ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Τροποποίησης Καιρού (Weather Modification) ως Στρατηγικού Πυλώνα για την Ενίσχυση των Υδάτινων Αποθεμάτων και τη Διαχείριση Ακραίων Φαινομένων.

Το 1994 η ΕΥΔΑΠ με παρόμοιες υδρολογικές συνθήκες εφάρμοσε πρόγραμμα αύξησης βροχοπτώσεων με επιτυχία υπό την εποπτεία του ΑΠΘ.
Link σύμβασης: https://shorturl.at/fFJsV

Τον Μάιο του 2013 έως τον Ιούνιο του 2015 υλοποιήθηκε το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ (DAPHNE), με στόχο την αντιμετώπιση της ξηρασίας στη Θεσσαλία μέσω καινοτόμων μεθόδων τροποποίησης καιρού. Το πρόγραμμα αξιολόγησε τη δυνατότητα εφαρμογής τεχνικών αύξησης υετού και εξέτασε τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες (2041–2050), ώστε να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα αντίστοιχων παρεμβάσεων στο μέλλον. Το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ υλοποιήθηκε από μια εξειδικευμένη σύμπραξη τεσσάρων (4) βασικών εταίρων από τον ακαδημαϊκό (Τομέας Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας ΑΠΘ και Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΑΠΘ) και τον ιδιωτικό τομέα (3Δ Α.Ε. και Γνώμων Πληροφορική Α.Ε.). Επιστημονικός Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρακώστας από τον Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ.
Link παρουσίασης προγράμματος: https://tinyurl.com/3y66us68


1. Εισαγωγή & Τεκμηρίωση Σκοπού
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της επακόλουθης λειψυδρίας στην Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε παθητικά τεχνικά έργα (όπως φράγματα και δίκτυα) ή σε ευχολόγια περιορισμού της κατανάλωσης. Απαιτούνται ενεργητικές, δοκιμασμένες τεχνολογικές λύσεις που παρεμβαίνουν στην ατμόσφαιρα για τη βελτιστοποίηση του υδρολογικού κύκλου.
Ενώ η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία άνω των 40 ετών στις πτήσεις τροποποίησης καιρού, αυτή έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στο κομμάτι της χαλαζικής προστασίας. Είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά αναγκαίο να επεκταθεί η χρήση της τεχνολογίας αυτής στην τεχνητή αύξηση των βροχοπτώσεων και κυρίως των χιονοπτώσεων, καθώς και στη στρατηγική διαχείριση έντονων καταιγίδων.

2. Ιστορικά Στοιχεία & Διεθνής Πρακτική
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η σπορά νεφών (cloud seeding) αποτελεί σταθερό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής πολλών κρατών για τη διαχείριση των υδάτων και την άμβλυνση της ξηρασίας:

• Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ): Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε πολιτείες που πλήττονται από λειψυδρία, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και το Κολοράντο, με τη συνεργασία κυβερνητικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για γεωργικούς, οικολογικούς και υδροηλεκτρικούς σκοπούς.
• Αυστραλία: Τα πρώτα πειράματα ξεκίνησαν ήδη από το 1947. Οι δράσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα, στοχεύοντας σε λεκάνες απορροής ταμιευτήρων για την ενίσχυση της απορροής νερού και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
• Κίνα: Διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εδώ και δεκαετίες, αναπτύσσοντας αεροσκάφη, πυραύλους και επίγειες γεννήτριες για την ανακούφιση των άνυδρων βόρειων και δυτικών περιοχών της.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Από το 1990 ηγούνται φιλόδοξων προγραμμάτων με σχεδόν 300 αποστολές ετησίως για την ενίσχυση των βροχοπτώσεων στις ερημικές περιοχές τους.
• Σαουδική Αραβία: Ενέταξε πρόσφατα (2022) το σύστημα σποράς νεφών στο εθνικό της πλάνο για τη δημιουργία νέων πηγών νερού, την καταπολέμηση της ερήμωσης και την ενίσχυση του πρασίνου.
• Λοιπές Χώρες: Ανάλογα προγράμματα εφαρμόζουν η Ταϊλάνδη (από το 1955 για γεωργικούς σκοπούς και πρόσφατα για τη μείωση της ρύπανσης), η Ινδία και η Ρωσία (για γεωργία, διαχείριση υδάτων και ενίσχυση χιονιού).

3. Άξονες Πρότασης προς Ένταξη στο Εθνικό Σχέδιο

Α. Θεσμοθέτηση Προγραμμάτων Χειμερινής Σποράς για Ενίσχυση Χιονόπτωσης
• Σκεπτικό: Το χιόνι αποτελεί την καλύτερη φυσική αποθήκη νερού. Αντίθετα με τη βροχή, η οποία σε έντονες συνθήκες προκαλεί ακαριαία επιφανειακή απορροή, πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους, το χιόνι συσσωρεύεται στους ορεινούς όγκους. Λιώνει σταδιακά κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ομαλά τα φράγματα, τις λίμνες και τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
• Προτεινόμενο Μέτρο: Στοχευμένες πτήσεις σποράς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της πρώιμης άνοιξης πάνω από τις κύριες ορεινές λεκάνες απορροής της χώρας (π.χ. Πίνδος, ορεινοί όγκοι Μακεδονίας/Θεσσαλίας), με σκοπό την αύξηση του πάχους της χιονοκάλυψης.

Β. Διαχείριση και Εκτόνωση Ακραίων Φαινομένων (Τύπου Daniel)
• Έγκαιρη Προειδοποίηση (Nowcasting): Πλήρης ενσωμάτωση των υφιστάμενων εξειδικευμένων μετεωρολογικών ραντάρ (όπως αυτά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας) στο εθνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας για την 24ωρη, ζωντανή παρακολούθηση της δυναμικής των καταιγίδων,
• Επιλεκτική Εκτόνωση Φαινομένων: Σε περιπτώσεις επερχόμενων έντονων φαινομένων, προτείνεται η εφαρμογή στρατηγικής «υπερ-σποράς» (overseeding) ή πρόκλησης πρόωρης βροχόπτωσης. Στόχος είναι η τεχνητή ενεργοποίηση του νεφικού συστήματος ώστε να εκτονώσει μεγάλο μέρος του υδάτινου φορτίου του πριν αυτό φτάσει πάνω από ευαίσθητες οικιστικές, αστικές ή ευάλωτες γεωργικές περιοχές (π.χ. ρίψη υλικών πάνω από θαλάσσιες εκτάσεις ή μη κατοικημένους ορεινούς όγκους).

4. Επιχειρησιακή Ετοιμότητα & Αξιοποίηση Υφιστάμενων Πόρων
Η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν ούτε να αναμείνει πολυετείς μελέτες:

1. Υφιστάμενα Μέσα: Υπάρχει ήδη η υποδομή σε ειδικά τροποποιημένα αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), εξοπλισμένα με συστήματα καύσης και εκτόξευσης ειδικών φυσιγγίων .
2. Δίκτυο Ραντάρ: Η ύπαρξη ενεργών μετεωρολογικών ραντάρ σε κομβικά σημεία (π.χ. Θεσσαλία, Μακεδονία) επιτρέπει την άμεση καθοδήγηση των επιχειρήσεων.
3. Ανθρώπινο Δυναμικό: Διατίθεται έμπειρο, εξειδικευμένο ιπτάμενο προσωπικό και ελεγκτές ραντάρ με δεκαετίες εμπειρίας σε συνθήκες stand-by και διαχείρισης καταιγίδων.
4. Θεσμικές Συνέργειες & Επίτευξη Οικονομιών Κλίμακας

Για την ορθολογική διαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, προτείνεται η δημιουργία ενός Κοινού Επιχειρησιακού Μηχανισμού Τροποποίησης Καιρού, ο οποίος θα λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τη ΔΕΗ και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος λειτουργίας επιμερίζεται και επιτυγχάνονται σημαντικές οικονομίες κλίμακας:

Α. Συνέργεια με τη ΔΕΗ (Υδροηλεκτρική Παραγωγή & Αποθέματα)

• Το Διεθνές Παράδειγμα: Στα πρότυπα της Αυστραλίας, όπου η σπορά νεφών εφαρμόζεται συστηματικά πάνω από τις λεκάνες απορροής των ταμιευτήρων για την ενίσχυση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ΔΕΗ έχει άμεσο οικονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον να επενδύσει σε αυτή την τεχνολογία.
• Πλεονέκτημα για τη Χώρα: Η τεχνητή ενίσχυση της χιονόπτωσης στα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα εξασφαλίζει τη σταδιακή πλήρωση των φραγμάτων της ΔΕΗ (π.χ. στον Αχελώο ή στον Αλιάκμονα). Αυτό μεταφράζεται σε:

1. Αύξηση της παραγωγής «πράσινης» και φθηνής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
2. Διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων νερού της χώρας για περιόδους αιχμής (καύσωνες).
3. Επάρκεια νερού για την άρδευση των μεγάλων γεωργικών πεδιάδων το καλοκαίρι.

Β. Συνέργεια με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (Πρόληψη & Nowcasting)

• Μείωση Κόστους Καταστολής/Αποζημιώσεων: Το κόστος των πτήσεων σποράς και της συντήρησης των ραντάρ είναι μηδαμινό μπροστά στα δισεκατομμύρια ευρώ που δαπανώνται εκ των υστέρων για αποζημιώσεις (όπως μετά τον Daniel) ή για την αποκατάσταση υποδομών.
• Επιχειρησιακό Όφελος: Το Υπουργείο αποκτά άμεση πρόσβαση στο εξειδικευμένο δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ και στην εμπειρία των ελεγκτών για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών (nowcasting). Παράλληλα, η δυνατότητα ελεγχόμενης εκτόνωσης φαινομένων σε μή ευαίσθητες περιοχές μειώνει το πλημμυρικό ρίσκο στις πόλεις.

Γ. Πώς επιτυγχάνονται οι Οικονομίες Κλίμακας (Scale Economies)

Αντί η Πολιτική Προστασία, η ΔΕΗ, ο ΕΛΓΑ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να λειτουργούν αυτόνομα, οι υποδομές ενοποιούνται:
• Κοινό Κόστος Υποδομών: Τα ίδια αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), οι ίδιες επίγειες εγκαταστάσεις, οι σταθμοί ανεφοδιασμού και τα μετεωρολογικά ραντάρ (σε Φίλυρο Θεσσαλονίκης και Λιόπρασο Τρικάλων ) χρησιμοποιούνται όλο τον χρόνο.
• Εποχιακή Εναλλαγή Δράσεων:
o Άνοιξη - Καλοκαίρι: Τα μέσα εστιάζουν στην χαλαζική Προστασία για λογαριασμό του ΕΛΓΑ και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
o Φθινόπωρο: Τα μέσα τίθενται σε ετοιμότητα για τη Διαχείριση/Εκτόνωση έντονων καταιγίδων για λογαριασμό της Πολιτικής Προστασίας.
o Χειμώνας: Τα μέσα μεταφέρονται στους ορεινούς όγκους για την Ενίσχυση Χιονοπτώσεων για λογαριασμό της ΔΕΗ και των οργανισμών ύδρευσης.

"Καλούμε το Υπουργείο και τους αρμόδιους φορείς να μην περιορίσουν το Εθνικό Σχέδιο σε παθητικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ζητούμε την επίσημη θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση Εθνικού Προγράμματος Τροποποίησης Καιρού, το οποίο —ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές δεκαετιών— θα χρησιμοποιεί τη σπορά νεφών για την τεχνητή ενίσχυση των χιονοπτώσεων/βροχοπτώσεων και την ελεγχόμενη εκτόνωση των ακραίων καταιγίδων, θωρακίζοντας έμπρακτα την οικονομία, τη γεωργία και την ασφάλεια των πολιτών. Η αποσπασματική αντιμετώπιση του καιρού ανήκει στο παρελθόν. Προτείνουμε ένα συμμετοχικό μοντέλο χρηματοδότησης (Υπ. Πολιτικής Προστασίας, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΔΕΗ και ΕΛΓΑ), όπου με το ίδιο ακριβώς επιχειρησιακό κόστος —αξιοποιώντας τον υφιστάμενο στόλο και τα ραντάρ της χώρας— θα προσφέρουμε ταυτόχρονα φθηνή ενέργεια, προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι, επάρκεια νερού και θωράκιση των πόλεων από πλημμύρες. Είναι οικονομικά παράλογο να αγνοούμε μια έτοιμη λύση που άλλες χώρες αξιοποιούν εδώ και 70 χρόνια."

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Τροποποίησης Καιρού (Weather Modification) ως Στρατηγικού Πυλώνα για την Ενίσχυση των Υδάτινων Αποθεμάτων και τη Διαχείριση Ακραίων Φαινομένων.

Το 1994 η ΕΥΔΑΠ με παρόμοιες υδρολογικές συνθήκες εφάρμοσε πρόγραμμα αύξησης βροχοπτώσεων με επιτυχία υπό την εποπτεία του ΑΠΘ.
Link σύμβασης: https://shorturl.at/fFJsV

Τον Μάιο του 2013 έως τον Ιούνιο του 2015 υλοποιήθηκε το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ (DAPHNE), με στόχο την αντιμετώπιση της ξηρασίας στη Θεσσαλία μέσω καινοτόμων μεθόδων τροποποίησης καιρού. Το πρόγραμμα αξιολόγησε τη δυνατότητα εφαρμογής τεχνικών αύξησης υετού και εξέτασε τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες (2041–2050), ώστε να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα αντίστοιχων παρεμβάσεων στο μέλλον. Το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ υλοποιήθηκε από μια εξειδικευμένη σύμπραξη τεσσάρων (4) βασικών εταίρων από τον ακαδημαϊκό (Τομέας Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας ΑΠΘ και Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΑΠΘ) και τον ιδιωτικό τομέα (3Δ Α.Ε. και Γνώμων Πληροφορική Α.Ε.). Επιστημονικός Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρακώστας από τον Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ.
Link παρουσίασης προγράμματος: https://tinyurl.com/3y66us68


1. Εισαγωγή & Τεκμηρίωση Σκοπού
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της επακόλουθης λειψυδρίας στην Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε παθητικά τεχνικά έργα (όπως φράγματα και δίκτυα) ή σε ευχολόγια περιορισμού της κατανάλωσης. Απαιτούνται ενεργητικές, δοκιμασμένες τεχνολογικές λύσεις που παρεμβαίνουν στην ατμόσφαιρα για τη βελτιστοποίηση του υδρολογικού κύκλου.
Ενώ η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία άνω των 40 ετών στις πτήσεις τροποποίησης καιρού, αυτή έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στο κομμάτι της χαλαζικής προστασίας. Είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά αναγκαίο να επεκταθεί η χρήση της τεχνολογίας αυτής στην τεχνητή αύξηση των βροχοπτώσεων και κυρίως των χιονοπτώσεων, καθώς και στη στρατηγική διαχείριση έντονων καταιγίδων.

2. Ιστορικά Στοιχεία & Διεθνής Πρακτική
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η σπορά νεφών (cloud seeding) αποτελεί σταθερό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής πολλών κρατών για τη διαχείριση των υδάτων και την άμβλυνση της ξηρασίας:

• Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ): Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε πολιτείες που πλήττονται από λειψυδρία, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και το Κολοράντο, με τη συνεργασία κυβερνητικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για γεωργικούς, οικολογικούς και υδροηλεκτρικούς σκοπούς.
• Αυστραλία: Τα πρώτα πειράματα ξεκίνησαν ήδη από το 1947. Οι δράσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα, στοχεύοντας σε λεκάνες απορροής ταμιευτήρων για την ενίσχυση της απορροής νερού και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
• Κίνα: Διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εδώ και δεκαετίες, αναπτύσσοντας αεροσκάφη, πυραύλους και επίγειες γεννήτριες για την ανακούφιση των άνυδρων βόρειων και δυτικών περιοχών της.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Από το 1990 ηγούνται φιλόδοξων προγραμμάτων με σχεδόν 300 αποστολές ετησίως για την ενίσχυση των βροχοπτώσεων στις ερημικές περιοχές τους.
• Σαουδική Αραβία: Ενέταξε πρόσφατα (2022) το σύστημα σποράς νεφών στο εθνικό της πλάνο για τη δημιουργία νέων πηγών νερού, την καταπολέμηση της ερήμωσης και την ενίσχυση του πρασίνου.
• Λοιπές Χώρες: Ανάλογα προγράμματα εφαρμόζουν η Ταϊλάνδη (από το 1955 για γεωργικούς σκοπούς και πρόσφατα για τη μείωση της ρύπανσης), η Ινδία και η Ρωσία (για γεωργία, διαχείριση υδάτων και ενίσχυση χιονιού).

3. Άξονες Πρότασης προς Ένταξη στο Εθνικό Σχέδιο

Α. Θεσμοθέτηση Προγραμμάτων Χειμερινής Σποράς για Ενίσχυση Χιονόπτωσης
• Σκεπτικό: Το χιόνι αποτελεί την καλύτερη φυσική αποθήκη νερού. Αντίθετα με τη βροχή, η οποία σε έντονες συνθήκες προκαλεί ακαριαία επιφανειακή απορροή, πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους, το χιόνι συσσωρεύεται στους ορεινούς όγκους. Λιώνει σταδιακά κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ομαλά τα φράγματα, τις λίμνες και τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
• Προτεινόμενο Μέτρο: Στοχευμένες πτήσεις σποράς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της πρώιμης άνοιξης πάνω από τις κύριες ορεινές λεκάνες απορροής της χώρας (π.χ. Πίνδος, ορεινοί όγκοι Μακεδονίας/Θεσσαλίας), με σκοπό την αύξηση του πάχους της χιονοκάλυψης.

Β. Διαχείριση και Εκτόνωση Ακραίων Φαινομένων (Τύπου Daniel)
• Έγκαιρη Προειδοποίηση (Nowcasting): Πλήρης ενσωμάτωση των υφιστάμενων εξειδικευμένων μετεωρολογικών ραντάρ (όπως αυτά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας) στο εθνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας για την 24ωρη, ζωντανή παρακολούθηση της δυναμικής των καταιγίδων,
• Επιλεκτική Εκτόνωση Φαινομένων: Σε περιπτώσεις επερχόμενων έντονων φαινομένων, προτείνεται η εφαρμογή στρατηγικής «υπερ-σποράς» (overseeding) ή πρόκλησης πρόωρης βροχόπτωσης. Στόχος είναι η τεχνητή ενεργοποίηση του νεφικού συστήματος ώστε να εκτονώσει μεγάλο μέρος του υδάτινου φορτίου του πριν αυτό φτάσει πάνω από ευαίσθητες οικιστικές, αστικές ή ευάλωτες γεωργικές περιοχές (π.χ. ρίψη υλικών πάνω από θαλάσσιες εκτάσεις ή μη κατοικημένους ορεινούς όγκους).

4. Επιχειρησιακή Ετοιμότητα & Αξιοποίηση Υφιστάμενων Πόρων
Η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν ούτε να αναμείνει πολυετείς μελέτες:

1. Υφιστάμενα Μέσα: Υπάρχει ήδη η υποδομή σε ειδικά τροποποιημένα αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), εξοπλισμένα με συστήματα καύσης και εκτόξευσης ειδικών φυσιγγίων .
2. Δίκτυο Ραντάρ: Η ύπαρξη ενεργών μετεωρολογικών ραντάρ σε κομβικά σημεία (π.χ. Θεσσαλία, Μακεδονία) επιτρέπει την άμεση καθοδήγηση των επιχειρήσεων.
3. Ανθρώπινο Δυναμικό: Διατίθεται έμπειρο, εξειδικευμένο ιπτάμενο προσωπικό και ελεγκτές ραντάρ με δεκαετίες εμπειρίας σε συνθήκες stand-by και διαχείρισης καταιγίδων.
4. Θεσμικές Συνέργειες & Επίτευξη Οικονομιών Κλίμακας

Για την ορθολογική διαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, προτείνεται η δημιουργία ενός Κοινού Επιχειρησιακού Μηχανισμού Τροποποίησης Καιρού, ο οποίος θα λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τη ΔΕΗ και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος λειτουργίας επιμερίζεται και επιτυγχάνονται σημαντικές οικονομίες κλίμακας:

Α. Συνέργεια με τη ΔΕΗ (Υδροηλεκτρική Παραγωγή & Αποθέματα)

• Το Διεθνές Παράδειγμα: Στα πρότυπα της Αυστραλίας, όπου η σπορά νεφών εφαρμόζεται συστηματικά πάνω από τις λεκάνες απορροής των ταμιευτήρων για την ενίσχυση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ΔΕΗ έχει άμεσο οικονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον να επενδύσει σε αυτή την τεχνολογία.
• Πλεονέκτημα για τη Χώρα: Η τεχνητή ενίσχυση της χιονόπτωσης στα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα εξασφαλίζει τη σταδιακή πλήρωση των φραγμάτων της ΔΕΗ (π.χ. στον Αχελώο ή στον Αλιάκμονα). Αυτό μεταφράζεται σε:

1. Αύξηση της παραγωγής «πράσινης» και φθηνής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
2. Διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων νερού της χώρας για περιόδους αιχμής (καύσωνες).
3. Επάρκεια νερού για την άρδευση των μεγάλων γεωργικών πεδιάδων το καλοκαίρι.

Β. Συνέργεια με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (Πρόληψη & Nowcasting)

• Μείωση Κόστους Καταστολής/Αποζημιώσεων: Το κόστος των πτήσεων σποράς και της συντήρησης των ραντάρ είναι μηδαμινό μπροστά στα δισεκατομμύρια ευρώ που δαπανώνται εκ των υστέρων για αποζημιώσεις (όπως μετά τον Daniel) ή για την αποκατάσταση υποδομών.
• Επιχειρησιακό Όφελος: Το Υπουργείο αποκτά άμεση πρόσβαση στο εξειδικευμένο δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ και στην εμπειρία των ελεγκτών για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών (nowcasting). Παράλληλα, η δυνατότητα ελεγχόμενης εκτόνωσης φαινομένων σε μή ευαίσθητες περιοχές μειώνει το πλημμυρικό ρίσκο στις πόλεις.

Γ. Πώς επιτυγχάνονται οι Οικονομίες Κλίμακας (Scale Economies)

Αντί η Πολιτική Προστασία, η ΔΕΗ, ο ΕΛΓΑ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να λειτουργούν αυτόνομα, οι υποδομές ενοποιούνται:
• Κοινό Κόστος Υποδομών: Τα ίδια αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), οι ίδιες επίγειες εγκαταστάσεις, οι σταθμοί ανεφοδιασμού και τα μετεωρολογικά ραντάρ (σε Φίλυρο Θεσσαλονίκης και Λιόπρασο Τρικάλων ) χρησιμοποιούνται όλο τον χρόνο.
• Εποχιακή Εναλλαγή Δράσεων:
o Άνοιξη - Καλοκαίρι: Τα μέσα εστιάζουν στην χαλαζική Προστασία για λογαριασμό του ΕΛΓΑ και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
o Φθινόπωρο: Τα μέσα τίθενται σε ετοιμότητα για τη Διαχείριση/Εκτόνωση έντονων καταιγίδων για λογαριασμό της Πολιτικής Προστασίας.
o Χειμώνας: Τα μέσα μεταφέρονται στους ορεινούς όγκους για την Ενίσχυση Χιονοπτώσεων για λογαριασμό της ΔΕΗ και των οργανισμών ύδρευσης.

"Καλούμε το Υπουργείο και τους αρμόδιους φορείς να μην περιορίσουν το Εθνικό Σχέδιο σε παθητικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ζητούμε την επίσημη θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση Εθνικού Προγράμματος Τροποποίησης Καιρού, το οποίο —ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές δεκαετιών— θα χρησιμοποιεί τη σπορά νεφών για την τεχνητή ενίσχυση των χιονοπτώσεων/βροχοπτώσεων και την ελεγχόμενη εκτόνωση των ακραίων καταιγίδων, θωρακίζοντας έμπρακτα την οικονομία, τη γεωργία και την ασφάλεια των πολιτών. Η αποσπασματική αντιμετώπιση του καιρού ανήκει στο παρελθόν. Προτείνουμε ένα συμμετοχικό μοντέλο χρηματοδότησης (Υπ. Πολιτικής Προστασίας, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΔΕΗ και ΕΛΓΑ), όπου με το ίδιο ακριβώς επιχειρησιακό κόστος —αξιοποιώντας τον υφιστάμενο στόλο και τα ραντάρ της χώρας— θα προσφέρουμε ταυτόχρονα φθηνή ενέργεια, προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι, επάρκεια νερού και θωράκιση των πόλεων από πλημμύρες. Είναι οικονομικά παράλογο να αγνοούμε μια έτοιμη λύση που άλλες χώρες αξιοποιούν εδώ και 70 χρόνια."

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Τροποποίησης Καιρού (Weather Modification) ως Στρατηγικού Πυλώνα για την Ενίσχυση των Υδάτινων Αποθεμάτων και τη Διαχείριση Ακραίων Φαινομένων.

Το 1994 η ΕΥΔΑΠ με παρόμοιες υδρολογικές συνθήκες εφάρμοσε πρόγραμμα αύξησης βροχοπτώσεων με επιτυχία υπό την εποπτεία του ΑΠΘ.
Link σύμβασης: https://shorturl.at/fFJsV

Τον Μάιο του 2013 έως τον Ιούνιο του 2015 υλοποιήθηκε το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ (DAPHNE), με στόχο την αντιμετώπιση της ξηρασίας στη Θεσσαλία μέσω καινοτόμων μεθόδων τροποποίησης καιρού. Το πρόγραμμα αξιολόγησε τη δυνατότητα εφαρμογής τεχνικών αύξησης υετού και εξέτασε τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες (2041–2050), ώστε να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα αντίστοιχων παρεμβάσεων στο μέλλον. Το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ υλοποιήθηκε από μια εξειδικευμένη σύμπραξη τεσσάρων (4) βασικών εταίρων από τον ακαδημαϊκό (Τομέας Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας ΑΠΘ και Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΑΠΘ) και τον ιδιωτικό τομέα (3Δ Α.Ε. και Γνώμων Πληροφορική Α.Ε.). Επιστημονικός Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρακώστας από τον Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ.
Link παρουσίασης προγράμματος: https://tinyurl.com/3y66us68

1. Εισαγωγή & Τεκμηρίωση Σκοπού
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της επακόλουθης λειψυδρίας στην Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε παθητικά τεχνικά έργα (όπως φράγματα και δίκτυα) ή σε ευχολόγια περιορισμού της κατανάλωσης. Απαιτούνται ενεργητικές, δοκιμασμένες τεχνολογικές λύσεις που παρεμβαίνουν στην ατμόσφαιρα για τη βελτιστοποίηση του υδρολογικού κύκλου.
Ενώ η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία άνω των 40 ετών στις πτήσεις τροποποίησης καιρού, αυτή έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στο κομμάτι της χαλαζικής προστασίας. Είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά αναγκαίο να επεκταθεί η χρήση της τεχνολογίας αυτής στην τεχνητή αύξηση των βροχοπτώσεων και κυρίως των χιονοπτώσεων, καθώς και στη στρατηγική διαχείριση έντονων καταιγίδων.

2. Ιστορικά Στοιχεία & Διεθνής Πρακτική
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η σπορά νεφών (cloud seeding) αποτελεί σταθερό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής πολλών κρατών για τη διαχείριση των υδάτων και την άμβλυνση της ξηρασίας:

• Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ): Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε πολιτείες που πλήττονται από λειψυδρία, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και το Κολοράντο, με τη συνεργασία κυβερνητικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για γεωργικούς, οικολογικούς και υδροηλεκτρικούς σκοπούς.
• Αυστραλία: Τα πρώτα πειράματα ξεκίνησαν ήδη από το 1947. Οι δράσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα, στοχεύοντας σε λεκάνες απορροής ταμιευτήρων για την ενίσχυση της απορροής νερού και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
• Κίνα: Διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εδώ και δεκαετίες, αναπτύσσοντας αεροσκάφη, πυραύλους και επίγειες γεννήτριες για την ανακούφιση των άνυδρων βόρειων και δυτικών περιοχών της.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Από το 1990 ηγούνται φιλόδοξων προγραμμάτων με σχεδόν 300 αποστολές ετησίως για την ενίσχυση των βροχοπτώσεων στις ερημικές περιοχές τους.
• Σαουδική Αραβία: Ενέταξε πρόσφατα (2022) το σύστημα σποράς νεφών στο εθνικό της πλάνο για τη δημιουργία νέων πηγών νερού, την καταπολέμηση της ερήμωσης και την ενίσχυση του πρασίνου.
• Λοιπές Χώρες: Ανάλογα προγράμματα εφαρμόζουν η Ταϊλάνδη (από το 1955 για γεωργικούς σκοπούς και πρόσφατα για τη μείωση της ρύπανσης), η Ινδία και η Ρωσία (για γεωργία, διαχείριση υδάτων και ενίσχυση χιονιού).

3. Άξονες Πρότασης προς Ένταξη στο Εθνικό Σχέδιο

Α. Θεσμοθέτηση Προγραμμάτων Χειμερινής Σποράς για Ενίσχυση Χιονόπτωσης
• Σκεπτικό: Το χιόνι αποτελεί την καλύτερη φυσική αποθήκη νερού. Αντίθετα με τη βροχή, η οποία σε έντονες συνθήκες προκαλεί ακαριαία επιφανειακή απορροή, πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους, το χιόνι συσσωρεύεται στους ορεινούς όγκους. Λιώνει σταδιακά κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ομαλά τα φράγματα, τις λίμνες και τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
• Προτεινόμενο Μέτρο: Στοχευμένες πτήσεις σποράς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της πρώιμης άνοιξης πάνω από τις κύριες ορεινές λεκάνες απορροής της χώρας (π.χ. Πίνδος, ορεινοί όγκοι Μακεδονίας/Θεσσαλίας), με σκοπό την αύξηση του πάχους της χιονοκάλυψης.

Β. Διαχείριση και Εκτόνωση Ακραίων Φαινομένων (Τύπου Daniel)
• Έγκαιρη Προειδοποίηση (Nowcasting): Πλήρης ενσωμάτωση των υφιστάμενων εξειδικευμένων μετεωρολογικών ραντάρ (όπως αυτά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας) στο εθνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας για την 24ωρη, ζωντανή παρακολούθηση της δυναμικής των καταιγίδων,
• Επιλεκτική Εκτόνωση Φαινομένων: Σε περιπτώσεις επερχόμενων έντονων φαινομένων, προτείνεται η εφαρμογή στρατηγικής «υπερ-σποράς» (overseeding) ή πρόκλησης πρόωρης βροχόπτωσης. Στόχος είναι η τεχνητή ενεργοποίηση του νεφικού συστήματος ώστε να εκτονώσει μεγάλο μέρος του υδάτινου φορτίου του πριν αυτό φτάσει πάνω από ευαίσθητες οικιστικές, αστικές ή ευάλωτες γεωργικές περιοχές (π.χ. ρίψη υλικών πάνω από θαλάσσιες εκτάσεις ή μη κατοικημένους ορεινούς όγκους).

4. Επιχειρησιακή Ετοιμότητα & Αξιοποίηση Υφιστάμενων Πόρων
Η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν ούτε να αναμείνει πολυετείς μελέτες:

1. Υφιστάμενα Μέσα: Υπάρχει ήδη η υποδομή σε ειδικά τροποποιημένα αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), εξοπλισμένα με συστήματα καύσης και εκτόξευσης ειδικών φυσιγγίων .
2. Δίκτυο Ραντάρ: Η ύπαρξη ενεργών μετεωρολογικών ραντάρ σε κομβικά σημεία (π.χ. Θεσσαλία, Μακεδονία) επιτρέπει την άμεση καθοδήγηση των επιχειρήσεων.
3. Ανθρώπινο Δυναμικό: Διατίθεται έμπειρο, εξειδικευμένο ιπτάμενο προσωπικό και ελεγκτές ραντάρ με δεκαετίες εμπειρίας σε συνθήκες stand-by και διαχείρισης καταιγίδων.
4. Θεσμικές Συνέργειες & Επίτευξη Οικονομιών Κλίμακας

Για την ορθολογική διαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, προτείνεται η δημιουργία ενός Κοινού Επιχειρησιακού Μηχανισμού Τροποποίησης Καιρού, ο οποίος θα λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τη ΔΕΗ και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος λειτουργίας επιμερίζεται και επιτυγχάνονται σημαντικές οικονομίες κλίμακας:

Α. Συνέργεια με τη ΔΕΗ (Υδροηλεκτρική Παραγωγή & Αποθέματα)

• Το Διεθνές Παράδειγμα: Στα πρότυπα της Αυστραλίας, όπου η σπορά νεφών εφαρμόζεται συστηματικά πάνω από τις λεκάνες απορροής των ταμιευτήρων για την ενίσχυση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ΔΕΗ έχει άμεσο οικονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον να επενδύσει σε αυτή την τεχνολογία.
• Πλεονέκτημα για τη Χώρα: Η τεχνητή ενίσχυση της χιονόπτωσης στα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα εξασφαλίζει τη σταδιακή πλήρωση των φραγμάτων της ΔΕΗ (π.χ. στον Αχελώο ή στον Αλιάκμονα). Αυτό μεταφράζεται σε:

1. Αύξηση της παραγωγής «πράσινης» και φθηνής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
2. Διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων νερού της χώρας για περιόδους αιχμής (καύσωνες).
3. Επάρκεια νερού για την άρδευση των μεγάλων γεωργικών πεδιάδων το καλοκαίρι.

Β. Συνέργεια με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (Πρόληψη & Nowcasting)

• Μείωση Κόστους Καταστολής/Αποζημιώσεων: Το κόστος των πτήσεων σποράς και της συντήρησης των ραντάρ είναι μηδαμινό μπροστά στα δισεκατομμύρια ευρώ που δαπανώνται εκ των υστέρων για αποζημιώσεις (όπως μετά τον Daniel) ή για την αποκατάσταση υποδομών.
• Επιχειρησιακό Όφελος: Το Υπουργείο αποκτά άμεση πρόσβαση στο εξειδικευμένο δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ και στην εμπειρία των ελεγκτών για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών (nowcasting). Παράλληλα, η δυνατότητα ελεγχόμενης εκτόνωσης φαινομένων σε μή ευαίσθητες περιοχές μειώνει το πλημμυρικό ρίσκο στις πόλεις.

Γ. Πώς επιτυγχάνονται οι Οικονομίες Κλίμακας (Scale Economies)

Αντί η Πολιτική Προστασία, η ΔΕΗ, ο ΕΛΓΑ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να λειτουργούν αυτόνομα, οι υποδομές ενοποιούνται:
• Κοινό Κόστος Υποδομών: Τα ίδια αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), οι ίδιες επίγειες εγκαταστάσεις, οι σταθμοί ανεφοδιασμού και τα μετεωρολογικά ραντάρ (σε Φίλυρο Θεσσαλονίκης και Λιόπρασο Τρικάλων ) χρησιμοποιούνται όλο τον χρόνο.
• Εποχιακή Εναλλαγή Δράσεων:
o Άνοιξη - Καλοκαίρι: Τα μέσα εστιάζουν στην χαλαζική Προστασία για λογαριασμό του ΕΛΓΑ και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
o Φθινόπωρο: Τα μέσα τίθενται σε ετοιμότητα για τη Διαχείριση/Εκτόνωση έντονων καταιγίδων για λογαριασμό της Πολιτικής Προστασίας.
o Χειμώνας: Τα μέσα μεταφέρονται στους ορεινούς όγκους για την Ενίσχυση Χιονοπτώσεων για λογαριασμό της ΔΕΗ και των οργανισμών ύδρευσης.

"Καλούμε το Υπουργείο και τους αρμόδιους φορείς να μην περιορίσουν το Εθνικό Σχέδιο σε παθητικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ζητούμε την επίσημη θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση Εθνικού Προγράμματος Τροποποίησης Καιρού, το οποίο —ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές δεκαετιών— θα χρησιμοποιεί τη σπορά νεφών για την τεχνητή ενίσχυση των χιονοπτώσεων/βροχοπτώσεων και την ελεγχόμενη εκτόνωση των ακραίων καταιγίδων, θωρακίζοντας έμπρακτα την οικονομία, τη γεωργία και την ασφάλεια των πολιτών. Η αποσπασματική αντιμετώπιση του καιρού ανήκει στο παρελθόν. Προτείνουμε ένα συμμετοχικό μοντέλο χρηματοδότησης (Υπ. Πολιτικής Προστασίας, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΔΕΗ και ΕΛΓΑ), όπου με το ίδιο ακριβώς επιχειρησιακό κόστος —αξιοποιώντας τον υφιστάμενο στόλο και τα ραντάρ της χώρας— θα προσφέρουμε ταυτόχρονα φθηνή ενέργεια, προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι, επάρκεια νερού και θωράκιση των πόλεων από πλημμύρες. Είναι οικονομικά παράλογο να αγνοούμε μια έτοιμη λύση που άλλες χώρες αξιοποιούν εδώ και 70 χρόνια."

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Τροποποίησης Καιρού (Weather Modification) ως Στρατηγικού Πυλώνα για την Ενίσχυση των Υδάτινων Αποθεμάτων και τη Διαχείριση Ακραίων Φαινομένων.

Το 1994 η ΕΥΔΑΠ με παρόμοιες υδρολογικές συνθήκες εφάρμοσε πρόγραμμα αύξησης βροχοπτώσεων με επιτυχία υπό την εποπτεία του ΑΠΘ.
Link σύμβασης: https://shorturl.at/fFJsV

Τον Μάιο του 2013 έως τον Ιούνιο του 2015 υλοποιήθηκε το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ (DAPHNE), με στόχο την αντιμετώπιση της ξηρασίας στη Θεσσαλία μέσω καινοτόμων μεθόδων τροποποίησης καιρού. Το πρόγραμμα αξιολόγησε τη δυνατότητα εφαρμογής τεχνικών αύξησης υετού και εξέτασε τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες (2041–2050), ώστε να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα αντίστοιχων παρεμβάσεων στο μέλλον. Το πρόγραμμα ΔΑΦΝΗ υλοποιήθηκε από μια εξειδικευμένη σύμπραξη τεσσάρων (4) βασικών εταίρων από τον ακαδημαϊκό (Τομέας Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας ΑΠΘ και Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΑΠΘ) και τον ιδιωτικό τομέα (3Δ Α.Ε. και Γνώμων Πληροφορική Α.Ε.). Επιστημονικός Υπεύθυνος ήταν ο Καθηγητής Θεόδωρος Καρακώστας από τον Τομέα Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του ΑΠΘ.
Link παρουσίασης προγράμματος: https://tinyurl.com/3y66us68

1. Εισαγωγή & Τεκμηρίωση Σκοπού
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της επακόλουθης λειψυδρίας στην Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε παθητικά τεχνικά έργα (όπως φράγματα και δίκτυα) ή σε ευχολόγια περιορισμού της κατανάλωσης. Απαιτούνται ενεργητικές, δοκιμασμένες τεχνολογικές λύσεις που παρεμβαίνουν στην ατμόσφαιρα για τη βελτιστοποίηση του υδρολογικού κύκλου.
Ενώ η Ελλάδα διαθέτει τεχνογνωσία άνω των 40 ετών στις πτήσεις τροποποίησης καιρού, αυτή έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά στο κομμάτι της χαλαζικής προστασίας. Είναι επιχειρησιακά και επιστημονικά αναγκαίο να επεκταθεί η χρήση της τεχνολογίας αυτής στην τεχνητή αύξηση των βροχοπτώσεων και κυρίως των χιονοπτώσεων, καθώς και στη στρατηγική διαχείριση έντονων καταιγίδων.

2. Ιστορικά Στοιχεία & Διεθνής Πρακτική
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η σπορά νεφών (cloud seeding) αποτελεί σταθερό πυλώνα της εθνικής στρατηγικής πολλών κρατών για τη διαχείριση των υδάτων και την άμβλυνση της ξηρασίας:
• Ηνωμένες Πολιτείες (ΗΠΑ): Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε πολιτείες που πλήττονται από λειψυδρία, όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και το Κολοράντο, με τη συνεργασία κυβερνητικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για γεωργικούς, οικολογικούς και υδροηλεκτρικούς σκοπούς.
• Αυστραλία: Τα πρώτα πειράματα ξεκίνησαν ήδη από το 1947. Οι δράσεις συνεχίζονται μέχρι σήμερα, στοχεύοντας σε λεκάνες απορροής ταμιευτήρων για την ενίσχυση της απορροής νερού και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.
• Κίνα: Διεξάγει εκτεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας εδώ και δεκαετίες, αναπτύσσοντας αεροσκάφη, πυραύλους και επίγειες γεννήτριες για την ανακούφιση των άνυδρων βόρειων και δυτικών περιοχών της.
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ): Από το 1990 ηγούνται φιλόδοξων προγραμμάτων με σχεδόν 300 αποστολές ετησίως για την ενίσχυση των βροχοπτώσεων στις ερημικές περιοχές τους.
• Σαουδική Αραβία: Ενέταξε πρόσφατα (2022) το σύστημα σποράς νεφών στο εθνικό της πλάνο για τη δημιουργία νέων πηγών νερού, την καταπολέμηση της ερήμωσης και την ενίσχυση του πρασίνου.
• Λοιπές Χώρες: Ανάλογα προγράμματα εφαρμόζουν η Ταϊλάνδη (από το 1955 για γεωργικούς σκοπούς και πρόσφατα για τη μείωση της ρύπανσης), η Ινδία και η Ρωσία (για γεωργία, διαχείριση υδάτων και ενίσχυση χιονιού).

3. Άξονες Πρότασης προς Ένταξη στο Εθνικό Σχέδιο

Α. Θεσμοθέτηση Προγραμμάτων Χειμερινής Σποράς για Ενίσχυση Χιονόπτωσης
• Σκεπτικό: Το χιόνι αποτελεί την καλύτερη φυσική αποθήκη νερού. Αντίθετα με τη βροχή, η οποία σε έντονες συνθήκες προκαλεί ακαριαία επιφανειακή απορροή, πλημμύρες και διάβρωση του εδάφους, το χιόνι συσσωρεύεται στους ορεινούς όγκους. Λιώνει σταδιακά κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ομαλά τα φράγματα, τις λίμνες και τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.
• Προτεινόμενο Μέτρο: Στοχευμένες πτήσεις σποράς κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της πρώιμης άνοιξης πάνω από τις κύριες ορεινές λεκάνες απορροής της χώρας (π.χ. Πίνδος, ορεινοί όγκοι Μακεδονίας/Θεσσαλίας), με σκοπό την αύξηση του πάχους της χιονοκάλυψης.

Β. Διαχείριση και Εκτόνωση Ακραίων Φαινομένων (Τύπου Daniel)
• Έγκαιρη Προειδοποίηση (Nowcasting): Πλήρης ενσωμάτωση των υφιστάμενων εξειδικευμένων μετεωρολογικών ραντάρ (όπως αυτά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας) στο εθνικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας για την 24ωρη, ζωντανή παρακολούθηση της δυναμικής των καταιγίδων,
• Επιλεκτική Εκτόνωση Φαινομένων: Σε περιπτώσεις επερχόμενων έντονων φαινομένων, προτείνεται η εφαρμογή στρατηγικής «υπερ-σποράς» (overseeding) ή πρόκλησης πρόωρης βροχόπτωσης. Στόχος είναι η τεχνητή ενεργοποίηση του νεφικού συστήματος ώστε να εκτονώσει μεγάλο μέρος του υδάτινου φορτίου του πριν αυτό φτάσει πάνω από ευαίσθητες οικιστικές, αστικές ή ευάλωτες γεωργικές περιοχές (π.χ. ρίψη υλικών πάνω από θαλάσσιες εκτάσεις ή μη κατοικημένους ορεινούς όγκους).

4. Επιχειρησιακή Ετοιμότητα & Αξιοποίηση Υφιστάμενων Πόρων
Η χώρα δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν ούτε να αναμείνει πολυετείς μελέτες:

1. Υφιστάμενα Μέσα: Υπάρχει ήδη η υποδομή σε ειδικά τροποποιημένα αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), εξοπλισμένα με συστήματα καύσης και εκτόξευσης ειδικών φυσιγγίων .
2. Δίκτυο Ραντάρ: Η ύπαρξη ενεργών μετεωρολογικών ραντάρ σε κομβικά σημεία (π.χ. Θεσσαλία, Μακεδονία) επιτρέπει την άμεση καθοδήγηση των επιχειρήσεων.
3. Ανθρώπινο Δυναμικό: Διατίθεται έμπειρο, εξειδικευμένο ιπτάμενο προσωπικό και ελεγκτές ραντάρ με δεκαετίες εμπειρίας σε συνθήκες stand-by και διαχείρισης καταιγίδων.
4. Θεσμικές Συνέργειες & Επίτευξη Οικονομιών Κλίμακας

Για την ορθολογική διαχείριση των εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, προτείνεται η δημιουργία ενός Κοινού Επιχειρησιακού Μηχανισμού Τροποποίησης Καιρού, ο οποίος θα λειτουργεί σε στενή συνεργασία με τη ΔΕΗ και το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος λειτουργίας επιμερίζεται και επιτυγχάνονται σημαντικές οικονομίες κλίμακας:

Α. Συνέργεια με τη ΔΕΗ (Υδροηλεκτρική Παραγωγή & Αποθέματα)

• Το Διεθνές Παράδειγμα: Στα πρότυπα της Αυστραλίας, όπου η σπορά νεφών εφαρμόζεται συστηματικά πάνω από τις λεκάνες απορροής των ταμιευτήρων για την ενίσχυση της υδροηλεκτρικής ενέργειας, η ΔΕΗ έχει άμεσο οικονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον να επενδύσει σε αυτή την τεχνολογία.
• Πλεονέκτημα για τη Χώρα: Η τεχνητή ενίσχυση της χιονόπτωσης στα βουνά κατά τη διάρκεια του χειμώνα εξασφαλίζει τη σταδιακή πλήρωση των φραγμάτων της ΔΕΗ (π.χ. στον Αχελώο ή στον Αλιάκμονα). Αυτό μεταφράζεται σε:
1. Αύξηση της παραγωγής «πράσινης» και φθηνής υδροηλεκτρικής ενέργειας.
2. Διασφάλιση των στρατηγικών αποθεμάτων νερού της χώρας για περιόδους αιχμής (καύσωνες).
3. Επάρκεια νερού για την άρδευση των μεγάλων γεωργικών πεδιάδων το καλοκαίρι.

Β. Συνέργεια με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (Πρόληψη & Nowcasting)

• Μείωση Κόστους Καταστολής/Αποζημιώσεων: Το κόστος των πτήσεων σποράς και της συντήρησης των ραντάρ είναι μηδαμινό μπροστά στα δισεκατομμύρια ευρώ που δαπανώνται εκ των υστέρων για αποζημιώσεις (όπως μετά τον Daniel) ή για την αποκατάσταση υποδομών.
• Επιχειρησιακό Όφελος: Το Υπουργείο αποκτά άμεση πρόσβαση στο εξειδικευμένο δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ και στην εμπειρία των ελεγκτών για την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών (nowcasting). Παράλληλα, η δυνατότητα ελεγχόμενης εκτόνωσης φαινομένων σε μή ευαίσθητες περιοχές μειώνει το πλημμυρικό ρίσκο στις πόλεις.

Γ. Πώς επιτυγχάνονται οι Οικονομίες Κλίμακας (Scale Economies)

Αντί η Πολιτική Προστασία, η ΔΕΗ, ο ΕΛΓΑ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να λειτουργούν αυτόνομα, οι υποδομές ενοποιούνται:
• Κοινό Κόστος Υποδομών: Τα ίδια αεροσκάφη (τύπου Piper Cheyenne), οι ίδιες επίγειες εγκαταστάσεις, οι σταθμοί ανεφοδιασμού και τα μετεωρολογικά ραντάρ (σε Φίλυρο Θεσσαλονίκης και Λιόπρασο Τρικάλων ) χρησιμοποιούνται όλο τον χρόνο.
• Εποχιακή Εναλλαγή Δράσεων:
o Άνοιξη - Καλοκαίρι: Τα μέσα εστιάζουν στην χαλαζική Προστασία για λογαριασμό του ΕΛΓΑ και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
o Φθινόπωρο: Τα μέσα τίθενται σε ετοιμότητα για τη Διαχείριση/Εκτόνωση έντονων καταιγίδων για λογαριασμό της Πολιτικής Προστασίας.
o Χειμώνας: Τα μέσα μεταφέρονται στους ορεινούς όγκους για την Ενίσχυση Χιονοπτώσεων για λογαριασμό της ΔΕΗ και των οργανισμών ύδρευσης.

Καλούμε το Υπουργείο και τους αρμόδιους φορείς να μην περιορίσουν το Εθνικό Σχέδιο σε παθητικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Ζητούμε την επίσημη θεσμοθέτηση και χρηματοδότηση Εθνικού Προγράμματος Τροποποίησης Καιρού, το οποίο —ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές δεκαετιών— θα χρησιμοποιεί τη σπορά νεφών για την τεχνητή ενίσχυση των χιονοπτώσεων/βροχοπτώσεων και την ελεγχόμενη εκτόνωση των ακραίων καταιγίδων, θωρακίζοντας έμπρακτα την οικονομία, τη γεωργία και την ασφάλεια των πολιτών. Η αποσπασματική αντιμετώπιση του καιρού ανήκει στο παρελθόν. Προτείνουμε ένα συμμετοχικό μοντέλο χρηματοδότησης (Υπ. Πολιτικής Προστασίας, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΔΕΗ και ΕΛΓΑ), όπου με το ίδιο ακριβώς επιχειρησιακό κόστος —αξιοποιώντας τον υφιστάμενο στόλο και τα ραντάρ της χώρας— θα προσφέρουμε ταυτόχρονα φθηνή ενέργεια, προστασία των καλλιεργειών από το χαλάζι, επάρκεια νερού και θωράκιση των πόλεων από πλημμύρες. Είναι οικονομικά παράλογο να αγνοούμε μια έτοιμη λύση που άλλες χώρες αξιοποιούν εδώ και 70 χρόνια.

Απόψεις της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. επί του Σχεδίου την Εθνική Στρατηγική Υδάτων
Οι απόψεις της Ε.Δ.Ε.Υ.Α. για τo Σχέδιο της Εθνικής Στρατηγικής Υδάτων συνοψίζονται στα εξής:
Η ανάπτυξη Εθνικής Στρατηγικής Υδάτων αποτελεί θεσμική υποχρέωση της Πολιτείας που απορρέει τόσο από το ενωσιακό όσο και από το εθνικό θεσμικό πλαίσιο.
Η Εθνική Στρατηγική Υδάτων για να είναι αξιόπιστη και εφαρμόσιμη, θα πρέπει να βασίζεται σε αποτύπωση της πραγματικής κατάστασης του τομέα υδάτων ώστε να αποτελεί στρατηγικό και επιχειρησιακό εργαλείο για όλους τους θεσμικούς φορείς που εμπλέκονται στην υδατική διακυβέρνηση.
Α. Γενικά σχόλια
1. Το Σχέδιο εστιάζει στη διαχείριση του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης που αποτελεί το 12% της συνολικής χρήσης νερού στη χώρα, ενώ θα έπρεπε να δίνει έμφαση στο αρδευτικό νερό όπου παρουσιάζονται σοβαρότατα προβλήματα διαχείρισης και του οποίου η χρήση ανέρχεται στο 85% της συνολικής χρήσης νερού στη χώρα μας. Αναφέρεται, βεβαίως, ακροθιγώς στα προβλήματα της αρδευτικής χρήσης, κάνοντας όμως απλώς μια απλή καταγραφή χωρίς καμιά περαιτέρω αναφορά σε οργανωτική αναδιάρθρωση της διαχείρισής του. Η αναφορά στον ΟΔΥΘ Α.Ε. ο οποίος από το 2023 που ιδρύθηκε στη Θεσσαλία μετά την κακοκαιρία Daniel, δεν έχει ουσιαστικά λειτουργήσει, και δεν φαίνεται να λειτουργεί τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον, αποδεικνύει την έλλειψη συνεκτικής και στοχευμένης στρατηγικής για το αρδευτικό νερό. Η ανάληψη της άρδευσης από την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ σε όμορες περιοχές δεν εγγυάται την ορθολογική διαχείριση του αρδευτικού νερού, αφού είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα για τους δύο φορείς που δεν έχουν μέχρι σήμερα καμιά σχέση με το νέο αντικείμενο που είναι σύνθετο και παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες, ενώ θα το αναλάβουν σε συνδυασμο και με την επέκτασή τους σε όμορες περιοχές στις οποίες θα αναλάβουν τη διαχείριση του πόσιμου νερού.

2. Αντιθέτως, και χωρίς να βασίζεται σε ακριβή καταγραφή και αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης και αντικειμενική τεκμηρίωση, ασχολείται κατά κύριο λόγο με τους φορείς διαχείρισης νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και κυρίως τις Δ.Ε.Υ.Α. δίνοντας έμφαση στον κατακερματισμό του χώρου και επισημαίνοντας ότι αυτός ευθύνεται για τα προβλήματα διαχείρισης του πόσιμου νερού. Είναι, όμως, γνωστό ότι τα οικονομικά, αλλά και τα λειτουργικά προβλήματα των Δ.Ε.Υ.Α. οφείλονται σε τρεις βασικές αιτίες:


- Στο πρόγραμμα «Καλλικράτης» με βάση το οποίο οι Δ.Ε.Υ.Α. ανέλαβαν τη διαχείριση της αχαρτογράφητης ενδοχώρας χωρίς τους απαιτούμενους πόρους, τον απαραίτητο εξοπλισμό και το αναγκαίο προσωπικό.
- Στην οικονομική και δημοσιονομική κρίση που επέφερε μείωση των εσόδων των Δ.Ε.Υ.Α. και σοβαρότατη έλλειψη προσωπικού λόγω των μνημονιακών ρυθμίσεων που υπήγαγαν τις Δ.Ε.Υ.Α. στις απαγορεύσεις προσλήψεων του δημοσίου χωρίς, ωστόσο, να υπάγονται στον δημόσιο τομέα και χωρίς να επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό
- Στην υπέρογκη αύξηση του ενεργειακού κόστους των Δ.Ε.Υ.Α. που από το 2021 μέχρι σήμερα δεν είναι διαχειρίσιμο και έχει διπλασιασθεί, χωρίς, ωστόσο, η Πολιτεία να έχει προβεί σε περιοδικές παρεμβάσεις όπως αναληθώς αναγράφεται στο κείμενο. Η μόνη παρέμβαση που έχει γίνει και δεν έχει ακόμα υλοποιηθεί είναι αυτή που έχει προβλέψει το άρθρο 274 του ν. 5314/2026 (Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης).
Εντύπωση προκαλεί επίσης η παντελής έλλειψη αναφοράς στην μελέτη που είχε αναθέσει η DG Regio «Τεχνική βοήθεια και συμβουλές σχετικά με τους τομείς του νερού και των λυμάτων στην Ελλάδα για την περίοδο 2021 – 2027», ολοκληρώθηκε το 2022 και αφορούσε 35 Δ.Ε.Υ.Α. Στις διαπιστώσεις της μελέτης αναφέρεται ότι οι Δ.Ε.Υ.Α. που λειτουργούν στη χώρα, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν μπορούν υπό προϋποθέσεις να αντεπεξέλθουν με επιτυχία στο έργο τους. Στις προϋποθέσεις αυτές περιλαμβάνεται ο συστηματικός και οργανωμένος τρόπος λειτουργίας, η επαρκής στελέχωσή τους και η αυτόνομη λειτουργία τους ως δημόσιες επιχειρήσεις με ανεξάρτητο όμως χαρακτήρα κατά τη λήψη καίριων αποφάσεων.
Από το σχέδιο της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα προκύπτει ότι από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προωθείται νομοσχέδιο για την αναγκαστική επέκταση των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στις περιφερειακές ενότητες Αττικής, Βοιωτίας, Εύβοιας και Φωκίδας και στην Περιφερειακή ενότητα Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής αντίστοιχα. Η νομοθετική πρωτοβουλία αυτή χαρακτηρίζεται εμβληματική και επισημαίνεται ότι «αποτελεί υπόδειγμα για μια ευρύτερη αναδιοργάνωση του τομέα σε εθνικό επίπεδο, θέτοντας τη βάση για ένα πιο συνεκτικό και αποδοτικό μοντέλο διακυβέρνησης των υδάτων». Πρόκειται για μία αξιωματική παραδοχή που δεν βασίζεται σε οικονομοτεχνική μελέτη όπως θα απαιτούνταν για μια τόσο σημαντική αλλαγή της αρχιτεκτονικής της διαχείρισης του αστικού νερού σε συγκεκριμένες περιφερειακές ενότητες.
Εντύπωση προκαλεί, επίσης, ότι η πρωτοβουλία αυτή εξελίσσεται, ενώ ήδη έχει ψηφισθεί πολύ πρόσφατα ο ν. 5314/2025 (Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης) ο οποίος στα άρθρα 250-280 (και σε πολλές άλλες διάσπαρτες διατάξεις) ρυθμίζει την ίδρυση, λειτουργία και λύση των Δ.Ε.Υ.Α. με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την εξυγίανσή τους. Ο ίδιος νόμος αναφέρεται μόνο σε οικειοθελείς συγχωνεύσεις των Δ.Ε.Υ.Α. (άρθρο 253) επιλέγοντας έτσι την συναινετική μεταβολή της αρχιτεκτονικής τους ως εργαλείο βιωσιμότητας. Πρόκειται για μια σοβαρή θεσμική αντίφαση που δείχνει έλλειψη συντονισμού μεταξύ των συναρμόδιων Υπουργείων, αφού το αρμόδιο για τις Δ.Ε.Υ.Α, Υπουργείο Εσωτερικών προκρίνει για της Δ.Ε.Υ.Α. ένα μοντέλο αυτοτελούς επιχειρησιακής λειτουργίας, θεσπίζοντας συγκεκριμένα οικονομικά και επιχειρησιακά εργαλεία για τη βελτίωσή της.
Θα πρέπει αν σημειωθεί ότι η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. στο παρελθόν είχε προτείνει την λειτουργία Ειδικής Γραμματείας Υδάτων, ως ανεξάρτητου φορέα που θα συντονίζει τους φορείς της υδατικής διακυβέρνησης για να αποφεύγονται τα παραπάνω φαινόμενα.
Παραπέρα η αναγκαστική αυτή επέκταση των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στις όμορες περιοχές είναι απολύτως αντισυνταγματική, αφού παραβιάζει την συνταγματικά κατοχυρωμένη αρχή της οικονομικής και διοικητικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ (άρθρο 102 του Συντάγματος), ενώ είναι αντίθετη και με την αρχή της εγγύτητας των υπηρεσιών που κατοχυρώνεται από τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (ΕΧΤΑ) υπό την έννοια ότι η άσκηση των δημοσίων αρμοδιοτήτων πρέπει, κατά τρόπο γενικό, να ανήκει κατά προτίμηση στις αρχές τις πιο πλησιέστερες στους πολίτες, και ότι πρέπει κανονικά να είναι πλήρεις και αποκλειστικές και να μην μπορούν να αμφισβητούνται ή να περιορίζονται από άλλη αρχή, κεντρική ή περιφερειακή, παρά στα πλαίσια του νόμου. Είναι πολύ πιθανό, αν η αναγκαστική επέκταση προχωρήσει να έχουμε προσφυγές στο ΣτΕ και όχι μόνο για την αναγκαστική επέκταση, αλλά και για την έμμεση ιδιωτικοποίηση των παρόχων ύδατος που θα απορροφηθούν από τις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ, αφού πρόκειται για Α.Ε.
Επίσης, η αναγκαστική επέκταση των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ παραβιάζει την αρχή της αποκέντρωσης που είναι από τις βασικές αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης.
Τόσο η Ε.Δ.Ε.Υ.Α. όσο και η ΚΕΔΕ έχουν ταχθεί με αποφάσεις των συλλογικών τους οργάνων (Γενικών Συνελεύσεων, Δ.Σ.) κατά των αναγκαστικών συγχωνεύσεων των Δ.Ε.Υ.Α. και των Δήμων και υπέρ των οικειοθελών συγχωνεύσεων που γίνονται μετά από καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης και σχετική μελέτη βιωσιμότητας, έχοντας μάλιστα εκπονήσει κοινή πρόταση που βασίζεται στη διατήρηση των Δ.Ε.Υ.Α. (και των τεχνικών υπηρεσιών των Δήμων) και την ενίσχυση της διαδημοτικής συνεργασίας με λειτουργικές δομές που θα υποστηρίξουν επιχειρησιακά τη διαδημοτική συνεργασία ώστε να βοηθηθούν λειτουργικά και επιχειρησιακά οι αδύναμες Δ.Ε.Υ.Α.. Η πρόταση εστιάζει στην συνένωση λειτουργιών και όχι δομών. Δυστυχώς η κοινή πρόταση ΚΕΔΕ-ΕΔ.Ε.Υ.Α. δεν βρήκε την ανταπόκριση που θα έπρεπε, ουσιαστικά δηλ. απορρίφθηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος.
Τέλος και όσον αφορά στην αναγκαστική επέκταση των ΕΥΔΑΠ-ΕΥΑΘ, δεν προκύπτει από το Σχέδιο αν αυτή αποτελεί πρόταση της ΡΑΑΕΥ, διότι σύμφωνα με τον ν. 5037/2023 (άρθρο 12) η ΡΑΑΕΥ έχει την αρμοδιότητα να προτείνει την αναδιοργάνωση των παρόχων ύδατος, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας διαδημοτικών συνεργασιών και σύναψης προγραμματικών συμβάσεων , καθώς και κάθε πρόσφορο μέτρο, προς ενίσχυση της διαχειριστικής τους ικανότητας.
3. Πλήρης ανάκτηση κόστους χωρίς επαρκή μεταβατικό σχεδιασμό
Ο στόχος της πλήρους ανάκτησης κόστους, αν και θεσμικά ορθός, ενέχει κινδύνους για περιοχές με χαμηλή φοροδοτική ικανότητα, νησιωτικό χαρακτήρα ή έντονη εποχικότητα λόγω του τουρισμού. Απαιτείται μεταβατικό πλαίσιο, εξειδίκευση του κοινωνικού τιμολογίου και ειδική πρόβλεψη για το κόστος των υποδομών που αξιοποιούνται λίγους μήνες τον χρόνο.
4. Ύπαρξη χρηματοδοτικού κενού
Στο Σχέδιο καταγράφονται τεράστιες χρηματοδοτικές ανάγκες, άνω των 7 δισ. ευρώ αθροιστικά για ύδρευση και αποχέτευση, χωρίς όμως διασφαλισμένους πόρους, ενώ επισημαίνονται χρονοβόρες διαδικασίες ένταξης σε χρηματοδοτικά προγράμματα. Θεωρούμε ότι απαιτείται σταθερός χρηματοδοτικός μηχανισμός, απλοποίηση των διαδικασιών και προτεραιοποίηση των έργων αιχμής.
5. Υπερβολικός αριθμός μέτρων και ελλιπής ιεράρχηση
Ενώ το Σχέδιο αναγνωρίζει τον κίνδυνο του υπερβολικού αριθμού μέτρων στα ΣΔΛΑΠ, αναπτύσσει εννέα πολιτικές με μεγάλο πλήθος δράσεων, με κίνδυνο διάχυσης πόρων. Θεωρούμε ότι απαιτείται αυστηρή ιεράρχηση με βάση τα κριτήρια της αποδοτικότητας και της μέτρησης, ενώ διαπιστώνεται ότι εστιάζει σε λίγα έργα υψηλής προστιθέμενης αξίας.
6. Αξιοπιστία δεδομένων
Η αξιολόγηση της κατάστασης στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ομαδοποιήσεις και εκτιμήσεις εμπειρογνωμόνων. Η αναβάθμιση του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων και των πληροφοριακών συστημάτων πρέπει να αντιμετωπιστεί ως προαπαιτούμενο, όχι απλώς ως ένας ακόμη στόχος, ώστε οι αποφάσεις να στηρίζονται σε αξιόπιστη βάση.
7. Ελλιπής επιχειρησιακή σύνδεση σχεδίων
Παρατηρείται αποσπασματικότητα και άνιση ωρίμανση μεταξύ ΣΔΛΑΠ, ΣΔΚΠ και Σχεδίων Αντιμετώπισης Λειψυδρίας και Ξηρασίας, ενώ παραμένει ασαφής η επιχειρησιακή αρχιτεκτονική ενεργοποίησης των μέτρων ξηρασίας. Απαιτείται ενοποίηση του σχεδιασμού και σαφής προσδιορισμός υπευθύνων ανά επίπεδο ετοιμότητας.
8. Απουσία λύσης για μικρούς παρόχους και νησιά
Η αντικειμενική αδυναμία στελέχωσης σε μικρούς παρόχους και μικρά νησιά αναγνωρίζεται, χωρίς όμως συγκεκριμένη λύση. Απαιτείται θεσμοθέτηση μηχανισμών κοινής τεχνικής υποστήριξης, διαβάθμισης δομών ή κοινών υπηρεσιών, ώστε να καλυφθεί το κενό ικανότητας χωρίς αναγκαστική απορρόφηση.
9. Έλεγχος παράνομων απολήψεων
Η πρόθεση αντιμετώπισης των άνω των 13.000 μη αδειοδοτημένων γεωτρήσεων εξαρτάται από υπηρεσίες που ήδη υπολειτουργούν λόγω υποστελέχωσης. Θεωρούμε ότι απαιτείται συνεκτικό και ρεαλιστικό σχέδιο με διασφαλισμένους πόρους, ψηφιακό μητρώο και σαφές χρονοδιάγραμμα, ώστε η δέσμευση να μη μείνει στο επίπεδο των καλών προθέσεων.
10. Απουσία αναφοράς στην ενέργεια ως συντελεστή της διαχείρισης των υδάτων
Γνωρίζοντας ότι νερό και ενέργεια συνδέονται μεταξύ τους τόσο λειτουργικά όσο και οικονομικά, εντύπωση προκαλεί η απουσία αναφοράς στο σχέδιο της ενέργειας ως συντελεστή διαχείρισης των υδάτων και μάλιστα σε μια περίοδο που η ενεργειακή αυτάρκεια των παρόχων ύδατος είναι προϋπόθεση βιωσιμότητας, αλλά και οικολογικής διαχείρισης. Και μάλιστα, ενώ ισχύει η Οδηγία 3019/2024 (επίκειται η μεταφορά της στο εθνικό Δίκαιο) για την επεξεργασία λυμάτων που απαιτεί ενεργειακή ουδετερότητα.
Β. Ειδικά σχόλια
1. Στο κεφάλαιο 3 «Υφιστάμενη Κατάσταση» , στην σελίδα 8 του Σχεδίου της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα αναφέρεται: «Η εφαρμογή των πολιτικών για τα ύδατα προσκρούει διαχρονικά σε συστημικές αγκυλώσεις, που εντοπίζονται κυρίως σε ανεπάρκειες στον συντονισμό των αρμόδιων φορέων, έντονο κατακερματισμό και περιορισμένη λειτουργική αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών ύδατος, και σημαντικά κενά στελέχωσης και τεχνικής υποστήριξης των διοικητικών δομών. Παράλληλα διαπιστώνονται ελλείψεις στην παρακολούθηση της κατάστασης των υδάτων, καθώς και αδυναμίες στην υλοποίηση και συντήρηση των αναγκαίων υποδομών. Οι παραπάνω υστερήσεις συνοδεύονται από μειωμένη αποδοτικότητα των συστημάτων ελέγχου και εποπτείας, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματική εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων και αποδυναμώνει τη συνολική διακυβέρνηση του τομέα. Τα προβλήματα αυτά εντείνουν τις πιέσεις στην ποσοτική και ποιοτική κατάσταση των υδάτων, δημιουργούν σημαντικά κενά στην αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών στη διαχείριση της ζήτησης του νερού και υπονομεύουν την ανθεκτικότητα στους υδατικούς κινδύνους.». Η διαπίστωση αυτή απαιτεί συγκροτημένη αιτιολόγηση, ώστε να διακρίνεται ποιες αδυναμίες οφείλονται σε θεσμικό κατακερματισμό, ποιες σε έλλειψη προσωπικού, ποιες σε ανεπαρκή χρηματοδότηση και ποιες σε ελλιπή δεδομένα και εποπτεία. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος η στρατηγική να μην τεκμηριώνει επαρκώς ποια παρέμβαση απαντά σε ποια αιτία.
2. Το Σχέδιο αναγνωρίζει την απουσία μετρήσεων και χαμηλή αξιοπιστία δεδομένων που περιορίζουν την αντιπροσωπευτικότητα της υφιστάμενης διάγνωσης και, κατ’ επέκταση, την προτεραιοποίηση των μέτρων. Συνεπώς θα πρέπει να προηγηθεί μελέτη αποτύπωσης της υφιστάμενης κατάστασης με την συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων και η Στρατηγική να βασιστεί στα αποτελέσματα της μελέτης αυτής και όχι σε αποσπασματικές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί χρησιμοποιώντας ελλιπή δεδομένα και με βάση την κρίση εμπειρογνωμόνων.
3. Στο Κεφάλαιο 3.3 «Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης Υδάτων», θα μπορούσαν οι Δ.Ε.Υ.Α. που διαθέτουν διαπιστευμένα εργαστήρια αναλύσεων ποιότητας νερού να ενισχύσουν την παρακολούθηση των υδάτων, με τη συμμετοχή τους στο Εθνικό Δίκτυο Παρακολούθησης Υδάτων, όπως γίνεται και με την Δ.Ε.Υ.Α. Λάρισας.
4. Στο Κεφάλαιο 3.4 «Πολιτικές Διαχείρισης Υδάτων» στην σελίδα 28 της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα αναφέρεται: «Επιπλέον, εντοπίζονται περιπτώσεις όπου τα προτεινόμενα μέτρα δεν αντιστοιχούν επαρκώς στις καταγεγραμμένες πιέσεις ή/και στην κατάσταση των υδατικών συστημάτων» Η φράση αυτή αποτυπώνει πρόβλημα στη διαδικασία εκπόνησης των ΣΔΛΑΠ, η οποία θα πρέπει να ανασχεδιαστεί και να γίνει πιο συμμετοχική, και όχι με την μορφή της απλής διαβούλευσης.
5. Στο Κεφάλαιο 3.6 «Υπηρεσίες Ύδατος και Οικονομική Βιωσιμότητα» αξίζει να αναφερθούν τα παρακάτω:
• Ο κεντρικός μηχανισμός παρακολούθησης της επιχειρησιακής λειτουργίας των παρόχων σχεδιάστηκε χωρίς να λαμβάνει υπόψη ιδιαιτερότητες των παρόχων, όπως ότι σε αρκετές περιπτώσεις τα λογιστικά συστήματα των παρόχων δεν διαχωρίζουν χρήσεις νερού (βιομηχανική, οικιακή), ή ότι υπάρχουν αχαρτογράφητα δίκτυα (Καλλικράτης), ή ακόμα και μεικτά δίκτυα. Γι΄ αυτό αρκετά στοιχεία μπορεί να είναι ελλιπή ή να βασίζονται σε εκτιμήσεις.
• Η τεχνική και λειτουργική απόδοση όπως περιγράφεται στη Στρατηγική βασίζεται σε δεδομένα, «που σημειώνονται σημαντικά κενά τόσο στη συνέπεια υποβολής στοιχείων όσο και στην ποιότητά τους, εγείροντας ζητήματα αξιοπιστίας και αντιπροσωπευτικότητας» Πρέπει να αποφευχθούν οι γενικεύσεις ως προς την αποδοτικότητα των παρόχων.
• Η αναφορά στα Γενικά Σχέδια Υπηρεσιών Ύδατος καθώς και στη διαδικασία απόκτησης διαχειριστικής επάρκειας από την ΡΑΑΕΥ είναι τουλάχιστον ατυχής, καθώς όταν εκκίνησε η διαδικασία δεν υπήρχαν ούτε Οδηγοί, αλλά ούτε και πρότυπα τεύχη για την υποβοήθηση των παρόχων, αλλά ούτε και η ΡΑΑΕΥ ήταν επαρκώς στελεχωμένη για να μπορεί να απαντήσει ερωτήματα των παρόχων και να διαχειρισθεί τον όγκο των δεδομένων που προκύπταν από την διαδικασία της διαχειριστικής επάρκειας.
6. Στο κεφάλαιο 3.7 «Εμπλεκόμενοι Φορείς και Αρμοδιότητες», η Στρατηγική εστιάζει στο τρίπτυχο: θεσμική επάρκεια - διοικητική ικανότητα - επιχειρησιακή λειτουργία των παρόχων υπηρεσιών ύδατος. Ωστόσο, δεν αποσαφηνίζει την ιεράρχηση μεταξύ των τριών. Η θεσμική επάρκεια αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση, καθώς καθορίζει ρόλους, αρμοδιότητες και λογοδοσία. Παρ’ όλα αυτά, το βασικό έλλειμμα που αναδεικνύεται είναι η αδυναμία εφαρμογής, δηλαδή η διοικητική, τεχνική και επιστημονική ικανότητα των φορέων (χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα του ΟΔΥΘ). Συνεπώς, πριν από οποιαδήποτε οριζόντια αναδιάρθρωση των παρόχων, απαιτείται δεσμευτικό σχέδιο ενίσχυσης ικανότητας, με στελέχωση, τεχνική υποστήριξη, αξιόπιστα δεδομένα, δείκτες απόδοσης και χρηματοδότηση. Μόνο στη συνέχεια μπορεί να αξιολογηθεί τεκμηριωμένα η αναγκαία επιχειρησιακή αναδιοργάνωση των παρόχων υπηρεσιών ύδατος (επέκταση ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ).
7. Το κεφάλαιο 5 «Κατευθύνσεις πολιτικής – Επιχειρησιακή Στόχευση» του Σχεδίου, σε μεγάλο βαθμό είναι γενικό και θεωρητικό σε σχέση με τον τίτλο του περί «επιχειρησιακής στόχευσης». Η Στρατηγική περιγράφει μια διαδικασία κεντρικού σχεδιασμού χωρίς να αποσαφηνίζει επαρκώς την ενεργό εμπλοκή των παρόχων υπηρεσιών ύδατος στον σχεδιασμό, στην ιεράρχηση, στην υλοποίηση και στην αξιολόγηση των μέτρων. Δεδομένου ότι οι πάροχοι διαθέτουν την επιχειρησιακή γνώση, τα δίκτυα, τα δεδομένα και την ευθύνη καθημερινής λειτουργίας, η απλή ανάθεση εφαρμογής σε τοπικό επίπεδο δεν αρκεί. Απαιτείται ρητή πρόβλεψη μηχανισμού συνδιαμόρφωσης με Δ.Ε.Υ.Α., δημοτικές υπηρεσίες, παρόχους άρδευσης και λοιπούς τοπικούς φορείς. Έτσι θα αποφευχθούν αποτυχίες, όπως το πρόγραμμα "Απόλλων" ή το πρόγραμμα για την "Προώθηση της ενεργειακής απόδοσης στις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης" που δεν προχώρησαν.