.

Η διαφορά μεταξύ του πραγματικού κόστους και της προστατευμένης τιμής πρέπει να καλύπτεται από δημόσιο μηχανισμό στήριξης, ώστε να μην επιβαρύνονται οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων ή των ΔΕΥΑ.

Πάνω από τη βασική ποσότητα, η κατανάλωση πρέπει να χρεώνεται προοδευτικά, ώστε να αποτρέπεται η σπατάλη.

Η αρχή πρέπει να είναι καθαρή:

Προστατεύουμε την ανάγκη, όχι τη σπατάλη.

7. Ταμείο Νησιωτικής Υδατικής Ανθεκτικότητας

Προτείνεται η δημιουργία ειδικού Ταμείου Νησιωτικής Υδατικής Ανθεκτικότητας, με στόχο τη στήριξη των νησιωτικών υπηρεσιών ύδρευσης που λειτουργούν είτε μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς ΔΕΥΑ.

Το Ταμείο πρέπει να χρηματοδοτεί στοχευμένα:
έργα μείωσης απωλειών, αντικατάσταση κρίσιμων δικτύων, ενεργειακή αναβάθμιση αντλιοστασίων, τηλεμετρία, υδρομέτρηση, προστασία από υφαλμύρινση, ενεργειακή θωράκιση μονάδων παραγωγής, τεχνική υποστήριξη μικρών Δήμων και ΔΕΥΑ, καθώς και ειδικές ανάγκες πολύ μικρών κατοικημένων νησιών.

Τα κριτήρια χρηματοδότησης πρέπει να λαμβάνουν υπόψη: το ενεργειακό κόστος, τη μικρή μόνιμη πληθυσμιακή βάση, την εποχική τουριστική αιχμή, τις απώλειες δικτύου, την υφαλμύρινση του υδροφόρου ορίζοντα, την τεχνική υποστελέχωση και το πραγματικό κόστος παροχής νερού.

Δεν μπορεί ο μόνιμος κάτοικος ενός νησιού να σηκώνει μόνος του το κόστος υποδομών που σχεδιάζονται για πληθυσμούς πολλαπλάσιους λόγω εποχικής αιχμής.

8. Αναγνώριση των νησιωτικών υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης ως υποδομών μείζονος σημασίας

Οι υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης των νησιών πρέπει να αναγνωριστούν ως υποδομές μείζονος τοπικής, κοινωνικής, υγειονομικής, περιβαλλοντικής και αναπτυξιακής σημασίας.

Στα νησιά, μια σοβαρή βλάβη σε μονάδα παραγωγής νερού, γεώτρηση, αντλιοστάσιο, δεξαμενή, αγωγό, δίκτυο αποχέτευσης ή εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη δημόσια υγεία, την περιβαλλοντική προστασία, την κοινωνική συνοχή, την τουριστική λειτουργία και την ίδια τη δυνατότητα κατοίκησης.

Προτείνεται να υπάρξει ειδική προστασία και παρακολούθηση αυτών των υποδομών, με:

τακτικό τεχνικό έλεγχο, μητρώο κρίσιμων νησιωτικών υποδομών, σχέδια προληπτικής συντήρησης, σχέδια έκτακτης ανάγκης για βλάβες, ξηρασία, διακοπές ενέργειας ή ρύπανση, ελάχιστα πρότυπα αντοχής, προτεραιότητα χρηματοδότησης για υποδομές υψηλού κινδύνου και δημόσια παρακολούθηση της λειτουργικής τους κατάστασης.

Η αναγνώριση αυτή δεν πρέπει να σημαίνει αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τους Δήμους και τις ΔΕΥΑ. Αντίθετα, πρέπει να συνοδεύεται από τεχνική υποστήριξη, χρηματοδότηση και ενίσχυση των υπηρεσιών ύδρευσης που λειτουργούν είτε μέσα στους Δήμους είτε ως αυτοτελείς ΔΕΥΑ.

Στα νησιά, οι υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης δεν είναι απλά τεχνικά έργα. Είναι υποδομές ζωής, δημόσιας υγείας, περιβαλλοντικής προστασίας και παραμονής πληθυσμού.

+1. Εφαρμογή, χρηματοδότηση και λογοδοσία

Για να μην παραμείνει η Εθνική Στρατηγική ένα γενικό κείμενο αρχών, κάθε πρόβλεψη που αφορά τις νησιωτικές υπηρεσίες ύδρευσης πρέπει να συνοδεύεται από:
υπεύθυνο φορέα, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδοτική πηγή, δείκτη αξιολόγησης και δημόσια παρακολούθηση προόδου.

Χωρίς εφαρμογή, χρονοδιάγραμμα, χρηματοδότηση και λογοδοσία, ακόμη και οι
σωστές κατευθύνσεις κινδυνεύουν να μείνουν ευχολόγιο.

Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα αναγνωρίζει σωστά κρίσιμα προβλήματα. Όμως για τα νησιά χρειάζεται κάτι περισσότερο: ειδική, μετρήσιμη και χρηματοδοτούμενη πολιτική ύδρευσης.

Στα νησιά δεν αρκεί να παράγεις νερό. Πρέπει να το παράγεις χωρίς να πτωχεύουν οι υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων και των ΔΕΥΑ και χωρίς να πληρώνουν οι μόνιμοι κάτοικοι το κόστος της εποχικής αιχμής.

Η νησιωτικότητα δεν μπορεί να μένει ένας αφηρημένος όρος. Πρέπει να γίνει εφαρμοσμένη πολιτική.

Η πρόταση για Νησιωτική Ρήτρα Υδατικής, Ενεργειακής και Οικονομικής

Βιωσιμότητας υπηρετεί τρεις στόχους:

δημόσιο νερό, βιώσιμες υπηρεσίες ύδρευσης, μόνιμοι κάτοικοι προστατευμένοι.

Λευτέρης Πέντες

πρώην Δήμαρχος Πάτμου
Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Πάτμου